Felaket Nasıl Oldu

Himalayalar’ın yüksek kesimlerinde yer alan bir buzulun küresel ısınma nedeniyle dengesini kaybederek çökmesi, devasa bir buz ve kaya çığının dik vadi boyunca aşağıya yuvarlanmasına yol açtı. Kayarak düşen enkazın oluşturduğu muazzam darbe, sismometrelerde 5,2 büyüklüğünde bir sarsıntı sinyali yarattı ve ilk etapta bir deprem sanıldı.

Vadiye inen buz, kaya ve su birikintileri, Bhote Koshi nehrinin yan kolunu geçici olarak tıkayarak doğal bir bent oluşturdu. Kısa bir süre sonra muson yağmurlarıyla doymuş tortunun da baskısıyla bu bent patladı; serbest kalan devasa su ve çamur kütlesi Nepal-Tibet sınırından aşağıya doğru yıkıcı bir ani sel dalgası halinde sürüklendi.

Yeryüzünün Uyarıları 

Himalaya coğrafyası, küresel ortalamanın üzerindeki ısınma oranları nedeniyle uzun süredir buzul erimeleri ve kütle kaymaları tehlikesiyle karşı karşıya bulunuyordu. Son yıllarda küresel sıcaklık artışına bağlı olarak yüksek irtifalardaki buzul göllerinin hacminin kontrolsüzce genişlediği ve dağlık yapıların dengesizleştiği bilimsel raporlara yansımıştı. Sanayi devrimi sonrası artan sera gazı emisyonlarının tetiklediği bu iklimsel dönüşüm, bölgedeki buzul kütlelerinin ani kırılmalarına zemin hazırlamış ve kırılan buzulların doğal bentleri patlatmasıyla benzeri görülmemiş bir doğal afetin zeminini oluşturmuştu.

Ülkenin Altyapısı Yok Oldu

Nepal’de Himalaya dağlarındaki Felaketin boyutları, bölgedeki altyapı ve sanayi tesislerini tamamen işlevsiz hale getirmiş durumda. Çöküşün hemen ardından nehir yataklarını basan çamur ve kaya sel; hidroelektrik santrallerini, hastaneleri, okulları ve ulaşımı sağlayan onlarca köprüyü yutarak kentleri yerle bir etti. Nepal Maliye Bakanı Swarnim Wagle, ortaya çıkan tahribatın bilançosuna dair ilk resmi tahminleri açıklarken, ihtiyaç duyulan mali kaynağın ülke ekonomisi üzerindeki yükünü “… toplam varlığımızın 10 katı” diyerek vurguladı. Ülke genelindeki elektrik üretim kapasitesinin yüzde 12’sinden fazlasını sağlayan hidroelektrik santrallerinin ağır hasar alması, turizm ve tarımla ayakta duran bölge ekonomisini doğrudan kilitledi.

Teknolojik Yardıma İhtiyaçları Var

Saha çalışmalarında arama kurtarma faaliyetlerinin genel aşaması yerel ekiplerce sürdürülürken, krizin derinleşmesiyle birlikte spesifik alanlarda dış yardıma ihtiyaç duyulduğu açıklandı. Nepal Dışişleri Bakanı Shisir Khanal, genel arama-kurtarma operasyonları için yabancı saha ekiplerine ihtiyaç duymadıklarını, ancak ülkenin teknik imkanlarını aşan konularda uluslararası uzmanlığa başvurulduğunu ifade etti. Yıkılan hidroelektrik santrallerine ait su tünellerinde mahsur kaldığı değerlendirilen çalışanlara ulaşılması, çöken ulaşım ağlarının geçici köprülerle kurulması, nehir akıntısıyla yüzlerce kilometre öteye sürüklenen cansız bedenlerin kimlik tespiti, DNA testleri ve morg kapasitelerinin artırılması gibi son derece ihtisas gerektiren alanlarda dış destek talep edildi.

Ülkeler Harekete Geçti

Çin ve Hindistan başta olmak üzere bölge ülkeleri ve uluslararası toplum, teknik ekipman ve geçici altyapı desteği sağlamak üzere harekete geçti. Özellikle yıkılan yirmiyi aşkın köprünün yerine hızlıca geçici çelik köprülerin kurulması ve tünel kurtarma operasyonları için gerekli özel cihazların bölgeye sevkiyatı başlandı. Diğer yandan Nepal hükümeti, kısa vadeli teknik acil yardımların ötesinde, ülkenin orta ve uzun vadeli imar süreci için Dünya Bankası ve Asya Kalkınma Bankası gibi uluslararası finans kuruluşlarıyla görüşmelerini sürdürüyor.

