Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Ofisi, ABD’nin Venezuela’ya yönelik son adımlarının uluslararası hukukla bağdaşmadığını ve dünya genelinde güvenlik algısını olumsuz etkilediğini bildirdi.

Kurumdan yapılan açıklamada, bu tür müdahalelerin küresel düzende ciddi riskler yarattığı ifade edildi.

BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Sözcüsü Ravina Shamdasani, gazetecilere yaptığı açıklamada, ABD’nin tutumunun tehlikeli bir mesaj verdiğini söyledi. Shamdasani, “Bu yaklaşım, güçlü ülkelerin istediklerini yapabileceği yönünde bir sinyal gönderiyor” dedi.

Açıklamada, Venezuela örneğinin sadece bölgesel bir kriz olarak görülmemesi gerektiği belirtilerek, egemenlik ihlallerinin uzun vadede tüm devletler için güvensizlik ortamı yarattığına dikkat çekildi.

BM, uluslararası toplumun bu konuda net ve ortak bir tutum alması gerektiğini vurguladı.

Ebo, küçük ve hafif silahların yaygınlaşması, kötüye kullanımı ve yönlendirilmesi konusunda BM Güvenlik Konseyi’nde (BMGK) düzenlenen açık oturumda konuştu.

Dünyada küçük ve hafif silahların yaygınlaşmasına karşı alınan önlemler artsa da uygulamada zorlukların devam ettiğini belirten Ebo, “Dünya genelinde 1 milyardan fazla ateşli silah dolaşımdadır. Bu silahların sürekli yaygınlaşması, dünyamızın karşı karşıya olduğu çoklu krizin hem bir belirtisi hem de itici gücüdür.” dedi.

Ebo, küçük ve hafif silahların yasa dışı ticareti ve kötüye kullanımının silahlı şiddeti, terörizmi ve organize suçu körüklediğini belirterek, Libya, Yemen ve Haiti gibi ülkelerde silah ambargolarının sürekli ihlal edildiğini ve bu ülkelerdeki suç grupları ile terör örgütlerinin silahlandırıldığını söyledi.

Hafif silahların yıkıcı insani maliyetine işaret eden Ebo, BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Ofisi (OHCHR) kayıtlarına göre 2024 yılında çatışma kaynaklı en az 48 bin sivil ölümün kaydedildiğine dikkati çekti.

Ebo, hafif silah şiddetinin, eğitim ve sağlık sistemlerini aksattığını ve daha genel olarak sürdürülebilir kalkınmayı baltaladığını vurgulayarak, 2024’te küresel askeri harcamaların 2,5 trilyon dolara yükseldiğine işaret etti ve sürdürülebilir, barışçıl bir gelecek için askeri harcamaların yeniden dengelenmesine ihtiyaç olduğunun altını çizdi.

Ne var ki, birkaç ay önce gerçekleştirilen NATO ve Şanghay İş birliği Örgütü zirvelerinden çıkan bildiriler, bu iyimser temanın oldukça uzağında, bambaşka bir tablo ortaya koymuştu.

Dünyada kalıcı barışı sağlamak, tehditleri önlemek ve uluslararası hukuk çerçevesinde ihlalleri durdurmak amacıyla kurulan BM, Milletler Cemiyeti’nin yarım kalan mirasını devralmıştı.

Ancak mekanizmanın kalbine yerleştirilen ABD, Çin, Fransa, İngiltere ve Rusya’dan oluşan beş daimi üyenin veto yetkisi, örgütün idealist hedeflerini defalarca çıkmaza sürükledi.

Özellikle ABD ve Rusya’nın, uluslararası sistemi kendi çıkarları doğrultusunda dizayn etme çabaları, BM’nin bağımsız hareket kabiliyetini her geçen gün zayıflattı.

Bugün Ukrayna’dan Gazze’ye uzanan geniş coğrafyalarda süren savaşlar ve insani krizler karşısında örgütün etkisizliği artık gizlenemez bir boyuta ulaştı.

