Çanakkale’ye bağlı Bozcada’nın yüzölçümü 37 kilometrekare. Anakaraya uzaklığı 6 kilometre. 2025 yılı verilerine göre ilçe nüfusu dört bin civarında. Yaz mevsiminde bunun 2-3 katını düşünebilirsiniz.  3 bin yıl önce Truva Savaşı’nda Yunanların filosunu sakladığı adadan sözediyoruz. Öylesine değerli yani…

TRT Muhabiri olarak 80’li yıllarda ODTÜ Sualtı Araştırmalarının takipçisi olmuş, ada plajlarında sualtı belgeseli çeken ekiplerin çalışmalarını haber yapmıştım. Bozcaada o zaman çok sakindi, şimdilerde ise  “Doğal Sit Alanı” statüsüne rağmen, özellikle son yıllarda artan turizm baskısı ve kaçak, kaçak olduğu kadar da bir garip imar hareketleri Bozcaada’yı tehdit ediyor. Ayrıca son yıllarda ada RES’lerle (rüzgar gülleri) doldu.  Kapitalizm adanın sert esen rüzgarlarından bile para kazanıyor.

BİR ADA NASIL KEMİRİLİR? 

Bozcaada merkezindeki Rum ve Türk mahallelerinde geleneksel mimari yasaların gücüyle korunmuş olsa da, adanın iç kesiminde ve tarım arazilerinde barakamsı villalar  var. Buna bağ kılıfıyla yapılaşma deniyor.

İmar mevzuatında tarım arazilerine bağ evi yapılmasına izin veren esneklikler, adada lüks villa veya butik otel projelerine dönüştürüyor.  Beş dönüm arazin varsa; bağ evi adı altında bir yapı kondurabilirsin.  Adada parsellere bölünerek yapılaşma baskısı böylece artıyor.  Şimdi bu parsel oranının 10 dönüme çıkarılması isteniyor. Bakalım olacak mı?

Ayrıca Bozcaada’da  tarım arazilerine, zeytinliklere ve bakir koyların çevresine izinsiz yerleştirilen tiny house, tekerlekli karavan ve çelik konstrüksiyon yapılar, altyapısız ve kaçak bir konaklama sektörü ortaya çıkardı. Adanın bakir kalması gereken Habbele, Sulubahçe ve Ayazma gibi koylarındaki işletmeler de halkın denizle buluşmasında sıkıntılara neden oluyor.

Adadaki büyük sorunlardan biri de tarihi limanda yapılması planlanan “Yat Yanaşma Rıhtımı” … Bu projenin deniz tabanına binlerce tondan fazla taş dolgusu gerektirdiği, deniz çayırlarını ve akıntıyı yok ederek limanı kokan bir iç denize çevireceği ve antik liman kalıntılarına zarar vereceği belirtiliyor.

Bozcaada’nın durum ve vaziyeti budur. 

Cengiz ERDİL

Malum; İzmir 25 yıldır AKP’nin büyükşehir belediyesinde bayrak sallayamadığı yerlerin başında gelir. AKP ağır toplarıyla seçime girdi hep kaybetti.  Sandıkta kazanamadı, şimdi Makyevel’i bile sollayan yöntemlerle mevcut belediye başkanını saflarına kattı. Türkiye siyaset tarihinin, dönmeler sayfaları bu yıl çok zenginleşti diyebiliriz.

Çevre Bakanı Murat Kurum’un gündeminde seçim mağlubiyetinden sonra CHP’li belediyelerden intikam almak vardı. Anadolu’da maden şirketlerinin yağması, doğanın katli, tarımın içler acısı hali hep muhalefetin suçuydu!

İzmir Körfezi’nde kirlilikten dolayı da o zaman CHP’li olan belediyeye hayli yüklü miktarda para cezası uygulandı.

 Oysa; bu körfez sadece Türkiye’nin değil, Akdeniz’in en büyük körfezlerinden… Körfezin yüzey alanı 962 kilometrekareyi buluyor, toplam kıyı uzunluğu ise 465 kilometre… Böylesine büyük bir alanın korunmasını belediyelerden beklemek bir akıl tutulmasıdır.

Peki şimdi soralım; büyük yatırımlarla övünen iktidar acaba ne yapacak?

İzmir AKP’ye geçti ya; Körfez artık kokacak mı, Yoksa Maldivler mi Olacak?  Maldiv’ler gibi olursa, sağına soluna gişe konulabilir! Onu da söyleyelim yani… Şimdi kentin kahvehanelerinde, Kordon boyundaki çimlerde ve vapur iskelelerinde herkesin dilinde bir soru daha var: “Bizim Körfez ne olacak?”

İzmirliler yıllardır Körfez’in kokusuyla kurduğu bir tuhaf aşk-nefret ilişkisi yaşıyor.  Çok değil;  70’li yıllarda oltayla çipuranın avlandığı, Pasaport ve Alsancak kıyılarından körfez sularına dalan gençleri görürdünüz. 

