Akdeniz akşamları çok yakın tarihte bir başka olacak. Dünyanın en büyük içdenizi eğer böyle giderse, mavi gezegenin gözden çıkarılan ilk su kütlesi olabilir.

Akdeniz ısınıyor ve tuz oranı yükseliyor. Bu denize 22 ülkenin kıyısı var. Bizim Akdeniz’de kıyı uzunluğumuz bin 557 kilometre, eğer Ege’yi de işin içine katarsak (çünkü Ege’de Akdeniz’in parçası) 4 bin 362 kilometreyi buluyor.

Küresel iklim değişikliği; Akdeniz sularını çöllerden başlayıp dağ eteklerine kadar önceki yıllara göre daha fazla ısıtıyor. Zaten sıcak olan Akdeniz bazı yerlerde ılık kaplıca suyu gibi oldu bile.

Uzmanlar ürkütücü tabloya isim buldular; Akdeniz ölüm döşeğinde… Akdeniz’de, İspanya’dan İsrail’e, Fransa’dan Kuzey Afrika’ya kadar yapılan ölçümlerde deniz suyu sıcaklığı rekor kırıyor. Ortalama 30 derece…

Barcelona Deniz Bilimleri Enstitüsü 40 yıldır İspanya kıyılarında deniz suyu sıcaklıklarını ölçüyor. Bu yıl rekor kırıldı. 27 virgül 47 derece ile en yüksek değere ulaşıldı. Normal deniz suyu sıcaklığının 4-5 derece üstünde bir ısınma söz konusu.

Türkiye’de dahil 11 ülkeden 30 bilim insanının katıldığı dört yıl süren bir araştırmaya göre de; Akdeniz’deki 50 canlı türü yok olmaya doğru gidiyor. Oysa; Akdeniz dünyanın en cömert denizlerinden. Akdeniz bioçeşitliliğin yüzde 20’sini tek başına dünyaya sunuyor. Mercanlar ve süngerler yok oluş sürecine zaten yıllar önce girmişti, şimdi hızlandı. Sırada dip balıkları var.

AKDENİZ’E KARADAN SALDIRI

Afrika’nın kumları, Avrupa’nın nehirlerle gelen atıkları Akdeniz’in dibinde yığılıyor. Bu doğal dengeyi bozan bir faktör. Ancak insan eliyle gelen bu denize karışan zararlıların haddi var, hesabı yok.

Akdeniz’i kuşatan yüzlerce kent var, dünyada ticaretin, küreselleşmenin aklınıza parayla ilgili ne gelirse filizlendiği bir coğrafya burası. Bir çaydanlık düşünün; iğne deliği açın… İşte; Akdeniz öyle bir yer. Sadece Cebeli Tarık Boğazıyla okyanusa açılıyor, kentlerin pisliğini bu denize akıyor, plastikler, tarım ilaçları say say bitmez. Akdeniz yıllarca Güney Avrupa ve Kuzey Afrika’nın, Ortadoğu’nun çöp tenekesi olarak kullanıldı.

Mesela bizim Akdeniz illerimize bir bakalım; devlete ve yerel yönetimlere göre nasıl çevre sorunlarıyla boğuşuyorlar.

Adana, Isparta, Kahramanmaraş ve Osmaniye hava kirliliği birinci öncelikli çevre sorunu olurken; Mersin’de su kirliliği, Hatay’da toprak kirliliği, Antalya’da atıklar, Burdur’da doğal çevrenin tahribatı birinci öncelikli sorun… Bunu devletin kaynakları söylüyor.

