ÖZEL HABER
– Maymun çiçeği hastalığının habercisi olan belirtilere yenileri eklendi
– İnsandan insana çok kolay bulaşmıyor

Türkiye’de tespit edilen Maymun Çiçeği vaka sayısı 5’e yükselirken, artan vaka sayıları nedeniyle bazı ülkelerde ‘acil durum’ ilan edildi.

İnsandan insana kolay bulaşmayan hastalığın yeni belirtilerinin tespit edildiğini kaydeden Doç. Dr. Tuğba Sarı, “Çiçek aşısı maymun çiçeği hastalığına karşı koruma sağlıyor. Özellikle 1980 yılından önce bu çiçek aşısıyla aşılananların yüzde 85’nin bu hastalığa karşı korunduğunu biliyoruz” dedi.

Uzmanlar enfekte kişinin sekresyonları ile uzun süreli yakın temas ve cilt lezyonları yoluyla bulaşan maymun çiçeği hastalığının yayılma potansiyelinin olduğunu belirtiyor.

Hastalığın klinik olarak, ateş, halsizlik, yorgunluk, baş ağrısı, deri döküntüleri ve şişmiş lenf bezleri ile kendini gösterdiğini açıklayan Pamukkale Üniversitesi (PAÜ) Hastanesi Tıp Fakültesi Dekan Yardımcısı ve Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD. Öğretim Üyesi Doç. Dr. Tuğba Sarı, maymun çiçeğinin ilk olarak 1958 yılında laboratuvar hayvanlarında yapılan bir çalışmada tespit edildiğini söyledi.

Hastalığın bu nedenle maymun çiçeği (monkeypox) olarak isimlendirildiğini ve insanlarda ilk kez 1970 yılında Afrika’da tanımlandığını belirten Doç. Dr. Sarı, “Bugüne kadar Orta ve Batı Afrika’nın tropikal yağmur ormanlarında endemik olarak görülen maymun çiçeğinde, Mayıs 2022’den itibaren özellikle Amerika ve Avrupa’da başta olmak üzere dünyanın birçok ülkesinde vakalar bildirilerek, çok yüksek hasta sayılarına ulaşıldı. Şu an dünya genelinde 28 bin 142, Türkiye’de ise 5 hasta tespit edildi. Bilindiği gibi hastalığın normal görüldüğü yerlerden farklı bölge ve ülkelerde görülmeye başlaması nedeniyle 23 Temmuz’da Dünya Sağlık Örgütü acil durum ilan etti. Salgın veya pandemi durumunda ise daha farklı. Covid-19’u örnek verecek olursak on binleri, yüzbinleri ve dünyanın tüm bölgelerini etkileyen bir durumdu. O nedenle de pandemi ilan edildi. Bu hastalık için henüz daha pandemiden söz edemeyiz” dedi.

Afrika koşullarında maymun çiçeği virüsünün hayvanlardan insana bulaşmasının enfekte hayvanların kan, vücut sıvıları, deri ve mukoza lezyonlarıyla doğrudan temasla veya ısırıkla meydana geldiğini kaydeden Doç. Dr. Sarı, maymunlar ve insanların tesadüfi konak olduğunu savundu. Maymun çiçeğinin doğal rezervuarının henüz tanımlanmadığını ancak kemirgenlerin büyük ölçüde rol oynadığının düşünüldüğünü kaydeden Doç. Dr. Sarı, şöyle konuştu:
“Çiğ ve az pişmiş enfekte hayvan etlerinin ve diğer hayvansal ürünlerinin yenilmesi bir risk faktörü oluşturuyor. İnsandan insana bulaşması ise çok kolay olmuyor. Hasta kişinin sekresyonlarıyla uzun süreli yakın temas, cilt lezyonları ile doğrudan bütünlüğü bozulmuş deri veya mukozalarla (göz, burun, ağız mukozaları gibi) temas ya da yakın zamanda cilt lezyonlarından kontamine olmuş nesnelerle yakın temas ile bulaşma gerçekleşebiliyor. Bu şekildeki temas ise genel olarak aynı evi paylaşan kişilerde, kapalı ortamlarda çok uzun süreli yakın mesafede bulunanlarda ve enfekte kişiyle temas eden sağlık çalışanlarında risk oluşturuyor. Literatüre yeni olarak hasta kişilerin çarşaflarını değiştirenler başta olmak üzere sağlık çalışanlarına bulaşın gerçekleştiği vakalar da girmiş durumda”