Yaz sıcaklarında pencere kapatırken, bir yandan da “İnşallah seneye yüzeceğiz” umudunu hep taşıdı İzmirliler…

Şimdi İzmirlilerin beklentisi şudur; devasa tüneller, dev arıtma tesisleri, çılgın dip temizleme projeleri ve mega tarama gemilerinin  24 saat çalışmaya başlamasının hayali kuruluyor.  Üç yıl sonra Kordon’da “Mavi Bayrak” sallanır mı? İnsanlar Alsancak İskelesi’nden balıklama denize atlar mı?

Ancak ekonominin hali ortada; bir yanda enflasyon, faizler, fonlar falan…Bir yanda yaklaşan seçim… Eski yönetim “Bize ödenek vermediler” diyordu, eskinin yenisi(!) yönetim de “altyapı öyle bir halde ki 100 yıl temizlenmez” diyebilir.

İzmirli siyasetten bağımsız olarak aslında çok net ve basit bir şey istiyor: akşam Kordon’da derin bir nefes aldığında ciğerlerine balçık kokusu değil, imbat rüzgarı dolsun. Karşıyaka vapurunda martılara simit(gevrek) atarken deniz yeşil-kahverengi değil, mavi görünsün…

Cengiz ERDİL

İstanbul ve Marmara Bölgesi’nde son yıllarda şiddeti artan sellerin, yalnızca iklim değişikliğine bağlarsanız fena halde yanılırsınız. Doğrudur; önce kurak günler yaşıyoruz, sonra adeta Nuh tufanının çakmalarına çarpılıyoruz.

Ancak yağmuru ana kucağı toprakla, ormanlarla, park ve bahçelerle buluşturamıyoruz.  Yağmur beton kuleler, otoyollar, çimento akarına dönen derelerde kaybolup gidiyor.

Bir haberci olarak Doğu Karadeniz Bölgesi’nde inanılmaz sellere tanık oldum, İstanbul’da da yağmur ve karın yolaçtığı su baskınlarını yerinde gördüm. Ancak o yıllarda acayip görüntü sıkıntısı çekerdik. Şimdi maşallah herkes kameraman, her sokağın başından, her evin çatısından canlı yayın yapılıyor.    

Konumuza dönersek, şu yaşananların temelinde yılların yanlış kentleşme, su altyapısının olmaması ve kontrolsüz betonlaşma var. Mesela her mahalleye bir AVM yerine park yapılsaydı, sellerin zararı daha az olurdu.

Şimdi bilime kulak verelim, işi sayılara dökelim.

AKOM ve İSKİ verilerine göre; İstanbul Beykoz’da son 84 yılın, yani 1942 yılından beri en yüksek miktara ulaştı. Metrekareye 273 kilogram yağış düştü.Kent genelinin büyük bir bölümünde metrekareye düşen yağış 100 kilogramın üzerine çıktı.

Ekim ortası verilerine göre İstanbul barajlarındaki genel doluluk oranı geçen yılların aynı dönemine kıyasla belirgin şekilde yükseldi.  2023 yılında yüzde21 olan oran yüzde 45’e yükseldi.

KENTLERİMİZDE SU ALTYAPISI YETERSİZ 

Peki; İstanbul başta olmak üzere parksız ağaçsız kentlerimizde toprak yağmuru emiyor mu? Betonlaşmış kent, yağan her damla suyu yüzeysel akışa dönüştürüyor.

Burada Çevre ve inşaat mühendislerini dinleyeceğiz. 

“Doğal topraklı bir alana düşen yağmur suyunun ortalama yüzde 80-90’ı toprak tarafından emilir ve yer altı su tabakalarını besler. Beton, asfalt ve yapılaşmış alanlarda ise yüzey geçirimsizliği  yüzde 90-95 seviyelerine ulaşır.

 Betonlaşma, “akış katsayısını” katbe kat artırarak yağmur suyunun toprakla temas etmeden doğrudan sokaklara, bodrum katlarına ve alt geçitlere hücum etmesine neden olur.”  

 İstanbul’daki Ayamama, Cırpıcı, Kurbağalıdere ve Haramidere gibi dere yataklarının üzeri kapatılmış, yatak genişlikleri daraltılmış ve etrafları imara açıldı.

Marmara Sanayi Kuşağını oluşturan  Kocaeli, Bursa ve Tekirdağ illerinde tarım ve orman arazileri sanayi parsellerine dönüştürüldü. Otoyollar ve organize sanayi bölgeleri oluşturulurken, meteorolojik veriler yeterince dikkate alınmadı. 

Oysa; kent planlamasında  artık yeni teknikler var, geçirimli beton ve asfalt kullanımı yaygınlaşıyor. Kent içlerinde yapay sulak alanlar oluşturulurken, yeşil çatılar, yağmur bahçeleri kuruluyor.

Çağımızda herşeyin bir çaresi bulunuyor, yeter ki; doğamızı anlayalım ve sahip çıkalım.

