Çanakkale savaşlarıyla özdeşlelen ‘Hey Onbeşli’ türküsünün hazin hikayesi…

Çanakkale Cephesi, sanki bir ölüm değirmeni gibiydi; tükettiği insanlar haddi hesabı aşmasına ve İngiliz generali Aspinall-Oglander’in “Gelibolu’daki kanlı muharebeler, Türk ordusunun çiçeğini bitirmiştir,” tespitinde ifadesini bulan -gerçekten de İngilizler şehit olan gençlerimizi, “çiçeğin tomurcuğu” ve “vakti gelmeden solan gül goncası”na benzetiyorlardı- koskoca bir eğitimli genç nesli yutmasına rağmen bir türlü doymak bilmiyordu.

O kadar ki cephede meydana gelen boşlukları doldurmak için, diğer cephelerden asker getirilemediğinden, en yakın çevreden başlayarak, 15 yaşın üstündeki eli silah tutan bütün gençlerin dahi, gönüllü olup olmadığına bakılmaksızın, Çanakkale’ye sevk edilmeleri alışılmış normal bir hadise haline gelmişti.

O günler, köyde, kasabada erkeğin kalmadığı, gücü kuvveti ve boyu posu yerinde olan herkesin asker olduğu ya da asker olmak zorunda kaldığı kara günlerdi.

Birinci Dünya Savaşı’nda, Osmanlı ordusunda insan kaybı öyle bir noktaya varmıştı ki Harbiye Nezareti, harp bütün hızıyla sürerken askerleri birkaç günlüğüne de olsa memleket iznine göndermeye gayret etmişti.

Çünkü harpte gün geçtikçe daha da artan kayıplar, nüfusun tükenmekte olduğu korkusunu doğurmuş ve savaşan askerler memleketlerine nüfusu çoğaltmak üzere gönderilmişlerdi.

Çanakkale Savaşı sırasında, İtilaf Devletlerinin Nisan 1915’ten itibaren kara çıkartmasına başlamalarıyla birlikte cephede takviye kuvvetlere ihtiyaç hâsıl olunca Sultan V. Mehmed Reşad 14 Mayıs 1331’de (27 Mayıs 1915) bir irade (emir) yayınlayarak, yukarıda sözünü ettiğimiz Askeri Mükellefiyet Kanunu’nda değişiklik yapmak ve lise talebelerini de cepheye çağırmak zorunda kalmıştı.

Sultan Reşad, yayınladığı iradede, Mükellefiyet Kanunu’nun 42. Maddesine ek olarak hazırlanan “kâtib-i sultaniye 10. sınıf müdaviminine mütedair (devam edenlere dair)” başlıklı fıkra hakkında şöyle geçici bir düzenleme yapma yoluna gitmişti:

“Madde 1: Mükellefiyet-i Askeriye Kanun-u Muvakkatinin (geçici kanununun) 42. Maddesindeki fıkra atiye (geleceğe) tezyil (ertelenmiş) olunmuştur. Muayene-i intihaiye esnasında (muayene sonucunda) mekatib-i sultaniyenin (sultani mekteplerinin) onuncu sınıflarında bulunanlar da hizmet-i makzura (zikri edilen hizmet) hakkına nail olacaktır.”

Sultan V. Mehmed Reşad’ın iradesinden sonra Harbiye Nezareti de bir tebliğ yayınlayarak, 1314 (1896) doğumluların (yani 19 yaşındakilerin) henüz askerlik hizmetine çağrılmamışları ile 1315 (1897) doğumluların, bedenleri gelişmiş, harbe elverişli ve silah kullanmaya kabiliyetli olanlarından müsait bulunanların da kıtalara teslim olmalarını istemişti. Kaynakwh webhatti.com: ‘Hey Onbeşli’ Türküsünün Hazin Hikayesi
Padişahın ve Harbiye Nezaretinin bu çağrısı üzerine, Balıkesir, Bursa, Kütahya, Manisa, Adapazarı, İzmir, Aydın, Muğla ve Konya’nın, tahsilleri ve hayatlarının henüz başındaki bu yeni yetme gençleri, vatanın kendilerinden beklediği yüce vazifeyi hakkıyla ifa etmek azim ve inancıyla silâhaltına koşacaklardı.

Ekseriyeti 15 ila 19 yaşında olan bu genç bahadırların cepheye katılımları anısına Anadolu’da yakılan meşhur “Hey Onbeşli Onbeşli” adlı türküde de söz konusu durum çok acı ve dramatik bir dille anlatılmıştır. Burada sözü edilen “15’liler” 1315 doğumlulardır.

