‘Artemis 2’  uçuşunda 4 astronot yer alacak. Uzayın derinliğine yapılacak yolculuk 10 gün sürecek. 

1960’lı ve 70’li yıllardan sonra ilk kez Ay’a insanlı gidilecek.  NASA’nın şimdiye kadar geliştirdiğinin en güçlüsü olan Space Launch System (SLS) roketi, ‘Orion’ kapsülüyle birlikte Florida’daki Kennedy Uzay Merkezi’nde yer alan Araç Montaj Binası’ndan fırlatma rampasına doğru yola çıktı. Bu hafta fırlatma öncesi testi yapacak. Herhangi bir sorun çıkmaması durumunda en erken 6 Şubat’ta fırlatma gerçekleşecek.

–İLK KEZ DERİN UZAY-

Artemis 2 ‘ uçuşunda Ay yüzeyine iniş olmayacak. Ancak mürettebat  ilk kez derin uzaya gönderilecek. 

Ay’ın çevresinde 10 gün sürecek yaklaşık 685 bin millik yolculuk gerçekleşecek.

–ISI KALKANI TARTIŞMASI-

4 astronotu  taşıyacak  ‘Orion’ kapsülünün ısı kalkanıyla ilgili tartışmalar da var. 

‘Artemis 1’ uçuşunda oluşan hasarın giderildiği açıklansa da bazı riskler barındırdığı ileri sürülüyor. 

2022’deki  ‘İnsansız Artemis 1’  görevinde Orion kapsülünün atmosfere geri dönüşünde yapısal hasarlar oluşmuştu. Ortaya çıkan yüksek ısı ile kapsülde çatlama ve parçalanma olmuştu. NASA “Isı kalkanı içinde oluşan gazların tahliye edilemediğini ve basınç artışına neden olduğunu” açıklamıştı.

NASA şimdi malzeme değiştirmek yerine kapsülün atmosfere giriş profilini yeniden tasarladı.

Kapsül atmosfere girişte daha yumuşak bir versiyonla ilerleyecek. 

Bu kararın NASA’da oybirliğiyle alındığı açıklansa da tartışmalar sürüyor.

Haber : Zeynep Nurten UZER

1968 yılında Apollo 8 ile Ay’ın çevresine ulaşan NASA, 2026 yılının başında gerçekleştireceği Artemis 2 göreviyle bu adımı yarım asır sonra tekrarlamaya hazırlanıyor. 10 günlük yolculukta dört astronot olacak.

Dört astronottan oluşan mürettebatı Ay’ın etrafından dolaştıracak olan bu 10 günlük uçuş, Orion uzay aracının ve dünyanın en güçlü roketlerinden biri olan Uzay Fırlatma Sistemi’nin (SLS) gerçek derin uzay koşullarındaki ilk insanlı sınavı olacak.

Bu yeni misyon, 1972’den bu yana Ay yakınlarına yapılacak ilk insanlı uçuş olması sebebiyle teknik açıdan kritik bir önem taşıyor. Astronotlar Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch ve Jeremy Hansen, “Integrity” adını taşıyan kapsülle Ay’ın öteki yüzüne kadar uzanan bir rota izleyecekler. Günümüzde Çin gibi diğer aktörlerin Ay üzerindeki planları uzaydaki rekabeti yeniden şekillendirirken, Artemis 2 görevi aslında bir sonraki aşama olan Ay yüzeyine iniş (Artemis 3) için gerekli olan tüm hayati sistemleri doğrulamayı hedefliyor. Bütçe tartışmaları ve kurumsal dönüşümlerin gölgesinde ilerleyen proje, uzay biliminin sadece keşif değil, aynı zamanda zor dönemlerde toplumsal bir vizyon oluşturma gücünü bir kez daha test edecek.

Science dergisinde yayımlanan  çalışmanın yazarları, “Bu sürecin çoğu modeli, Ay’ın büyük ölçüde Theia’dan türetilen maddelerden oluştuğunu öngörüyor” diye yazıyor .

“Eğer Theia, proto-Dünya’dan izotopik olarak farklı olsaydı, bu durum Ay ile Dünya’nın mantosu arasında izotopik bir fark yaratırdı.”

Aynı elementin izotopları aynı sayıda protona, ancak farklı sayıda nötrona sahiptir.

Bu izotopların oranlarındaki farklılıklar, genç Güneş’in yörüngesinde dönen ve gezegenler ile meteoritleri oluşturmak üzere bir araya gelen gaz ve tozun ‘ protoplaneter disk ‘ içindeki eşitsiz dağılımı da dahil olmak üzere çeşitli süreçlerden dolayı Güneş Sistemi’ndeki nesneler arasında ortaya çıkar.

Güneş Sistemi’nin iç ve dış kısımlarında oluştuğu düşünülen karbonlu olmayan (NC) ve karbonlu kondrit (CC) meteoritleriyle yapılan karşılaştırmalar sayesinde, izotop oranları gök cisimlerinin başlangıçta nerede oluştuğuna dair ipuçları sağlayabilir.

