Kadınların beyninin ilk hamilelik sırasında, anneliğe hazırlanmak için değişikliklere uğradığını daha önceki bir araştırma keşfetmişti.

BBC’nin aktardığına göre son araştırmaysa, ikinci hamilelikteki belirli değişikliklere işaret ediyor. Kadınların “hedef odaklı dikkat ve görev beklentilerine” yardımcı olacak şekilde beyinlerinde değişim olduğunu gösteriyor.

Bu bulgular, bazı kadınların neden anne olduklarında zihinsel sorunlar yaşadığını anlamaya da yardımcı olabilir.

Çoğu kadın hayatında en az bir kez hamilelik yaşıyor. 2023 itibarıyla küresel olarak kadın başına ortalama doğum sayısı 2,3 oldu.

Amsterdam Üniversitesi’nde hamilelik alanında çalışan araştırmacılar, daha önce bir kadının ilk kez hamile kaldığında, kendini yansıtma ve çocuklarının duygularını anlama açısından önemli olan beyin bölümünün değiştiğini ve bu değişimin çocuklarına bakmasına yardımcı olduğunu keşfetmişti.

Son araştırmadaysa 110 kadın takip edildi. Üç ayrı grupta, ilk kez anne olanlar, ikinci çocuklarını doğuranlar ve çocuksuz olan kadınlar izlendi.

Kadınların hamileliklerinden önce ve sonra yapılan beyin taramaları, araştırmacıların tam olarak neyin değiştiğini görmelerini sağladı.

İkinci kez hamile kalan kadınların beyinlerinde, dikkati kontrol etme ve duyulara tepki verme ile ilgili bağlantılarda daha fazla değişiklik gözlendi.

Verileri analiz eden araştırmacı Milou Straathof, “Bu süreçler, birden fazla çocuğa bakarken faydalı olabilir” diye açıklıyor.

Araştırmacılar, düşük yapan kadınlardaki beyinsel aktivite değişimleri hakkında herhangi bir sonuca varamadı.

Buna karşın elde edilen verilerin, beyindeki temel değişikliklerin hamileliğin son dönemlerinde meydana geldiğini gösterdiğine işaret ediliyor.

UMC’nin hamilelik beyin laboratuvarı başkanı Elseline Hoekzema, “Bununla, beynin sadece ilk hamilelikte değil, ikinci hamilelikte de değiştiğini ilk kez göstermiş olduk” dedi.

“Birinci ve ikinci hamilelik sırasında beyin hem benzer hem de benzersiz şekillerde değişiyor. Her hamilelik kadın beyninde benzersiz bir iz bırakıyor” diye ekledi.

Büyüleyici grafikte yaklaşık 10 milyon nöron, 26 milyar sinaps ve birbirine bağlı 86 beyin bölgesi yer alıyor.

Görüntü, saniyede katrilyonlarca işlem yapabilen Japonya’nın ultra hızlı süper bilgisayarı  Fugaku ile yaratıldı .

Görüntü, fare korteksinin nöron nöron detaylı bir simülasyonudur. Korteksin dinlenme halindeki ‘spontan’ aktivitesini temsil eder. Nöronlar, korteks alanlarına göre renklendirilmiş ve aktif olduklarında ışık flaşıyla işaretlenmiştir. Netlik sağlamak için nöronların yalnızca %1’i gösterilmiştir.

Çarpıcı yeni görüntü, bir farenin beyninin en dış katmanı olan korteksinin sanal bir kopyası. 

Canlı renkler, görsel işleme, vücut hareketi, karar verme gibi farklı işlerden sorumlu farklı kortikal alanları ifade ediyor.

Her bölge, beyin ve vücut boyunca iletişimi mümkün kılmak için elektriksel ve kimyasal sinyaller ileten inanılmaz derecede yoğun bir nöron ormanından (diğer adıyla sinir hücreleri) oluşur.

Tüm bölgelerden çıkan küçük beyaz ağaç benzeri dallar, mesaj göndermek için diken diken, sinyal veren ve gevezelik eden aktif nöronlardır.