Çin’in lityum bataryaların kullanılmadığı yeni güneş enerjisi santrali, güneş battıktan sonra 8 saat boyunca enerji sağlayabiliyor

Çin, Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde kurduğu hibrit güneş enerjisi santralini ticari deneme sürecine aldı. 1 gigavat kapasiteli tesis, klasik güneş panellerini yoğunlaştırılmış güneş enerjisi (CSP) sistemiyle bir araya getiriyor. En dikkat çeken özelliği ise lityum batarya kullanmadan, güneş battıktan sonra da saatlerce elektrik üretebilmesi.

Hami kentinin yakınındaki Gobi Çölü’nde kurulan santral, gündüz saatlerinde topladığı güneş enerjisini erimiş tuz içinde depoluyor. Daha sonra bu depolanan ısı elektriğe dönüştürülüyor ve akşam saatlerinde şebekeye enerji aktarımı devam ediyor.

Gündüz depoluyor, akşam elektriğe çeviriyor

Tesisin büyük bölümünü 900 megavat gücündeki fotovoltaik güneş panelleri oluşturuyor. Buna ek olarak sistemde 100 megavat kapasiteli bir CSP ünitesi bulunuyor. Yaklaşık 1.817 hektarlık alana kurulan projenin maliyeti 3,53 milyar yuan, yani yaklaşık 480 milyon dolar olarak açıklandı.

Güneş panelleri gündüz ürettikleri elektriği doğrudan şebekeye gönderiyor. Aynı sırada CSP sistemi, güneşi takip eden 260 bin aynayla ışınları tek noktada topluyor.

Bu yoğun ısı, erimiş tuzu yaklaşık 550 dereceye kadar ısıtıyor. Isı depolama işlemi tamamlandıktan sonra tuzun enerjisi buhar üretmek için kullanılıyor. Buhar da türbini döndürerek güneş battıktan sonra elektrik üretimini sürdürüyor.

Başkent Varşova da bu sıkıntıyı yaşayanlar arasında.

Ve domuzları “insancıl” bir şekilde tüfeklerle ateş ederek öldürmek yerine daha “insancıl” bir yöntem arayışında insan taklidi bir makina umut veriyor. 

İnsansı robot Edward Warchocki, ilk sınavından başarıyla geçti. 

Warşova’da bir mahalleye sürekli yiyecek aramak için giren yaban domuzu sürüsünü kovalamayı ve kovmayı başardı. 

Daha önce insanları görünce kaçmayan domuzlar başında garip mavi ışıklar olan, şekli de hareketleri de biraz tuhaf insana benzer “yaratıktan” epey korktular. 

Çin malı G1 modeli robot, domuzları ısrarlı ama silah ya da sopa, taş vesaire kullanmadan saf bir otoriteyle kovalayıp mahallenin dışına çıkardı.

Robot Edward Warchocki, insanların vahşi hayvanların topraklarını ve beslenme alanlarını işgal etmesi yüzünden oluşan bu hafif gerilimli anları domuzlara el sallayarak bitirmeyi de ihmal etmedi. 

Bir nevi insanlık dersi yani… 

Beynin, atıkları uzaklaştırmak için kendi lenfatik drenaj sistemi vardır. Yaşlandıkça bu sistem yavaşlar ve atık sıvısındaki zararlı proteinlerin beyinde birikmesine neden olur.

Bu proteinler, bilişsel işlevlere zarar vermeye başlayan ve sonunda hafıza kaybı, kafa karışıklığı, dil sorunları ve kişilik değişiklikleri gibi semptomlara yol açan amiloid plakları adı verilen birikintilerin oluşmasına neden olabilir.

Şimdiye kadar yaklaşık 2.000 demans hastası bu prosedürden geçti ve bazı vakalarda hastaların sevdiklerini tekrar tanıyabildikleri ve hastalık nedeniyle kaybettikleri anıları geri kazanabildikleri iddia ediliyor.

Ameliyat, çenenin hemen altında boyunda küçük bir kesi yapılmasını içerir. Bu kesi, boyundan kanı boşaltan derin servikal vene ulaşmayı sağlar; bu ven, beyinden atık maddeleri taşıyan lenf damarıyla paralel olarak ilerler.