Yazarlar, “Ay örneklerinin ölçümleri, Dünya ve Ay’ın oksijen (O), kalsiyum (Ca), titanyum (Ti), krom (Cr), zirkonyum (Zr) ve tungsten (W) dahil olmak üzere ölçülen tüm elementler için benzer kütleden bağımsız izotopik bileşimlere sahip olduğunu göstermiştir” diye yazıyor.

“Ölçülebilir izotopik farklılıkların olmaması ve buna hangi sürecin sebep olduğu konusundaki belirsizlik, Theia’nın oluşum bölgesinin belirlenmesini engelledi.”

Yeni araştırmada, Ay örneklerinde, karasal kayalarda ve meteoritlerde demir izotopları ölçüldü ve bir kez daha Dünya ile Ay’ın bileşiminin birbirinden ayırt edilemez olduğu bulundu.

Yazarlar, “Sonuçlarımızı diğer elementlerin sonuçlarıyla birleştirerek Theia ve proto-Dünya için kütle dengesi hesaplamaları yaptık” diye yazıyor.

Bu, Theia’nın ve erken Dünya’nın hangi bileşimlerinin ve boyutlarının sistemin bugünkü durumuna yol açabileceğini hesaplamayı içeriyordu.

“Theia’nın tamamının ve Dünya’nın diğer bileşenlerinin çoğunun Güneş Sistemi’nin iç kısımlarından kaynaklandığını bulduk. Hesaplamalarımız, Theia’nın Güneş’e Dünya’dan daha yakın bir yerde oluşmuş olabileceğini gösteriyor,” diye bildiriyorlar.

“En makul senaryo, hem proto-Dünya’nın hem de Theia’nın ağırlıklı olarak NC materyalinden oluştuğu ve Theia’nın NC meteoritlerine ve BSE’ye [toplu silikat Dünya] göre s-işlem materyali bakımından daha zengin olduğudur.”

‘Yavaş nötron yakalama süreci’ (s-süreci) ve ‘hızlı nötron yakalama süreci’ (r-süreci), yıldızlarda demirden daha ağır elementler oluşturmak için gerçekleşen bir dizi reaksiyondur. r-süreci, s-sürecine göre daha ağır elementler ve daha fazla nötron zengini izotop üretir.

Yazarlar, “NC gök cisimleri arasında ölçülen s-işlem değişiminin, Güneş Sistemi’nin iç kesimlerinde güneş merkezli bir eğimi yansıttığı öne sürüldü. Eğer bu doğruysa, tercih ettiğimiz senaryo, Theia’nın Güneş’e, Dünya’yı oluşturmak için biriken malzemenin çoğundan daha yakın bir yerde oluştuğu anlamına geliyor,” sonucuna vardılar.

Ay’a başarılı iniş yapan Japonya Uzay Araştırma Ajansına (JAXA) ait “SLIM” aracının bataryasının birkaç saatte bittiği bildirildi.

JAXA açıklamasında, “Moon Sniper” takma isimli “Ay’ı Araştırmak için Akıllı İniş Aracı’nın” (SLIM) uzay yolculuğuna yönelik bilgilerini güncelledi.

SLIM aracının 20 Ocak’ta yerel saatle 00.20’de Ay’a başarılı şekilde iniş yaptığı ancak 2 saat 40 dakika sonra bataryasının tükendiği aktarıldı.

Araçtaki yerleşik güneş panellerinin, güneş yönüne doğru bakmadığı için enerji üretemediği ve böylelikle bataryasının şarj edilemediği bildirildi.

Diğer fonksiyonları çalışan aracın, Güneş ışınlarının, Ay’ın batı yönüne yansımasıyla şarj edilerek yeniden başlatılabileceği belirtildi.

Japonya Havacılık ve Uzay Araştırma Ajansı (JAXA), SLIM (Smart Lander for Investigating Moon) adlı insansız uzay aracının Ay’a yumuşak iniş gerçeleştirdiğini açıkladı. Böylece Japonya, Ay’a uzay aracıyla yumuşak iniş yapan 5’inci ülke oldu.

Japonya Ay’a uzay aracı ile yumuşak iniş yapan 5’inci ülke oldu. Japonya Havacılık ve Uzay Araştırma Ajansı’nın (JAXA) Eylül ayında yörüngeye gönderdiği SLIM (Smart Lander for Investigating Moon) adlı insansız uzay aracı yerel saatle 00.20 sıralarında Ay’a yumuşak iniş gerçekleştirdi.

JAXA tarafından düzenlenen basın toplantısında, uzay aracının Dünya ile iletişimi yeniden kurduğunu ancak, güneş panellerinin muhtemelen yanlış açıda olması nedeniyle elektrik üretemediği aktarıldı.

JAXA Başkanı Hitoshi Kuninaka, “SLIM şu anda sadece kendi bataryasıyla çalışıyor. Verilerinin dünyaya aktarılmasına öncelik veriyoruz” dedi.