Allen Enstitüsü’nde elektrofizyoloji bölümünün yardımcı direktörü olan Dr. Tim Jarsky, “Modelleme inanılmaz derecede önemli, çünkü beyin, hücrelerin nasıl davranması gerektiğini sezgilerinizi kullanarak anlayabileceğiniz kadar karmaşık bir sistem değil.” dedi. 

‘Bu veri setindeki nöron türlerinin alt kümeleriyle bile, pek çok farklı sinyal türüyle pek çok olası etkileşimimiz var.

Uzmanlara göre uzun vadeli hedef, sadece korteksi değil, farenin tüm beynini ve insan beyni modellerini simüle etmek.

Bu buluşun, fare ve insan arasındaki bazı yapısal benzerlikler nedeniyle insan beyninin gelişimi için güvenilir bir model olduğu belirtiliyor.

Batı Avustralya Üniversitesi’nden Prof. Dr. Gilles Gignac liderliğinde yapılan bir araştırma, insan beyninin 55-60 yaş döneminde işlevsellikte zirveye ulaştığını ortaya koyarak gençlerden yana olan ezberleri bozdu.

Bilimsel Intelligence dergisinde yer alan araştırmaya göre karar verme, problem çözmede belirleyici olan ve sonradan edinilmiş bilgi ve becerilere dayalı kristalleşmiş zeka ile duygusal zeka ve ahlaki muhakeme gibi bilişsel yetenekler yaşla birlikte artıyor. Bilgi birikiminin yaşam tecrübesi ve muhakemeyle birleşmesi beynin işlevinin zirveye ulaşmasını sağlıyor.

Bu işlevselliğin sonucu olarak yüksek riskli karar almada en uygun kişiler de 40 – 65 yaş grubundakiler. Bu yaşlar karar alma, uygulama ve sorunları çözmek için ideal. 

Araştırmaya göre, vicdanlılık 65, ahlaki muhakeme 70, duygusal denge de 75 yaşına kadar gelişiyor. Bu yaşlarda ulaşılan zirveden sonra yavaşça işlevsellikte gerileme başlıyor. Gerilemenin hızlanma yaşı ise 75.

İlk kez karşılan durumlarda baş etme özelliği kazandıran akışkan zeka ise 20 yaşta zirvede bulunuyor.

–ORTA YAŞ GERİLEME DEĞİL-

Prof. Dr. Gignac  “Gençliğin avantajları olsa da olgunluğun karmaşık sorunlar ve sorumluluklarla baş etmede daha geniş ve güçlü imkanlar sağladığı tartışmasız. Bazı insanlar bunu apaçık görse de bilimsel olarak ölçülmemiş ve kanıtlanmamıştı. Orta yaş bir gerileme değil zirvedir” diyor.

Zeynep Nurten UZER

Reading ve Durham üniversitelerindeki bilim insanları, insanlar da dahil olmak üzere 95 primat türünde beyin büyüklüğü ile başparmak büyüklüğü arasında bir bağlantı buldu. 

Tüm türlerde, başparmak ne kadar uzunsa beynin de o kadar büyük olduğunu buldular.

Baş parmaklar ve beyinlerin, primatların milyonlarca yıl boyunca evrimleşmesiyle birlikte büyük olasılıkla birlikte büyüdüğünü iddia ediyorlar.

Dolayısıyla primatlar nesneleri tutmak için daha iyi el becerileri geliştirdikçe, beyinlerinin bu yeni yetenekleri etkili bir şekilde işleyip kullanabilmesi için büyümesi gerekti. 

Baş yazar Dr. Joanna Baker, “Atalarımız nesneleri tutma ve kullanma konusunda daha iyi hale geldikçe, beyinlerinin bu yeni becerileri ele alacak şekilde büyümesi gerekti” dedi. 

‘Bu yetenekler milyonlarca yıllık beyin evrimiyle hassas bir şekilde ayarlanmıştır.’ 

Araştırmacılar, modern ve soyu tükenmiş insanların yanı sıra diğer modern ve soyu tükenmiş primatlar da dahil olmak üzere 95 primat türünü analiz etti. 

Çalışmaya katılan günümüz primatları arasında şempanzeler, goriller, maymunlar, lemurlar, marmosetler, babunlar ve orangutanlar yer aldı. 

