Şimdinin bilim insanları Feuerbach’ın ünlü sözünden yola çıkarak şu sonuca varmışlar; “Beslenme; kültürün de insanlığın da temelidir.”

Bizim felsefe tarihimizde önemli bir yeri olduğuna inandığım   Dücane Cündioğlu şöyle diyor;   “Tarhana çorbası içiyor adam, yani her tarafı Heidegger olsa ne olacak? Dürüm yiyor adam, Hegel anlatsa ne olacak?”… Cündioğlu, muhafazakarların sandığı gibi insanlarımızı küçümsemiyor, ülkemizde felsefenin sefaletini anlatıyor.

Neyse; felsefenin içine girerseniz; filozofların aforizmaları (özdeyişleri) arasında kaybolur gidersiniz. Genç okurlara tavsiyem; okuma yolunda karşınıza mutlaka filozoflar çıkacaktır. ‘Saygılar abi’ deyip yolunuza devam etmenizi öneririm!

İnsan aç kalamaz. Ancak açlık ile yemek kültürü arasında dağlar kadar fark var. Biri çizginin başladığı yer, diğeri herhalde dünya yemek kültürleri açısından bakarsan; ucu bucağı yok. 

Bir zamanlar kendi kendine yeten ülkeler arasında yer alan Türkiye; artık her türlü gıdayı ithal eder hale geldi. Kültürel açıdan da dünya mutfaklarının istilası altındayız. Şöyle bir örnek vereyim; gençleri bir esnaf lokantasından çok hamburger kuyruklarında beklerken görebilirsiniz.   

MUTFAK VE BIÇAK 

Master şef diye bir yarışma programı var; beyin yakan, saçma sapan dizilerin yanında yıllardır sürüp gidiyor. Yarışmacıların çoğu profesyonel genç aşçılar, aralarına az sayıda başarılı amatörler de katılıyor. Meraklısını yemek ve sofra konusuna hayli bilgilendiren bir program. Bazı aşçıların çocuk yaşta başladıkları zorlu mutfak yolculuğu izleyenleri şaşırtıyor. Bu aşçılık denilen meslek, kan ter içinde geçen ve yıllara dayanan zorlu bir bıçak çalışmasıdır. Hız, sabır ve temizliğin ön planda olduğu, deneyimin acayip önem taşıdığı bir meslektir. Buna Antalya’da yıllar önce yapılan Dünya Dönerciler Kongresi’nin tanıtımını yaptığımda şahit oldum. Beş yıldızlı bir otelin mutfağında iki şef ve 70 kadar yardımcısının çalışmasını izlerken, sanki denizde dalgalara kapılmış bir tekne gibi başım dönmüştü. Masanıza gelen lezzetin, parmak ısırtan süslü, püslü bir tabağın arkasında bağırmalar, çok sert sözler, kan-ter ve gözyaşı vardır. 

Evde de dışarıda da yemek yerken arkasındaki emeği, fırın önünde, mangal başında verilen savaşı unutmayın derim.

Cengiz ERDİL

ABD’de 2.000 kişi üzerinde yapılan araştırma, Z kuşağının taze meyva suyu içmeyi, çiğ yumurta tüketmeyi tercih ediyor ve protein alımını artırma konusuna önem veriyor.

Z kuşağı, dengeli beslenmenin tam olarak nelerden oluştuğu konusunda en az bilgiye sahip olan (yüzde 40) ve beslenme konusunda en az bilgiye sahip (yüzde 19).

Buna rağmen yüzde 64’ü, kendileri için en sağlıklı olana dair rehber olarak sosyal medyada gördüklerini takip ediyor .

Z kuşağının ortalama bir üyesi, yemeklerinin yüzde 23’ünden keyif almıyor çünkü lezzetten çok kendileri için sağlıklı olana öncelik veriyorlar.

