Deniz yolculuğu her zaman belli bir risk unsuru barındırmıştır. Kazalar, insan hatası, zorlu hava koşulları, teknik arızalar ve savaş sırasındaki eylemler, bir geminin sulara gömülmesine yol açabilecek etkenler arasındadır.

Titanic’in batışı gibi bazı denizcilik felaketleri kamuoyunun zihninde geniş yer edinmiş olsa da, çok daha büyük can kayıplarına yol açan bazı kazalar nispeten bilinmez kalmıştır.

Büyük emek ve çabalarla elde edilen kazanımları kendi eliyle kolayca berhava eden bir ülke olmak da ayrı bir talihsizlik olsa gerek.

Maddi ve manevi kayıplarla sonuçlanan olayların ardı arkası kesilmiyor. Kazalar konusunda da sicili pek parlak olmayan ülkemizde yaşanan her olay “Bu kadarı da olmaz” dedirtiyor.

Çok sayıda insanın hayatını kaybettiği veya yaralandığı kazalar toplumumuzu derin bir üzüntüye boğarken, ilgililerin bilgisizliğine, bilgililerin ilgisizliğine ne demeli?

Her olay sonrasında çaresizlik ve hamaset gözler önünde.

Hiç ama hiç mümkün olmuyor.

Hele ki istifa müessesesi…

Bu topraklara hiç uğramamış.

Özgürlüğün ve sonsuzluğun adeta bir simgesi olan denizlerimiz de bu tablodan payını alıyor.

2021-2025 yılları arasında meydana gelen 1.695 deniz aracı kazasında 151 kişi hayatını kaybetti, 116 kişi kayboldu, 4.452 kişi ise kurtarıldı.

Yakın zamanda iki deniz kazası daha yaşandı. KKTC karasuları içinde Girne açıklarında bir gemi alabora olarak battı. Hemen ardından bir kuru yük gemisi çatma neticesinde Marmara Denizi’nde kaynadı.

Üstelik bunlar açık denizlerde, arama-kurtarma sahalarımızın uzak noktalarında meydana gelen olaylar da değil.

Adeta burnumuzun dibinde.

İnsan hataları, teknik arızalar, güvenlik önlemlerinin ihlali ve denizcilik kurallarına uyulmaması kazaların başlıca nedenleri arasında.

Kazaların yüzde 90’ından fazlasının insan kaynaklı olduğu ifade edilirken, asıl üzerinde durulması gereken konu, kazaların arkasındaki kök nedenlerin ortaya çıkarılmasıdır.

Nerede hata yapıldı? Hangi tedbir alınmadı? Hangi denetim mekanizması çalışmadı? Hangi eğitim yetersiz kaldı?

Asıl sorular bunlardır.

1974 tarihli SOLAS Sözleşmesi de deniz kazalarının incelenmesine ilişkin sorumluluklar getirmektedir. Buradaki temel amaç yalnızca kusurluyu bulmak değil, benzer kazaların yeniden yaşanmasını önleyecek tedbirleri ortaya koymaktır.

Deniz kazalarının önlenmesinde en önemli unsurlardan biri gemi insanlarının eğitimidir.

Her seviyede nitelikli gemi insanı yetiştirilmeli, eğitim kurumlarının denetiminde hiçbir açık kapı bırakılmamalıdır. Özel denizcilik eğitim kurumlarında da ölçülebilir ve denetlenebilir süreklilik arzeden bir sınav sistemi uygulanmalıdır.

Ancak eğitim yalnızca sınıfta verilen teorik bilgilerden ibaret değildir. Çünkü denizcilik yalnızca kitaplardan öğrenilebilecek bir meslek değildir.

Deniz, insanı gerçek şartlarda sınar.

Stajyerlere etkin ve verimli bir gemi ortamı sağlanmalı, nitelikli tatbiki eğitim imkanları artırılmalıdır. Yetkili otorite, askeri gemiler de dahil olmak üzere staj imkanlarının geliştirilmesine öncülük etmelidir.

Son yıllarda gemi inşa sanayimizde önemli bir ilerleme söz konusudur. Bu gelişme, deniz ticaret filomuzun yenilenmesi ve çevre denizlerimizin ihtiyaçlarına uygun Türk tipi gemilerin tasarlanması için fırsata dönüştürülmelidir.

Ancak yeni gemiler inşa etmek kadar, onları güvenli biçimde kullanacak insanı yetiştirmek ve denetim mekanizmalarını güçlendirmek de önemlidir.

Yaşanan her kazadan gerçek anlamda ders çıkarmak zorundayız.

Çünkü denizde meydana gelen her kaza yalnızca bir geminin batması değildir.

Bir insan hayatı, bir ailenin geleceği, milli servet ve çoğu zaman geri dönüşü olmayan bir çevre kaybıdır.

Denizcilikte güzel bir söz vardır:

“Denizde dikine gidilmez, huyuna gidilir.”

Ama bugün asıl ihtiyacımız olan, denizin huyuna gitmekten önce, kendi hatalarımızın ve ihmallerimizin üzerine gitmektir.

Son sözse, asıl mesele, kazadan sonra ne yaptığımız değil; aynı kazanın bir daha yaşanmaması için kazadan önce ne yaptığımızdır.

Tanrı denizde olan herkesi korusun.

İsmet HERGÜNŞEN

Geçtiğimiz günlerde karasularımız içinde ve dışında ardı ardına yaşanan ölümlü ve yaralanmalı dikkat çekici deniz kazaları oldu.

Daha mürekkebi bile kurumayan “Kazalar Ülkesi” yazımda, mealen şöyle demiştim:

Olduğu yer itibariyle ana akım medyada yer alması zor gözüken deniz, göl ve ırmaklarda olan kazalara ne demeli?

