Osmanlı, Almanya ile diğer Avrupa ülkelerine göre daha geç diplomatik ilişki kurdu ama askeri alanda ittifak yaptığı tek Batı ülkesi de Almanya idi. Osmanlı’nın sanayi devrimiyle birlikte yükselişe geçen Almanya ile ilişkisi diğer batılı ülkelere göre çok farklıdır. İkinci büyük savaş sonrası Türk insanına bu ülkeden açılan ekmek kapısı ilişkileri çok farklı bir noktaya taşıdı.

Almanya sayısı anımsanmayacak ölçüde insanlarımıza ikinci vatan oldu.

Bizim içimizde de bir Almanya var. Alman diplomasisi buna “Boğaziçi’ndeki Almanya” diyor.

İstanbul Boğazı’na tepeden bakan Gümüşsuyu’ndaki Alman İmparatorluğu Sefaret Köşkü 146 yıl önce 1877 yılında açıldı. Cumhuriyet’in ilanıyla büyükelçi Ankara’ya gitti, Başkonsolosluk binası oldu.

Burayı iyi bildiğim içim yazıyorum; ATV Avrupa kanalına 2009 yılında bu bina ve Tarabya’daki yazlık köşkle ile ilgili bir TV haber dosyası hazırlamıştım. Dönemin Başkonsolosu Matthias von Kummer “Boğaziçi’ndeki Almanya- Alman İmparatorluğu Sefaret Köşkü’nün 130 Yılı- Almanya Sefareti Tarabya Yazlık Rezidansı’nın 120 Yılı” adlı araştırma kitabını hazırlatmıştı.

Türk ve Alman 16 yazarın makalelerinden oluşan kitap rehberimiz oldu ve her iki binanın hemen her yerini gezdik.

OSMAN HAMDİ BEY’İN “AB -I HAYAT ÇEŞMESİ”

Binada çekimlere başladığımız sırada Osman Hamdi Bey’in dev bir tablosu gözüme çarpmıştı. Türk resim sanatının öncülerinden, ilk müzemizin kurucusu, ilk arkeolojik kazıları yaptıran bu ressamımızın 1904 tarihli ”Ab-ı Hayat Çeşmesi” adlı dev tablolarından biriydi bu ve çok değerliydi. Sadece 130. yıl anısına tarihi binaya getirilmişti. Asıl yeri Berlin Ulusal Müzesi olan bu tablo yapıldıktan sonra bir Alman diplomat tarafından satın alınmış, sonra bir köşede unutulmuş. Eserin öneminin farkına varan bir diplomat tarafından da Berlin’e götürülmüş.

Alman başkonsolosluğu sadece bir diplomatik alan değil; aynı zamanda Alman Arkeoloji Enstitüsü’nün 1929 yılından beri İstanbul Şubesi’ne ev sahipliği yapıyor.

Alman arkeologların 1880’den beri Truva ve Bergama ‘da başladıkları kazılarla Anadolu uygarlıklarına ilgisi malum (Truva hazinesi çalındı, Bergama Sunağını kah izinle kah kaçırarak Berlin’e taşıdılar) Hala pek çok alanda kazılara destek veriyorlar, tabii artık çarpma çırpma işleri olmuyor.

ALMANYA ÖNLEM ALIYOR!

Şimdi Almanya bu tarihi yapıyı boşaltıyor, gerekçesi depreme karşı güçlendirme çalışmaları. Bu konuda bir açıklama yapılmadı ama Alman diplomatlarının İstanbul’da geçici yer aradıkları sır değil.

Bizim Avlulu Osmanlı hanları ve pek çok tarihi yapı depremde ilk yıkılacaklar arasında. Ancak onarımları konusunda en ufak bir çalışma bile yok.

Bizi kıskanan Almanlardan ders alır mıyız bilinmez ama Boğaziçi’ndeki Alman yapılarıyla ilgili biraz bilgi vereyim. Gümüşsuyu’ndaki arazisi eskiden Yeniçeri mezarlığıydı. İkinci Mahmut zamanında kaldırılan ocağın son yeniçerileri idam edilmiş ve buraya gömülmüşlerdi. Binanın güçlendirilecek zemininde de tarih var anlayacağınız.

Tarabya’daki yazlık köşk ve bahçesi ise Sultan Abdühamit’in Almanya’ya hediyesi 14 hektarlık bir araziyi kaplıyor. Çevresi betona dönen geniş alana yöre halkı yıllar önce ‘Alman Bahçesi’ adını vermiş.

Burada da Alman askerlerinin mezarlığı var. Başta Çanakkale Muharebesi’nde olmak üzere Birinci ve İkinci Dünya savaşlarında ölen 697 Alman askeri yatıyor.