Ancak 65 yaş ve üzeri kişiler, yemekten aldıkları keyfi ilk sıraya koyma eğilimindeydiler ve yemeğin içindekilere en az önem veriyorlardı.

Araştırmayı yaptıran Warburtons protein serisi, proteinin gizemini çözmek ve protein hedeflerine ulaşmanın ne kadar kolay olduğunu haykırmak için 2023’ün spor kişiliği Mary Earps MBE ile iş birliği yaptı.

Mary şunları söyledi: “İnsanlar mümkün olduğunca fazla protein tüketmeye çalışırken, tadı ön planda tutmadan çok fazla zaman ve çaba harcıyorlar.

“Benim için bu çok açık; çiğ yumurta ile protein dolu simit arasında seçim yapmam gerekseydi, öğle yemeğinde hangisini seçeceğimi biliyorum.

“Vücudumuza enerji sağlamak ve hem fiziksel hem de zihinsel olarak mümkün olduğunca çok şey başarmak için dengeli bir diyete sahip olmak önemlidir ; ancak bu asla kişisel eğlenceden ödün verme pahasına olmamalıdır.

“Kendinizi doğru şekilde beslemek karmaşık olmak zorunda değil, hızlı ve lezzetli olabilir, böylece diyetinizi karmaşıklaştırmaya harcayacağınız saatleri, topları ağdan uzak tutmaya harcayabilirsiniz.”

Araştırmada ayrıca katılımcıların yüzde 18’inin protein tozlarını sevmediği, bunların dörtte birinin içtiğinde iğrendiğini, yüzde 11’inin ise bunun bir angarya gibi geldiğini söylediği ortaya çıktı.

Ve yüzde 45’i proteinin genel olarak kafa karıştırıcı olduğunu düşünüyor, çünkü çok fazla farklı sağlık iddiası var (yüzde 38) veya ne kadar tüketilmesi gerektiği konusunda çelişkili bilgiler var (yüzde 33).

Ve bunların dörtte biri beslenme konusundaki bilgilerini iyi veya mükemmel olarak değerlendiriyor.

Ancak yetişkinlerin yüzde 27’si geçmişte diyet trendlerini takip ettiğini itiraf ederken, yüzde 37’si daha sonra pişman olduğunu söylüyor.

OnePoll.com üzerinden yapılan araştırmaya katılanlar arasında , genç neslin, aslında pek hoşlanmasalar bile, başkalarının yanında sağlıklıymış gibi görünmek için yemek yeme konusunda en suçlu olduğu görüldü.

Ekmek yapım şirketinden Jonathan Warburton, “Araştırmalar, insanların protein gibi şeyleri artırmanın lezzetten ödün vermek anlamına geldiğini düşündüğünü gösteriyor ve durum kesinlikle böyle olmak zorunda değil.” dedi.

“İnsanların hayatın lezzetli zevklerinden bazılarından vazgeçmeden hedeflerine ulaşmalarını istiyoruz. Bu nedenle enerji depolamak ve iyi hissetmek için lezzetli, kolay ve hızlı yiyecekler seçmek önemlidir.

Güney Kore’deki Temel Bilimler Enstitüsü (IBS) ve Yonsei Üniversitesi’nden araştırmacılar, yakın zamanda yayımlanan bir çalışmada, manyetik alanlar kullanarak beynin belirli bölgelerini uzaktan ve hassas bir şekilde hareket ettiren bir teknolojiyi test ettiler.

IBS’deki Nanomedikal Merkezi’nden, Cheon Jinwoo, “Bu, manyetik alanlar kullanarak belirli beyin bölgelerini serbestçe kontrol eden dünyanın ilk teknolojisidir. Bunun beyin fonksiyonlarını, karmaşık yapay sinir ağlarını, iki yönlü BCI [beyin-bilgisayar arayüzü] teknolojilerini ve nörolojik bozukluklar için yeni tedavileri anlamak için araştırmalarda yaygın olarak kullanılmasını bekliyoruz.” dedi.