Ardından damara bir delik açılır ve lenf damarı yerine dikilir. Hemen hemen anında, plak oluşumuna neden olan proteinler akmaya başlar. Genel anestezi altında yapılan ameliyat birkaç saat sürer.

Bristol Üniversitesi’nde translasyonel demans araştırmaları profesörü olan Pat Kehoe, “Bu, günümüzdeki birçok yeni ilacın ardındaki prensiple hemen hemen aynı; temelde kötü proteinleri vücuttan atmaya çalışmak” diyor.

Şimdiye kadar demans hastaları üzerinde gerçekleştirilen yaklaşık 2.000 işlemin neredeyse tamamı Çin’de yapıldı; eleştirmenler, cerrahların işlemin güvenli (hele etkili) olup olmadığını önceden tespit etmeden ameliyat yapabildiklerini söylüyor.

Çin’in Chongqing kentindeki Ordu Tıp Üniversitesi’nde ise tartışmalı ameliyatı geçiren 26 Alzheimer hastası takip edildi.

Uluslararası Cerrahi Dergisi’nde yayınlanan sonuçlara göre, bir ay sonra tüm hastalarda, genel olarak hafıza, dikkat, dil ve yönelim becerilerini değerlendirerek bilişsel gerilemeyi ölçen bir anket olan Mini-Mental Durum Muayenesi’nde (MMSE) önemli iyileşmeler kaydedildi.

Çin’in Jilin eyaletinde gerçekleşen bu olay, yedi sadık dostun inanılmaz dayanışması sayesinde mutlu sonla bitti. 

Yasa dışı köpek eti ticareti yapan hırsızlar tarafından aynı köyden çalınan yedi köpek, nakliye kamyonundan kaçtı.  17 kilometrelik bir yolculuğun ardından evlerine dönmeyi başardı. 

Tüm köpeklerin üç farklı hanedeki sahiplerine güvenli bir şekilde ulaştığı ve sağlık durumlarının iyi olduğu doğrulandı.

Bu etkileyici anlar, yerel halk ve gönüllüler tarafından çekilen drone görüntüleriyle sosyal medyada büyük ilgi gördü. 

Çin’in devlet haber ajansına göre, Çin’de, komşu Myanmar’da faaliyet gösteren “Ming ailesi” adlı suç örgütü mensubu 11 kişinin idam cezasının infaz edildi.

Devlet haber ajansı Xinhua’nın haberine göre, Çin’in Cıciang eyaletine bağlı Vıncou kentindeki bir mahkeme tarafından “kasıtlı adam öldürme”, “kasıtlı yaralama”, “yasa dışı gözaltı”, “dolandırıcılık ve kumarhane işletme” suçlarından Eylül 2025’te, 5’i ertelemeli 16 üyesi ölüm cezasına çarptırılmış

SPC, Kokang bölgesinde faaliyet yürüten “Ming ailesi”nin 2015 yılından bu yana Myanmar’da “telefon dolandırıcılığı yapmak”, “yasa dışı kumarhaneler işletmek ve diğer suçları işlemek” için çok sayıda operasyon üssü kurduklarını teyit etti.

Mahkeme, suç şebekesinin dolandırıcılık ve kumar faaliyetlerinde kullandığı fonların 10 milyar yuanı (yaklaşık 1,4 milyar ABD doları) aştığını saptadı. SPC, şebekeyi ayrıca 14 kişinin ölümünden ve 2 kişinin yaralanmasından da sorumlu tuttu.

SPC’nin onayının ardından, 11 kişi hakkındaki idam kararı Vıncou mahkemesi tarafından infaz edildi.

Ming ailesinin lideri olarak bilinen Ming Şieşang, Şan Eyalet Meclisi ve Kokang Liderlik Komitesi üyesiyken Ekim 2023’te Çin polisi tarafından gözaltına alınmasının ardından intihar etmişti.

Ming Şieşang’ın babası Ming Guoping ve kızı Ming Cıncın da idama mahkum edilen şebeke üyeleri arasında yer almıştı.

Keith Starmer, 8 yıl aradan sonra Çin’e ilk resmi ziyarette bulunan ilk Britanya Başbakanı olarak Pekin’de temaslar yapıyor. 

Bu ziyaretten önce Hindistan’ın başkenti Yeni Delhi’de Avrupa Birliği ile Hindistan arasında “bütün anlaşmaların anası” olarak tanımlanan bir ticaret anlaşması imzalanmıştı. Söz konusu anlaşma dünya ticaretinin 3’te birine denk geliyor.

