Hoşgörünün olduğu zamanlardı. Türkiye nispi özgürlük ortamındaydı. Toplumun katmanları arasında kimse kimseye karışmazdı. İşçilerin mücadelesine devletin müdahalesi o zamanlarda da sertti. Ama işçiler yasalardan gelen haklarını milimine kadar savunurlardı. Sendikal mücadelenin önderleri de kararlıydı. Bunları daha sonra öğrendim. Ama 1960’lı yıllar Türkiye’nin kalkındığı, işçilerin kısmen haklarını aldığı, büyüyen pastanın paylaşımının sonuçlarının yaşandığı bir ortam vardı. Tabii ki eşitlik mücadelesini sürdüren TİP (Türkiye İşçi Partisi) de örgütlüydü. Aydınlar, sosyalist hareket, sendikal hareket aynı nehirde akacak zemini buluyordu.

Kentte sanayi proleteryasının ortaya çıktığı, gecekondulaşmanın hızla sürdüğü, gençlerin sokaklarda haklarını aramaya başladığı, ülkenin sorunlarına yönelik taleplerini dile getirdikleri bir dönem.

Böyle bir ortamda doğdu Anadolu rock. Yeni müzik arayışlarına yerel ve evrenselin sentezi olarak. Kenti bireyin yaşadığı sıkıntılar, keder, aşk acısı, yokluklar, yoksunluklar tam da Erkin Koray aracılığıyla dillendirildi. O doğu ve batı müziklerinin tınılarını ustaca birleştirdi, senteze vardı. Aşina olan tınılarda yerinde durmak mümkün değildi. Başarısı belki de oradaydı. Hem türkülerden hem sanat müziği ezgilerinden ustaca yararlanmasını bildi. Üstelik bunu batı enstrümanı olarak bilinen gitarla yaptı. Elektro gitarıyla yaptığı sololarda adeta gitar ağlardı. İnsan dinlerken kendinden geçerdi.

O dönemde sıklıkla düğünler olurdu. Biz de düğün salonlarında onun şarkılarıyla dans ederdik. Ben dansı diskoteklerde değil düğün salonlarında öğrendim. Arkadaşım Nuri gibi. Evlerde toplandığımızda pikaba mutlaka Erkin Koray’ın bir 45’liğini koyardık. Sonra gelsin biralar ya da vodka-cola. Arada cin tonik içmişliğimiz de var. Büyüklerimiz de bilirdi kaçamak içtiğimizi. Dağıtmadığımız sürece sorun olmazdı. Hoşgörünün olduğu zamanlardı. Kimse kimseye öyle karışmazdı.

Kurtuluş (Tatavla) çocuklarıydık. Dünya sanki ayaklarımızın altındaydı, her şeyi yapabileceğimizi düşünürdük. Hayallerimiz vardı. Ben onların bir kısmını gerçekleştirdim. Geriye dönük bir arzum ve isteğim yok. Ama o zamanların saflığını, dayanışmasını, paylaşmasını, teklifsizliğini, içtenliğini, hesapsızlığını özlemiyorum dersem yalan olur. Kimde ne varsa onu ortaya koyardı kimse kimseye ne sen eksik verdin ne da ben fazla derdi. Kimde varsa o hallederdi yenilecek içilecek şeyleri. Ada’ya giderken daha çok Alman usulü olurdu. Geçmiş zaman.

Erkin Koray bizim insanlık halimizin bir parçası. “Arkası gelmez dertlerimin dursun illallah” diyerek yaşanılan sıkıntılara karşı tepkisini dile getirirken benzer biçimde yaşayanların da bir anlamda sesi oluyordu.