Araştırmacıların son teknoloji ürünü Nano-MIND (Nörodinamikler için Manyetogenetik Arayüz) olarak adlandırılıyor.

Nasıl çalışıyor ve ne elde edildi?

Parkinson hastalığını tedavi etmek için kullanılan elektriksel derin beyin stimülasyonu, beyne invaziv elektrotların yerleştirilmesini gerektirirken, bu teknoloji ile kablosuz, uzaktan kontrol edilen bir teknik geliştirilmeye çalışılıyor.

Nano-MIND teknolojisi manyetik alanlara ve manyetize edilmiş nanopartiküllere dayanıyor.

Belirli nöron tipleri, yüzeylerine enjekte edilen manyetize edilmiş nanopartikülleri çeken ‘manyetoreseptörleri’ ifade edecek şekilde genetik olarak değiştiriliyor.

Nöronlar, çok düşük güçte, dışarıdan uygulanan dönen manyetik alanlara yanıt olarak minik reseptöre bağlı mıknatıslar büküldüğünde aktive oluyor.

Farelerde yapılan testte hedeflenen sonuçlar

Araştırmacılar, sosyal davranışı ve beslenmeyi düzenleyip düzenleyemeyeceklerini görmek için Nano-MIND’ı serbestçe hareket eden farelerde test ettiler.

Bir deneyde, ebeveynlik merkezi olduğu düşünülen bir bölge olan hipotalamusun medial preoptik alanındaki (mPOA) nöronlardaki inhibitör GABA reseptörlerini seçici olarak aktive ettiler.

Nöronlar anne olmayan dişi farelerde aktive edildiğinde, bakım davranışları – fare yavrularına yaklaşma ve onları geri getirme – önemli ölçüde geliştirildi ve bakım süresinde dört kattan fazla bir artış gözlemlendi.

Başka bir deneyde araştırmacılar, beslenme de dahil olmak üzere birçok fizyolojik süreci düzenlemede rol oynayan karmaşık bir beyin bölgesi olan lateral hipotalamustaki devreleri hedef aldılar.

Bu bölgedeki inhibitör nöronları aktive etmek iştahta ve beslenme davranışlarında yüzde 100 artışa neden oldu; uyarıcı nöronları aktive etmek ise iştahı ve beslenme davranışlarını yüzde 50’den fazla azalttı.

Araştırmacılar, yaptıkları deneylerin Nano-MIND teknolojisinin, beyindeki daha yüksek fonksiyonları düzenlemek için seçici bir şekilde belirli nöronları ve devreleri aktive edebildiğini, bunun da sinir biliminde ilerlemeler ve terapötik uygulamalar için potansiyelin önünü açtığını söylüyor.

Avrupa ülkelerinin yıllarca sömürüp sonra da kaosa ve iç savaşlara terkettiği Afrika ülkelerinden Belçika eski sömürgesi Kongo’da Öksüz çocukların beslenme yetersizliğine karşı bir yardım örgütünün kurduğu çiftlik umut vadediyor.

Çiftlikte yetimhanelerdeki çocukların beslenmesi için böcek larvaları üretiliyor.

Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı’nın verilerine göre, 99 milyon nüfuslu Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde nüfusun 4’te biri gıda kriziyle karşı karşıya. Ülkedeki yetimlerin yarısı ise beslenme yetersizliğinden mustarip. Özellikle 5 yaşın altındaki çocular akut beslenme yetersizliği çekiyor.

Microsoft’un kurucusu Bill Gates ve eşinin kurduğu Bill ve Melinda Gates Vakfı’nın da destekçileri arasında bulunduğu Yetimler Çiftliği adlı kuruluş, yetimhanelerdeki çocukları yenilebilir böcek larvaları ile besleme yolunu seçmiş.

Zira Kongo’da protein kaynağı olarak ciddi et sıkıntısı var.

