Yaz Başında Sıcaktan Binlerce Kişi Öldü

Dünya Sağlık Örgütü Who Avrupa’da sıcak hava dalgasını “sessiz katil” olarak tanımladı. Örgütün verilerine göre aşırı sıcaklardan sadece 1 günde kıta Avrupasında 1300 kişi öldü. 

Bu verinin yanısıra Haziran ayı verilerine göre aşırı sıcak hava, İspanya’da 1.028, Fransa’da 1.000’den fazla kişinin ölümüne yol açtı. Bu sayılara boğulma gibi dolaylı ölümler dahil değil.

Kavrulan Altyapı ve Felç Olan Lojistik

Haziran ayında yaşanan aşırı sıcak dalgası, Avrupa’nın kritik altyapısının iklim krizinin bugünkü sonuçlarına dahi direnç gösteremediğini kanıtladı.

Eriyen ve Eğilen Demiryolları: Almanya’da aşırı sıcaklar nedeniyle tren seferleri iptal edilirken, İsveç’te aşırı sıcaklıktan dolayı rayların bükülmesi sonucu bir yük treni raydan çıktı.

Enerji Kesintileri ve Çalışma Yasakları: Aşırı ısınan şebekeler nedeniyle kıta genelinde elektrik kesintileri yaşandı. Birçok ülkede işçileri korumak adına açık alanda çalışma yasakları getirilmek zorunda kalındı.

Yanlış Bütçe Planlaması: “Uyum” Yerine Sadece “Azaltım”

Avrupa Birliği’nin resmi verileri, kıtanın iklim krizine yaklaşımındaki stratejik hatayı net bir şekilde ortaya koyuyor:

AB ortak bütçesinden 2021-2025 yılları arasında iklimle ilgili yapılan harcamaların %72’si sadece “azaltım” yani sera gazı salınımını düşürmeye yönelik projelere gitti.Buna karşın, kapıya dayanan felaketlere karşı altyapıyı güçlendirmeyi amaçlayan “uyum” politikalarına ise bütçenin sadece %18’i ayrılabildi. Bütçenin kalan %9’u ise her iki alanı da teğet geçen politikalara harcandı. 

Ekonomik Fatura

Hollanda merkezli ING bankasının yayımladığı analize göre, iklim değişikliğinin tetiklediği sıcak dalgaları, kuraklıklar ve seller, halihazırda durgunluk yaşayan Avrupa ekonomisine geçen yıl %0,3 büyüme puanı kaybettirdi. Banka raporunda şu çarpıcı uyarıyı yaptı: “Rahatsız edici gerçek şu ki, sıcak dalgaları artık bir ‘hava durumu olayı’ olmaktan çıkıp sessizce bir ‘makro ekonomik değişkene’ dönüştü.”

Küresel Tedbir Gerekiyor. Bölgende Tedbir Alsan da İşe Yaramıyor

Avrupa’nın tek taraflı veya bölgesel olarak uyguladığı katı iklim tedbirleri, küresel iklim değişikliğinin kıta üzerindeki yerel etkilerini engellemede yetersiz kalmakta. İklim değişikliği küresel bir olgu; Avrupa kendi sınırları içinde emisyonları sıfırlasa bile, ABD, Çin ve Hindistan gibi dev ekonomilerin küresel atmosfere saldığı sera gazları, dönüp dolaşarak coğrafi konumundan ötürü dünyanın geri kalanından iki kat daha hızlı ısınan Avrupa kıtasını vuruyor. Dolayısıyla, sadece “bölgesel emisyon azaltımına” odaklanıp, sınırların içerisini fiziksel olarak koruyacak “bölgesel uyum tedbirlerine” (barajlar, soğutma sistemleri, dayanıklı şebekeler) yatırım yapmamak, Avrupa’yı iklim değişikliğinin ön cephesinde korumasız bıraktı. Bölgesel azaltım tedbirleri dünyayı kurtarma vizyonu taşırken, bölgesel uyum tedbirlerinin ihmal edilmesi yerel çöküşü hızlandırıyor.

Avrupalıları Bezdiren Ağır Regülasyonlar

Avrupa’nın bu süreçte Yeşil siyasetçilerin de baskısıyla “Net Sıfır Şampiyonu” olabilmek adına yürürlüğe koyduğu sert ve radikal regülasyonlar, iklim krizinin kendisi kadar kıta vatandaşlarına ve işletmelerine de ciddi sıkıntılar yaşatıyor.