Üstelik “böyle gelmiş böyle gidecek korkarım vallah” yakınmasıyla hiçbir şeyin değişmeyeceğini, ya da değişim olmasını sağlayacak zeminin olmadığına işaret ediyordu. Bu şarkı bugünler için geçerli olsa da o dönem toplumsal dinamikler farklıydı. Geçerliliği o zamanlar için tartışılabilirdi. Estarabim’de toplumsal normal ihlalini, az bilinen bir sözcükle geniş kitlelere ulaştırmıştı. Şarkının sözleri de bir ikilemi içeriyordu; çoğumuzun zaman zaman yaşadığı. “Şu kocaman dünyada senin gibi görmedim// böyle bir yar istemem istesem de istemem”. Estarabim’de “kafa yapmanın” farklı bir yolunu dile getiriyordu. ABD’de Hollanda’da yaşananları Türkiye’de de savunuyordu. Aslında yaşantısıyla 1960’larda yaygınlaşan hippi gençliğine daha yatkındı. Sistemin muhalifi olanların bile yapamadığını kişisel yaşantısında çocuğunun eğitimi konusunda gerçekleştirdi. Örgün eğitim kurumlarındaki eğitime karşı çıktı, kızını kendi yetiştirdi. Yaşamıyla eylemi tutarlılık içeriyordu.

Ya dertlerinin dinlenmediğini, paylaşamadığını, konuşamadığını düşündüğünden olacak ya da yaşadığı derin bir yalnızlığı, yabancılaşmayı, aşk acısını anlatmak istediğinden: “Bir derdim var dinleyin gökteki yıldızlar// beni benden çalarak kaybolup gitti yıllar// aşk aşk aşk yüzünden ızdıraba kul oldum” dedi. Kentli bir erkek bireyin ataerkil kültürde aşkını böyle dile getirmesi o zamana göre yeni bir olgu. 1960’lar Türkiye’sinde birey kimliğinin maddi koşullarının yeni oluştuğu zamanlar. O, aşkın ızdırabını, hissettiği kederi, çekinmeden dile getirerek dönemin gençlerine de örnek oldu.

Şaşkın ile aşkın uyuşturucu yanına, insanı derinden sarsan özelliğine dikkati çekti.

Ömer Hayyam’dan gelen geleneğe de dayanarak: “Aşk şarabı içmesi hoştur şaşkın// şarap peşinden koşmak boştur şaşkın // bir o yana bir bu yana yatma şaşkın” dedi. Aşkın kendisinin sarhoşluk hali bu kadar güzel ifade edilemezdi. Belki de onun gençler arasında tutulmasının nedeniyle buydu. O zamanlar aşkın beyinde nelere yol açtığı hangi hormonları harekete geçirdiği şimdi gibi bilinmiyordu. Bu konuyu derinlemesine ele alan kitaplar da yoktu. Aşkı yaşayanların, deneyimleyenlerin bildiği bir durumdu bu.

Öyle bir geçer zaman ki de “birden dursun istersin// seneler olunca mazi” diyerek zamanın nasıl geçtiğini, gençlikten yavaş yavaş uzaklaşıldığını, sonsuz gibi yaşanan zamanların bittiğini hatırlatır. İnsan her dönem (gençlikte çocukluğu, orta yaşta gençliği) bir önceki dönemi özler. Biriktirilen anıların, yaşantıların yanı sıra aynı tarzda yeni ilişkilerin kurulamaması aynı duyguların o saflıkla hissedilmemesi de bu özlemin kaynağıdır. Geçmiş yitirilen masumiyettir bir anlamda.

Yalnızlar rıhtımında “bir ben miyim perişan gecenin karanlığında// yosun tuttu gözlerim yalnızlar rıhtımında” diyerek karşılıksız bir aşkın yol açtığı yıkımı dile getirir. Taş gibi olur göz de bir başka göze değmediğinde; bir başka gözde karşılık bulamadığında “yosun tutar”. İçimize işler sözler. Kendi içimizde yolculuğa çıkarız. Başarısı da budur Erkin Koray’ın. Üstelik Sevince de “Sevince durma koş ardından” diyerek aşkına sahip çıkmaya çağırır. Aynı şarkıda “sevmek bil ki doğmaktır yeni baştan” sözüyle de aşkın bireyi yeniden yarattığını, onda değişim ve dönüşümü gerçekleştirdiğini belirtir. Yeni baştan doğmak her zaman kolay değildir. Bunu göze almak, korkmadan buna izin vermek, herkesin üstesinden gelebileceği bir durum değildir. Şimdilerde günlük aşkların olduğu bir zamanda bunu anlamak kolay değil belki de.

