ABD Başkanı Donald Trump, Grönland ile ilgili son açıklamasında “orayı almalıyız, [Danimarka] orayı koruyamıyor” dedi.

Trump 19 Ocak’ta yaptığı açıklamada ayrıca NATO müttefiklerinin ABD’nin Grönland üzerinde hak iddia etmesine karşı “çok diretmeyeceklerini” öne sürdü ve Avrupa ülkelerinin adaya yaptığı sevkiyatın “askeri olmadığını” söyledi.

BBC’nin aktardığına göre ABD Başkanı “NATO Danimarka’yı 20 yıldır uyarıyor. Rus tehdidi konusunda uyarıyorlar, Sadece Rusya değil aynı zamanda Çin de var” dedi ve şu ifadeleri kullandı:

“Neler olacağına bakalım. Şöyle ifade edeyim: İlginç bir Davos olacak.”

Trump kendi sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı bir paylaşımda Başkan Yardımcısı JD Vance ve Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile birlikte Grönland’e ABD bayrağı diktikleri bir görsel yer aldı.

Başka bir paylaşımda ise Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un kendisine gönderdiği bir mesajı paylaştı.

Mesajda Macron’un Trump’a “Grönland ile ilgili ne yaptığını anlamıyorum” dediği ve Davos zirvesinden sonra bir G7 toplantısı organize etmeyi teklif ettiği görülüyor.

Reuters haber ajansına konuşan Fransız kaynaklar mesajın Macron’a ait olduğunu doğruladı.

Trump bunun yanı sıra NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’den de bir mesaj paylaştı.

Mesajda “Grönland konusunda bir yol bulmakta kararlıyım” ifadeleri yer alıyor.

Trump sosyal medyadan yaptığı duyuruda, ekstra gümrük vergisine muhatap ülkeleri Danimarka, Norveç, İsveç, Fransa, Almanya ve Birleşik Krallık, Hollanda ve Finlandiya olarak duyurdu. 

Birleşik Devletler Başkanı, söz konusu ülkelerin ABD’nin Grönland’ı kontrol etmesine karşı çıkmaya devam etmeleri halinde ve 1 Haziran’a kadar “Grönland’ın tam ve kesin satın alımı konusunda bir anlaşma sağlanmazsa” tarifenin %25’e çıkacağını belirtti. 

Birleşik Devletler Başkanı’nın Grönland’la ilgili bu son adımından önce Danimarka’nın yanı sıra Almanya, Fransa, İsveç, Norveç, Finlandiya, Hollanda ve Birleşik Krallık, adaya sayıları az da olsa asker göndermişti. 

Fransa Grönland’a asker gönderiminin başlangıç olduğunu, ileride kuzey Atlantik’teki dev ve buzlarla kaplı adada kapsamlı bir tatbikat yapılacağını bildirmişti. 

Yapılan açıklamada, söz konusu asker sevkiyatının keşif amaçlı olduğu duyuruldu. 

Sayıca az personelle yapılan sevkiyatta Danimarka’nın yanı sıra Almanya, Fransa, İsveç, Norveç, Finlandiya, Hollanda ve Birleşik Krallık askerleri yer aldı. 

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Grönland’a gönderilen ilk birliklerin ardından adadaki askeri varlığın kara, deniz ve hava unsurlarıyla takviye edileceğini bildirdi.

Fransız yetkililer, Grönland’a asker sevkiyatının güçlü bir sinyal olduğunu öne sürdü; “ABD’ye NATO’nun varlığını göstereceğiz” dedi. 

ABD Başkanı Donald Trump Kanada’nın kuzeydoğusunda kuzey Atlantik’te bulunan ve içişlerinde bağımsız, dış ilişkilerde Danimarka Krallığı’na bağlı Grönland’ı satın almak istediklerini söylemiş, bu olmazsa adayı askeri güçle ele geçirme tehdidinde bulunmuştu. 

Trump’tan inciler.