Dr. Baker Daily Mail’e yaptığı açıklamada, “Bütün türler arasında bağlantıyı bulduk” dedi. 

‘Yani bu ilişki, bizim türümüz de dahil olmak üzere en iyi bilinen primatlar da dahil olmak üzere tüm türlerde tutarlıdır.’ 

Beklendiği üzere, homininlerin (modern insanlar, soyu tükenmiş insan türleri ve tüm yakın atalarımızdan oluşan grup) başparmaklarının diğer primatların başparmaklarından önemli ölçüde daha uzun olduğu bulundu. 

İnsan beyni, insan olmayan primatların beyninden çok daha büyüktür. 

Bilim insanları ayrıca primatlarda baş parmakların uzamasıyla birlikte beynin hangi bölümünün büyüdüğüne dair şaşırtıcı bir keşifte bulundu. 

Daha uzun başparmakların, başın arkasında bulunan ve hareket ve koordinasyonla yoğun olarak ilişkili olan beyin bölümü olan serebelluma bağlı olmasını bekliyorlardı. 

Ama aslında daha uzun başparmaklar, insan beyninin hacminin yaklaşık yarısını oluşturan, hareket ve koordinasyondan sorumlu karmaşık katmanlı bir bölge olan neokortekse bağlıydı. 

Ekip, neokorteksin duyusal bilgileri işleyip biliş ve bilinci yönettiğini vurguluyor.

Bu artış, Covid geçirmeyenlerde de görüldü.

Uzmanlar değişimlerin tersine dönebileceğini söylüyor.

TRT Haber’in aktardığına göre Nottingham Üniversitesi’nden bilim insanları, UK Biobank’ta yer alan 15 binden fazla yetişkinin verileriyle sağlıklı beyin yaşlanmasını tanıyan bir yapay zekâ modeli geliştirdi.

Model, pandemiden önce tarananlarla, önce ve pandemi sırasında taranan iki grubun beyin yaşlarını karşılaştırdı.

Araştırmaya göre, pandemi sürecinde insan beyninin yaşlanma hızı ortalama beş buçuk ay öne çekildi.

Çalışmayı yürüten nörolog Ali-Reza Mohammadi-Nejad, “Covid geçirmeyenlerde bile belirgin artış gördük. İzolasyon ve belirsizlik gibi faktörler beyin sağlığını etkiledi” dedi.

Ekipten nörolog Dorothee Auer, verilerin iki zaman noktasına ait olduğunu hatırlatarak, “Gördüğümüz değişikliklerin geri dönebileceğini söylemek mümkün, bu da cesaret verici” değerlendirmesini yaptı.

Çalışmada beyin yaşındaki artışın, bilişsel performansı mutlaka düşürmediği vurgulandı; bilişsel gerileme yalnızca virüsle enfekte olanlarda saptandı.

Erkeklerde, gri ve beyaz maddede değişimlerin daha belirgin olduğu raporlandı.

Yaşlılar ile sosyal/ekonomik açıdan dezavantajlı gruplarda hızlanmış yaşlanma işaretleri öne çıktı.

Daha önceki çalışmalar, sosyal izolasyonun ve yoksulluğun beyin yapısını etkileyebildiğini göstermişti.

Araştırmacılar, geniş ve uzun soluklu beyin görüntüleme çalışmalarının önemli ipuçları verdiğini ancak neden bu bölgelerin değiştiğini ve bunun davranış ya da biliş üzerindeki etkisini söylemek için daha fazla kanıta ihtiyaç olduğunu belirtti.

Auer, “Beyin sağlığını sadece hastalıklar değil, gündelik çevremiz de şekillendiriyor” dedi.

Londra Üniversitesi araştırmacıları,
belirli bir günde normalden yapanların fazla orta ila yoğun fiziksel aktivite yapanları, ertesi gün hafıza testlerinde daha iyi sonuçlar elde ettiklerini buldu.

Uzmanlar, bu egzersizlerin merdivenleri koşarak çıkmak gibi basit bir şeyle bile yapılabileceğini söylüyor.