Aşk oyunu şarkısında “her gece ben senin için döküyorum gözyaşları// neden böyle değişti yar// gözlerinin bakışları?” sözleriyle aşkta yaşanan değişimin nasıl kendini ortaya koyduğunu, aşığı neyin, niye mutsuz ettiğini ortaya koyar. Bir aşk bakışla kendini ortaya koyar, bakışlar karşılıklı olduğunda ruhların birbirine teması da başlar. Bir insan diğer insanın içine bakışlarıyla girer, orada yer edinir. Bir gönüle girmek denilen tam da böyledir. Bir gönülden çıkmak da o bakışlarda karşılık bulmamakla olur. Kabullenmesi kolay olmasa da kederli bir süreç sonunda “yeni hakikat” bakışların kaçırılması gerçekliği kabullenilir.

Aşka inanmıyorum şarkısında aradığını bulamayan biri olarak tepkisini dile getirir: “yıllarca sevdim aşkımla yandım// artık ben aşka inanmıyorum”. Bu yorgun bir yüreğin gerçekliği kabullenişidir, vazgeçişidir, bunu herkese ilan edişidir.

Erkin Koray, yazdığı, bestelediği şarkı sözleriyle tekil bir birey olarak hayatımıza dokundu. Onun ölümüyle gençliğimizin bir parçası da gitti. Şarkılarıyla o günleri hatırlayacağız. Herkes kendi zamanına dönecek kısa sürede olsa. Kaybettiklerimizi hatırlayacağız. Bir de nereden nereye geldiğimizi…

Kemal ASLAN/Haliç Üniversitesi Öğretim Üyesi

Türkiye’nin ilk rocker’ı, ilk hippisi, ilk uzun saçlısı, ilk elektro gitar sahibi. Lakabı ‘‘Baba’’. Deniyor ki, Amerika’da Zappa neyse, bizde de Erkin o…

Müzisyen, besteci, şarkı sözü yazarı, gitarist. 24 Haziran 1941, İstanbul doğumlu. Küçük yaşlarda, piyano öğretmeni olan annesi Vecihe Koray’dan piyano öğrendi, daha sonra gitar çalmaya başladı. İstanbul Alman Lisesi’nde eğitim gördüğü yıllarda arkadaşları ile kurduğu amatör topluluk olan “Erkin Koray ve Ritimcileri” ile dönemin güncel parçalarını çalmaya başladı. Lise eğitiminin ardından çalışmalarını yarı amatör yarı profesyonel olarak sürdürdü. 1957 yılında, 16 yaşındayken, Galatasaray Lisesi’nde piyanoyla ilk konserini verdi.

1962 yılında çeşitli müzikli mekânlarda programlar yaptığı sıralarda aldığı bir teklif ile bir yüzünde Bir Eylül Akşamı, diğer yüzünde It’s So Long adlı İngilizce parça bulunan ilk 45’liğini yaptı. Askerliğini 1963-65 yılları arasında Ankara’da Hava Kuvvetleri Caz Orkestrası’nda solist ve gitarist olarak yaptı. Terhisi sonrasında Almanya’nın Hamburg şehrine giden Koray 1966 yılında Türkiye’ye döndüğünde “Erkin Koray Dörtlüsü” grubunu kurdu.

1967 yılında basılan, bir yüzünde Kızları da Alın Askere, diğer yüzünde Aşk Oyunu adlı parçalar bulunan 45’liği ile önemli başarı kazandı. Özellikle Kızları da Alın Askere parçası Erkin Koray’ın geniş kitleler tarafından tanınmasında önemli rol oynadı.