Trump, “Rusya veya Çin Grönland’ı ele geçirmeye kalkıştığında Danimarka’nın yapabileceği hiçbir şey yok. Oysa biz herşeyi yapabiliriz. Bunu Venezuela’da gösterdik,” demişti. 

Aslında Grönland’ın bağlı olduğu Danimarka Kuzey Atlantik Anlaşması NATO’nun bir üyesi ve teşkilatın kuruluş anlaşmasına göre bir NATO üyesi saldırıya uğrarsa bu bütün üyelere dolayısıyla ABD’ye de yapılmış sayılıyor. 

Trump’ın tehditleri üzerine Rusya da Çin de Grönland’a yönelik herhangi bir emelleri olmadığını açıkladılar. 

Trump ayrıca Rusya ve Çin’in Grönland’ı ele geçirmesi halinde bu iki ülkeyle komşu ya da sınırdaş olmak istemediklerini söylemiş, coğrafya konusundaki cahilliğini ortaya koymuştu. Çünkü Alaska eyaleti dolayısıyla ABD ve Rusya zaten komşu ve sınırdaş. Grönland ABD’nin epey uzağında bulunuyor ve Kanada ile sınırdaş. 

Donald Trump’ın cahillik sergilediği bir gafı daha var. ABD Başkanı Grönland’ın Danimarka’ya bağlı olmasıyla ilgili olarak “500 yıl önce bir gemi oraya yanaştı diye Danimarka bu ada üzerinde hak iddia edemez,” demişti. Oysa Trump’ın başkanı olduğu ülke ABD de kıtaya bir geminin yanaşması sonrası oluşan gelişmelerle hatta yaygın yoruma göre, yerli halkın soykırıma uğratılmasıyla kuruldu. 

Trump’ın Danimarka’ya bağlı Grönland’a göz koymasının ardından gerilim artınca ABD, Danimarka ve Grönland yetkilileri 14 Ocak günü Washington’da buluşmuş ancak ABD tarafının Grönland’a sahip olmakta ısrarlı davranması üzerine toplantı bir sonuç alınamadan bitmişti.

Sir Keir Starmer, Emmanuel Macron ve Friedrich Merz cuma günü video görüşmesinde öneriyi ele aldılar ve bugün NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Arktik bölgesinin “öncelikli” olduğunu söyledi.

Ancak bu durum Trump’ı yatıştırmamış gibi görünüyor; bugün sosyal medya platformu Truth Social’da şu açıklamayı yaptı: “NATO’yu kurtaran benim!!! Başkan DJT.”

“Arktik Gözcüsü” olarak adlandırılan proje, NATO’nun denizaltı boru hatlarını sabotajdan koruma görevi olan “Baltık Gözcüsü” ve Doğu Kanadı boyunca toprakları korumayı amaçlayan “Doğu Gözcüsü”nden esinlenerek modellenecekti.

Her iki operasyon da, Vladimir Putin’in ittifaka karşı savaş söylemini sürdürdüğü bir dönemde, kara ve denizleri izlemek için insansız hava araçları, sensörler ve diğer teknolojileri kullanan, birden fazla ulusun güçlerini bir araya getiriyor.

Henüz başlangıç ​​aşamasında olan “Arctic Sentry” operasyonu, İngiliz askerlerinin  Danimarka Krallığı’nın bir parçası olan Grönland topraklarına konuşlandırılmasını içerebilir .

Türkiye’nin üç katına varan yüzölçümüne sahip Grönland, Dünya’nın en kuzeyinde Arktik ya da Arktika denilen bölgede bulunuyor. 

–DÜNYANIN TEPESİ-

Arktik Bölgesi Asya, Avrupa ve Amerika kıtalarının kuzeyinde. 

Bölge, 14 milyon kilometrekare alanla yeryüzünün en küçük ve en fazla 5567 metre derinlikle en sığ okyanusu olan Arktik Okyanusu/Kuzey Buz Denizi ve bu okyanusa kıyısı olan Rusya, Kanada, ABD (Alaska), Danimarka (Grönland) ve Norveç’ten oluşuyor.