Cengiz ERDİL

İngiltere’de her daim yemyeşil olan çayırlar ve parklar bu yaz sarardı. ‘Van Gogh sarısı’ artık daha bir kalıcı olacak.  

Yaşlı kıtadaki orman yangınlarının 20 milyar euro ekonomik kayba yolaçtığı hesaplanıyor. 550 bin hektar orman alanı yandı, kül olup gitti. En büyük zarar tarım sektöründe.

Bilim kurgu filmlerinden kareler var gerçek hayatta. Çok yakın bir gelecekte  açlık ve susuzluk kapıya dayanacak deniyor. Su savaşlarına hazır olun…

İşte Antalya’daki COP 31 Zirvesi  bu nedenle daha bir önem kazandı. 

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’ne taraf olan ülkelerin küresel iklim krizini ele almak, sera gazı emisyonlarını azaltmak ve ortak kararlar almak için her yıl düzenlediği en üst düzey uluslararası iklim konferansı bu kez Antalya’da… Liderler Zirvesi’nin ise İstanbul’da yapılması planlanıyor.

Bu zirvelerı ‘zırva’ olarak tanımlamak doğru değil.. İklim krizinin ana nedeninin kapitalist üretim biçiminin sınırsız büyüme ve kar hırsı olduğunu aklımızdan çıkarmamalı…Zirveler Trumpgillere rağmen sorunun gündemde tutulması açısından önemli…

Antalya’daki zirve  havanda suyun dövüldüğü konuşmalar yığını değil, suyun doğru yolu bulduğu bir toplantı olmalı. Gelişmiş kapitalist ülkeler, krizin bedelini gelişmekte olan ülkelere ödetme sistemini dayatmamalı..

TÜRKİYE NE YAPMALI?

Türkiye, daha önceki zirvelerde olduğu gibi yine “Hiçbir ülkenin geride bırakılmayacağı daha adil ve kapsayıcı bir iklim politikası” vizyonunu ortaya koyacak.  Özellikle tarihsel sorumluluğu az olan gelişmekte olan ülkelerin iklim finansmanına erişimini kolaylaştırmayı  yani uluslararası fonların ve Dünya Bankası kredilerinin bu ülkelere aktarılmasını savunacak.

Türkiye, Paris Anlaşması kapsamında 2053 Net Sıfır Emisyon hedefini taahhüt etmiş, ancak henüz kömürden aşamalı olarak çıkış için net bir tarih ilan etmemişti.  Ülkemizde hala ithal kömürle bile çalışan santraller var, dünyada atık ithal eden sayılı ülkelerden biriyiz ayrıca…

Uzmanlar,  COP31’e ev sahipliği yapacak bir ülkenin, kömürlü termik santralleri ne zaman kapatacağına dair somut bir yol haritası sunmasının, küresel inandırıcılığı zirveye çıkaracağını belirtiyorlar.  

 SİVİL TOPLUM ÖRGÜTLERİ NE YAPACAK? 

 COP 31 Zirvesi dolayısıyla sadece devletlerin temsilcileri gelmeyecek Antalya’ya. Dünyadaki çevre ve doğa örgütlerinin temsilcileri de bu kentte olacak.

Halkların İklim Zirvesi bileşeni Kazdağı Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği’nin başkanı Süheyla Doğan’ın verdiği bilgiye göre; COP31’e eş zamanlı olarak düzenlenen Halkların İklim Zirvesi, 14-18 Kasım tarihleri arasında yapılacak.

Zirve’de ele alınacak ana başlıklar şöyle olacak; “ekolojik yıkımlara karşı doğanın hakları”, “fosil yakıtlarından çıkış ve enerji demokrasisi”, “gıda egemenliği ve agroekoloji” ve “demokrasi, anti-militarizm ve barış”… 

14 Kasım’da “Uluslararası İklim Eylem Günü” olarak büyük bir miting düzenlenecek, 15-18 Kasım tarihleri arasında da çeşitli paneller,  sergiler ve atölyeler doğaya gönül verenlerle aktivistleri biraraya getirecek.

Çevreci örgütlerin sloganı ise yine aynı  “İklimi Değil, Sistemi Değiştir”

Cengiz ERDİL

Burada kuru tarımdan bahsedeceğiz. 

Kuru tarım; kurak veya yarı kurak bölgelerde sulama yapılmadan, tamamen doğal yağışlara dayalı olarak yapılan tarım türü.

Kuru tarımın ilk geliştirildiği alanlarda Eskişehir’in kıraç toprakları… Hergün bardak bardak içtiğimiz çayın tarımı için nasıl Doğu Karadeniz Bölgesi biçilmiş kaftan ise buğday başta olmak üzere; tahıl üretimi içinde İç Anadolu Bölgesi öyleydi.

Çay için Zinhi Derin, buğday için Ali Numan Kıraç görev başındaydı.

Ali Numan Kıraç, 1931-1942 yılları arasında Eskişehir Karacaşehir eteklerinde kurulan kuru tarım Deneme İstasyonu müdürlüğünü yürüttü. Sulama olmaksızın, kurak ve yarı kurak topraklarda buğday rekoltesini artıran teknikler geliştirdi.