1968 yılında, Hürriyet gazetesi tarafından yapılan “Altın Mikrofon” yarışmasına katıldı. Bu yarışmada 4. olan Erkin Koray’ın yarışmadaki şarkıları Meçhul ve Çiçek Dağı daha sonra bir plak şirketi tarafından piyasaya çıkarılarak büyük ilgi gördü. Bunu, 60’lı yılların sonlarına dek ardı ardına gelen Anma Arkadaş, Hop Hop Gelsin, Sana Bir Şeyler Olmuş, Seni Her Gördüğümde gibi hepsi büyük beğeni toplayan parçalar takip etti.

1969 yılında kurduğu “Yeraltı Dörtlüsü” adlı grubu ile Türkiye’de ilk “Underground” müzik akımının öncüsü oldu. 70’li yıllarda kendine özgü müzik çizgisini belirleyerek geniş bir dinleyici kitlesine sahip oldu.

1971’de “Erkin Koray Süper Grup”, 1972’de “Ter” gruplarını kuran Koray, 1970-74 yılları arasında İlahi Morluk, Aşka İnanmıyorum, Mesafeler, Züleyha,
Silnmeyen Hatıralar, Şaşkın,  Fesuphanallah gibi Türkiye müzik listelerinde üst sıralarda yer alan klasikleşmiş birçok esere imza attı.

Koray, 1974-84 yılları arasında kısa sürelerle Türkiye’ye gelişleri dışında Hollanda, Almanya ve Kanada’da yaşadı. Hakkında pek fazla bilgi olmayan bu dönemde,  Estarabim,  Arap Saçı gibi çok bilinen eserleri yayınladı. 1977 yılında kurduğu “Erkin Koray Tutkusu” adlı gruptan sonra başka grup kurmadı. 1982’de çıkardığı Benden Sana  albümünün  bir kısmını Almanya’da  Köln ve  Hamburg’da, bir kısmını da İstanbul’da kaydetti. Albümde Koray’a, Haluk Taşoğlu ve Sedat Avcı’nın yanı sıra Hint müzisyen Harpal Singh de destek verdi. Albümdeki şarkıların bir kısmı (Meyhanede, Öyle Bir Geçer, Sayın Arkadaşım Osman) Hint müzisyenlerin bestelerine Erkin Koray’ın Türkçe yazdığı sözlerden oluşur. Bundan bir sene sonra yayınladığı İlla Ki albümünde İlla Ki, Deli Kadın, Tek Başına gibi yeni şarkıların yanında Kızları da Alın Askere ve Hop Hop Gelsin gibi eski şarkıların da yeni yorumları yer alıyordu.

Türkiye’ye kesin dönüşünün ardından, 1985-90 yılları arasında belki en çok bilinen çalışması olan Çöpçüler ile büyük bir çıkış yaptı. Çöpçüler’in de yer aldığı Ceylan albümü 1985’te yayınlandı. Albümde çoğu enstrümanı kendisi çaldı. Bu dönemde, devrin modasına uyarak piyanist-şarkıcı olarak bir restoranda müzik yapmaya başladı; nedeni olarak da “para kazanması gerektiği”ni belirtti. 1986’da yayınlanan  Gaddar, 1987’de Çukulatam Benim, 1989’da Hay Yam Yam albümü çıktı. Bu albümde klip çektiği Hayat Katarı şarkısı Kemal Sunal’ın rol aldığı Abuk Subuk Bir Film adlı filminde kullanıldı. 1990 yılında eski ve yeni şarkıların karışık bulunduğu Tamam Artık albümünü yayınladı. 1991’de Tek Başına Konser adlı konser kayıtlarından oluşanın dışında albüm çalışmalarına ara verdi.

1990-93 yıllarında Öyle Bir Geçer, Arapsaçı, Fesüpanhallah, Şaşkın, Sevince ve Yalnızlar Rıhtımı gibi gözde şarkıları içeren bir toplama albüm serisi ve bir de Best Of piyasaya sürdü. 1996 yılına kadar süren bu sessizlik, iddialı ve görece yüksek bütçeli Gün Ola Harman Ola albümü ile bozuldu. Büyük satış başarısı göstermeyen ancak eleştirmenlerce olumlu eleştiriler alan bu çalışmayı 1999 yılında yayımlanan Devlerin Nefesi adlı son albümü takip etti.