Enfekte anneden bebeğe plasenta yoluyla bulaş sonucu yenidoğanda doğuştan maymun çiçeği hastalığı bulgularına rastlanabileceğine dikkat çeken Doç. Dr. Sarı; “Çiçek hastalığı, dünya üzerinden tamamen ortadan kaldırılana kadar uygulanmış olan çiçek aşıları, maymun çiçeği hastalığına karşı da koruma sağlamaktadır. Ülkemizde 1980 yılına kadar çiçek aşısı rutin olarak uygulanmıştır. 1980 yılı öncesi doğumlular çiçek aşıları var ise maymun çiçeği hastalığına karşı yaklaşık yüzde 85 oranında korunmaktadır. Çiçek hastalığına karşı önceden aşı yapıldığının göstergesi olarak ön kol üst kısmındaki aşı izi kabul edilebilir. Bugün artık, çiçek aşıları klinik kullanıma sunulmuş durumda değildir. Modifiye edilmiş atenüe aşı virüsüne (Ankara suşu) dayalı yeni bir aşı, 2019’da maymun çiçeğinin önlenmesi amacı ile ABD Gıda ve İlaç Ajansı (FDA) ve Avrupa İlaç Ajansından (EMA) kullanım onayı almıştır. Bununla birlikte aşı kısıtlı olarak ulaşılabilir durumdadır. Klinik kullanımı iki doz şeklindedir” şeklinde konuştu.

Doç. Dr. Sarı, hastalığın ortaya çıkan yeni belirtileriyle ilgili olarak şu bilgileri paylaştı:
“Hastalığın kuluçka süresi 21 güne kadar uzayabiliyor. Eğer şüpheli bir durum var ise 21 gün boyunca kendimizi klinik semptomlar açısından takip etmemiz gerekiyor. Maymun çiçeği, çiçek hastalığından daha az bulaşıcı ve daha az ciddi hastalığa neden oluyor. Klinik bulguları 2-4 hafta süren hastalığın dünyadaki ölüm oranı yüzde 3-6 olarak tespit edilmiş durumda. Cilt lezyonları gövdeden ziyade yüz, kol ve bacaklarda yoğunlaşma eğiliminde ve aynı zamanda ağız içi, genital bölge, göz, avuç ve ayak tabanlarında da yaralar ortaya çıkabiliyor. Lezyonların sayısı ise sadece birkaç adet ile birkaç bin adete kadar değişebiliyor. Ancak son bildirilen vakalarda bazı değişikliklerin olduğunu, ateşi ve lenf bezlerinde şişmesi olmayan ya da cilt lezyonları daha önce bilinen seyrinden farklı olarak gelişim gösteren hastalar görüldü. En sık genç yaştaki erkeklerde görülen hastalık çocuklarda ya da daha önce çiçek aşısı ile aşılanmış ileri yaştaki kadınlarda da ortaya çıkabiliyor”

Kulak Burun ve Boğaz Hastalıkları Uzmanı Dr. Buket Özel Bingöl, korona virüsün en hızlı yayılan varyantı BA.5 vakalarının giderek arttığını belirterek mutlaka maske, hijyen ve aşı önlemlerinin alınması gerektiğini söyledi.

Acıbadem Kayseri Hastanesi Kulak Burun ve Boğaz Hastalıkları Uzmanı Dr. Buket Özel Bingöl, 2019 yılının aralık ayından itibaren birçok defa mutasyona uğrayan korona virüsün son varyantları hakkında önemli bilgiler verdi. Korona virüsün insan sağlığını tehdit etmeye devam ettiğine dikkat çeken Dr. Bingöl, hastalığın özellikle başlangıçta kulak burun boğaz hastalığı olarak belirtiler verdiğini dile getirdi.

Hastaların özellikle “boğaz ağrısı, ateş, yutma güçlüğü, boğazda takılma hissi, baş ağrısı, tat ve koku bozukluğu, halsizlik, kas ve eklem ağrıları” gibi şikayetlerle kulak burun boğaz hekimlerine başvurduğu bilgisini aktaran Dr. Buket Özel Bingöl tanı ve hastalığın seyriyle ilgili “Hastalığın ilerlemesi durumunda öksürük ve nefes alma zorluğu eklenerek alt solunum yolları da tutulmuş olur. Bu hastalıktan şüphelendiğimiz hastalarda öncelikle kesin tanı için gerekli olan PCR testi yapılıp, sonuç çıkana kadar da uygun tedaviye başlamış oluruz. Böylelikle daha hızlı iyileşme ihtimalini arttırmış oluruz” dedi.

