Barış adına atılan girişimlerin önemli bir bölümü, zamanla Filistin’i diplomasi masasının dışına itti.

Bugün Gazze’nin enkazı, Batı Şeria’nın parçalanmış coğrafyası ve milyonlarca Filistinlinin belirsiz geleceği, yalnızca bir savaşın değil, aynı zamanda sonuç vermeyen diplomatik tercihlerin de bir sonucudur.

ABD’nin 2017’de Kudüs’ü İsrail’in başkenti olarak tanımasıyla başlayan süreç, 2020’de İbrahim Anlaşmaları ile yeni bir yön kazanmıştı. Bölgedeki bazı ülkeler İsrail ile normalleşirken Filistin meselesi adeta ertelendi.

O dönemde kurulan denklemin temel varsayımı şuydu: Filistin sorunu çözülmeden de Orta Doğu’da yeni bir düzen kurulabilirdi.

Tarih bunun tersini gösterdi.

7 Ekim 2023 sonrasında yaşanan gelişmeler, Filistin meselesinin yok sayılmasının kalıcı bir istikrar üretmediğini acı biçimde ortaya koydu.

Gazze büyük bir insani felaket yaşarken Batı Şeria da giderek daha fazla siyasi ve coğrafi baskı altında kaldı. Bugün artık yalnızca şehirler değil, umutlar da kuşatma altında.

Ancak Filistin’in önündeki engel yalnızca dış baskılar değildir.

İç siyasi bölünmüşlük de Filistinlilerin ortak bir ulusal irade oluşturmasını zorlaştıran temel sorunlardan biridir.

Gazze’de Hamas, Batı Şeria’da El Fetih…

Aynı halkı temsil ettiğini söyleyen iki farklı siyasi yapı, ortak bir ulusal çerçeve oluşturamadığı sürece Filistin’in uluslararası toplum karşısında güçlü, meşru ve kapsayıcı bir muhatap olarak ortaya çıkması güçleşmektedir.

Bu nedenle Filistin’in geleceği, öncelikle silahların değil siyasetin yeniden inşasına bağlıdır.

İlk adım, Filistinli grupların dışlanmadan bir ulusal uzlaşı zemini oluşturmasıdır. Ardından BM gözetiminde yapılacak özgür ve adil seçimler, halkın gerçek temsilini belirlemelidir.

Meşruiyet sandıktan doğmadan kurulacak hiçbir yönetimin ne Gazze’yi ne Batı Şeria’yı ne de Filistin diasporasını bütünüyle temsil etmesi kolay olacaktır.

Bu noktada Türkiye’nin ve diğer bölgesel aktörlerin rolü önem kazanıyor.

Asıl ihtiyaç yeni bir askeri blok değil; Filistin’i yeniden diplomasi masasına taşıyacak güvenilir bir arabuluculuk ve kolaylaştırıcılık mekanizmasıdır.

Türkiye’nin kolaylaştırıcılığında ve BM’nin gözetiminde İstanbul’da kapsamlı bir Filistin Ulusal Uzlaşı Konferansı düzenlenebilir. Böyle bir girişim, yıllardır parçalanan siyasi iradenin yeniden ortak bir zeminde buluşmasına katkı sağlayabilir.

Bunun ardından geniş katılımlı bir uluslararası barış konferansının bir kez daha toplanması ve iki devletli çözümün somut bir takvime bağlanması gündeme gelebilir. Ancak bunun gerçekleşebilmesi için önce Filistin tarafında siyasi meşruiyetin yeniden tesis edilmesi şarttır.

Bu sürecin en kritik aşamalarından biri de Mahmud Abbas sonrasına ilişkin siyasi düzenlemedir.

Abbas’ın siyaset sahnesinden çekilmesi ihtimali, yalnızca bir lider değişimi değil, Filistin Yönetimi’nin geleceği açısından da önemli bir dönüm noktasıdır.

Buradaki asıl mesele, yerine kimin geleceğinden çok, Gazze’yi, Batı Şeria’yı ve Filistin diasporasını kapsayacak biçimde Filistin halkını kimin temsil edebileceğidir.