Bugün pek çok ülkeye model olarak sunulan, buğday üretiminde toprak işleme ve ot kontrolünü temel alan “kuru tarım sistemi” uluslararası kuruluşlarca “Türk mucizesi” olarak  kayda geçti.

Ali Numan Kıraç (1897-1954), Cumhuriyet’in ilk yıllarında Atatürk tarafından ABD’ye eğitim için gönderilen Türkiye’nin öncü ziraat mühendislerinden ve bilim insanlarından biriydi. İş insanları Can Kıraç ve İnan Kıraç’ın babası olan Ali Numan beye, Eskişehir’deki kıraç topraklarda yürüttüğü başarı çalışmasından dolayı  Atatürk tarafından kendisine “Kıraç” soyadı verilmişti.

BİR SESSİZ KAHRAMAN   

Türk Tarım Orman Dergisi’nden derlediğim bilgilere göre; Kıraç, 1897 yılında Bursa’da doğdu. 1914’te Abdülhamit’in kurduğu Bursa Ziraat Mektebini bitirdi. Bir süre çiftçi eğitiminde görev aldı, Kurtuluş Savaşı yıllarında Ordu’nun gıda ihtiyacının sağlanmasında görevlendirilen ekipteydi.

1926’ya kadar Amasya’da kalan Ali Numan Bey, Ankara Ziraat Mektebi’ne öğretmen olarak atandı ve aynı dönemde Gazi Çiftliği’nde ziraat uzmanı görevini üstlendi. 1927 yılında Gazi Mustafa Kemal Atatürk ile tanıştı ve başarılı çalışmaları takdirle izlendi. İlk çocuklarına Can ismi Gazi Mustafa Kemal Atatürk tarafından verildi.

 1927’de ziraat konusundaki eğitimini ilerletmek üzere Atatürk tarafından Amerika’ya gönderildi ve Kansas ve Nevraska Üniversitelerine devam etti,  1931 yılında mezun oldu. Amerika’da eğitim almış ilk ziraat mühendisi olarak Türkiye’ye döndü. Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü ve Devlet Üretme Çiftlikleri Genel Müdürlüğü görevini yürüttü ve Tarım Bakanlığı Müsteşarı oldu.

Ancak Eskişehir Halkevi Başkanlığı yapması ve 1946 seçimlerinde CHP milletvekili adayı olması nedeniyle  Demokrat Parti iktidarı  tarafından erken yaşta emekli edildi. 1954 yılında  geçirdiği ağır bir mide kanaması sonunda 56 yaşında vefat etti.

Kıraç’ın ölümünün ardından gazeteci Ahmet Emin Yalman şöyle yazıyordu; “ Akıncı diye zihnimde yaşattığım bir tip insan var. Türkiye’de modern ziraat telâkkisinin uyanmasında oynadığı canlı role, bu topraklara bağlılığına, dinamik ve sevimli şahsiyetine bakarak, Numan Kıraç’tan akıncıların akıncısı diye bahsetmekte tereddüt etmem.”

Ölümünden 44 yıl sonra 1998 yılında; Cumhuriyet dönemi Türkiye tarımına ve ziraat mühendisliği mesleğine yaptığı üstün hizmet ve katkılardan dolayı Ziraat Mühendisleri Odası tarafından “Onur Plaketi” verildi.

Türk devrimi sayıları pek fazla olmayan Kemalist kadronun ustalıkla ördüğü bir kalkınma modeliydi.Atatürk öncülüğündeki devrimciler;  içtiğimiz çayı, yediğimiz ekmeği bile düşünmüştü. Sonradan başına gelmeyen kalmadı bu modelin. Ancak bu kadrolar öyle bir sağlam temel atmış ki; vuruyorlar, vuruyorlar… YIKILMIYOR…

Cengiz ERDİL

Osmanlı’nın kuruluş yılları ve Yunusemre bu kentin kimliğinin arka yüzüdür. Ön yüzünde de Kuvayi Milliye Destanı vardır.

2026 yılının “Eskişehir Yılı” ilan edilmesi çerçevesinde planlanan Uluslararası Yunus Emre Edebiyat Şenliğinin ilki başladı. Eskişehir dört gün boyunca  şiirden öyküye ve romana edebiyatın havası esecek. 

Edebiyat şenliğinin açılışı Anadolu’da ilk opera binasında yapıldı. Büyükşehir Belediye Başkanı Ayşe Ünlüce açılışta; “Bu kente adını Yunusemre’den alan bir edebiyat şenliği yakışırdı” dedi. 

Şenliğin bu yılki ana teması; “NEŞE”…

Ülkemizde neşe, gülmece, mizah ne derseniz deyin, bu kavramların önüne bariyerler koymayı hedeflemiş bir iktidar var. Yüksek sesle gülen kadınlara olmadık hakaretler edenleri unutmadık, unutmayacağız.