Filistin meselesi, BM’nin tarih boyunca sergilediği bu yetersizliğin en çarpıcı örneklerinden biri oldu.

İngiltere’nin bölgedeki sömürgelerini örgüte devretmesinin ardından Kudüs’ü bölmeye kalkışan, daha sonra ABD’nin İsrail yanlısı politikalarıyla adım atamaz hale gelen BM; ne adalet sağlayabildi ne de güven tesis edebildi.

Aynı tablo Kıbrıs sorununda da karşımıza çıktı: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin tanınması yönünde beklenen adımlar hâlâ atılmış değil.

Barış Gücü misyonu da savaşın harap ettiği coğrafyalarda kalıcı huzur tesis etmekte yetersiz kaldı.

Her yıl dünya liderlerinin kürsüye çıkıp nutuk attığı Genel Kurul toplantıları ise artık kamuoyunu tatmin etmekten uzak; verilen mesajlar dünyayı ikna etmekten çok birer formaliteye dönüşmüş durumda.

Bu yılki toplantıda, Türkiye Cumhuriyeti  Cumhurbaşkanı’nın Gazze’deki trajediye dikkat çekmesi, beklenen bir çıkıştı.

Aynı zamanda denizlerimizden çevre coğrafyaya uzanan güvenlik hassasiyetleri ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin tanınmasına yönelik vurgu, Türk diplomasisinin olumlu bir yansıması olarak kayda geçti.

Çin ve Rusya Federasyonu liderlerinin katılmadığı oturumda ABD Başkanı’nın yaptığı konuşma ise dikkat çekiciydi.

Düzensiz göç, enerji ve iklim konularına geniş yer ayıran açıklamalar, ülkesini korumaya dönük politikalarını ön plana çıkarırken, Türkiye açısından da dikkate değer başlıklar içeriyordu.

Ne var ki ABD lideri, BM’ye yönelttiği sert eleştirilerde haklı yanlar barındırsa da, örgütün dünya kamuoyunda giderek “ABD’nin çıkarlarına göre hareket eden bir yapı” olarak algılandığını görmezden geliyordu.

BM’nin büyük güçlerin oyuncağı olmaktan kurtulması ve gerçek anlamda demokratik bir yapıya kavuşması için yıllardır masada duran öneriler var.

Veto yetkisinin kaldırılması ya da daimi üye sayısının artırılması gibi fikirler dillendirilse de güçlülerin direnci bu önerileri hayata geçirmiyor.

Geriye tek bir yol kalıyor:
Güvenlik Konseyi kararlarının, üye tam salt çoğunluğu esas alınarak Genel Kurul’a sunulması.

Böylesi bir adım, BM kararlarını daha demokratik ve hukuka uygun kılacak; kabul edilebilirliği dünyanın tamamı nezdinde anlaşılır bir noktaya taşıyacaktır.

Son sözse: Kristof Kolomb’un yumurtasındadır.

İsmet HERGÜNŞEN

Görüşmeden sonra yapılan açıklamalarda iki taraftaki görüş ayrılığı ortaya çıktı.

Suriye’nin başkentinde 15 Aralık Pazar günü gerçekleşen görüşmenin ardından BM temsilcisinin ofisi tarafından yapılan açıklamaya göre Suriye’de mevcut dönemin lideri Şara’ya Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin 9 yıl önce aldığı karara dayalı kapsayıcı bir geçiş dönemi çağrısında bulunuldu.

Görüşmenin ardından Suriye Genel Komutanlığı da bir açıklama yaptı. Açıklamada BM Güvenlik Konseyi’nin söz konusu 2254 sayılı kararının yeni gerçekliğe göre güncellenmesi gerektiği belirtildi. HTŞ yönetimine göre, BM Güvenlik Konseyi kararı gözden geçirilmeli. Açıklamaya göre, Ahmet el-Şara, Suriye’nin birliğinin sağlanmasına, ekonomik kalkınmasına öncelik verilmesi görüşünde. 