Tarımda Çöküş ve Çiftçi İsyanları: AB’nin Yeşil Mutabakat kapsamında tarım ilaçlarını azaltma, gübre kullanımını kısıtlama ve arazileri nadasa bırakma zorunlulukları çiftçilerin maliyetlerini katladı. Bu durum Avrupa genelinde traktörlü kitlesel protestolara ve gıda fiyatlarında enflasyona yol açtı.

Sanayide Rekabet Kaybı ve Karbon Vergileri: Sanayicilere getirilen katı karbon kotaları ve “Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması” gibi vergiler, Avrupalı üreticilerin Çin ve ABD karşısında rekabet gücünü kırdı. Enerji maliyetlerinin regülasyonlar nedeniyle tırmanması, kıtada sanayisizleşme riskini doğurdu.

Konut ve Günlük Yaşam Baskısı: Eski binaların yalıtım standartlarının zorunlu olarak yükseltilmesi, içten yanmalı motorlu araçların yasaklanma takvimleri ve fosil yakıtlı kombilerin kullanım dışı bırakılması kararları, yüksek enflasyonla boğuşan Avrupa halkının omuzlarına devasa dönüşüm maliyetleri yükledi.

Ölümleri Engelleyen Tek Şey Uyum

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından yapılan açıklamaya göre, Avrupa’da yirmi yılı aşkın süredir yürürlükte olan (yetersiz de olsa) bazı yerel uyum tedbirleri olmasaydı, bu sıcak dalgasında sıcağa bağlı ölümler %80 daha fazla olacaktı. Bu da bütçenin azaltımdan ziyade acilen insan hayatını koruyacak uyum politikalarına kaydırılması gerektiğini kanıtlıyor.

Akdeniz Yangınlarla Boğuşuyor: Fransa’nın güneyinde aşırı sıcak dalgasının hemen ardından başlayan şiddetli orman yangınlarıyla itfaiye ekipleri günlerdir mücadele ediyor. Turizm sezonunun ortasında yaşanan bu yangınlar, kıtanın güney ekonomisini de doğrudan tehdit ediyor.

Geçen hafta Avrupa’nın batısında sıcaklık rekorları kıran hava kütlesi, rotasını kıtanın orta, doğu ve güney kesimlerine çevirdi.

Yeni bir bölgeyi etkisi altına alan aşırı sıcaklar nedeniyle Slovakya’da termometreler 40,5 dereceyi göstererek tüm zamanların rekorunu kırdı.

Macaristan’ın başkenti Budapeşte’de sıcaklıkların 40 dereceyi aşması beklenirken, yetkililer halkın sığınabilmesi için ülke genelinde iki binden fazla klimalı serinleme merkezi açtı.

Sıcak hava dalgası batı kesimlerinde etkisini kaybetmeye başlasa da acı bilanço geride kaldı; Fransa’da sıcaklara bağlı 1000’den fazla, İspanya’da ise 800’ün üzerinde ek ölüm kaydedildi.

Sıcak dalgasının vurduğu ülkelerde morglarda yer kalmadığı bildiriliyor.

Avrupa kıtası, meteoroloji tarihinin en ölümcül ve en yoğun sıcak hava dalgalarından biriyle mücadele ediyor. Son belirlemelere göre kıta genelinde yaklaşık 150 milyon insan, mevsim normallerinin katbekat üzerindeki aşırı sıcaklar nedeniyle büyük sıkıntılar çekiyor.  Sağlık altyapısında da sorunlar yaşanıyor. Başta Fransa olmak üzere pek çok merkezde hayatını kaybedenlerin sayısında ani ve dramatik bir artış meydana geldi. Fransa’da resmi kurumlar tarafından açıklanan son verilere göre, sıcak dalgasına bağlı olarak şu ana kadar 1000’in üzerinde aşırı ölüm kayıtlara geçti. Hayatını kaybedenlerin sayısındaki bu öngörülemez patlama, hastane morglarında ve geçici defin merkezlerinde yer kalmamasına yol açtı; yetkilileri acil ek tedbirler almaya zorladı.

İklim Krizinin ve Geçmiş Dalgaların Etkileri

Uzmanlar, Avrupa’yı etkisi altına alan bu tablonun aniden ortaya çıkmadığını, küresel iklim krizinin uzun süredir devam eden bir sonucu olduğunu belirtiyorlar. Geçmiş yıllarda da kıtayı sarsan benzer sıcak hava dalgaları yaşanmış, o dönemlerde de binlerce insan hayatını kaybetmişti. Atmosfere salınan sera gazlarının etkisiyle Avrupa genelinde kentsel ısı adalarının oluştuğu, kuraklığın kronikleştiği ve sağlık sistemlerinin bu ölçekte bir krize göre yapılandırılmadığı geçmiş dönemsel raporlarda da defaatle vurgulanmıştı. 