Şenlik komitesinin ilk ödülü bir kadın yazara verilmesi kararı, bu yönden anlamlıydı. Bu ismin Latife Tekin olması daha da değerliydi. 12 Eylül sonrası  edebiyatımıza çok farklı bir soluk getiren, geleneksel kalıpları kıran özgün bir yazardı Latife Tekin… Ancak kavram ‘neşe’ olunca; benim aklıma gelen ilk isim şakalarından dolayı 88 gün hücrede tutulan Deniz Göktaş oldu.

Öyle ya; Göktaş son tahlilde sahnede söylediklerini yazan bir sanatçıydı, yani mizah yazarıydı. Eskişehir’deki edebiyat şenliğinde Latife Tekin ile birlikte Deniz Göktaş da sahnede olmalıydı.

Burada şenlik komitesinin başkanlığı üstlenen şair Haydar Ergülen’in şu sözünün altını çizeyim; “ Ne kadar çok Eskişehir, o kadar güzel Türkiye”

KEMAL TAHİR  DEVLET ANA VE YUNUS EMRE…

Anadolu’nun bilgelerinden, Türkçenin en önde gelen ozanı Yunusemre  Kemal Tahir’in tarihsel romanı “Devlet Ana” nın da kahramanlarındandır. 

Edebiyat araştırmacısı Mustafa Karabulut şöyle diyor;  “Bu romanda Osmanlı İmparatorluğu’nun aşiret halindeki dönemine inilir. Osmanlı insan tipi, yaşam tarzı, adaletleri gelenek ve göreneklerini konu edinerek bir aşiretten devlet olma mertebesine nasıl yükseldiğini destansı bir ifade tarzı ile okuyucuya verilir. Osmanlı İmparatorluğu’nun Söğüt’teki yaşam tarzı dikkatlere sunulduktan sonra bu mekana Ertuğrul Gazi, Osman Bey ve Orhan Bey, tarihi şahsiyetler olarak dahil edilir.”

Devlet Ana romanında Yunus Emre, dönemin toplumsal ve ruhsal atmosferini şekillendiren kilit figürlerden biri olarak yer alır. Kemal Tahir’e göre, Yunusemre sabahtan akşama kadar ibadet eden bir derviş değildi. Anadolu’nun kargaşa ve eşkiya baskısı altında inlediği dönemde halka moral veren, adalet ve birlik fikrini aşılayan manevi bir güçtü.

Kemal Tahir, ozanın halkın anladığı duru Türkçeyi kullandığı belirtir. O dönemin uç beylerinin inanç ve kültürü  Yunusemre gibi dervişlerden aldığını anlatır. Ozan öyle içine kapanık biri değil, at sırtında gezen kılıç taşıyan bir dervişti.

Yunusemre’nin dizelerini okurken bunları da unutmayalım.

Cengiz ERDİL

Karacahisar, Eskişehir Merkezine yani Odunpazarı’na  yedi kilometre uzaklıkta,  Porsuk Çayı’nın hemen kenarında  fazla büyük sayılmayan ama işlevi büyük bir kaleydi. Çünkü Bizans’ın Anadolu’ya açılan kapılarındandı.

Bu kalenin önemini bilimsel olarak kanıtlayan Dünya çapında bilim lnsanı olan ve ‘Tarihçilerin Kutbu’  olarak bilinen Profesör Halil İnalcık idi.

OSMANLI BURADA DEVLET OLDU 

Osmanlı İmparatorluğu’nun kuruluş dönemi üzerine yaptığı çalışmalarla bilinen İnalcık’a göre, Karacahisar Kalesi’nin ele geçirilmesi sadece bir fetih değil,  devletin fiilen ve hukuken kurulduğu yer.

Geleneksel tarih yazımı Osmanlı’nın kuruluşunu genellikle 1299 yılına bağlasa da, Halil İnalcık, Karacahisar’ın fethini 1291 yılına götürür ve  devletleşmenin ilk nüvesi olarak görür.

İnalcık’a göre bir beyliğin bağımsız bir devlet sayılabilmesi için İslam-Türk geleneğinde iki temel şart var. Sikke bastırılması ve Hutbe okutulması… Kale alındıktan sonra buraya Müslüman halk yerleştirilmiş, pazar kurulmuş ve kaleye bir kadı atamış, Cuma hutbesi Osman Gazi adına okunmuş. İnalcık’a göre, ilk sikkenin bastırldığı kale, Osmanlı’nın hukuki ve siyasi olarak bağımsızlığını ilan ettiği yeri simgeler.

İnalcık, Karacahisar’ın alınmasını Osmanlının göçebe dünyasından yerleşik, kurumsal bir yapıya geçiş noktası olarak görür.  Karacahisar pazarında vergi düzenlemesini ise Osmanlı hukuk sisteminin ve mali yapısının ilk çekirdeği olarak tanımlar.

