Ağrı Dağı’nda buzullar eridi; oluşan sel kayaları sürükledi!

Türkiye’nin çatısı’ olarak bilinen 5137 metre yüksekliğindeki Ağrı Dağı’nda buzulların erimesi ile oluşan sel suları, dev kayaları sürükledi; o anlar cep telefonu kamerasına yansıdı.

Doğu Anadolu Bölgesi’nde havaların ısınması ile Ağrı Dağı’ndaki buzullar erime başladı. Buzulların erimesi ile oluşan sel suları, dev kayaları sürükledi.

O anlar, bölgede kamp yapan dağcılar tarafından görüntülendi.

Uzmanlar, iklim değişikliği ve küresel ısınmanın etkisiyle Türkiye’deki kara buzullarının eriyerek yüzde 30-35 oranında küçüldüğünü, gidişatın devamı halinde, 50 yıl içinde tüm dağ ve vadi buzullarının yok olacağını belirtiyor.

Güneş ışınlarını yansıtarak dünyanın aşırı ısınmasını engelleyen kutuplardaki buzul varlığı 1970’lerden bugüne neredeyse yarı yarıya azalmış durumda. İklim değişikliğinin etkisiyle yaşanan bu kayıplar sadece kutup buzullarıyla sınırlı kalmıyor. Bulunduğu çevreyi, su kaynağı bakımında besleyen dağlardaki kara buzullarında da erime yaşanıyor.

AA muhabirine değerlendirmelerde bulunan, İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü Katı Yer Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Akif Sarıkaya, kutup buzullarının ölçek olarak büyük, dağ buzullarının ise daha küçük olduğunu söyledi.

İklim kriziyle birlikte her iki buzul türünün de kütle kaybederek eridiklerini hatırlatan Sarıkaya, “Bu açıdan ikisini birbirinden ayırmak mümkün değil. Kutup buzulları çok daha büyük olduğu için onların erimeleri karadakiler kadar hızlı olmuyor. Bizim gibi orta enlem bölgelerindeki buzulların erimeleri çok daha hızlı gerçekleşiyor.” dedi.

Sanayileşme sonrası artan sıcaklıkların tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de buzul varlığını azalttığını anlatan Sarıkaya, kara buzullarının, başlıca su kaynakları olduğunu ve bu buzulların erimesinin su kaynaklarının azalması anlamına geldiğini vurguladı.

Dünyanın diğer bölgelerine kıyasla Anadolu’da çok büyük buzul kütleleri bulunmadığını, var olan buzulların erimesinin çok önemli bir etki oluşturmayacağını kaydeden Sarıkaya, şu bilgileri paylaştı:

“Türkiye’de toplam 12 lokasyonda 51 buzul bölgesi bulunuyor ve toplam
10 kilometrekarelik bir alanı kaplıyorlar. Ağrı Dağı’nın zirvesindeki en büyük buzulumuz 1976’da yaklaşık 8 kilometrekareyken günümüzde 5 kilometrekareye düşmüş. Bütün buzullarımızda yaklaşık yüzde 30-35 oranında alansal bir azalma var. Hakkari Cilo Dağları’ndaki buzullarımız son 100 yılda yüzde 50-60 oranında küçülmüş. Yaptığımız projeksiyon çalışmalarımızda ısınma bu hızla giderse Erciyes’teki buzulun tamamen ortadan kalkacağını varsayıyoruz. Dünya genelindeki sıcaklık rekorları insan faaliyetleri ile birleşince buzul erimelerini hızlandırıyor. Cilo’daki turizm kaynaklı insan faaliyetleri buna bir örnek. Rekor kıran sıcaklılara bir de insan faaliyetleri ekleniyor ve buzulların erimesi hızlanarak su kaynaklarını olumsuz etkiliyor.”

“50 yıl içerisinde dağ ve vadi buzullarının tamamının eriyebileceği öngörülüyor”

Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Murat Türkeş, Türkiye’de çok net bir şekilde dağ buzullarının ve Ağrı’daki takke buzulunun son 50 yılda hızlı bir şekilde eridiğini, geri çekildiğini ve küçüldüğü söyledi.

Türkeş şöyle devam etti:

“Böyle giderse önümüzdeki 50 yıl içerisinde dağ, vadi buzullarının tamamının eriyebileceği öngörülüyor. Bu Türkiye için de böyle çünkü yapılan çalışmalar, Türkiye’nin değişik
yerlerinde kalmış olan tek dağlar üzerindeki buzulların, vadi buzullarının hızla eriyip küçüldüğünü, yok olduğunu gösteriyor.”

Buzulların, kalıcı kar örtüsüyle birlikte bulunduğu ve çevresindeki coğrafyayı, ekosistemleri, su kaynaklarını ve yaşamı besleyen önemli su kaynakları olduğunu işaret eden Türkeş, “Yeterli kar varsa, erime beslenme dengesi uygunsa döngü sürüyor. Ama artık bu denge bozuldu çünkü küresel ısınma nedeniyle buzullar çok hızlı eriyor, kar yağışı giderek azalıyor, kar yağsa bile hızla eriyerek kalıcı olmuyor.” sözlerini sarf etti.

