Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu bünyesinde faaliyet gösteren merkez tarafından hazırlanan eserde; Atatürk’ün aile kökenlerinden öğrenim hayatına, askerî ve siyasi mücadelesinden Cumhuriyet’in inşa sürecine kadar uzanan geniş bir dönem ele alınıyor. Fotoğraflar; kısa bilgilendirici metinler ve QR kodlar aracılığıyla zenginleştirilerek interaktif bir yapı kazandırılıyor.

Kurum yayınları arasında yer alan albüm, “Çiçek Bayramı” ve “Altılar Davası” gibi Cumhuriyet tarihinin görece az bilinen başlıklarına da ışık tutuyor. Çalışmaya ilişkin değerlendirmede bulunan Atatürk Araştırma Merkezi Başkanı Prof. Dr. Ahmet Kılınç, uzun soluklu bir emeğin ürünü olan bu albümü titizlikle tamamladıklarını ifade etti.

Albümün editörlüğünü de üstlenen Kılınç, yalnızca görsellere dayalı bir çalışma yapılmadığını belirterek şunları söyledi:

“Bu eser, fotoğraflarla sınırlı değil. Her bir kareyi tamamlayan açıklayıcı metinler ve ayrıntılı bilgiler de yer alıyor. Hem çok bilinen hem de daha önce pek görülmemiş fotoğraflar var. Bilinen karelerde ise çoğu zaman fark edilmeyen ayrıntılara dikkat çektik. Ayrıca albümü interaktif hâle getirdik. Bazı fotoğraflar, QR kodlar aracılığıyla Atatürk Ansiklopedisi ya da kurum yayınlarımıza yönlendiriyor. Okuyucu, dilediği konuda ücretsiz ve derinlemesine bilgiye ulaşabiliyor.*

Yaklaşık 350 fotoğraftan oluşan albümün kronolojik bir düzenle hazırlandığını ifade eden Kılınç, çalışmanın 1881’de başlayıp 1938’de sona erdiğini, ancak her bölümün kendi içinde tematik bir sıraya göre ele alındığını dile getirdi. Albüm; “Selanik’ten Trablusgarp’a”, “Cepheden Cepheye”, “Millî Mücadele Sahnesinde”, “Cumhuriyet’in Doğuşu ve Liderlik”, “Yenileşmenin Öncüsü” ile “Devrimler ve Toplumsal Dönüşüm” başlıkları altında ilerliyor.

Eserde, Atatürk’ün annesi Zübeyde Hanım’a ait fotoğrafların yanı sıra babası Ali Rıza Efendi’ye ilişkin soy kütüğü belgeleri de bulunuyor. Bu belgelerin, Atatürk’ün aile geçmişine dair bilinen en eski ve özgün kaynaklar arasında yer aldığı belirtiliyor.

Kılınç, Cumhuriyet dönemi tarihçilerinden Enver Behnan Şapolyo’nun özel koleksiyonundan alınan ve Ali Rıza Efendi’nin soy ağacını içeren el yazması belgenin albüme dâhil edildiğini aktararak, bu belgenin söz konusu şecereye ilişkin bilinen ilk kaynak olduğuna dikkat çekti.

Albümde, Afganistan’ın bağımsızlığı sürecine dair nadir bir fotoğrafın da yer aldığını belirten Kılınç, 10 Haziran 1921’de Ankara’daki Afgan Sefarethanesinde çekilen bu karede, bayrağı bizzat Mustafa Kemal Paşa’nın göndere çektiğini söyledi. Söz konusu fotoğrafın, kurumun özel arşivinde bulunduğunu ve bu çalışma sayesinde ilk kez geniş kitlelerle paylaşıldığını ifade etti.

Mustafa!

O yürüdü, dost düşman ayağa kalktı.
Yorgun topraklardan geçti çıplak ayakla,
Küllerin içinden doğan sabahları gördü,
Zaman ‘ilelebet’ çekildi önünden saygıyla.

Ankara onunla yürek oldu bir vatana,
Kurtuluş bir ateşti, bakışlarıyla tutuşturdu.
Ne bir taç giydi, ne de saraylardan saray seçti;
Bir masa, bir türkü, bir dost meclisi yetti.

Bir çocuğun ezberinde, bir annenin duasında,
Bir marşta, bir gözyaşında, bir umutta,
Bir ulusun can evindeydi tahtı, hiç inmedi.
Bir coğrafyanın nabzı onunla yeniden attı.

Mustafa Kemal!
Mustafa Kemal!

10 Kasım’da öldü dedilerse de sakın inanma,
O, her 23 Nisan sabahı bir çocuk sesiyle
Çelik mavisi gözlerini yeniden açıyor dünyaya
Milletin alın yazısına düşen ölümsüz bir imza gibi,
Toprağın kokusunda, dalgaların sesinde
Çağdan çağa, nefesten nefese yankılanıyor adı:

Mustafa Kemal ATATÜRK!
Mustafa Kemal ATATÜRK!
Mustafa Kemal ATATÜRK!