Kısa vadede egzersiz beyne kan akışını artırır ve bilişsel işlevlerin bir dizi aşamasına yardımcı olan norepinefrin ve dopamin gibi nörotransmitterlerin salınımını uyarır.

Bu nörokimyasal değişimlerin egzersizden sonra birkaç saate kadar sürdüğü anlaşılıyor.

Ancak diğer araştırmalar, egzersizle bağlantılı beyin durumlarının daha uzun süreli olduğunu; egzersizin ruh halini 24 saate kadar iyileştireceğiyle ilgili kanıtlara sahip olduğunu gösterdi.

Yaşları 50 ile 83 arasında değişen katılımcılara sekiz gün boyunca aktivite takip cihazları takıldı ve her gün bilişsel testler uygulandı.

Bilim insanları, katılımcıların ne kadar süre hareketsiz kaldıklarını, hafif fiziksel aktivite yaptıklarını ve orta veya yoğun fiziksel aktivite yaptıklarını analiz etti.

Ayrıca uyku süresini ve daha hafif (hızlı göz hareketi veya REM) uyku ile daha derin, yavaş dalga uykusunda geçirilen zamanı da ölçtüler.

Ortalama aktivite ve uyku seviyelerini hesaba kattıktan sonra, bir kişinin ortalamasına kıyasla daha orta düzeyde veya yoğun fiziksel aktivitede bulunmanın, ertesi gün daha iyi çalışma belleği ve epizodik bellek (olayların hafızası) ile bağlantılı olduğunu saptadılar.

Bu faydalar, daha az oturarak vakit geçiren ve altı saat veya daha fazla uyuyan kişilerde de görüldü.

Uluslararası Davranışsal Beslenme ve Fiziksel Aktivite Dergisi’nde yayınlanan bulgulara göre, en fazla yavaş dalgalı (derin, dinlendirici) uykuyu uyuyanların daha iyi epizodik hafızaya sahip olduğu bulundu.

Öte yandan, normalden daha fazla hareketsiz kalmanın ertesi gün daha kötü bir çalışma belleğiyle bağlantılı olduğu da anlaşıldı.

UCL’den Dr. Mikaela Bloomberg şunları söyledi: ‘Bulgularımız, fiziksel aktivitenin kısa süreli hafıza faydalarının daha önce düşünülenden daha uzun sürebileceğini, muhtemelen egzersizden sonraki birkaç saat yerine ertesi güne kadar sürebileceğini gösteriyor. Daha fazla uyumak, özellikle de derin uyku, bu hafıza gelişimine katkıda bulunuyor gibi görünüyor.

‘Orta veya şiddetli aktivite, kalp atış hızınızı artıran her şey anlamına gelir – bu, hızlı yürüyüş, dans veya birkaç kat merdiven çıkmak olabilir. Yapılandırılmış bir egzersiz olmak zorunda değildir.

Araştırmacılar, derin beyin stimülasyonu (DBS) olarak bilinen tedavi yönetimini, ağır depresyon  vakalarında da uygulamak istiyor.

LDBS, beynin belirli bölgelerine elektrik göndermek için kafatasının içine yerleştirilen elektrodlardan oluşan bir implant çeşidi.

Independent Türkçe’nin aktardığına göre, DBS, halihazırda Parkinson ve epilepsinin tedavisinde kullanılıyor. ABD merkezli haber ajansı AP’nin aktardığına göre Gıda ve İlaç İdaresi (FDA) yöntemin, Tedaviye Dirençli Depresyon (TDD) hastalarında da kullanılabilmesi için inceleme ve onay sürecini hızlandırdı.

New York’taki Mount Sinai Center for Neuromodulation adlı araştırma merkezi, DBS tedavisinin TDD üzerindeki etkilerini gözlemlemek için çalışmalar yürütüyor.

Uzun yıllar boyunca TDD’den muzadrip Emily Hollenbeck, tedavi için bu programa katılıp DBS’yi deneyen kişilerden biri.

Birçok ilacın yanı sıra elektroşok tedavisini de denediğini ve hiçbir şekilde iyileşme kaydedilmediğini belirten Hollenbeck, bir doktorun tavsiyesiyle DBS’yi denemeye karar verdiğini söyledi.