Bir tarafın dışlandığı herhangi bir siyasi düzenlemenin kalıcı meşruiyet üretmesi oldukça güç görünmektedir. Bu nedenle Abbas sonrası dönem, yalnızca yeni bir lider arayışı olarak değil, aynı zamanda yeni bir siyasi meşruiyet arayışı olarak ele alınmalıdır.

Elbette bütün bunların kolay olduğunu söylemek mümkün değildir.

Taraflar arasındaki derin güvensizlik, bölgesel rekabet, Filistin içindeki siyasi ayrışmalar ve büyük güçlerin farklı hesapları bu yolu son derece zorlaştırmaktadır.

Fakat daha zor olanı, bugünkü statükonun devamıdır.

Çünkü mevcut gidişat Filistin’i çözümün değil, Filistinlileri yurtsuz bırakmanın eşiğine doğru götürmektedir.

Bu nedenle Filistin’in geleceğini belirleyecek temel soru artık yalnızca “İki devletli çözüm mümkün mü?” değildir. Asıl soru, Filistinlilerin önce kendi siyasi birliklerini ve meşru temsil mekanizmalarını kurup kuramayacaklarıdır.

En doğru sıralama bu nedenle açıktır: Önce Filistin’de birlik, ardından demokratik meşruiyet, sonra uluslararası destek ve nihayet kalıcı barış müzakereleri.

Filistinlilerin geleceği büyük ölçüde bu sıranın korunmasına bağlı olacaktır.

Son sözse; Filistin masaya dönmeden, Orta Doğu’da barış beklenemez.

İsmet HERGÜNŞEN

Hamas, Gazze Şeridi’ndeki fiili hükümetin yönetim organı olarak görev yapan olağanüstü hal komitesini feshettiğini duyurdu. Açıklamada, komite başkanının da görevinden istifa ettiği belirtildi.

Gazze Hükümet Medya Ofisi tarafından yapılan açıklamada, Gazze’deki hükümet organlarının yönetim sorumluluğunu Gazze Ulusal Yönetim Komitesi’ne devretmeye hazır olduklarını daha önce birçok kez ilan ettikleri hatırlatıldı.

Açıklamada, “Gazze Şeridi’ndeki hükümet organları, geçmiş aşamalarda bir dizi pratik adım atmış ve yönetimin sorumluluğunu Gazze Ulusal Yönetim Komitesi’ne devretmeye tam olarak hazır olduklarını defalarca ve açıkça ilan etmişlerdir. Bugün, bu talebimizi sadece yenilemekle ve ilkeli ve kararlı duruşumuzu vurgulamakla kalmıyor, aynı zamanda bunu sahada gerçeğe ve bu ulusal hakkı elde etmenin yolunu pratik olarak açan yeni ve kararlı stratejik adımlar atıyoruz” denildi.

Kararın, İsrail ile varılan ateşkes anlaşması kapsamında Gazze’deki idari görevlerin Gazze Ulusal Yönetim Komitesi’ne devredilmesine yönelik hazırlıkların bir parçası olduğu belirtildi.

Hamas’ın rakip aşiretlere ve rakip gruplara mensup düzinelerce Filistinliyi öldürmeye başladığı bildiriliyor. 

Gazze’de başta Ebu Şabab aşireti olmak üzere Hamas’ın bölgedeki baskıcı otoritesine karşı çıkan 4 aşiret bulunuyor. 

Silahlı örgüt söz konusu aşiretleri İsrail’e destek olmakla suçluyor.

Hamas yaptığı infazların görüntülüyor veya görüntülenmesine izin veriyor. 

Bu videolardan birinde hain olduğu iddia edilen 7 kişinin kalabalığın bakışları altında diz çöktürülerek başlarından vurulmaları görülüyor. Reuters, bir Hamas yetkilisinin görüntünün gerçekliğini teyit ettiğini bildirdi.

Hamas daha önceki  ateş keslerde de savaşçılarını hemen sokağa salmış, bunun üzerine İsrail ateş kesi sonlandırmıştı. 

Barış anlaşması olduğu iddia edilen son ateş keste de ABD Başkanı Donald Trump, Hamas’ın bazı bölgelerde “asayişi sağlamasına” izin vermişti. 