Buranın fethi, Osman Gazi’ye Eskişehir ve Sakarya vadisinde mutlak bir hakimiyet sağladı. İnalcık’ın analizlerine göre Karacahisar,  Bursa ve İznik’in kuşatılması için hayati bir “ileri üs” sayıldı.

BİR ZAMANLAR UNUTULDU ŞİMDİ AYAĞA KALKACAĞI GÜNÜ BEKLİYOR 

Halil İnalcık sadece belgeler üzerinden konuşmamış, teorisini sahada da kanıtlamak istedi. Anadolu Üniversitesi tarafından Karacahisar Kalesi’nde başlatılan bilimsel arkeolojik kazıların fikir babası İnalcık hocaydı.

Eskişehir’in en önemli tarihi miraslarından biri olan Karacahisar Kalesi şu anda halkın ziyaretine açık değil. Kale  askeri bölge içinde ve kazılar devam ediyor.

Kalede Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Anadolu Üniversitesi iş birliğiyle  yoğun ve hassas arkeolojik kazılar yürütülüyor. Alandaki sarnıçlar ve surlar gün yüzüne çıkarılıyor.  Kale  “ören yeri”  statüsünde değil. Yani ziyaretçilerin güvenle yürüyebileceği yollar, seyir terasları, korkuluklar, bilgilendirme panoları ve sosyal donatılar henüz tamamlanmadı. Dik yamaçlar ve kazı çukurları ziyaretçiler için fiziki tehlike oluşturuyor.

Ancak kalenin turizme kazandırılması devlet kademelerinde ve bilim dünyasında öncelikli hedeflerden biri.

Eskişehir Valiliği, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ve Anadolu Üniversitesi’nin ortak amacı, kaledeki koruma ve restorasyon projelerini tamamlayarak burayı resmi bir “Ören Yeri” statüsüne kavuşturmak. Düzenlemeler bittiğinde kale modern bir açık hava müzesi olarak ziyarete açılacak.

NELER BULUNDU? 

 Kalenin fethedilmesinden sonra Orhan Gazi döneminde de yerleşim devam etmiş, ancak en yoğun iskân I. Murad döneminde (1360-1380’ler) gerçekleşmiş. Kalede bulunan sikkelerin büyük çoğunluğunun I. Murad dönemine ait olması bu yoğunluğu doğruluyor.

Kalede yürütülen en uzun soluklu çalışma, sarnıçın bulunması oldu. Temizlenmesi ve gün ışığına çıkarılması yaklaşık 5 yıl süren bu sarnıç, Anadolu kaleleri içindeki en büyük su biriktirme havzalarından biri olarak kabul ediliyor. 15 metre eninde, 45 metre boyunda ve 6 metre derinliğinde olan bu sarnıç, kalenin ticari ve askeri önemini gözler önüne serdi.

Ayrıca sarnıç içerisinden tek başına bin 288 sikke çıkarıldı. Bu sikkeler arasında sadece Bizans ve Erken Osmanlı örnekleri değil; Germiyanoğulları, Aydınoğulları, Menteşeoğulları, Karamanoğulları gibi Anadolu beyliklerine, hatta Midilli Lordu ve Eflak Voyvodalığı’na ait paralar da bulundu. Bu durum, kalenin aktif bir ticaret ve askeri diplomasi merkezi olduğunu kanıtladı.

Şimdi tarih meraklıları elbette Eskişehirliler, Karacahisar Kalesi ören yerinin açılışını dört gözle bekliyor.

Cengiz ERDİL

 “Arşiv adam” olarak bilinen Toros, 100 yıllık yaşamı boyunca Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan döneme dair on binlerce nadide belge, mektup, el yazması, fotoğraf ve gazete kupürü toplamıştı. Arşivinde Yahya Kemal, Nâzım Hikmet, Fikret Mualla ve Abdülhak Şinasi Hisar gibi yüzlerce yazar ve sanatçıya ait özel evrağın yer aldığı biliniyor. 

Toros’un yaşadığı yıllarda biyografi ve efemera (gündelik belge) toplama konusunda üzerine yoktu.  Cumhuriyet tarihi, edebiyatçılar ve azınlıklar üzerine 54 binin üzerinde eşsiz belge toplamıştı. Toros’un kütüphanesinde ayrıca 6 bini aşkın da kitap bulunuyordu.

Bu kadar değil; ölümünden kısa bir süre önce Araştırmacı Alpay Kabacalı’ya verdiği röportajda Paris’te  basın ateşesiyken, Türkiye ile ilgilili binlerce belgenin peşine düşer; harita, resim, kartpostal artık ne bulduysa 17 sandık belgeyi İstanbul’a getirir.

Bazı antik eserlerin bulunmasına da katlıda bulunur. Mesela Harput Süryani Kilisesi’nden alınma ilk hiristiyanlık döneminden kalan vaftiz taşını bulur. Bu taşlardan beşi Türkiye’den çalındı ve yurtdışındaki müzelerde. 