Reuters’in haberine göre, Yetimler Çiftliği her ay 300 kilo palmiye larvası üretiyor. Bu miktar yüzlerce yetimin beslenmesine yetiyor. Çiftlik, Kinşasa Üniversitesi’nin araştırma katkısıyla böcek larvası üretimini artırıp, bundan para kazanıp yetimhanelere yardım için finansal olarak daha da güçlenmeyi umuyor.

Yenilebilir böcekler veya larvaların protein açısından kırmızı etten daha zengin olduğu biliniyor. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’ne göre, böcekler proteinin yanısıra ayrıca zengin birer yağ, vitamin ve mineral kaynağı.

Böcekler uzak doğuda gıda olarak tüketiliyorlar. Afrika’da böyle bir eğilim yoktu.Ancak kara kıtada yoksulluk ve gıda krizleri yenilebilir böceklerı ve larvaları orada da gündeme getirdi.

Yazar ve National Geographic araştırmacısı Dan Buettner, dünya genelinde sakinlerinin ileri yaşlara kadar düzenli olarak yaşadığı ve ‘Mavi Bölgeler’ adını verdiği beş bölgeyi inceleyerek adını duyurdu .

İnsanları özellikle bir noktaya, Kosta Rika’daki yemyeşil Nicoya Yarımadası’na çok dikkat etmeye çağırdı .

Dan’e göre, “burası dünyadaki en düşük orta yaş ölüm oranına sahip”, bu da Nicoyan’ların muhtemelen orta yaştan sonra da iyi yaşayacakları anlamına geliyor.

Uzun ömür gurusu , Instagram hesabında yakın zamanda paylaştığı bir gönderide, uzun yaşam sürelerine üç gıdadan oluşan güçlü bir kokteylin büyük ölçüde yardımcı olduğunu iddia etti .

Dan, “Onların diyetleri, insanoğlunun şimdiye kadar icat ettiği en iyi diyet olduğunu iddia edebileceğim üç gıdadan oluşuyor” dedi.

“Bu gıdalar nedeniyle Kosta Rika’nın Nicoya Yarımadası’nda yaşayan insanların 92 yaşına gelme olasılığı Amerika Birleşik Devletleri veya Avrupa’da yaşayan insanlara göre iki buçuk kat daha fazla” diye devam etti.

İşte Dan’in Nicoyans’ın yemin ettiğini söylediği üç yiyecek.

1. Mısır

Mısır lif açısından zengindir ve tortillalar karmaşık karbonhidratlar açısından zengindir. Ancak yine de tahılın besin değerini tortillaya dönüştürmeden de elde edebilirsiniz.

2. Kabak

Kabak A, B ve C vitaminlerinin yanı sıra kemik, kan ve kalp sağlığı için kritik önem taşıyan magnezyum ve potasyum açısından da zengindir  .

İster kavrulmuş ister doyurucu bir güveçte eklenmiş olsun, bu, diyetinize dahil edilmesi kolay bir sebzedir.

3. Fasulye

Dan, Nicoya sakinlerinin yemeklerine düzenli olarak fasulye eklediğini ve beş farklı fasulye çeşidinin tadını çıkardığını söyledi .

Siyah fasulye, gallo pinto adı verilen bir yemeğin içine yoğun bir şekilde karıştırılır.

Fasulye, Greene’deki Ikaria ve İtalya’daki Sardunya dahil olmak üzere diğer birçok Mavi Bölgenin beslenmesinde temel bir öğedir .

Bu üç bileşen, Nicoya Yarımadası’ndaki Yerli kültürler tarafından “üç kız kardeş” olarak bilinir.

Dan, “Bu üç yiyecek bir arada olursa tüm hayatınız boyunca yaşayabilirsiniz” diye iddia etti.

“Biraz B12 vitaminine ihtiyacınız var ama bu, insanın beslenmesi için gerekli olan tüm karmaşık karbonhidratları ve proteini içeriyor.”