Birleşik Krallık ise doğuya dönüşü Çin ile gerçekleştiriyor. Britanya Başbakanı hem daha önce gerilen ilişkileri normalleştirmek hem de iki ülke arasındaki ticari iş birliğini geliştirmek amacıyla Çin’de bulunuyor. Keith Starmer’in heyetinde Britanya’nın önde gelen 50 iş insanı da yer alıyor. 

Ziyaretin iki tarafın iş çevrelerini karşılıklı yatırıma teşvik etme, cesaretlendirme amacı taşıdığı belirtiliyor. 

Ziyaretin süresi de dikkat çekti. 8 gün bu tür resmi ziyaretler için olaya verilen önemin çok önemli bir göstergesi olarak yorumlanıyor. Nitekim Birleşik Krallık Başbakanı, ziyaret süresine dikkat çekerek, “bu heyet tarih yazıyor” dedi. 

Birleşik Krallık Başbakanı Keith Starmer, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’le ve Başbakan Li Qian ile görüşecek. 

Çin için ise bu ziyaret, ülkeye küresel karışıklık döneminde istikrarlı ve güvenilir bir ortak olarak kendini gösterme fırsatı sunuyor.

Çin ve Birleşik Krallık arasındaki ilişkiler, Çin’in, daha önce Britanya’ya bağlı olan ve anlaşma gereği devredilen Hong Kong’taki siyasi özgürlüklere yönelik baskısı ve Pekin’in Ukrayna savaşında Rusya’yı desteklemesi yüzünden gergindi. 

Gümrük verilerine göre Çin’in ihracatı geçen yıl genelinde yüzde 5,5 artarak 3,77 trilyon Dolar’a ulaştı. İthalat ise 2,58 trilyon Dolarda yatay seyretti. Çin’in 2024 yılı ticaret fazlası 992 milyar Dolar seviyesindeydi.

Ekonomistler, ticaret gerilimleri ve jeopolitik risklere rağmen ihracatın bu yıl da Çin ekonomisini desteklemeye devam etmesini bekliyor. BNP Paribas Baş Çin Ekonomisti Jacqueline Rong, “İhracatın 2026’da da büyümenin önemli bir itici gücü olmayı sürdüreceğini öngörüyoruz” dedi.

ABD Başkanı Donald Trump’ın göreve dönmesinin ardından ticaret savaşını yeniden tırmandırmasıyla Çin’in ABD’ye ihracatı sert şekilde gerilese de, Güney Amerika, Güneydoğu Asya, Afrika ve Avrupa’ya yapılan sevkiyatlar bu kaybı büyük ölçüde dengeledi.

Pentagon’a göre füzelerin yerleştirildiği silolar Moğolistan sınırında yer alıyor. 

Reuters haber ajansının özel haberinin ardından Pekin yönetimi, Çin Halk Cumhuriyeti’nin askeri yığınak yaptığı yolundaki haberleri “karalama ve iftira” olarak yorumladı ama tam bir yalanlama dili kullanmadı. 

Çin’in Washington Büyükelçiliği ise, ülkenin savunma amaçlı bir nükleer strateji izlediğini, nükleer gücünü savunmaya yetecek boyutta minimum seviyede tuttuğunu ve nükleer denemelere ilişkin moratoryuma uyduğunu bildirdi. 

Amerikan Savunma Bakanlığı ayrıca, Çin’in silah kontrolü görüşmeler konusunda isteksiz davrandığını, ABD yönetiminin bu durumu göz önünde bulundurması gerektiğini vurguladı. 

Nükleer güç karşıtı çeşitli sivil toplum kuruluşları yayımladıkları duyurularda Çin Halk Cumhuriyeti’nin nükleer gücünü, nükleer silah imkanına sahip diğer ülkelere göre çok daha hızlı bir şekilde büyüttüğünü belirtiyorlar. 

Çin’in yeni Kıtalararası Balistik Füze (ICBM) konumlandırmasında olası hedeflerin nereler olduğu belirtilmedi. 

Ancak DF-31 tipi katı yakıtlı 100 Nükleer ICBM büyük bir güç. Her bir füze 1 megatonluk başlık taşıyor. 1 megaton büyük bir şehri çevresindeki askeri tesislerle yok edebilecek güce sahip. 100 ICBM ise 100 büyük kenti haritadan silebilecek bir kapasite.