Hülya Bilge GÜLTEKİN

Küçük yaşta babasını kaybeden, yanına gittiği dayısının tarlasında karga kovalarken düşmanı kovalayan kurtarıcıya dönüşen Atatürk, başkomutan, lider, önder, devrimci, baş öğretmen vasıflarının yanında örnek bir insandı.

–ÇOCUKKEN BELLİYDİ-

Olgun tavırlarıyla diğerlerinden farklı olan çocukluğundan itibaren temizliğe ve giyime önem verirdi. Sık banyo yapardı. Sıcak günlerde 3 kez bile olurdu. 

Her sabah tıraş olur, akşam bir yere gidecekse ikinci kez olurdu. ‘Giyimine dikkat etmeyen insanın ne kendisine ne de topluma saygısı vardır” derdi. 

Spor yapardı. Florya Deniz Köşkü’nde kaldığında denize girer, kürek çekerdi. Yüzerken Başbakan İsmet İnönü gelirse ‘Gel de yarışalım” derdi.

Yüzme bilmeyen İsmet İnönü’yü teşvik ederdi. Bir keresinde Atatürk ‘sana bir hafta süre ‘ deyince İnönü Heybeliada’da denize girmeyi öğrendi. Çivileme atlayışları tarihe geçti.

–AKŞAM OKULU-

Atatürk arkadaşlarıyla akşamları sofrada buluşup memleket konularını konuşmayı severdi. Sofrada özgürce fikirler tartışılırdı. Yemek tabaklarının yanında kağıt kalem, masa karşısında kara tahta, harita ve ansiklopediler bulunurdu. 

Manevi kızı Sabiha Gökçen “O, bu sofrayı adeta okul haline sokmuştu. Asla içki alemi, vakit geçirme yeri değildi” diye anlatırdı.

Atatürk çok yemek yiyen biri değidi. Yemek seçmezdi. Kızkardeşi Makbule Atadan, en sevdiği yemeğin sade yağlı kuru fasulye ve pilav olduğunu, Ata’nın bu yemeğe ‘yağlı fasulye’ dediğini anlatırdı. Bazen yatmadan önce de yerdi. Karnıyarık ve pilavı karıştırırdı. İrmik helvası ve yoğurt da çok severdi.

–ENGİNAR YİYEMEDİ-

Son günlerinde canı enginar istedi. Mevsimi olmadığı için Hatay’dan sipariş verildi. Ama ömrü yetmedi.

Kahveye düşkündü. 10-15 fincan orta şekerli kahve, 2 paket de tütün içerdi.

İçki içerdi ama sarhoş biri değildi.

Yoğun vatan millet sevgisinin yanında doğa, hayvan, çiçek, ağaç sevgisi taşırdı. Sakarya isminde atı, foks isminde köpeği vardı. 

Normal zamanlarda 8-10 saat uyurdu. Uyurken pijama yerine ince ketenden kısa entari giyerdi. Ama önemli zamanlarda neredeyse hiç uyumazdı. Güneş doğarken yatardı.

Geleceği tesadüflere bırakmazdı. Planlıydı, ayrıntılı hesaplardı.

–KAHKAHA ATARDI-

Yasal olmayan, gizli işlerden hoşlanmazdı. Suikastten nefret ederdi. Kendisine suikast girişiminde bulunulunca “Benim naçiz vücudum elbet bir gün yok olacaktır. Ama Türkiye Cumhuriyeti ilelebet yaşayacaktır” demişti.

İnsan sevgisiyle doluydu. Savaşlara karşıydı. Savaş onun için sadece milletinin hayatını devam ettirmek içindi.

Kadere inanırdı ama kaderci değildi.

Özel hayatında güler yüzlü, neşeli, şen bir insandı. Şakalaşmaktan hoşlanırdı. Dostlarına takılmayı sever, küçük düşürmeden şakalar yapardı. Bazen uzun uzun kahkahalar atardı. 

Anlayışlı ve hoşgörülüydü . Eleştiriye kızmaz hatta teşvik ederdi. Sevdiklerinin nazlanmasından hoşlanırdı.

 Hassas duygusal bir yapıya da sahipti. Kayıplarını anarken ağlardı.

Anılarını anlatmaktan hoşlanırdı. Arkadaş mektuplarından öğrenildiğine göre, hayatı ‘kısa ve boş ‘ görürdü.

 Mutluluk insanların ‘kendisi için değil kendisinden sonra gelecekler için çalışmasıyla’ mümkündü.

Küçüklüğünden itibaren çok kitap okurdu. Edindiği fikirleri arkadaşlarıyla paylaşırdı

Halk içinde gezmeyi severdi. Dertlerini dinlerdi. 

-ÇUCUK DERDİ-

Atatürk, yakın gördüğü kişilerle yaptığı sohbetlerde Rumeli ağzı “çucuk” diye seslenirdi.

Sinirlendiğinde sağ elinin işaret parmağını büküp masaya vururdu.