Bu arada İsrail Ordusu, Gazze’de şüpheli gördüğü 7 Filistinliyi öldürdüğünü duyurdu.

Uluslararası ajansların yorumlarına başvurduğu uzmanlar, Hamas silahsızlandırılmadıkça İsrail’in katliamdan vazgeçmeyeceğini, Gazze halkının huzur bulamayacağını belirtiyorlar.

İsrail güvenlik kabinesi karar için dün toplanacaktı ancak İsrail’in iddiasına göre bazı pürüzler nedeniyle toplantı bugüne ertelendi. Güvenlik kabinesinin olumlu görüş bildirmesinin ardından anlaşmanın İsrail Hükümeti tarafından da onaylanması gerekiyor. 

Anlaşma üç aşamadan oluşuyor. 

İlk aşamanın 6 hafta sürmesi ve bu süreçte tam ve eksiksiz ateş kes uygulanması öngörülüyor. Anlaşma uyarınca Hamas’ın elindeki rehinelerle İsrail’de tutuklu bulunan Filistinliler takas edilecek. Rehine ve tutuklu takasında sayılar henüz açıklanmadı. İsrailli yetkililer, ilk rehine takasının pazar günü yapılacağını belirttiler. 

İkinci aşama savaşın sona erdirilmesini öngörüyor. Erkekler de dahil olmak üzere İsrailli rehinelerin kalanı daha fazla Filistinli tutuklu karşısında serbest bırakılacak. Ayrıca İsrail birlikleri Gazze’den tamamen çekilecek.

Üçüncü aşama ise Gazze’nin yeniden yapılandırmasıyla ilgili. Yeniden yapılanmanın yıllar süreceği belirtiliyor. 

Gazze’de ateş kes anlaşmasına varıldığının açıklanmasına rağmen İsrail yürürlüğe girmedi bahanesiyle bölgeyi yoğun bombardımana devam etti. Gazze acil durum ofisinin verdiği bilgiye göre bombardımanlarda 28’i çocuk, 31’i kadın olmak üzere 113 Filistinli hayatını kaybetti. 

İsrail’in Gazze’ye yönelik bombardımanları ve kara saldırılarında 46,000’den fazla Filistinli can verdi. 

Bu arada ateş kes yürürlüğe girmeden önce ihtiyaç sahiplerine hızlı ulaştırma umuduyla yardım kamyonları Gazze-Mısır sınırında uzun kuyruklar oluşturdu. Çatışmalardan önce her gün yüzlerce kamyon Gazze’ye giriş yapıyordu. Çatışmalar sırasında İsrail bu sayıyı 40’a kadar düşürdü.  

Hamas, 15 Ağustos Perşembe günü Katar’da yapılması planlanan yeni ateş kes görüşmelerine katılmayacağını açıkladı. Hamas Lideri İsmail Haniye’nin Tahran’da öldürülmesinin ardından İran’ın İsrail’e yönelik beklenen misillemesini yarın yapacağı tahmin ediliyordu.

Ayrıca İranlı üç üst düzey yetkili, İran’ın misillemesini yalnızca Gazze’de bir ateşkes anlaşmasının engelleceğini açıklamışlardı.

Hamas, ateşkes görüşmelerine katılmama kararına gerekçe olarak Temmuz ayı başında Abd Başkanı Joe Biden’ın ayrıntılarını açıkladığı planı kabul etmiş olmasını gösterdi.

Hamas’ın ateşkes görüşmelerine katılmayacağını açıklaması hem İran’ın beklenen misilleme zamanına dair tahmini destekliyor hem de ateşkes anlaşması umutlarını söndürüyor.

O arada Abd Dışişleri Bakanı Antony Blinken’in Salı günü başlaması beklenen Ortadoğu gezisini ertelediği bildirilmişti.

Abd olası bir İran saldırısına karşı İsrail’e destek olmak için Doğu Akdeniz’deki deniz gücüne takviyeler yapmıştı. Abd Savunma Bakanlığı bölgeye füze atar denizaltı da göndermişti.