Ameliyatı gerçekleştiren Dr. Brian Kopell, elektrodları beynin iki yarımküresi arasındaki bilgi iletişimini sağlayan sinir ağlarından oluşan korpus kallozumun hemen üstünde yer alan singulat korteks bölümüne yerleştirdi. Beynin bu bölümü, duyguların düzenlenmesinden sorumlu.

Kopell, normalde elektriksel aktivitenin beynin tüm alanlarına herhangi bir engelle karşılaşmadan dağıldığını belirtirken, depresyonda bu akımın beynin “duygusal devresinde” sıkışıp kaldığına dikkat çekti. Cerrah, DBS’nin bu sıkışıklı giderdiğini ve beynin elektriksel aktivitesini normal haline döndürdüğünü bildirdi.

Hollenbeck, ameliyatın ardından kısa sürede olumlu etkileri görmeye başladığını belirterek, “Ameliyattan sonraki ilk gün, o olumsuz ruh halinin, ağırlığın ortadan kalktığını hissetmeye başladım” dedi.

Ayrıca kendisini en mutlu eden gelişmenin tekrar müzik dinlemekten zevk alması olduğunu söyledi.

Pek çok kişi korkunun büyük ölçüde olumsuz bir tepki olduğunu düşünse de doktorlar, korkunun mutlulukla aynı beyin merkezlerini uyarabildiğini ve gerçek bir tehlike tehdidi olmadan deneyimlendiğinde sosyal bağlarla olumlu yönde güçlendirildiğini söylüyor.

Burada iki doktor korkma bilimini ayrıntılarıyla anlatıyor ve korkunun neden bu kadar eğlenceli olabileceğini açıklıyor.

Vücut korkuya ilkel bir savaş-kaç ya da donma tepkisi ile tepki verir

Birisi korku yaşadığında, vücudun “savaş-kaç-ya da donma” tepkisi olarak adlandırılan hızlı tepki vermesini sağlayan hormonlar ve nörotransmiterler salgılanır. Bu, ilk insanların yırtıcı hayvanlar gibi tehditlerden kaçarken hayatta kalmak için evrimsel bir adaptasyon olarak kabul edilir.

“[Korku], stres hormonları ve nörotransmitterlerin, yani adrenalin ve dopaminin reaksiyonunu başlatır, bu daha sonra vücudu takip eder ve aşağıya iner ve bir nevi kavga, kaç, donma reaksiyonunu başlatır,” Dr. Michele Bedard-Gilligan, Ph.D. UW Medicine’de korku üzerine çalışan psikiyatri ve davranış bilimleri uzmanı D., UW Medicine blog yazısında şunları söyledi :
“Vücudumuzda bu, titreklik, kalp çarpıntısı ve ter gibi bir his uyandıracak ve hızlı tepki vermemiz ve tehlikeden kaçmamız, karşılık vermemiz ya da donmamız gereken tüm bu tür tepkiler (eğer olacak en iyi şey buysa). bizi güvende tutmak için” dedi Bedard-Gilligan.

Beynin korkuya tepki veren kısmı aynı zamanda mutluluğa da tepki veriyor

Eğlence için korkutucu deneyimler arayan insanlar “farklı bir yapıya sahip” değil. Aslında beynin korkuya tepki veren kısmı aynı zamanda neşe veya mutlulukla ilgili zevkli deneyimlere de yanıt veriyor. Bu, korku tepkisine neden olan şeyin aslında tehlikeli olmadığı bilindiğinde, korku ve eğlenceyi birbirine bağlayabilir.

Temple Üniversitesi’nde kurul onaylı nörolog ve yardımcı doçent olan Dr. Leah Croll, ABC News’e “Stres hormonlarımız ile kendimizi iyi hissetme hormonlarımız arasında gerçek bir etkileşim var” dedi.

Croll, “Vücut veya beyin, acil stres etkeninin artık bir tehdit oluşturmadığını fark ettiğinde, adrenalin çalışmayı durdurur ve esasen, bu coşkulu dopamin ve serotonin akışıyla baş başa kalırsınız” dedi.