Hükümetlerin geçmişte aldığı önlemlerin yetersiz kaldığı, termometrelerin her yıl bir önceki rekoru egale ettiği bu süreçte açıkça gözler önüne serildi.

Sıcak Dalgasına İlişkin Diğer Gelişmeler ve Kritik Detaylar

Yaşanan felaketin ardından sadece sağlık sektörü değil, günlük yaşamın tüm alanları büyük darbe aldı. Birçok Avrupa ülkesinde elektrik şebekeleri, aşırı klima kullanımı nedeniyle aşırı yüklenmeye maruz kaldı ve bölgesel kesintiler meydana geldi. Tarım arazilerinde kuraklık alarmı verilirken, nehir sularının çekilmesi nedeniyle nehir taşımacılığı ve nükleer santralleri soğutma çalışmaları da sekteye uğradı. 

Yetkililer, özellikle yaşlılar, çocuklar ve kronik rahatsızlığı olan vatandaşların zorunlu olmadıkça günün en sıcak saatlerinde dışarı çıkmamaları yönünde uyarılarını yinelerken, önümüzdeki günlerde de sıcaklıkların yüksek seyrini koruyacağı tahmin ediliyor.

Berlin, Paris, Roma ve Londra gibi büyük başkentlerin resmi açıklamaları incelendiğinde, doğrudan hükümetleri hedef alan sert suçlamalar yerine “hukukun üstünlüğü ilkesine bağlılık vurgusu” ve “endişe beyanı” gibi diplomatik açıdan güvenli limanlarda kalındığı görülüyor.

Avrupa Birliği adına  Brüksel’den yapılan resmi açıklamada, doğrudan “darbe” veya “kayyum” kelimeleri yerine dengeli bir ton tercih edildi. Yapılan açıklamada, “Hukuki süreçlerin, demokratik muhalefeti sindirmek veya siyasi alanı yeniden şekillendirmek için bir araç olarak kullanılmaması gerektiği” vurgulandı ve Türk halkının “canlı ve rekabetçi bir demokrasiyi” hak ettiği belirtildi.

Göç Korkusu Demokrasiyi Unutturdu

Berlin ve Paris kaynaklı diplomatik analizlerde, Avrupa hükümetlerinin bu derece temkinli davranmasının arkasında üç temel pragmatik neden yatıyor:

Göç ve Sığınmacı Mutabakatı: Türkiye’nin Avrupa’ya yönelik göç dalgalarını tutan bir bariyer olması, Avrupa iç siyasetini doğrudan etkiliyor.

NATO ve Bölgesel Güvenlik: Ukrayna-Rusya Savaşı ve Ortadoğu’daki gerilimler sürerken, Ankara ile stratejik ilişkileri tamamen koparma riskinden kaçınılıyor.

Sivil Toplum ve Demokratik Kitle Örgütleri Sessizliğe Tepkili

Hükümetlerin bu “pragmatik” diye tanımlanan çıkarcı  duruşu, Avrupa’nın insan hakları ve demokrasi odaklı kurumlarında ve siyasi partilerinde çok büyük bir öfkeye yol açtı. “Avrupa, kendi çıkarları için Türkiye’deki demokrasiyi feda ediyor” eleştirisi yüksek sesle dillendirilmeye başlandı.

“AB Artık Kör ve Sessiz Kalamaz”

En sert ve doğrudan tepki, Avrupa Parlamentosu kanadından geldi.            AP Türkiye Raportörü Nacho Sánchez Amor Kararı adeta bir “yargısal darbe” olarak nitelendiren Amor, sosyal medya ve basın açıklamalarında çok sert ifadeler kullandı:

“Atatürk’ün partisinin kongresi üzerindeki bu ‘mutlak butlan’ kararıyla Türkiye karanlık bir döneme giriyor. Bu, ana muhalefet partisini ortadan kaldırmak için iyi hazırlanmış bir plan; tamamen otoriter bir sistemin taslağıdır. Avrupa Birliği artık kör ve sessiz kalamaz.”

Amor, Özgür Özel’in görevden uzaklaştırılarak yerine eski yönetimin getirilmesini ve genel merkeze polis girmesini “demokratik bir sistemin alay konusu yapılması” olarak yorumladı.