Virüsün mutasyona uğradıkça ortaya çıkan semptomların da değişiklik gösterdiğine dikkat çeken Dr. Buket Özel Bingöl “Omicron mutasyonunun alt varyantı olan BA.5 varyantının hızlı bulaşma özelliği ve farklı belirtileri ortaya çıktı. BA.5 koronavirüsün şimdiye kadarki en hızlı yayılan varyantı olarak biliniyor. Bu varyantın 5 temel semptomu; öksürük, burun akıntısı, boğaz ağrısı, yorgunluk, baş ve kas ağrısı” diye konuştu. Dr. Bingöl, yeni semptomlarda ilk sırada en sık görülenin “boğaz ağrısı” olduğunu ve yine bu varyantla birlikte yüksek ateş, koku ve tat kaybı gibi belirtilerin görülme sıklığının azaldığını ifade etti.

Kulak Burun ve Boğaz Hastalıkları Uzmanı Dr. Buket Özel Bingöl, son yapılan klinik çalışmalara göre korona virüsün yeni varyantlarında kuluçka süresinin giderek kısaldığına dikkat çekerek “İlk görülen Alfa varyantında kuluçka süresi beş, altı gün kadardı. Delta varyantında dört gün olarak kaydedildi. Omicron varyantında ise bulaştan sonra semptomların başlaması yaklaşık üç gün aldı. Ancak şimdi BA. 4 ve BA. 5 varyantlarında bir iki günde bile kuluçka süresi tamamlanabiliyor. Yine de istisnai durumlar olabilir ve virüsle temastan iki hafta sonra bile belirti görülebilir” diye konuştu.

Dr. Buket Özel Bingöl, hastalıktan korunmak için başta kalabalık alanlar olmak üzere özellikle kapalı yerlerde mutlaka maske takılması gerektiğini vurguladı ve şunları söyledi:
“Bu hastalığın en başından beri söylendiği üzere el hijyeni çok önemli. Aşımızı da mutlaka yaptırmalıyız. Aşılı olan ve daha önce enfeksiyon geçirenler de hastalığa yakalanmakta ancak bu durumdaki kişiler hastalığı daha hafif atlatmaktalar. Çünkü aşılama, vücudun savunma mekanizmasını eğitiyor. Aşıyla ilgili karar sürecinde bu bilgiyi göz önünde bulundurmalıyız.”

Uzmanların, koronavirüsün bugüne kadarki en bulaşıcı varyantı olduğunu belirttiği Omicron, tüm dünyada hızla yayılıyor. Bununla beraber hastalar hafif semptomlar gösterdiği için virüsün neden olduğu Covid-19 hastalığı sıklıkla grip ya da soğuk algınlığıyla karıştırılabiliyor.

Omicron varyantına yakalananlar hastalığı çoğunlukla diğer varyantlardan daha kolay atlatsa da sayının artması sağlık birimlerinin üzerindeki baskıyı artırıyor. Özellikle aşısız ve yüksek riskli kişiler için endişe devam ediyor.

Peki Covid-19 ve diğer solunum yolu enfeksiyonları arasındaki farkı nasıl bilebiliriz?

Omicron semptomları
King’s College London Epidemiyoloji bölümünden, ZOE Covid Araştırmaları Enstitüsü Başkanı Prof. Tim Spector BBC’ye, “Omicron’un, Delta varyantını hafif semptomlarla geçiren aşılanmış insanlarda gördüğümüz gibi geçtiğini düşünüyoruz” dedi

Binlerce kişinin uygulamaya kaydettiği semptomların verilerini toplayan araştırmacılar Delta ve Omicron varyantlarının semptomlarını analiz ediyor.

Şimdiye kadar kaydedilen beş ortak semptom:

Burun akıntısı
Baş ağrısı
Yorgunluk (hafif ya da şiddetli)
Hapşırma
Boğaz ağrısı
Bu hafif semptomlar daha çok aşılanmış ya da başka şekilde bağışıklık kazanmış kişilerin verileriyle belirlendi.

Omicron’un aşılanmamış ya da düşük bağışıklığı olan kişiler üzerinde nasıl bir etki bırakacağını söylemek için henüz erken.

Prof. Spector, Omicron’u soğuk algınlığıyla çok benzer semptomlarla geçirenlerin Covid-19 olup olmadığını fark etmesinin zorlaştığını söylüyor.