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin Suriye ile ilgili olarak 2015’te kabul ettiği 2254 sayılı karar tasarısında ülkede “güvenilir, kapsayıcı ve mezhepsel olmayan bir yönetim kurulması ve yeni bir anayasa taslağının hazırlanması için 6 ay içinde bir takvim ve süreç belirlenmesi” öngörülüyordu. 

Paris’te 2015 yılında imzalanan İklim Antlaşması, ülkelerin bu yüzyılda küresel sıcaklık artışını 1,5 santigrat derecenin altında tutmalarını öngörüyordu. Bu amaçla da hedefi gerçekleştirmek için BM çatısı altında COP adlı görüşmeler mekanizması oluşturulmuştu. 

BM COP görüşmelerinin yeterince hızlı ilerleme sağlayamadığını belirten imzacılar, özellikle COP toplantılarının fosil yakıt ihraç eden ülkelerde yapılmasını eleştirdiler. COP görüşmelerinin 28’incisi geçen yıl Birleşik Arap Emirlikleri’nde yapılmıştı. O toplantılar sırasında bir araya gelmişken petrol ve doğal gaz ihraç eden ülkeler fosil yakıt yatırımlarını geliştirme görüşmelere yapmışlardı. 

Bakü’de gerçekleştirilen COP29’da ise ev sahibi Azerbaycan heyetinin başkanı Elnur Sultanov’un potansiyel bir yatırımcıyla devlet petrol ve gaz şirketindeki yatırım fırsatlarını görüştüğü ortaya çıkmıştı.

Azerbaycan Devlet Başkanı İlham Aliev, COP29’un açılışında eleştirilere cevaben, doğal gaz ve petrolün Tanrı’nın bir armağanı olduğunu bu enerji kaynaklarını pazara yönlendirmekten ötürü suçlanmamaları gerektiğini öne sürmüştü. 

Geçen yıl Dubai’de yapılan COP28’de bütün katılımcı ülkeler enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan uzaklaşmak konusunda anlaşmaya varmışlardı. 

Ancak 12 ay içinde elde edilen verilere göre küresel olarak fosil yakıt gazlarının atmosfere salınmasında %1 artış olmuştu. 

Bilim insanları, şu anda yaşanandan çok daha tehlikeli etkilerin eşiği olarak kabul edilen 1,5 santigrat dereceyi aşan küresel sıcaklık artışının önlenmesi için bu emisyonların bu on yılın sonuna kadar %42 oranında azaltılması gerektiğini belirtiyorlar.

Komite yayımladığı raporda, bölgede kıtlık eşiklerinin çoktan aşılmış olabileceğini veya çok yakın gelecekte aşılacağını belirtti.

Uzmanlar, Gazze’deki savaşta rol alan tüm aktörlerin “bu felaket durumunu önlemek ve hafifletmek için haftalar değil günler içinde” acilen harekete geçmesi gerektiğini vurguladılar.

BM Kıtlık Komitesi uzmanları, yaptıkları uyarının sadece savaşan taraflara (İsrail,Hamas ve diğer militan gruplar) değil, bunlar üzerinde nüfuzu olanlara da yönelik olduğunu belirttiler. 

BM Dünya Gıda Programı Direktörü Cindy McCain de söz konusu uyarının ardından resmi X hesabından yaptığı paylaşımda “Kabul edilemez olan doğrulandı. Kuzey Gazze’de açlık ya yaşanıyor ya da çok yakın” açıklamasında bulundu. 

BM Kıtlık Komitesi, kimi kelimelerin büyük harflerle yazıldığı açıklamasında, “Tam bir felaketi önlemek, insani ve ticari malzemelerin güvenli, hızlı ve engelsiz akışına izin vermek için derhal adımlar ATILMALIDIR. HEMEN!” denildi. 