Çok ilginç bir olay da yırtık dondan çıkar gibi ne alakaları varsa;Amerikalılar Toros arşivini almak istemişler. Hayli yüklü bir para vermişler; Taha Toros kabul etmemiş.

TOROS ARŞİVİNİN BAŞINA GELENLER

Toros’un ölümünden sonra yakınları bu arşivi elden çıkarmak istediler. Elbette hayrına değil…

2015 yılında Oğuz Haksever’in NTV’de  yapımcılığını yaptığı ve sunduğu “Ve İnsan” programına Taha Toros’un arşivini haber dosyası olarak hazırladım.

Arşivi kamyon kamyon Şehir Üniversitesi’nin Acıbadem’deki binalarına taşımışlardı. Sayıları 20’yi bulan genç araştırmacılar, arşivi dijital ortama aktarıyorlardı. Devrin(sonradan devrik!) Başbakanı Ahmet Davutoğlu’nun tarihçi kızı Sefure Davutoğlu arşivle özel olarak ilgileniyordu.

Sonra ne olduysa siyasette yollar ayrılınca, Şehir Üniversitesi’nin vadesi bade oluverdi. Üniversitenin Dragos kampüsü arazisiyle ilgili yaşanan hukuki ihtilaflar sonucunda, 2019 yılında Halkbank üniversitenin tüm banka hesaplarına tedbir koydu. Bu durum üniversitenin maaşları ve işletme giderlerini ödeyemez hale gelmesine yol açtı. Üniversite 2020 yılında kapandı, malı mülkü Marmara Üniversitesi’ne devredildi.

Şehir Üniversitesi hayattayken(!)”Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği” projesi kapsamında, Toros arşivinin bir bölümünü bellek.sehir.edu.tr adresi üzerinden araştırmacıların kullanımına açmıştı. 

Toros arşivi devir işleminin ardından Marmara Üniversitesi bünyesinde kısa süreliğine tekrar online erişime sunulmuş olsa da, davalar ve altyapı güncellemeleri gerekçesiyle dijital sisteme erişim engelli var.

Taha Toros en bilinen arşivcilerdendi. Ülkemizde daha kimbilir kimlerin arşivi dağıldı gitti, kağıt fabrikalarının yolunu tuttu. Ülkemizde çok değerli belgelerin kese kağıdı olduğu bir sır değil…

Taha Toros Adanalıydı. Adana Ticaret Odası’nda görev yapmıştı. Arşivinde de Adana ile ilgili, her türlü belge ve fotoğraf vardı. Hatırladığım Yaşar Kemal ve Orhan Kemal hakkında da belgeler var.

Taha Toros arşivi Adana’ya çok yakışır. 

Cengiz ERDİL

Nasıl mı? önce otel veya lüks konut alanı olacak yer belirleniyor, çevresindeki bazı araziler ucuza kapatılıyor. Göze kestirilen arazinin çevresine molozlar dökülüyor, tam bir mezbelelik havası veriliyor. Yöre insanlarında zaten gözden çıkarılmış bir yer algısı yaratılıyor. “İyi ki yandı, çerden çöpten kurtulduk” denilen çok yer var böyle. Bu tür yerlerin çoğu elbette turizm beldesi, turizm başkenti gibi soslarla sunulan kent ve kasabalarımızın çevresinde.

Neyse; sonunda karanlık ekip devreye giriyor, rüzgarın kokusunu bilen elemanlar, ölçüp biçiyor, çakar çakmaz yanan çakmakların tam zamanı. Onların görevlerini başarıyla tamamlamasının ardından devreye bakanlıkların, yerel yönetimlerin planları giriyor. Oluyor sana otel, lüks konut hatta alışveriş merkezi.”

NASIL OLUYOR? 

Anayasa’nın 169. maddesi yanan orman alanlarının tekrar ormanlaştırılması zorunlu  kılıyor. Ancak çelişki şu; özellikle yerleşim yerine yakın cazip bir koy,  veya anayollara, marinalara yakın alanlar topun ağzında sayılıyor. Yangın öncesinde “Turizm Tahsis Alanı” veya “Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi” ilan edilmiş arazilerde yangın çıkıveriyor.  Çok değil 2-3 yıl içinde de otel veya villa projeleri  yükseliveriyor. İşte bazı örnekler;

Bodrum Güvercinlik Pina Yarımadası   

Pina Yarımadası’na 15 yıl önce çıkan yangında 238 hektar kızılçam ormanı kül oldu. Yangının ardından ağaçlandırma yapılacağı belirtilse de, bölgenin 1987 ve 1991 yıllarında turizm alanı ilan edilmiş olması gerekçe gösterilerek tahsis süreçleri işletilmiş ve alan imara açıldı. La Blanche Island Bodrum, Titanic Deluxe Bodrum ve Lujo Bodrum gibi 5 yıldızlı lüks otel kompleksleri açıldı. Sonraki yıllarda otel projelerinin etrafındaki alanlarda ve genişleme sahalarında özel havuzlu ve deniz manzaralı lüks villalardan oluşan site projeleri de inşa edildi.