Bölge adını Yunanca ‘ayı’ anlamındaki ‘Arktos‘ kelimesinden alıyor. Bu da bölgeye ilk Yunanlı  denizcilerin geldiğinin göstergesi sayılıyor. 

Bu denizciler kuzey yarımkürede Kuzey Yıldızı’nı gösteren Büyükayı ve Küçükayı Takımyıldızlarına bakarak yön bulurmuş.  

Yani ‘Ayı takımyıldızlarına yakın’ görülen bölgeye ‘Arktik denilmiş.

Güney Kutbu olan Antarktika (Antarktikos) da  ‘Ayı karşısında-zıddı’ anlamında. 

–İKLİM ISININCA KEŞFEDİLMİŞ-

Tarihi kaynaklarda da Dünyanın en kuzeyini ilk keşfeden M.Ö 330’da Yunan asıllı coğrafyacı denizci Piteas olarak geçiyor.

İskandinav ülkerinde yaşayan Vikingler de Ortaçağ’da sadece bu bölgenin ikliminde meydana gelen ısınmadan yararlanarak daha kuzeye yelken açtı.

Denizcilik ile gemicilikte ileri olan ve yağmacılık yapan Vikingler’den Floki Vilgerdarson 9’uncu  yüzyılda Norveç’ten açılarak İzlanda’yı keşfetti.

Yine ‘Kızıl Erik’ olarak nam salan kanun kaçağı Norveçli Viking Erik Thorvaldsson da 10’uncu yüzyılda Grönland’ı keşfedip güneyinde koloniler kurdu.

Yüzde 81′ buzullarla kaplı Ada, Danca dilinde ‘yeşil’ anlamına gelen ‘Grön‘ kelimesinden ismini aldı;  Grönland. 

Ortaçağ’da meydana gelen ısınma 1300 yılında iklimin yeniden soğumasına kadar sürdü ve yeniden kalın buzlarla kaplandı. Bu küçük buzul çağında Vikingler bölgeyi terk etti.

Vikingler ayrılmadan önce 13’üncü yüzyılda Eskimolar’ın bir kolu olan İnuitler de adanın daha  kuzeyine geldi.

Ada Viking- İnuit savaşına sahne oldu.

Halen 56 bin olan nüfusun yüzde 88’ini İnuitler oluşturuyor.

Arktik’te 40’tan fazla fark etnik halk bulunurken bir kısmının 5 bin yıl önce Kuzey Kutbu’nun ardından Grönland’a ulaştığı da kaynaklarda bulunuyor.

–EGEMENLİK YARIŞI-

Kuzey Kutbu’nun ilk haritası 1595 yılında çizildi. 

19. yüzyıldan sonra bölge, devletlerin ilgi alanı oldu.

Bölge 2’nci Dünya Savaşı’nda Nazi Almanyası tarafından ‘ulaşılmaz kale’ olarak görüldü. Naziler Danimarka’yı işgal edip Grönland’a dokunmayınca bundan yararlanan ABD 1941′den itibaren Ada’da üsler kurmaya başladı.

Buzkıran gemilere sahip Rusya da buzlarla kaplı okyanusta ilerleyip hatta binlerce metre derinlikteki tabana bayrak dikerek gücünü sergiledi.

Soğuk Savaş döneminde bölgede rekabet artarken bu dönemin sona ermesiyle azaldı.

Halen ise süper güç devletler ABD, Rusya ve Çin,  askeri ve ekonomik hedeflerle bölgede egemenlik sağlamak için kıyasıya yarışıyor.

Grönland da bu rekabetin merkezinde yer alıyor.

İçinde bulunduğumuz 21’inci yüzyılda iklimde ısınmanın hızlanmasıyla kalınlığı 3 kilometreyi bulan buzulların giderek erimesi bölgenin imkanlarından yararlanmak isteyen güçlerin iştahını kabarttı.