İsrail saldırmadan önce abluka altındaki Gazze’ye günde 500 kamyon gıda ve abluka dışı malzeme giriyordu. Savaş döneminde sivillerin asgari ihtiyaçlarının karşılanabilmesi için günde 350 kamyona izin verilmesi gerektiği belirtilmişti. BM’nin saptamalarına göre, savaş boyunca Gazze’ye bugüne kadar günde ortalama 35 kamyon gıda ve acil ihtiyaç malzemesi giriş yapabiliyor.

Hazırlanan raporu Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri Avusturyalı diplomat Volker Turk bizzat açıkladı. 

Rapora göre, İsrail’in Gazze’de yaptığı bombardımanlarda ve operasyonlarda ölenlerin %70’i kadınlar ve çocuklar. Birleşmiş Milletler’in saptamalarına göre ölenlerin %44’ü çocuk. Ölen çocukların en küçüğü 1 günlük. İsrail katliamlarında hayatlarını kaybeden Filistinli çocuklar arasında en büyük grubu 5 ila 9 yaşındaki çocuklar oluşturuyor.

Gazze’de ölümlerin korkunç bir çoğunluğunu tek bir saldırıda katledilen 5 veya daha fazla kişi oluşturuyor. Oran %88…

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Turk, İsrail’in çatışmalarda sivilleri koruyan savaş hukuku kurallarını kasıtlı olarak hiçe saydığını belirtti. 

BM raporunda Gazze’de olanlarla ilgili olarak insanlığa karşı işlenmiş suçtan da söz edildi. Raporda, Gazze’de sivillere yönelik saldırılar “yaygın ve sistematik” olarak tanımlandı. Bunların “insanlığa karşı suç teşkil edebileceği” belirtildi. 

Raporda şöyle devam edildi: “”Ve eğer ulusal, etnik, ırksal veya dinsel bir grubu tamamen veya kısmen yok etme niyetiyle işlenirse, bunlar soykırım da oluşturabilir” 

Gazze’de İsrail’in saldırıları sonucu ölen Filistinlilerin sayısı 43,500’e yaklaşıyor.

BM Genel Sekreter Guterres BM Genel Kurul’unda; Dünyanın bir “hortumun” ve çok önemli bir değişimin içinden geçtiğini söyledi.

Guterres, karşılaşılan sınamaların daha önce eşi benzerinin görülmediğini ve küresel çözümlere ihtiyaç duyulduğunu dile getirdi.

Guterres,
“Düşünmek bile istemeyeceğimize doğru ilerliyoruz”

“Gezegen ısınıyor, sonunun nasıl geleceğini bilmediğimiz savaşlar şiddetle devam ediyor. Nükleer güç gösterileri ve silahlar karanlık bir gölge gibi çöküyor.” diyen BM Genel Sekreteri, “Düşünmek bile istemeyeceğimize doğru ilerliyoruz: tüm dünyayı içine alma riski taşıyan patlamaya hazır bir bomba.” uyarısında bulundu.

Guterres, dünyanın mevcut durumunun sürdürülemez olduğunun altını çizerek, karşılaşılan sınamaların çözümünün mümkün olduğunu, bunun için uluslararası sorun çözme mekanizmalarının etkin olması gerektiğine işaret etti.

“Cezasız kalma durumu her yerde, Ortadoğu’da, Avrupa’nın kalbinde, Afrika boynuzunda”

BM Genel Sekreteri, “Dünyada, cezadan muaf kalma düzeyi ne siyasi olarak açıklanabilir ne de ahlaki olarak hoş görülebilir düzeyde.” değerlendirmesinde bulundu.

Sayıları artan bazı ülkelerin “hiçbir ceza ödemeden kurtulma yolu” bulduğunu düşündüğünü aktaran Guterres, söz konusu ülkelerin uluslararası hukuk, BM Şartı ve uluslararası mahkemeleri çiğnediklerini dile getirdi.