Siyasi Partiler: “Yargı Silahlandırılamaz”

Avrupa Demokratları Partisi (EDP): Yayınladıkları deklarasyonda, Türkiye’nin sadece bir komşu değil, aynı zamanda NATO ortağı, AB aday ülkesi ve Avrupa Konseyi üyesi olduğunu hatırlattı. EDP açıklamasında, “Tam da bu yüzden Avrupa gözlerini kapatamaz” denilerek, yargının muhalefeti yeniden dizayn etmek ve seçilmiş liderleri susturmak amacıyla bir silah gibi kullanılmasına karşı net bir uluslararası duruş sergilenmesi istendi.

Avrupa Sosyalistler Partisi (PES): CHP’nin de ilişkili olduğu bu çatı örgüt olarak Özgür Özel yönetimine doğrudan destek verdi ve muhalefetin kurumsal özerkliğine yapılan bu müdahaleyi “kabul edilemez bir kırmızı çizginin aşılması” olarak ilan etti.

İnsan Hakları Örgütleri: “Batı Örtülü Onay Veriyor“

İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW): HRW, Avrupa hükümetlerinin ticari ve askeri ortaklıklar uğruna sessiz kalmasını eleştiren raporlar yayınladı. Yapılan değerlendirmede, “Hükümetin siyasi haklara yönelik saldırısını derinleştirdiği ve ana muhalefet partisini felç ettiği bu süreçte Batı’nın sessizliği, otoriterleşmeye verilen örtülü bir onay gibi algılanmaktadır” denildi.

“Avrupa, Mülteci Pazarlığı Nedeniyle Erdoğan’a Göz Yumuyor”

Avrupa içinde tam bir “Reelpolitik vs. Değerler Siyaseti” savaşı yaşanıyor. Avrupa kamuoyu, gazeteciler ve parlamenterler, AB liderlerinin Erdoğan yönetimiyle yürüttüğü mülteci ve güvenlik pazarlıkları nedeniyle CHP’ye yapılan müdahaleye “göz yumduğunu” savunuyor. Bu durum, Avrupa’nın kendi içindeki “demokrasi ve insan hakları savunuculuğu” imajının da ciddi şekilde sorgulanmasına yol açmış durumda.

Fransa’da dün toplam 35 milyon nüfusa sahip 96 kara bölgesinin 49’u için en yüksek alarm seviyesi olan kırmızı seviye ilan edildi.

Yetkililer, ülkenin güneybatısındaki Gironde bölgesinde hafta sonunda yaşları 80 ile 95 arasında değişen üç kişinin aşırı sıcaklar nedeniyle hayatını kaybettiğini açıkladı.

Fransa’nın yanısıra, İspanya, İtalya, Almanya ve diğer birçok Avrupa ülkesinde sıcaklıkların önümüzdeki günlerde 40 santigrat derecenin üzerine çıkması beklenirken, yetkililer kırmızı alarm ilan ederek vatandaşları dikkatli olmaya çağırdı.

Fransa Meteoroloji Kurumu Meteo-France, ülkenin yarısından fazlasında en yüksek seviyeli hava uyarısının yürürlükte olduğunu açıkladı. Bordeaux kentinde sıcaklıkların 42 dereceye ulaştığı belirtilirken, yüzlerce okulun geçici olarak kapatılmasına karar verildi.

Meteorologlara göre sıcak hava dalgası, Sahra Çölü’nden kuzeye taşınan sıcak hava kütlelerinin Avrupa üzerinde hapsolmasından kaynaklanıyor. Uzmanlar mevcut koşulların son yılların en uzun süreli sıcak hava dalgalarından birine dönüşebileceği uyarısında bulunuyor.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) İcra Direktörü Fatih Birol, Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalması halinde toplu uçuş iptallerinin “yakında” başlayacağını söyledi.

Birol, AP’ye verdiği demeçte, “Geçmişte ‘Dire Straits’ adında bir grup vardı. Şimdi durum gerçekten vahim ve bunun küresel ekonomi üzerinde büyük etkileri olacak” dedi .

Sözlerine şöyle devam etti: “Bu durum ne kadar uzarsa, dünya genelindeki ekonomik büyüme ve enflasyon için o kadar kötü olacaktır.”

Eski bir İngiliz hükümet danışmanı da, İngilizlerin İkinci Dünya Savaşı’ndaki gibi gıda karne uygulamasına hazırlanmaları gerektiği, bira ve et gibi temel gıda maddelerinin yanı sıra yaygın reçeteli ilaçlarda da kıtlık beklendiği uyarısında bulundu.

Keith Starmer, 8 yıl aradan sonra Çin’e ilk resmi ziyarette bulunan ilk Britanya Başbakanı olarak Pekin’de temaslar yapıyor. 

Bu ziyaretten önce Hindistan’ın başkenti Yeni Delhi’de Avrupa Birliği ile Hindistan arasında “bütün anlaşmaların anası” olarak tanımlanan bir ticaret anlaşması imzalanmıştı. Söz konusu anlaşma dünya ticaretinin 3’te birine denk geliyor.