Yani 1 Haziran 1897 ile 22 Mayıs 1898 arasında doğan ve tam 18 yaşını doldurmuş olan gençlerdi. Türküde, bu 1315’li gençlerden şöyle bahsediliyordu:

Hey onbeşli onbeşli
Tokat yolları taşlı
Onbeşliler gidiyor
Kızların gözü yaşlı
Aslan yârim kız senin adın Hediye
Ben dolandım sen de dolan gel beriye
Fistan aldım endazesi onyediye
Gidiyom gidemiyom
Az doldur içemiyom
Sevdiğim pek gönüllü
Koyup da gidemiyom

Bugün 18. Mart. 2022…
Bir ulusun varoluşunun 107.yılı…
Ancak, toplumsal hafızanın, tarihsel hafızayı unutması karşısında, ne konuşma dilinin, ne de yazım dilinin yapacağı fazla bir şey yoktur.
Çanakkale zaferi; Büyük Anadolu Direnişi’nin ilk adımıdır. Ve Cumhuriyetin amentüsü sayılır. Birleşik kara ve deniz savaşlarının başlangıcı ve ilk örneğidir. Yüzbinlerce şehidimiz vardır.
Duygu ve düşüncelerimizi ifade ederken her kelimenin anlamı çok büyüktür ve hiçbiri asla hafife alınamaz.

Bu, emperyalizmin gururunun parçalandığı bir savaştır.
Çünkü bu savaş, özgürlüğün kilometre taşıdır.
Taarruzun değil, ölmenin emredildiği ulusal bir savaştır.
Öyle bir destandır ki, Çanakkale’yi geçilmez yapmıştır.
Az sonra öleceğini bile bile, babalar, amcalar, dayılar, ağabeyler, henüz bıyıkları terlememiş, çoğu okullu, kınalı ergenlerle yan yana, omuz omuzadır.
Ne kılınan namazları, ne mezar taşları, ne de son örtü, kefenleri vardır.
Yaralısına saygı duyduğu, azığını paylaştığı düşmanını da sahiplenirken, annelerin sessiz çığlığında, derin uykudadırlar artık…

HOMEROS İLYADA’DAKİ AGAMEMNON, ÇANAKKALE 1915’TEKİ AGAMEMNON

Şimdi asırlar öncesine gidip, zamanda bir yolculuk yapalım izninizle…
Agememnon, Yunan Mitolojisi içinde kimi anlatılara göre ahlak yoksunu bir zorbadır. İlyada Destanı’nda Anadolu’ya geçerek Truva’yı yağmalayan Yunan Kralı’dır. İhtiraslı, güçlü biridir ve trajik bir ölümü vardır.
Kader, Agememnon’u bu kez donanmanın amiral gemisi olarak Çanakkale’de karşımıza çıkarır.
Mitolojik de olsa M.Ö 9. yüz yılda Anadolu işgalinde bulunmuş ütopik bir kralın adının İngiliz gemisine verilmesi kanaatimce tesadüf değildir.

1915’te Çanakkale Boğazı zorlamasında daha ilk günden ittifak donanması dağılırken, Agememnon zırhlisi de da ağır yaralı olarak geri çekilir.
Ve Anafartalar Kahramanı Mustafa Kemal bu savaşa;
’’ Truva’nın öcünü aldık’’ derken…
Müttefik orduları Başkumandanı General Hamilton;
’’Boğazın her iki yakasına da hışımla saldıran o koca filodan meydana gelen kortej, şimdi tabut nakleden bir cenaze arabasının arkasından gider gibiydi.’’ diyecektir.

HAFIZALARI ÇOK GÜÇLÜ… HAKLI OLMAK YETMİYOR.

Ne yazık ki 625 yıllık Osmanlının sonu olan Mondros Mütarekesi, işte bu kortejdeki kanadı kırık Agememnon Gemisi’nde imzalanmıştır.
Emperyalistler hiçbir şeyi unutmuyor.
Hafızaları çok güçlü, sabırlılar, notlar alıyor, zamanı gelince de ağır bedel ödetiyorlar. Bu nedenle haklı olmak yetmiyor, güçlü olmak da gerekiyor.
Güçlü olmak, akıl ve bilimden geçiyor…
Güçlü olmak, Mustafa Kemal Atatürk’ten geçiyor…

Savaş, vatan savunması için yapılmadığında; matem süresi çok uzun, kayıpları telafi edilemeyen ve zaman aşımı olmayan büyük bir insanlık suçudur.

Şehitlerimize minnet ve şükranlarımızla,
18 Mart Çanakkale Zaferi’nin 107. Yılı kutlu olsun…
Saygı, sevgi ve inançla,

Kemal YALNIZ/İktisatçı

Kemal YALNIZ/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 18 Mart 2022

Yazarın Tüm Yazıları