Birleşik Krallık Meteoroloji Ofisi’ne göre küresel ısınma sonucu Kuzey Kutbu’nda 2035’e kadar buzsuz yaz yaşanabilecek. Daha önce bu 2050 yılı olarak tahmin ediliyordu.

Böylece yeraltı madenlerinin çıkarılması kolaylaşacak, deniz ticaretinde yolları kısaltacak yeni rotalar ortaya çıkacak. 

Çeşitli kaynakların açıklamalarına göre, bölge yüzde 84’ü Arktik Okyanus yatağında olmak üzere büyük yeraltı zenginliğine sahip. Ortadoğu ile kıyaslanabilecek kadar petrol ve doğal gaz yatağı var. Petrol, Suudi Arabistan’ın yarısı kadar.

Dünya’da keşfedilmemiş petrolün yüzde 13’ü,  keşfedilmemiş doğal gazın yüzde 30’u burada, buzulların altında! 

Okyanustaki tahmini petrol rezervlerinin kıyısı bulunan ülkelere göre dağılımı ise şöyle: 

Rusya yüzde 52, ABD yüzde 20, Norveç yüzde 12, Grönland yüzde 11 ve Kanada yüzde 5.

Bölgede demir, bakır, nikel, altın, platin,kurşun, çinko, uranyum, paladyum, uranyum da var. 

Nadir elementler Dünya rezervlerinin yüzde 35’ini oluşturuyor.

–BUZLAR ARASINDA ZENGİNLİK–

Buzdağları arasındaki bu zenginliği ortaya çıkarmanın güçlüğü nedeniyle yerli halk uzak duruyor. En son maden çıkarma çalışması   maddi yetersizlik nedeniyle 2010 yılında durmuş.

ABD Başkanı Donald Trump’ın ‘parasını verip alırız, olmazsa işgal ederiz’ dediği Grönland, bin yılı aşkın süredir daha önce tek krallık olan Norveç ve Danimarka ile ilişkide. 

Danimarka 1712’de adayı sömürge ilan etmiş. 1953’ten itibaren Danimarka’nın bir parçası olan Grönland’a 1973’te özerklik verilmiş. 2008’de daha fazla yetki devreden Öz Yönetim Yasası kabul görmüş.

Halen Danimarka Kralı, aynı zamanda Grönland Devlet Başkanı. Grönland’ın ayrı parlamentosu ve hükümeti var,   Danimarka Parlamentosu’nda da temsil ediliyor. 

Danimarka’nın bir parçası olduğu için NATO üyesi. 

Grönland iç politikalar ve ekonomik kararlarda kendi karar alırken güvenlik konularında Danimarka’nın veto yetkisini var. 

Grönland’ın bütçe gelirinin üçte ikisi Danimarka’dan sağlanıyor. Ada’da geçim kaynağı balıkçılık.

–ABD HEP YAPIYOR-

Rusya ve Çin’e karşı bölgede ulusal güvenliğini artırmak isteyen ABD’nin, Grönland’ı satın almak istemesi sadece Donald Trump’ın başkanlığında olmamış.  

Alaska’yı Rusya’dan 7.2 milyon dolara satın alan ABD 1910, 1946 ve 1955’te bu  girişimleri tekrarlamış.

1946’da Başkan Harry Truman Danimarka’ya 100 milyon dolar karşılığı altın teklif etmiş ama reddedilmiş.

İlk başkanlık döneminde 2019’da Grönland’ı satın almak isteyen Donald Trump, şimdi daha ısrarcı görünüyor.  Trump’ın da kişi başı 100 bin dolar vereceği haberleri yer aldı.

Danimarka’ya ekonomik yaptırımlarla başlayan Trump tehditleri işgal etmeye kadar vardı.  En son ordudan işgal planı hazırlamasını istediği belirtiliyor.