ESERLERİ:

Bir Eylül Akşamı / It’s So Long (solo, 1962), Balla Balla / You’ve Got To Hide Your Love Away / Watcha Gonna Do About It / Its All Over Now (solo, 1966), Kızlarıda Alın Askere / Aşk Oyunu (Erkin Koray Dörtlüsü, 1967), Anma Arkadaş / Anadolu’da Sevdim (Erkin Koray Dörtlüsü, 1967), Meçhul / Çiçek Dağı (Erkin Koray Dörtlüsü, 1968), Hop Hop Gelsin / Çiçek Dağı (Erkin Koray Dörtlüsü, 1968), Aşka Dönüyorum / Yine Yalnızım (Yeraltı Dörtlüsü, 1969), Sana Bir Şeyler Olmuş (Bir Na Na Na Şarkısı) / Seni Her Gördüğümde (Yeraltı Dörtlüsü, 1969), Belki Bir Gün Anlarsın / Nihansın Dideden (Yeraltı Dörtlüsü, 1970), İstemem / Köprüden Geçti Gelin (Yeraltı Dörtlüsü, 1970), Kendim Ettim Kendim Buldum / Aşkımız Bitecek (Yeraltı Dörtlüsü, 1970), Meçhul / Ve (Yeraltı Dörtlüsü, 1970), Gel Bak Ne Söylicem / Gün Doğmuyor (Yeraltı Dörtlüsü,

1970), Senden Ayrı / Bu Sana Son Mektubum (Yeraltı Dörtlüsü, 1971), Kıskanırım / İlahi Morluk (Yeraltı Dörtlüsü, 1971), Yağmur / Aşka İnanmıyorum (Süpergrup, 1971), Sen Yoksun Diye / Goca Dünya (Süpergrup, 1972), Hor Görme Garibi / Züleyha (Ter, 1972), Mesafeler / Silinmeyen Hatıralar (Solo, 1973), Şaşkın / Eyvah (Solo, 1974), Krallar / Dost Acı Söyler (Solo, 1974), Feshupanallah / Komşu Kızı (Solo, 1974), Estarabim / Sevince (Solo, 1975), Arap Saçı / Tımbıllı (Solo, 1976), Gönül Salıncağı / Hayat Bir Teselli (Solo, 1976), Cümbür Cemaat / Sevdiğim (Solo, 1976), Düşünüş / Hadi Hadi Ordan (Solo, 1977), Sanma / Olmayınca Olmuyor (Erkin Koray Tutkusu, 1977). Elektronik Türküler (1974), Erkin Koray Tutkusu (1977), Benden Sana (1982), İllâ ki (1983), Ceylan (1985),  Gaddar (1986), Aşkımız Bitecek (1986),  Çukulatam Benim (1987), Hay Yam Yam  (1989), Tamam Artık (1990), İşte Barış İşte Erkin (1990), Tek Başına Konser (1991),  Electric Turk (1995), Gün Ola Harman Ola (1996), Devlerin Nefesi (1999), Erkin Koray (1999).

Uzun süredir Kanada’nın Toronto şehrinde yaşayan rock müziğin efsanelerinden Erkin Koray, hastaneye kaldırıldı.

82 yaşındaki Erkin Koray’ın akciğeriyle ilgili rahatsızlıklarının yanı sıra yaşlılığa bağlı sağlık sorunları da yaşadığı biliniyor.

Anadolu rock müziğin usta ismi Erkin Koray, uzun yıllardır Kanada’da yaşıyordu. 82 yaşındaki usta sanatçının fenalaştığı ve hastaneye kaldırıldığı öğrenildi.

Akciğeriyle ilgili rahatsızlıklarının yanı sıra yaşlılığa bağlı sağlık sorunlarına karşı savaş veren Koray’la kızı Damla ilgileniyor. Ünlü ismin hastanedeki tedavisi sürüyor.