Bu da Omicron’un hızla yayıldığı Londra gibi yerlerde, soğuk algınlığı şikayeti olan kişilerin aslında Covid-19 pozitif olma olasılığının yüksek olduğunu belirtiyor.

Eğer koronavirüs belirtileri gösterdiğinizi düşünüyorsanız, hafif semptomlar ya da asemptomatik bile olsanız, yapılması gereken en önemli şey bir an önce test olmak.

Son Covid-19 varyantlarında ateş, öksürük, koku ve tat kaybı belirtileri görülüyordu.

Ancak Prof. Spector enfeksiyonu geçiren son kişilerde bu “klasik” semptomların görülmediğini belirtiyor.

Hangi belirtiler endişe verici?
İngiltere’de Ulusal Sağlık Hizmetleri (NHS) aşağıdaki semptomlara dikkat edilmesini öneriyor:

Birden devamlı öksürük
Yüksek ateş
Koku ve tat kaybı

37.,8 C’nin üzerindeki vücut sıcaklığı yüksek ateş belirtisi. Ateş, vücut Covid-19 dahil herhangi bir enfeksiyonla savaştığı zaman ortaya çıkıyor.

Vücut termometresi kullanmak çok önemli. Ancak eğer evinizde bu termometreden yoksa ateşinizin olup olmadığını göğüs veya sırtınızda sıcaklık hissedip hissetmediğinize bakarak anlayabilirsiniz.

Soğuk algınlığı genelde ateşe yol açmıyor. Bu nedenle eğer ateşiniz varsa test yaptırmanız tavsiye ediliyor.

Eğer öksürük varsa
Eğer soğuk algınlığınız varsa ya da gripseniz, muhtemelen öksüreceksiniz.

Grip ise genellikle birden ortaya çıkıp kas ağrısı, titreme, baş ağrısı, yorgunluk, boğaz ve burun akıntısı, öksürük gibi semptomlara yol açıyor.

Soğuk algınlığında çok daha hafif belirtiler var. Öksürükle beraber burun akıntısı, boğaz ağrısı, hapşırma görülüyor. Titreme, ateş, kas ve baş ağrısı az görülen semptomlar.

Koronavirüs görülen hastalarda ise öksürük sık ve bir saatten uzun sürebiliyor, bir gün içinde üç veya daha fazla öksürük nöbeti yaşanabiliyor.

Koku ve tat alma kaybı olursa ne yapmalıyız?
Bunlar ana Covid-19 belirtileri. Eğer koku ve tat kaybınız varsa hemen test yaptırmalısınız.

Sadece grip de olabilirsiniz ancak virüsün yayılmasını engellemek ve riski azaltmak için emin olmakta fayda var.

Hapşırma koronavirüs belirtisi mi?
Eğer aynı zamanda ateş, öksürük, tat ve koku kaybı gibi semptomlarınız yoksa, hapşırma klasik bir Covid-19 belirtisi değil.

Hapşırma enfeksiyonun yayılmasına yol açacağı için mendil kullanmak ve sonrasında elleri yıkamak gerek.

Burun akıntısı ve tıkanıklığı ne anlama gelir?
Bu, koronavirüsün ana belirtilerinden biri değil. Ancak bazı Covid-19 hastalarında burun tıkanıklığı ve akıntısı görülebiliyor.

ABD sağlık rehberi, burun akıntısı ve tıkanıklığının yanı sıra ishali de koronavirüs belirtileri arasında gösteriyor.

Güney Afrika’dan verilere bakıldığında, sindirim sorunlarının da Omicron belirtisi olabileceği görülüyor.

Ancak İngiltere’den Prof. Tim Spector, Omicron’un diğer varyantlarla benzer semptomların yanı sıra daha çok solunum yolu enfeksiyonuna yol açtığını belirtiyor.

Omicron yine de çok hasta hissettiriyor mu?
Omicron ile ilgili ön çalışmalar, bu varyantın öncekilerden daha hafif olduğunu gösteriyor.

Bu durum ana virüsün mutasyonu olmasıyla birlikte, aşılamalar ve doğal bağışıkla da açıklanabilir.

Yine de çok hızlı yayılması, özellikle yüksek riskli hastalar için sorunlara yol açıyor.

Koronavirüs taşıyan kişilerden bazıları çeşitli semptomlar gösterebilirken kimileri hastalığı asemptomatik geçirebiliyor.

Alıntı :BBC News Tükçe