Ancak ABD’ye satışa sadece Danimarka değil Grönland halkı da karşı. 2025 ocak ayında yapılan kamuoyu yoklamasında nüfusun yüzde 85’i ‘hayır’ dedi.  

Daha önce 2019 yılında yapılan başka bir kamuoyu yoklamasına göre ise nüfusun yüzde 67,7’si Danimarka’dan ayrılıp bağımsız olmak istiyor.

Grönland her manada ısınıyor. 

Bakalım buradan çıkacak olası kıvılcım ‘dünyanın tepesini’ nasıl attıracak !

Zeynep Nurten UZER

Kaynaklara göre, ABD Başkanı’nın çevresindeki, siyasi danışman Stephen Miller önderliğindeki “şahinler”, Venezuela lideri Nicolas Maduro’yu yakalama operasyonunun başarısından o kadar cesaretlenmişler ki, Rusya veya Çin harekete geçmeden önce adayı hızla ele geçirmek istiyorlar .

Diplomatlar, Trump’ın Grönland’ın Danimarka ile bağlarını koparmak için güç veya ‘siyasi baskı’ kullanacağı ‘gerilimi tırmandıran bir senaryo’ olarak tanımladıkları durumu simüle ettiler.

Bir diplomatik telgraf, ‘en kötü senaryonun’ ‘NATO’nun içeriden yıkılmasına’ yol açacağını belirtiyor.

Reuters’ın hükümete yakın kaynaklara dayandırdığı haberine göre, Beyaz Saray danışmanları, Grönland vatandaşlarına toplu ödeme yapılmasının siyasi ve mali sonuçlarını masaya yatırdı. 57 bin kişinin yaşadığı adada yaşayanlara 100’er bin dolar verilmesinin yaklaşık 6 milyar dolar maliyeti olması farklı hesaplamaları da gündeme getirdi.

ABD Başkanına göre Grönland Kuzey Kutbu’ndaki konumu nedeniyle ABD’nin ulusal güvenliği açısından oldukça kritik bir yer tutuyor. Ancak bazı uzmanlar bu hamlenin adanın zengin doğal kaynaklarıyla da alakalı olabileceğini ve amacın ticari olduğunu vurguluyor. Danimarka ve Grönlandlı yetkililer, adanın statüsüne ilişkin kararın yalnızca Grönland halkına ait olduğunu belirtirken  Fransa, Almanya, İtalya ve İngiltere’nin de aralarında bulunduğu Avrupa ülkeleri ABD’den gelecek bir dış müdahaleyi reddeden ortak bir açıklama yayımladı.

Grönland ülke mi?

Grönland, Atlas Okyanusu’nun kuzeyinde, 2.166.086 km² ile kuzey kutbundaki en büyük buz örtüsüyle kaplı olan ve Danimarka Krallığı’na bağlı özerk bir bölgedir. Kanada Arktik Adaları’nın doğusunda, Arktik ve Atlantik okyanusları arasında yer alır ve dünyanın en büyük adası olarak bilinir. Jeopolitik açısında Avrupa’nın parçası olan Grönland’ın başkenti ve en büyük şehri Nuuk’tur.

Yüzölçümü ve Nüfusu

Adanın sahilleri dışında her tarafı 3 km kalınlığında buz tabakası ile kaplıdır. Adanın %81’i oranı buzla kaplı olurken kuzeyınde Arktik Okyanusu (Arktik Deniz), güneydoğusunda İzlanda ve Danimarka Boğazı, batısında Kanada’nın Ellesmere Adası ve Baffin Körfezi bulunuyor.

Grönland toplam yüz ölçümü 2.166.086 km2 olurken su oranı %83,1.

Yaşayanların nüfusu 57.500 civarında olurken büyük bölümü batı kıyısında olan küçük kasabalarda yaşıyor. Buzla kaplı olan orta kesimlerde insanlar yaşamazken temel geçim kaynağı avcılık ve balıkçılıktır.