Hamas, Siyasi Büro Başkanı İsmail Haniye’nin İran’ın başkenti Tahran’da ikamet ettiği konuta İsrail ordusunun düzenlediği hava saldırısında öldürüldüğünü doğruladı.

Reuters haber ajansına konuşan Hamas yetkilisi Sami Ebu Zuhri, Hamas lideri Haniye’ye yönelik suikastı amaçlarına ulaşmayacak vahim bir tırmanış olarak değerlendirdi. Sami Ebu Zuhri, “İsrail işgal (güçlerinin) kardeş Haniye’ye suikastı, Hamas’ın iradesini kırmayı amaçlayan vahim bir tırmanıştır” diyerek Hamas’ın yolunda devam edeceğini ve ‘zaferlerinden emin olduklarını’ kaydetti. Ebu Zuhri, şöyle konuştu: “Hamas bir kavram ve kurumdur, insanlar değildir. Hamas, fedakarlıkları ne olursa olsun bu yolda devam edecektir ve zaferden emindir.”

Hamas’ın El Aksa televizyonuna göre, üst düzey Hamas yetkilisi Musa Ebu Marzuk da Haniye suikastının ‘cezasız kalmayacak korkakça bir eylem’ olduğunu belirtti.

İsrail’le Hamas arasında ABD’nin önerisi temelinde bir süre önce yeniden canlanan dolaylı ateş kes ve Gazze savaşını sona erdirme görüşmelerinde “ilerleme” sağlandığı belirtiliyor.

İlerleme diye yorumlanan gelişme, Hamas’ın ABD’nin açıkladığı aşamalı barış planıyla ilgili olarak İsrail’in reddettiği bir şartı geri çekmesi. Hamas, İsrail’in anlaşmayı imzalamadan önce kalıcı ateşkes ilan etmesi ve altı haftalık ilk aşama boyunca müzakerelerin bu hedefe ulaşmasına izin vermesi şartı koşmuştu. Örgüt bu şartını geri çekti. Reuters Haber Ajansı’na bilgi veren üst düzey bir Hamas kaynağına göre, arabulucular geçici ateş kes, yardımların aksaksız sürmesi ve İsrail’in birliklerini geri çekmesi konularında garantör konumunda olacaklar.

Reuters’in haberine göre, Hamas, ateş kes ve Gazze savaşını sona erdirmeyi amaçlayan görüşmelerde ABD tarafından açıklanan planın ateş kesle geçecek ilk aşaması başladıktan 16 gün sonra askerler ve erkekler de dahil olmak üzere İsrailli rehinelerin serbest bırakılması için görüşmelerin başlamasını kabul etti.

Bu gelişmeler karşısında İsrail’in ne gibi bir pozisyon aldığı henüz belli değil.

İsrail Başbakanlık Ofisi, gelecek hafta dolaylı görüşmelerin yapıldığı Katar’a heyet yollanacağını bildirdi.

Birleşik Devletler’de Biden yönetimi yetkililerinin Hamas’ın elinde bulunan Amerikalı rehiniler için örgütle dolaylı görüşme yapmayı ele aldıkları bildirildi.

Amerikan NBC TV kanalının haberine göre, üst düzey Amerikalı yetkililer, eğer İsrail ile Hamas arasındaki dolaylı görüşmelerden bir sonuç çıkmazsa Hamas’ın elinde bulunan 5 Amerikalı rehinenin serbest bırakılması için görüşmeler yapmayı çeşitli boyutlarıyla ele aldılar. Alınan bilgiye göre, görüşmeler Katarlı muhataplar arabuluculuğunda yapılacak ve İsrailliler yer almayacak. Beyaz Saray, Hamas’ın elinde bulunan ve 7 Ekim saldırısında öldürülen 3 Amerikan vatandaşının cesetlerini almayı da umuyor.

NBC’nin kaynakları ABD’nin rehineler karşılığında Hamas’a ne verebileceğini bilmediklerini belirttiler. Yetkililer, Hamas’ın ABD ile tek taraflı bir anlaşma yapmaya hevesli olabileceği görüşündeler. Zira eğer böyle bir görüşme ve ardından anlaşma olursa ABD İsrail ilişkileri gerginleşebilir ve halen gündemde olan ateş kes anlaşması konusunda İsrail Başbakanı üzerindeki baskı daha da artabilir.  