EN BÜYÜK TEHLİKE İSE PLASTİK

WWF (Dünya Doğayı Koruma Vakfı) tarafından plastik atıklar konusunda hazırlanan bir raporda Akdeniz’in bir “plastik denizi” olma riski ile karşı karşıya kaldığını gösteriyor. Rapora göre; Akdeniz’deki atıkların %95’ini plastik maddeler oluşturuyor. Ve bizim için acı veren şu olmalı…

Akdeniz’e günde 144 ton plastik madde atarak birinci sırada yer alıyoruz. Akdeniz’de yaşayan 134 tür deniz canlısı plastik atıkları yiyor. Bir de dışarıdan gelen yabancı tür istilası  var. Balon balıkları Akdeniz’i istila ediyor. İşin Özetini başta verdik sonunda da yazalım; Akdeniz akşamlarına bir acayip karanlık çöküyor, uygarlıkların doğduğu kıyılar, insanlığın üzerini örtecek mezar taşlarıyla örülüyor.

Cengiz ERDİL/Gazeteci

CengizERDİL/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 16 Ekim 2022

Yazarın Tüm Yazıları

Bir aydır İstanbul, Zonguldak ve Sinop‘ta 80’i aşkın yunus ölü olarak karaya vurmuştu.

Sinop Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Su Ürünleri Avlama ve İşleme Teknolojisi Bölümü, yunus balıklarının boğularak öldüğünü tespit ettiklerini söyledi.

Buna göre, sebep balıkçı etkileşimleri; yani bir memeli olan yunus balıklarının yüzeye çıkıp nefes almasını engelleyen balıkçı ağları veya diğer tehditler.

Fakülte, açıklamasında şunları kaydetti:

“Sonuçta iki taraf da balık avlamaya çalışıyor. Dolayısıyla bir etkileşim çıkıyor ortaya ancak sayı biraz yüksek. Neden bu hayvanlar bu kadar bu bölgede yoğunlaştı, bunların nedenini de araştıracağız. Çünkü bu kadar kısa zamanda bu kadar yüksek ölüm olmamıştı.”

Yeşil Gazete’nin haberine göre, İstanbul’da Eyüpsultan semtinde yunusların karaya vurmasının ardından Türkiye Deniz Araştırmaları Vakfı (TÜDAV) da bir açıklama paylaştı.

Açıklamada, son ayda Türkiye’nin özellikle Batı Karadeniz kıyılarında tırtak türü yunusların ölümlerinde olağandışı artış görüldüğü belirtilerek, yunusların tesadüfi ağa yakalanarak balıkçılık etkileşimi sonucu öldüğünün belirlendiğini açıklandı.

Vakıf, şubat ayının son haftası itibariyle Karaya Vuran Deniz Memelileri İletişim Ağı‘na gelen ihbarlarla ölen yunusların sayısının 80’i aştığını belirtti.

TÜDAV, ölümlerin görüldüğü sahillerin batıdan doğuya; Ormanlı, Akpınar, Ağaçlı, Kısırkaya, Kilyos, Rumeli Feneri, İstanbul Boğazı, Kilyos, Sahilköy, Alacalı, Şile, Karasu, Zonguldak ve Sinop; yani Türkiye’nin Batı Karadeniz sahilleri olduğunu vurguladı.

Ölüm vakalarının artmasına dair araştırmanın halen sürdüğü belirtilen açıklamada şu bilgiler verildi:

“Uzmanlarımızın ulaşabildiği tırtak bireylerinin bilimsel incelemesi sonucunda ölüm sebeplerinin balıkçılık etkileşimine bağlı olarak ağda boğulma olduğu belirlenmiştir. Geçmiş yıllara kıyasla yılın bu döneminde neden bölgede yoğunlaştıkları ve dolayısıyla tesadüfi ağa yakalanma vakalarının neden bu kadar artığı ise henüz net değildir.

İklim etkisi, olağandışı gemi trafiği, balık göçleri ve/veya kuzeydeki yoğun sualtı/suüstü askeri faaliyetlerden dolayı tırtakların güneye güvenli kıyılara inmiş olabileceği incelenmektedir.

“Açık deniz türü olan tırtakların tesadüfi ağa yakalanma vakalarının genellikle görüldüğü balıkçılık yöntemleri, küçük pelajik balıkların avlanmasını hedefleyen gırgır ve ortasu trolüdür.”