Toplantıda ayrıca, “Ay’ın keskin nişancısı” olarak adlandırılan SLIM’in belirlenen hedefin 100 metre yakınına inmeyi başardığı aktarılırken, bu teknoloji sayesinde potansiyel bir oksijen, yakıt ve su kaynağı olarak görülen Ay kutuplarının keşfinde güçlü bir araç haline geleceği vurgulandı. SLIM’in hedeflerine ulaşıp ulaşmadığını doğrulamanın ise yaklaşık 1 ay süreceği belirtildi.

NASA, 2040’a Kadar Ay’da Evler İnşa Etmeyi Planlıyor.

ABD uzay ajansı, 3 boyutlu yazıcılar ve uzay malzemelerinden yapılmış beton kullanarak konutlar inşa etmek için öncü bir inşaat şirketi olan ICON ile ortaklık kurdu

NASA, 2040 yılına kadar Amerikalıların aydaki evlerde yaşayacağına inanıyor.

Bilim camiasındaki bazı kişiler bu başarının aşırı iddialı olduğu konusunda şüpheci olsa da NASA’daki bilim insanları, Ay’da yaşamayla ilgili 2040 hedefinin tamamen ulaşılabilir olduğu konusunda ısrar ediyor.

NASA’nın teknoloji olgunlaşması direktörü Niki Werkheiser,  “Önemli bir andayız ve bazı açılardan rüya sahnesi gibi geliyor, ancak,  diğer açılardan buraya gelmemiz kaçınılmazmış gibi geliyor.”

Werkheiser, NASA’nın akademisyenler ve alandaki diğer önde gelen uzmanlarla işbirliğine yönelik artan açıklığının hedefe daha da yaklaştığını söyledi.

“Doğru insanları doğru zamanda ortak bir amaç için bir araya getirdik, bu yüzden oraya varacağımızı düşünüyorum”
“Herkes bu adımı birlikte atmaya o kadar hazır ki yeteneklerimizi geliştirirsek bunun mümkün olmaması için hiçbir neden yok.”

NASA, beton benzeri bir malzeme yapmak amacıyla ayın kraterli yüzeyinde bulunan toz, kaya ve mineral parçalarını kullanarak konut yapıları inşa etmek üzere aya 3 boyutlu bir yazıcı gönderecek.

İlginç bir şekilde, zararlı toz uzun süredir Ay’daki yaşam için önemli bir engel olarak görülse de NASA bunun aynı zamanda çözüm olabileceğini de düşünüyor.

Evlerin ayın kendi yüzey malzemelerinden 3 boyutlu olarak basılması, konutların ayın aşırı sıcaklık değişimlerine ve mikrometeorit ve radyasyonun toksik kombinasyonuna dayanmasına olanak tanıyacak.

insanları, Ay’ın kökenine dair yeni bulgular elde etti ve bugüne kadar dile getirilen bir teoriyi ispatladı.

ETH Zürih teknik üniversitesinden bilim insanları, Ay’ın 4.5 milyar yıl önce Dünya’nın Theia adlı Mars büyüklüğünde bir gezegenle çarpışmasından doğduğu teorisini doğruladıklarını duyururken, Ay’dan kopan meteoritlerde bulunan helyum ve neon gazı, güneş rüzgarında bulunanlarla uyuşuyor.

Neondaki izotop oranlarını Dünya’nın mantosundaki neon izotoplarıyla karşılaştıran bilim insanları, her ikisinde birbirine çok benzediğini tespit etti.

Araştırmayla, bu benzerlik, Ay’ın bu gazları Dünya’dan “çaldığını” doğrularken, Ay ve Dünya’nın milyarlarca yıl önce bir bütün olduğunu gösterdiği de belirtildi.

1970’lerden sonra Ay’a gitmedikleri için çok az örnek toplayabilen bilim insanları bugüne kadar söz konusu teoriyi ispat edemezken, İsviçreli bilim insanları, NASA’nın Antarktika’daki koleksiyonunda bulunan, Ay’dan koparak Dünya’ya düşen meteoritleri inceleyerek söz konusu yeni bulgulara ulaştı.

Üç Tonluk Uzay Çöpü Yaklaşık 10.000km/s Hızla Ay’a Çarpmaya Hazır…

9 bin 334 kilometre hızla ilerleyen yaklaşık 12 metre uzunluğunda ve üç metre çapındaki roket, Ay yüzeyinde yaklaşık 20 metre genişliğinde bir krater oluşturacak.

Kimin olduğu hakkında farklı iddialar ortaya atılan ve 10 yıldır uzayda gelişigüzel savrulan uzay çöpünün Ay’a öğleden sonra çarpması bekleniyor.

Bilim insanları, çarpma sonucu oluşacak krateri ve yüzlerce kilometreye yayılacak ay tozu bulutlarını incelemeyi umuyor.