Bir tarafta Viyana önlerine kadar giden ama unutulan Yeniçeriler, bir yanda güzelim bahçede sonsuzluğa yatan Alman askerleri…

Tarihin böyle acımasız yanı da çoktur hani…

Cengiz ERDİL/Gazeteci

CengizERDİL/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 21 Mayıs 2023

Yazarın Tüm Yazıları

Arkeoloji bir yeri kazıp “ İnsanlar eski zamanlarda burada kent kurup yaşamışlar” demek değildir. Tarihi tarih yapan önemli bir insanlık icadıdır.

Arkeoloji; sanayileşme ve sömürgeleştirme döneminin bilimidir. Emekleyerek, yürüyerek ve de kazarak bugünlere gelen arkeolojinin çeşitli dalları var. Bu yüzden sadece kazıbilim kavramıyla değerlendirilemez. Mesela Mısır Arkeolojisi diye artık ayrı bir konu var. Dünya üniversitelerinde üzerinde kafa yoruluyor.

100 yıl önce gerçekleşen ve hakkında ‘lanet’ efsaneleri çıkarılan bir kazı, yıldönümü nedeniyle gündemde. Firavun Tutankamon’un mezarının bulunması üzerinden 100 yıl geçti. Hani tarih kitapları ve atlasların kapağını süsleyen som altından maskesi olan Tutankamon…

Oxford Üniversitesi 100. Yıl anısına kazının arşivini sergiliyor. Sergide kazı öncesinin krokileri, planları, sömürge çocuklarının konu mankeni olarak kullanıldığı siyah beyaz fotoğraflar, yüzlerce alet edevat yer alıyor.

100 yıl önce bu kazı yapılmasaydı. Mısır Uygarlığıyla ilgili fazla bilgimiz olmayacaktı. Gerçi bunu ‘insanlar değil uzaylılar yaptı’ gibi teorilerin önü yine alınmazdı! Elbette asıl buluş eski Mısırlıların kullandığı Hiyeroglif Alfabesinin çözülmesidir.

Mısır’ın Piramitleri ve tapınaklarını biliniyordu. Ne rüzgarlar ne de insan kazması yıkamamıştı bu yapıları. Napolyon 1798 yılındaki Mısır seferinde yüzlerce anıt ve dikilitaş parçasını gemilere yükleyip çalmıştır. Dönemin Osmanlı paşaları da “ bu taşları nereye götürüyorsun” diye sormamıştır tabii.

Neyse… Tutankamon’un mezarının bulunmasıyla işin rengi değişti. Bu kazıyı diğerleri izledi. Milattan önce 5 binli yıllara kadar giden uygarlığın hala sırları var ama elimizdeki bilgiler de fena değil.

SİZ ASIL BABAYA BAKIN!

Mezarıyla ünlü oldu ama aslında Tutankamon 19 yaşında ölmüş silik ve zavallı bir firavundu. Ancak babası tarihin en büyük devrimcilerinden sayılır. Üç bin yıl önce rahiplerin gücünü kırıp tek tanrılı dinlerin kapısını aralayan Akhenaton, Tutankamon’un babasıydı. Sonra evlat babaya ihanet etti, rahiplerin oyuncağı oldu. Babasına ait bütün izleri yok etti.( Acaba Akhenaton Musa mıydı? Gibi yorumlar olduğunu burada hatırlatayım)

Tutankamon’un mezarı sanılan aksine küçüktü, belki bu yüzden asırlardır toprakları köstebek gibi kazan mezar hırsızlarından korundu. Mezar şimdilerin turistik mekanı Krallar Vadisi’nde bulundu. Mumyanın yüzündeki maske bir uygarlığın ihtişamını sergilerken, diğer mezarlardan çıkan maskeler acaba nerede? diye düşünmeden edemiyor insan.

İngiltere sömürgesi olan Mısır’da piramitleri dibine kadar kazdı, Krallar Vadisi’ni delik deşik etti. Yüzlerce eseri götürdü. Mısır nire İngiltere nire… Şimdi çoğu British Museum’da…

Buradaki Mısır uygarlığına ait eserler yüzlerde parçalık dev bir koleksiyona sahip. Tıpkı bizim Bergama Sunağının Berlin Müzesinde sergilenmesi gibi.

Arkeolojim buluntularına da sahip çıkamamak (tamamen bilgisizlikten) bir dönem sömürgelerin kaderiydi. Taş yığınları gözüyle bakıldı Osmanlı döneminde.

Burada Atatürk’ün adını anmadan olmaz. Neden mi?… Türkiye’nin uygarlıklar beşiği olduğunu bilen KURUCU, onlarca genci arkeoloji eğitimi için yurt dışına gönderdi.

Ekrem Akurgal, Jale İnan, Halet Çambel ve diğerleri müzeler kurdular, Anadolu’nun tarihi eserlerine sahip çıktılar. ‘Unutulmasınlar’ diye ekledim.

Cengiz ERDİL/Gazeteci

CengizERDİL/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 26 Haziran 2022

Yazarın Tüm Yazıları