Bedard-Gilligan, “Bu tür bir korku ve bu tür bir korkudan sağ çıkmamız kendimizi iyi hissetmemize neden oluyor. Kendimize güveniyoruz, değil mi? Bu, ‘Bak, başardık’ gibi bir his veriyor” dedi. “Birçoğumuz için bu tür bir tepkiye sahip olmak eğlenceli ve heyecan verici geliyor, özellikle de nesnel olarak tehlikeli olmadığını bildiğimiz bir alanda oluyor.”

abc NEWS

Uzak geçmişteki travma yaratan anılar beynin ön bölümünde depolanıyor

Her şey yolunda olduğunda, beynimiz dünyadaki en büyük süper bilgisayardır. Yaklaşık 100 milyar nörondan oluşan karmaşık bir ağ, yalnızca bilgileri işleme ve organize etmede harika değil, aynı zamanda gerçekten çok hızlı. Her saniye, beyninizde 18 ila 640 trilyon elektrik darbesi hızla ilerliyor. Bu matris, hatıralarınızı ve deneyimlerinizi dikkatlice kodlar ve depolar, toplu olarak size ait eşsiz mozaiği oluşturur

Bilim insanları, uzak geçmişte yaşanan korku anları ve travma yaratan anıların bu muazzam mekanizmada nasıl saklandığını ortaya koydu.

California Üniversitesinden bir grup araştırmacının fareler üzerinde yürüttüğü çalışma, uzak geçmişte yaşanan korku anlarının “ön beyin” olarak adlandırılan prefrontal korteksteki bellek nöronları arasında “kalıcı” şekilde depolandığını gösterdi.

Çalışmaya öncülük eden ve moleküler biyoloji alanında çalışmalar yürüten Prof. Jun-Hyeong Cho, travmatik olaylardan sonra prefrontal bellekteki nöronların aşamalı şekilde güçlendiğini ve beyin zarı olarak bilinen serebral kortekste kalıcı formlar oluşturması için kritik rol oynağını söyledi.

Jun-Hyeong Cho, prefrontal kortekste, travma anında aktif olan ve travmatik olay hatırlandığında yeniden aktif hale geçen bir nöron grubu tespit ettiklerini açıkladı.

Fareler üzerinde yapılan çalışmalarda, bu nöron grubunun aktiviteleri durdurulduğunda korku anlarının hatırlanmasının engellendiği aktarıldı.

Bilim adamları ölmekte olan bir kişinin beyin aktivitesini ölmeden sadece 15 dakika önce kaydetti ve şaşırtıcı sonuçlar ortaya çıkardı.

Çalışma, 87 yaşında bir epilepsi hastası üzerinde yapıldı.

Hasta, ölmeden önce beyin aktivitesinin kaydedilmesine izin verdi.

Araştırmacılar, ölen kişinin beyninde, rüya görme ve meditasyon anına benzer “ritmik beyin dalgası kalıpları” buldu.

ABD’deki Louisville Üniversitesi’nde beyin cerrahı olan Dr Ajmal Zemmar, “Ölüm sırasındaki 900 saniyelik beyin aktivitesini ölçtük ve kalbin durmasından önceki ve sonraki 30 saniye içinde neler olduğunu araştırmak için özel bir odak belirledik” dedi.

Araştırmada, normalde canlı insan beyninde bulunan ritmik beyin aktivitesi kalıpları tespit edildi.

Dr Zemmer, “Kalbin çalışmayı durdurmasından hemen önce ve sonra, gama salınımları olarak adlandırılan belirli bir sinirsel salınım bandında ve ayrıca delta, teta, alfa ve beta salınımları gibi diğerlerinde de değişiklikler gördük” dedi.

“Yaşlanma Nörobiliminde Sınırlar” da yayınlanan çalışma , “beynin ölüme geçiş sırasında ve hatta sonrasında aktif ve koordineli kalabileceğini ve hatta tüm çileyi düzenlemek için programlanabileceğini” söyledi.

Dr. Zemmar şunları söyledi: “Bu araştırmadan öğrenebileceğimiz bir şey, ölen kişilerin beyinlerinin hayatlarında yaşadıkları en güzel anlardan bazılarını tekrarlıyor olabileceğidir”