Birleşik Krallık ise doğuya dönüşü Çin ile gerçekleştiriyor. Britanya Başbakanı hem daha önce gerilen ilişkileri normalleştirmek hem de iki ülke arasındaki ticari iş birliğini geliştirmek amacıyla Çin’de bulunuyor. Keith Starmer’in heyetinde Britanya’nın önde gelen 50 iş insanı da yer alıyor. 

Ziyaretin iki tarafın iş çevrelerini karşılıklı yatırıma teşvik etme, cesaretlendirme amacı taşıdığı belirtiliyor. 

Ziyaretin süresi de dikkat çekti. 8 gün bu tür resmi ziyaretler için olaya verilen önemin çok önemli bir göstergesi olarak yorumlanıyor. Nitekim Birleşik Krallık Başbakanı, ziyaret süresine dikkat çekerek, “bu heyet tarih yazıyor” dedi. 

Birleşik Krallık Başbakanı Keith Starmer, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’le ve Başbakan Li Qian ile görüşecek. 

Çin için ise bu ziyaret, ülkeye küresel karışıklık döneminde istikrarlı ve güvenilir bir ortak olarak kendini gösterme fırsatı sunuyor.

Çin ve Birleşik Krallık arasındaki ilişkiler, Çin’in, daha önce Britanya’ya bağlı olan ve anlaşma gereği devredilen Hong Kong’taki siyasi özgürlüklere yönelik baskısı ve Pekin’in Ukrayna savaşında Rusya’yı desteklemesi yüzünden gergindi. 

Avrupa Birliği, nüfusu 1 milyar 416 milyon olan bir pazarda önemli ticaret avantajları elde etti. Anlaşma aynı zamanda ticarette Avrupa Birliği’nin ABD’ye bağımlılığını önemli ölçüde azaltıyor.

Anlaşma, Avrupa Birliği Komisyon Başkanı Ursula Von der Leyen, Avrupa Konseyi Başkanı Portekiz Başbakanı Antonio Costa ve Hindistan Başbakanı Narendra Modi’nin gözetiminde Yeni Delhi’de imzalandı.

Anlaşmaya göre, Avrupa’nın Hindistan’a yönelik ihracatının %97sinde gümrük indirimleri uygulanacak.

Avrupa’nın Hindistan’a otomobil ihracatında gümrük vergileri yıllır içinde %10 düşecek.

Avrupa Birliği de Hindistan ihracat ürünlerinin %99,5’ne gümrük vergisi indirimi uygulayacak.
Anlaşma uyarınca Avrupa Birliği’nin Hindistan’a ihracatını 2 misli artıracak.
Avrupa Birliği şirketlerinin bu anlaşmadan yaklaşık 5 milyar dolar gümrük vergisi tasarrufu elde etmesi bekleniyor.

ABD Başkanı Donald Trump göreve geldiğinden bu yana çeşitli taleplerini gündeme getirip başta Avrupa ülkeleri olmak üzere gümrük vergilerini yükseltmeyi sürekli bir tehdit ya da koz olarak kullanmaktaydı.
Trump son olarak Danimarka’ya bağlı Grönland’I ele geçirmesine karşı çıkaran Avrupa ülkelerine ekstra gümrük vergisi tehdidi ortaya atmış, ardından güya yapılan bir çerçeve anlaşması sonucu bundan vaz geçmişti.

Trump sosyal medyadan yaptığı duyuruda, ekstra gümrük vergisine muhatap ülkeleri Danimarka, Norveç, İsveç, Fransa, Almanya ve Birleşik Krallık, Hollanda ve Finlandiya olarak duyurdu. 

Birleşik Devletler Başkanı, söz konusu ülkelerin ABD’nin Grönland’ı kontrol etmesine karşı çıkmaya devam etmeleri halinde ve 1 Haziran’a kadar “Grönland’ın tam ve kesin satın alımı konusunda bir anlaşma sağlanmazsa” tarifenin %25’e çıkacağını belirtti. 

Birleşik Devletler Başkanı’nın Grönland’la ilgili bu son adımından önce Danimarka’nın yanı sıra Almanya, Fransa, İsveç, Norveç, Finlandiya, Hollanda ve Birleşik Krallık, adaya sayıları az da olsa asker göndermişti. 

Fransa Grönland’a asker gönderiminin başlangıç olduğunu, ileride kuzey Atlantik’teki dev ve buzlarla kaplı adada kapsamlı bir tatbikat yapılacağını bildirmişti.