Gemi ve teknelerin çatması, karaya oturması, yanması ve havaların ısınmasıyla birlikte pek çok boğulma olayı.

Giden canlar, sakat kalanlar ve kaybedilen milli servet.

Son tekne kazalarının yazılı, görsel ve internet basınında olay bağlantılı yer alması olumlu gelişmeydi.

“Keşke olmasaydı ama oldu bir kere” denilemeyecek şekilde sonuçlanan bu kazalardan amatör denizcilerin çıkartması gereken çok önemli dersler vardır.

Günümüzde toplumların denizcilikleri, spordan geziye, oradan taşımacılığın en iddialı türüne kadar açılan yelpazede yer alışlarıyla, dünya ekonomisine katkıları ve ondan aldıkları payla değerlendirilmekte.

Denizi bir spor ve gezi alanı, denizciliği bir yaşam biçimi olarak seçmiş amatör denizcilerin varlığı, bu payı büyüten önemli unsurdur.

“Sadun Boro’nun dünya seyahati Türk Amatör Denizciliği için bir milattır” demiştir, Necati Zincirkıran.

Daha sonraki yıllarda Osman Atasoy’un “Uzaklar” teknesiyle yapmış olduğu dünya denizlerindeki seyahatleri bir diğer önemli aşamadır.

Uluslararası bir faaliyet olan denizcilik, ülkemizde de SOLAS, MARPOL ve STCW gibi ana sözleşmelerin belirlediği kurallar çerçevesinde sürdürülmektedir.

Dünyanın sürekli değişen koşulları içinde denizcilik, amatörce olsa da bilgiden yoksun uygulanması söz konusu değildir.

Ülkemizde bu kapsamda sürekli el altında bulundurulması gereken en önemli başvuru dokümanı, Amatör Denizcilik Federasyonu tarafından hazırlanmış olan “Amatör Denizci El Kitabıdır.”

Gelelim asıl konumuza.

Kazalar oldukça karmaşık tesadüflerin sonucudur. Katkıda bulunan çok sayıda faktör arasında insan hataları baskın bir rol oynamaktadır.

İnsan hatasının önlenmesi, kazaların önlenmesinde umut verici bir hedeftir.

Herhangi bir tutarsızlık hatalar zincirinin başlamasına neden olabilir.

Yanlış alışkanlıklar, yanlış teşhisler, dikkat eksikliği, stres, detayların atlanması, yorgunluk, aşırı güven, eğitim eksikliği ve uygun olmayan kişilik kazaların ana faktörleridir.

Bu sorunlar istenmeyen davranışların değiştirilmesine yönelik özel tedbirlerin alınmasını zorunlu kılar.

En önemlisi de karar verme sürecinin anlık olarak uygulanmamasıdır.

Bir gerçekte; deniz kazalarının oluşumunda mühendislik, teknoloji ve insan arasında korelasyonun tam kurulamamasıdır.

Hava şartlarının dikkate alınmaması, coğrafyanın bilinmemesi ve her şeyden önce seyredilecek sulara yönelik zihni bir hazırlığın yani seyir planlamasının yapılmaması da düşündürücüdür.

Hatırlanması gerekense “Denizde 360 derece düşünme zorunluluğudur.”

Ülkemizde tutulmuş bir istatistik yok ama ABD Sahil Güvenlik yetkilileri teknelerde ölümlerin yüzde 80’inin can yeleği giyilmemesinden kaynaklandığını belirtiyor.

Bu yıl hava sıcaklığının rekor seviye ulaştığı Türkiye’de 3 ayda deniz, gölet ve sulama kanallarına giren ya da kazalar nedeniyle su kaynaklarına düşen 216 kişinin boğulması korku vericidir.

İnsan hatasını tetikleyen unsurların başında neden sonuç ilişkisini yeterli düzeyde analiz edemeyen eğitim ve öğretim sistemimiz ile çevresel ve durumsal faktörleri de göz ardı edemeyiz.

Diğer kazalarda olduğu gibi deniz kazalarının önlenmesinin yolu da!..

Eğitim, eğitim ve yine eğitim.

Ama doğru ellerde ve doğru yerlerde.

Amatör denizciliğimizi iyileştirmeden denizciliğimizi geliştiremeyiz ve denizci ülke hedefini yakalayabilmemiz de mümkün olmaz.

yılda bir milyon amatör denizci hedefine ulaşma gayretinde olan Ulaştırma ve Alt Yapı Bakanlığı’na önemli görevler düşmektedir.

Amatör Denizci ve Kısa Mesafe Telsiz Belgelerinin geçmişte olduğu gibi “yüz yüze yapılacak eğitimlerle verilmesi” bir kez daha değerlendirilmelidir.

Amatör denizcilerin kullanacak oldukları “tekne boyutu ve motor gücüne” yönelik kısıtlamalar da düşünülmelidir.

Türk vatandaşı sahipli teknelere “Türk bayrağı” taşıma zorunluluğu getirilmelidir.

En önemli husus, denizciliğin tüm bileşenlerini kapsayacak “denizcilik dersi” ilk ve orta öğretim ders müfredatlarına konmalıdır.

Böylelikle; büyük önder Atatürk’ün “Denizci Millet ve Denizci Ülke” vizyonuna gerçek anlamda ulaşılacaktır.

Son sözse; bir Portekiz atasözü…

Denizde dikine değil, huyuna gidilir.

İsmet HERGÜNŞEN

İsmetHERGÜNŞEN/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 2 Eylül 2023

Yazarın Tüm Yazıları