Vakıf, av yasaklarının başlayacağı 15 Nisan’a kadar koruma altındaki tırtaklarla etkileşimin azaltılması için tüm balıkçıların azami dikkat ve özeni göstermelerini isteyerek, özellikle gırgır balıkçılığında ağda yunus olduğu fark edildiği zaman yunusların ağdan çıkarılması gerektiğini belirtti.

Yeni Zelanda’nın Güney Adası’nda karaya vuran 36 balinadan 31’inin telef olduğu, hayattaki 5 balinayı kurtarma çalışmalarının devam ettiği açıklandı

Radyo Yeni Zelanda’nın haberine göre, ülkenin Güney Adası’ndaki Farewell Spit koyunda, perşembe günü 36 pilot balina, henüz belirlenemeyen nedenle karaya vurdu.

Bölgeye ulaşan Koruma Departmanı ekiplerinin, hayatta kalan 5 pilot balinayı yeniden yüzdürmeye çalıştığı bildirildi.

Bir vatandaşın telefonla araması sonucunda durumdan haberdar olduklarını belirten Koruma Departmanı Operasyon Müdürü Dave Winterburn, ekiplerin hayatta kalan 5 balinaya bakım sağladığını, ancak “balinaların bir süredir suyun dışında olduğunu” söyledi.

Ekipler bölgeye ulaştığında balinalardan 31’inin ölmüş olduğunu hatırlatan Winterburn, bölgede sık yaşanan karaya vurma nedeninin bilinmediğini sözlerine ekledi.

Yeni Zelanda’da pilot balinaların en fazla karaya vurduğu yer olarak bilinen Golden Bay Körfezi’nin bir kısmını oluşturan Farewell Spit koyu, denize yarım daire şeklinde 26 kilometre uzanıyor.

Koydaki en yüksek sayılı olay yaklaşık 700 memelinin karaya vurmasıyla Şubat 2017’de gerçekleşmiş, 300’den fazla balina telef olmuştu.

Yeni Zelanda kara sularındaki en yaygın balina türü olan ve boylarının 6 metreye kadar ulaştığı bilinen pilot balinalar, toplu karaya vurmalarıyla dikkati çekiyor.

Balinaların toplu karaya vurma nedenleri henüz belirsizliğini korurken, söz konusu memelilerin neden özellikle Farewell Spit’te sık sık karaya vurduklarını araştıran bilim insanlarının çalışmaları devam ediyor.

Çin’deki ve Birleşik Devletler’deki araştırmacılar, koronavirüs salgınının plastik atıklarda büyük bir artışa neden olduğunu saptadılar. Sonuçlar, National Academy of Sciences Journal’de yayımlandı.

Araştırmaya göre, salgın bağlantılı plastik atık miktarı 8 milyon ton. Bunun 26 bin tonu ise nehirler aracılığıyla okyanuslara gitti. Sebeb, salgın nedeniyle kişisel hijyen malzemelerinin kullanımının patlama yapması ve bunların ambalajlarının veya kendilerinin plastikten olması. Araştırmacılar, pandemi nedeniyle online alışverişteki patlamayı da salgın bağlantılı atıkların sebebi arasında gösteriyorlar.

193 ülkenin verilerinin değerlendirildiği araştırmaya göre, en büyük pay; geri dönüşümün çok düşük olduğu Asya ülkelerinde. Salgın nedeniyle plastik malzemelere yönelik kısıtlamaların gevşetilmesi de bir başka etken.

Araştırmacılar, okyanuslara yayılan pandemi bağlantılı plastik atıkların ağırlıklı olarak hastane atıklarından oluştuğunu belirtiyorlar.

Uzmanlar, böyle giderse pandemi bağlantılı atıkların yarattığı sorunun daha vahim hale geleceğini öngörüyorlar.

Haber: Oğuz Haksever