O arada ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken ateş kes görüşmelerinin ilerlemesini sağlamak için bir kez daha Ortadoğu’da temaslar yapıyor. 

Hamas, Ekim 2023’ten bu yana İsrail’in ağır saldırısı altında olan Gazze’den 4 ay sonra ilk kez Tel Aviv’e füze saldırısı yaptı.

Hamas’ın söz konusu saldırıyı İsrail’in havadan, karadan ve denizden yaptığı bombardımanlara ve kara operasyonlarına rağmen hala ayakta olduğunu göstermek amacıyla gerçekleştirdiği belirtiliyor.

İsrail Ordusu, Tel Aviv’e yönelik saldırıda 8 roketin İsrail tarafına geçtiğini ve füzelerin bir kısmının da engellendiğini bildirdi. İsrail Ordusu, roketlerin Gazze’nin güneyindeki Refah kentinden fırlatıldığını öne sürdü.

Refah kentiyle Tel Aviv’in güneyi arasındaki mesafe 100 kilometre.

İsrailli yetkililer Hamas’ın füze saldırısında hafif maddi hasar meydana geldiğini, can kaybı veya yaralanma olmadığını bildirdiler.

İsrail’in Refah kentine saldırısında ise 5 Filistinlinin öldüğü açıklandı.

İsrail saldırılarında Gazze şeridinde ölen Filistinlilerin sayısı 36 bine yaklaşıyor.

Yeni Zelanda, Hamas’ı bütünüyle terörist grup olarak listelerken, Batı Şeria’da Filistinlilere şiddet içerikli saldırılar yaptığını söylediği “aşırılıkçı” İsrailli yerleşimcilere seyahat yasakları getirdi.

Başbakan Christopher Luxon yaptığı açıklamada, Hamas’ın ekim ayında İsrail’e yönelik saldırılarının “vahşi olduğunu ve bunları açıkça kınadıklarını” söyledi.

Ancak Luxon, “Yeni Zelanda, Hamas’ın tanımlanmasının denizaşırı bir terör örgütünün eylemleriyle ilgili olduğu, Gazze ve dünyadaki Filistin halkına yönelik olmadığı konusunda açık olmak istiyor” ifadelerini kullandı.

Yeni Zelanda, 2010 yılından bu yana Hamas’ın askeri kanadını terör örgütü olarak tanımlıyordu.

Dışişleri Bakanı Winston Peters, 7 Ekim saldırılarının sorumluluğunu tüm Hamas’ın taşıdığını ve bunun da Yeni Zelanda hükümetinin grubun askeri ve siyasi kanatları arasında ayrım yapmasını zorlaştırdığını söyledi.

Yeni Zelanda’nın kararı, Hamas’la mülki ya da mali işlemler yürütmeyi veya maddi destek sağlamayı suç sayıyor. Aynı zamanda Hamas’ın Yeni Zelanda’daki varlıklarını da donduruyor.

Öte yandan karar, Yeni Zelanda’nın Gazze’deki sivillere insani yardım ve geleceğe yönelik kalkınma yardımı sağlamasını veya Yeni Zelanda vatandaşlarına veya çatışma bölgesinde daimi ikamet edenlere konsolosluk desteği vermesini engellemiyor.

Luxon ayrıca son aylarda “İsrailli yerleşimcilerin Filistinlilere karşı uyguladığı şiddetteki önemli artıştan ciddi şekilde endişe duyduğunu” söyledi.

Luxon “Bu, halihazırda büyük bir krizin yaşandığı ortamda özellikle istikrarı bozuyor” ifadelerini kullandı.

Yeni Zelanda uzun süredir işgal altındaki Filistin topraklarında kurulan İsrail yerleşimlerinin uluslararası hukuku ihlal ettiğini kabul ediyor.

Hükümet, iki devletli çözümün bir parçası olarak gelecekteki bir Filistin devletini desteklemeye devam edeceğini belirterek, mevcut çatışmanın sona ermesi ve Orta Doğu barış sürecinin acilen yeniden başlatılması çağrısında bulundu.