Dağ buzullarının azalmasıyla çevrelerindeki ekosistemlerde oluşturdukları özel iklimin ve beslediği bütün coğrafyanın artık yeteri kadar su kaynağına sahip olamayacağına değinen Türkeş, sözlerini şöyle tamamladı:

“Özellikle Himalayalar’da, Ant Dağları’nda zaman zaman yaşanan ani kar ve buz erimeleri sellere, akar su taşkınlarına ve heyelanlara neden oluyor. Çok daha uzun süreli etki olarak ise buzullar eridiğinde dağlık alanlar daha fazla aşınıyor böylece yavaş da olsa yer kabuğundaki bizim izostatik denge dediğimiz denge bozuluyor. Bunlar en geniş küresel ölçekte izlenen etkiler olarak söylenebilir. Eğer buzullar zaman içinde tümüyle yok olursa, bu; su kaynaklarının azalması, orman üst sınırındaki alpin çayırların kuruması, oradaki habitatın bozulması ve yüzyıllardır göçerlik yoluyla hayvanlarını otlatan, hayvancılıkla uğraşan göçerlerin olumsuz etkilenmesi anlamına geliyor.”

Küresel ısınma etkisini artırıyor. Kutuplardaki buzullar erimeye devam ediyor. Bilim insanları bu duruma çare arıyor.

Amerikan Yale Üniversitesi’nde yapılan çalışma dikkati çekti.

Bilim insanlarına göre, kuzey ve güney kutuplarında buzul kütlelelerinin korunması ile eriyen buzul kütlesinin yeniden dondurulması iklim krizini yönetmede etkili olabilir.

Araştırma kapsamında, uçaklardan atmosfere püskürtülen aerosol adı verilen gaz haline getirilmiş parçacıkların güneş ışığını kısmen engelleyebileceği vurgulandı.

Daha az güneş ışığına maruz kalan buzulların kütlesinin artacağı ifade edildi. Böylece bölgedeki ısınmanın önüne geçilebileceğine dikkat çekildi.

Bilim insanları bunun, deniz seviyelerinin yükselmesi sorununu yönetmeye yardımcı olabileceğini düşünüyor. Bu yöntemin yılda 10 milyar sterline mal olacağı vurgulanıyor.
Environmental Research Communications’da yayımlanan plana göre, bunu başarmak için yılda yaklaşık 175 bin uçuş yapılması gerekiyor. Fakat bu, yapılan çok sayıda uçuş sırasında atmosfere büyük miktarda sera gazı salınması demek.

Çalışmayı yöneten Will Smith, planın iklim krizinin nedenini değil sadece bir belirtisini iyileştireceği uyarısını yapıyor

Bugüne kadar yapılan en kapsamlı buzul değerlendirmesi sonuçlarına göre 1961-2016 yılları arasında meydana gelen buzul erimesi deniz seviyesinin 27 mm yükselmesine sebep oldu. Buzulların erimesi bu hızla devam ederse orta Asya, orta Avrupa ve batı Kanada ve Amerika’nın çoğu buzul tabakası bu yüzyılın ikinci yasında yok olacak.

İklim değişikliğinin Antarktika buzullarına etkisine ilişkin yeni bir açıklama yapıldı.

Avrupa Birliği’nin (AB) uydu izleme servisinin kayıtlarına göre, geçtiğimiz Temmuz ayında kayıtların tutulmaya başladığı günden bu yana kıtada en düşük buzul seviyesinin tespit edildiği belirtildi.

Copernicus İklim Değişikliği Servisi (C3S), Antarktika deniz buzunun büyüklüğünün 1.53 milyon kilometre kareye düştüğünü açıklarken, Temmuz  ayları göz önüne alındığında 1991-2020 ortalamasının yaklaşık 1,1 milyon kilometre kare altında olduğu aktarıldı.

44 yıldır tutulan kayıtların en düşük Temmuz seviyesinin kaydedildiği belirtilen raporda, son 30 yılın ortalamasının yüzde 7 altına gerilediğinin altı çizildi.

C3S, rekor düşüşün Şubat 2022’den bu yana devam ettiğini sözlerine ekledi.

Copernicus İklim Değişikliği Servisi, aylık bülteninde Güney Okyanusu’nun geçtiğimiz ay “ortalamanın altında deniz buzu konsantrasyonuna sahip olduğunu” söyledi.

Kuzey Avrupa ve İngiltere’nin bazı bölgelerinde sıcaklık rekorlarının kırıldığı bir ayda C3S, Temmuz ayının kıtanın çoğu için ortalamadan daha kuru olduğunu ve çeşitli yerlerde bir dizi düşük yağış rekoru kaydedildiğinin altını çizdi.

C3S, Temmuz’un Kuzey Amerika, Güney Amerika, Orta Asya ve Avustralya’nın çoğunda anormal derecede kurak geçtiğini vurguladı.

Kıdemli C3S bilim adamı Freja Vamborg rapor ile ilgili, “Küresel sıcaklıklar daha da arttıkça, daha sık ve daha uzun aşırı yüksek sıcaklık periyotları görmeye devam etmeyi bekleyebiliriz” dedi.