Guterres, bu ülkelerin başka ülkeleri işgal ettiğini, tüm toplumluları yok ettiğini ve kendi halkının iyiliğini göz ardı ettiğini, bunun sonucunda ise “hiçbir şey olmayacağını” belirterek, “Cezasız kalma durumu her yerde. Ortadoğu’da, Avrupa’nın kalbinde, Afrika boynuzunda ve ötesinde.” dedi.

“Gazze’deki durum hiç sona ermeyen bir kabus gibi”

BM Genel Sekreteri Guterres, “Diğer taraftan Gazze’deki durum hiç sona ermeyen bir kabus gibi ve tüm bölgeyi içine çekme tehdidi barındırıyor.” uyarısında bulundu.

Bunun için Lübnan’a bakmanın yeterli olacağına işaret eden Guterres, “Lübnan, İsrail ve dünya halkı, Lübnan’ın yeni bir Gazze olmasını kaldıramaz.” vurgusunda bulundu.

Guterres, Lübnan’ın felaketin eşiğinde olduğu uyarısını yaparak, durumun alarm verici olduğunu dile getirdi.

Hamas’ın 7 Ekim 2023 saldırısını meşru kılacak hiçbir şey olmadığını ifade eden Guterres, aynı şekilde Filistin halkının topluca cezalandırılmasının da hiçbir şekilde meşrulaştırılamayacağını söyledi.

Guterres, Gazze’deki ölüm ve yıkımın hızıyla boyutunun daha önce görülmemiş düzeylerde olduğunu, 200’den fazla BM çalışanının da öldürüldüğünü anımsattı.

Uluslararası toplumun acilen ateşkes, esirlerin serbest bırakılması ve iki devletli çözüm için harekete geçmesi gerektiğinin altını çizen Guterres, sözlerini şu şekilde sürdürdü:

“Bu hedefi daha fazla yerleşim yerleri inşa ederek, toprağa el koyarak, şiddeti artırarak engel olanlara sormak istiyorum: Bunun alternatifi ne? Dünya çok sayıda Filistinlinin özgürlüğünü, haklarını ve onurunu yok eden tek devletli bir çözümü nasıl kabul edebilir?”

“Araftayız”

Guterres, Soğuk Savaş’ta tüm zorluklara rağmen kurallar bulunduğunu kaydederek, bugün ise bunun olmadığını söyledi.

Mevcut düzenin artık tek kutuplu olmadığını, çok kutuplu yönde ilerlediğini belirten Guterres, “Araftayız ve burada giderek daha fazla ülke jeopolitik bölünmüşlükleri dolduruyor ve hesap vermeden istediğini yapıyor.” değerlendirmesini yaptı.

Guterres, küresel eşitsizliklerin küresel kurumlara yansıdığını belirterek, BM Güvenlik Konseyi’nin İkinci Dünya Savaşı’nın kazananları tarafından tasarlandığını anımsattı.

Bu dönemde Afrika’nın çoğunun sömürge hakimiyetinde olduğunu kaydeden Guterres, BMGK’da hala Afrika’nın daimi üyeliği bulunmadığını ve bunun değişmesi gerektiğini dile getirdi.

Guterres, finansal mimarinin de değişmesi gerektiğini belirterek, çok taraflı sistemin yenilenmesinin kolay olmayacağının farkında olduğunu, siyasi ve ekonomik güce sahip olanların bu değişimi engellemek isteyeceğini dile getirdi.

BM Genel Sekreteri, “Reform olmazsa parçalanma kaçınılmaz. Küresel kurumların meşruiyeti, itibarı ve etkisi azalır.” uyarısında bulundu.

“İklim çöküşüyle karşı karşıyayız”

Dünyanın karşılaştığı diğer önemli sınamalardan birinin de iklim değişikliği olduğunu ifade eden Guterres, “İklim çöküşüyle karşı karşıyayız.” ifadelerini kullandı.