Bodrum-Milas arası 

2021 yılındaki büyük Milas ve Bodrum orman yangınlarından sonra   yeni turizm gelişim bölgeleri ilan edildi.  Fesleğen ve Çamseki mevkileri üzerinden plan değişiklikleri yapıldı. Şimdi yöre halkı adliye koridorlarında iptal davaları açıyor.

Bodrum ve Milas hattında önümüzdeki yıllarda yapılaşma baskısı daha da artacak. Bodrum Yarımadası’nı Türkiye’nin dördüncü büyük kenti yapmaya kararlı betoncular ve yandaşları varken; daha ne olacak sanıyorsunuz.

Cengiz ERDİL

Kenti bazı yerlerde ikiye bazı yerlerde üçe bölen Porsuk nehri bizim gençliğimizde yatağına sığmaz sağına soluna zarar verirdi, nehrin durgun hali de kentte ağır bir koku bırakırdı. Bozkır kentinin bazen dinmez yağmurları, sokakları çamur içinde bırakırken, kış aylarında da soğuğuyla ünlü Eskişehir’in  Porsuk’u da buz tutardı.

Şimdi Porsuk çok değişti. Yılmaz Büyükerşen’in vizyonu ve yerel yönetim anlayışında kentin plajı bile var. Porsuk’ta tekne ve gondollarla tura çıkılıyor. Kıyıları parklarla dolu. Sonbahar ve ilkbahar ayları Eskişehir’de bir başka oldu artık.

Porsuk bundan böyle bir de festival mekanı olacak.

Uluslararası Eskişehir Porsuk Festivali 2-6 Eylül tarihleri arasında yapıldı. Ulusal Kurtuluş Savaşı’nda  İnönü ve Sakarya savaşlarına mekan olan bu topraklar  2 Eylül 1922’de düşman işgalinden temizlenmişti. Herşey bu tarihin unutulmaması için…

Eskişehir Büyükşehir Belediyesi tarafından kentin kültür, sanat ve sosyal yaşamını canlı tutmak amacıyla düzenlenen festivalin ilkine 20 ülkeden sanatçılar katıldı.

Porsuk kenarındaki sahnelerde yerel müzik gruplarının konserleri, halk oyunları ekiplerinin performansları ve akşam DJ yayınları ilgiyle izlendi.

Festival etkinlikleri  Porsuk çevresinde, Adalar, Kentpark, Sümerpark, İskele26 gibi açık hava alanlarının yanı sıra; Haldun Dormen Sahnesi ve Sanat ve Kültür Merkezi gibi kapalı mekânlarda gerçekleşti.

Öyle gözönünde olmayı sevmeyen ama gençlerin pek sevdiği müzik gruplarımızdan biridir Pinhani…Adı zaten ‘gizli saklı’ anlamına gelen Farscadan türetilmiş… Pinhani’nin Kentpark’taki konseri  çoşkulu geçti. Grubun şarkılarını biz yaştakiler bilmez ama gençler hep birlikte söyledi.

AVRUPA BAYRAĞINI ALDILAR, BAYRAĞI ZİRVEYE TAŞIYAN ŞAMPİYON KADIN VOLEYBOL MİLLİ TAKIMINI UNUTTULAR

 Uluslararası Eskişehir Porsuk Festivali’nin Kentpark’taki kapanış konseri öncesi bir ödül töreni vardı.

Festivalin son gününde, Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi tarafından Eskişehir’e layık görülen “Şeref Bayrağı” ödülünün takdim töreni yapıldı. Ödül, Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanı Ayşe Ünlüce’ye teslim edilirken Ünlüce, Eskişehir’in 25 yıl belediye başkanlığını yapan, Anadolu’nun bozkırında bir Avrupa kentinin kurucusu  olan Yılmaz Büyükerşen’I sahneye davet etti.

Bu ödül, Avrupa Konseyi’nin yerel yönetimlere sunduğu Avrupa Ödülü  sürecinin ikinci aşaması sayılıyor. Eskişehir 2025 yılında da “Avrupa Diploması” almıştı.  

Büyükerşen “ Artık bu kentin Avrupa kenti olduğu telcillendi” dedi. Ünlüce ile birlikte bayrağı teslim aldı. Sonra Mor ve Ötesi’nin konser faslına geçildi. Ancak Eskişehir’de bu işler olurken, Türkiye’nin gözü İstanbul’daki voleybol şampiyonasının finalindeydi. Filenin sultanları zor da olsa; İtalya’yı yendiler ve Avrupa şampiyonu oldular. Yani bayrağımız Avrupa’nın gönderine çekilmişti.

Mor ve Ötesi bırak öteki tarafı, burnunun dibini göremedi ve voleybolcularımıza bir selam gönderip kutlamadı bile. Belediye yönetimi ve festival yetkililerinin de aklına gelmedi herhalde. Halkla İlişkiler ve medya okur yazarlığından sınıfta kaldılar, bu da böyle biline…

 Cengiz ERDİL