Guterres, bu durumun tüm ülkeleri etkileyeceğini ancak en fazla yoksul ülkelerin zarar göreceğini belirterek, “Suçu olanlar hesabı da ödemeli. Dünyayı kirletenler ödemeli.” vurgusunu yaptı.

“Yapay zeka eğitimden siyasete her şeyi değiştirecek”

Yeni teknolojilerin gelişiminin de bir diğer varoluşsal tehdit olduğunu belirten Guterres, yapay zekanın eğitimden siyasete her şeyi değiştireceğini belirtti.

Guterres, yapay zekanın yönetimine ilişkin küresel bir adım atılmaması halinde bölünmüşlüklerin artacağına işaret etti.

“Bugün gittiğimiz yol sürdürülebilir değil”

BM Genel Sekreteri,”Bugün gittiğimiz yol sürdürülebilir değil. Geçirdiğimiz büyük değişimleri yönetmek hepimizin çıkarına olur.” dedi.

Daha az cezasız kalma ve daha fazla hesap verme yolunda gidilmesi gerektiğine işaret eden Guterres, sözlerini şu şekilde sonlandırdı:

“Dünyada insanlar bize bakıyor. Gelecek nesiller de geriye dönüp bize bakacak. İzin verelim de onlar bizi BM Şartı’nın yanında, ortak değer ve prensiplerimizin yanında, tarihin doğru tarafında bulsun.”

Filistin’in Birleşmiş Milletler (BM) Daimi Temsilcisi Riyad Mansur, Orta Doğu’daki durumu görüşmek üzere düzenlenen BM Güvenlik Konseyi toplantısında bir konuşma yaptı.

BM Filistin Daimi Temsilcisi Mansur, “Dünya ne zaman ateşkes için baskı yapsa İsrail’in (Tabiin) okulundaki gibi bir katliamla karşılık vermesi tesadüf değil. Bir öncekinden daha çirkin bir mesaj veriyor ve durmayacağını ifade ediyor” şeklinde konuştu.

Mansur, “Derhal ateşkes çağrısı yapan uluslararası fikir birliğini memnuniyetle karşılarken, İsrail’in bu fikirle başa çıkmak için veto yetkisini kullandığı açık. Bu sona ermeli. İsrail dünyaya meydan okumaya devam edemez” ifadelerini kullandı.

İsrail, ABD’nin ve diğer müttefiklerinin karşı çıkmasına rağmen kara operasyonu yapmakta kararlı göründüğü Refah’ta yeni alanların boşaltılmasını istedi.

İsrail Ordusu, Gazze’nin güneyindeki Refah’ta 11 mahallede bulunan Filistinlileri insani bölge olarak tanımlanan Al Mawasi’ye gitmeleri konusunda uyardı.

Bu son gelişme, İsrail’in Refah’taki kara saldırısını genişletmeyi planladığı konusunda pek şüphe bırakmadı.

İsrail, bu son girişimleri başta ABD olmak üzere müttefiklerin “kara operasyonu yapma” baskısına rağmen gerçekleştiriyor.

ABD yönetimi Cuma günü İsrail’in Gazze’de Amerika tarafından sağlanan silahlarla yaptığı saldırıların uluslararası insani hukuku ihlal etmiş olabileceğini duyurmuştu.

Gazze bölgesiyle ilgili bu gelişmeler olurken, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, sonucu belli görünse de Filistin lehine simgesel bir karar aldı. BM Genel Kurulu’nda büyük bir oy çokluğuyla alınan kararda BM Güvenlik Konseyi Filistin’i üye devlet olarak tanımaya çağrılıyor. Oylamada 143 üye devlet kabul oyu verirken 9 devletin temsilcisi red oyu kullandı. 25 üye ülkenin temsilcisi ise çekinser oy verdi. İsrail’in BM Güvenlik Konseyi’ndeki müttefikleri ABD, İngiltere ve Fransa bu tür kararları veto ediyor. Son olarak Nisan ayında benzeri bir karar tasarısı veto edilmişti.