İstemediği bir konuşmayı ‘Başka?’ diye sorarak bitmesi için işaret verirdi. ‘Yani’ kelimesini çok kullanırdı. Uzayan konuşmalarda ‘yani’ diyerek asıl konuya gelinmesini isterdi. 

Bazı kelimeleri söyleyişi farklıydı; tapanca (tabanca), kirpaç (kırbaç), henus (henüz), muhakkaka (muhakkak), yuğurt (yoğurt), sarfoş (sarhoş) teleffuzu vardı. 

Atatürk güzel sanatları eğitim, kültür ve bilim devrimlerinin parçası olarak görürdü.  

Gençlik yıllarından Batı danslarına ilgiliydi. v Cumhuriyet balolarında tango ve vals çaldırır, kendi de dans ederdi.

–UNUTULMAMAK İSTERDİ-

Milletinin kendisini unutmamasını isterdi. 

“O kadar sevdiğim milletin beni unutması ruhum için en acı azap olur” demişti.

10’uncu Yıl Nutku’na çevresinin önerisiyle okumaktan vazgeçtiği şu satırları da yazmıştı. 

“Türk milletinden ve bütün uygarlık aleminden dileğim şudur; Beni hatırlayınız…”

Hiç unutmayız ki hatırlayalım…

Bu kalp seni unutur mu…

Zeynep Nurten UZER

Herhalde dünyada başka örneği yoktur.

Halkı, sıkıntılar içinde olduğu her dönemde O’na sığınır.

Her ulusal bayramda, kutlanması gereken günlerde, ülkenin bağımsızlığının tehlikeye düştüğünün her hissedilişinde Anıtkabri milyonlarca insanla dolar taşar.

Şu anda, ölümünün 87. Yılında andığımız bu günlerde, bir kez daha hem fiziksel, hem sanal dünyada hiçbir ulusal Önder’e nasip olmamış bir anma patlaması yaşanıyor.

Tıpkı sosyal medyanın olmadığı, 17 milyonluk radyosuz, televizyonsuz, toplam gazete tirajlarının birkaç bini geçmediği 1938 Türkiye’sinde ölümünün yarattığı büyük travma gibi.

O gün insanların “bir yarım kalmışlık” duygusuyla göz yaşları içinde sokaklara dökülüp onu uğurlamaya koştukları gibi.

O uğursuz 10 Kasım günü, daha 15 yıl önce topuyla tüfeğiyle ülkeyi işgal eden düşmana karşı eşi görülmemiş bir halk hareketi yaratıp orduya dönüştürerek ülkeden def eden Mustafa Kemal paşa hayata gözlerini yummuştu.

Halkını kulluktan kurtarıp vatandaş yapan, yüzde 99’larda seyreden okuma yazma bilmeme oranını azaltmakta sıçrama yapan, insanları kadın hakları diye bir şeyden haberdar edip bunu uygulayan Atatürk, öldüğü anda ülkede bir sosyolojik hadise halini almıştı.

Bu sosyolojik hadise, henüz cenazesi özel bir trenle defnedilmek üzere İstanbul’dan Ankara’ya getirilirken yaşanmıştı.

Tren gece boyu yol aldığı halde, içinden ya da yakınından geçtiği köylerde, ilçelerde ve il merkezlerinde saatlerce yolunu gözleyen on binler, O’nu en derin saygıları ve en içten göz yaşlarıyla uğurlamışlardı.

Zira, henüz 15 yıl önce “yeni bir yaşam tarzına” adım atan kitleler birden bire kendilerini boşlukta hissetmeye başlamışlardı.

Gerçek bir sosyolojik travma yaşanıyordu.

Bu, birden bire insanların benliğini saran yalnızlık, hatta yenilmişlik duygusunu aşıp Cumhuriyet treninin yola devam etmesini sağlamak kurucu kadroların işiydi. 

O kadrolar, Önder’in kaybının ertesi günü Türkiye Büyük Millet Meclisi’ni toplayıp yeni Cumhurbaşkanı’nı seçmişlerdi. 

Kurtuluş savaşındaki en yakın silah arkadaşı, Cumhuriyetin ilk başbakanı İsmet İnönü’yü.

İnönü’nün Cumhurbaşkanı seçilmesi, ortaya çıkabilecek kaos ortamının önüne geçmiş, dumanlı havayı seven bazı kötü niyetlilerin harekete geçmelerini engellemişti.

İsmet Paşa, Atatürk’ün ölümüyle ilgili beyanatında “halkı adına” şöyle demişti:

“Devletimizin banisi, vatan ve milletin yüce hadimi, aziz kahraman Atatürk:

Vatan sana minnettardır!”

İlerde cumhuriyet düşmanı mütareke artığı liberallerin “yine kendi kendimize övünüyoruz” diye alay edeceği bu sözler, döneminde tam bir gerçekliği ifade ediyordu.

Halkı aldatmak için o günlerin koşullarını bugünkü gibi gören anakronik yaklaşımlarla o dönemleri yerden yere vuranlar bilmez, babaları düşmanla savaşırken dedeleriyle çuvallara ekmek doldurup işgalci düşmanlardan dağlara kaçan çocuklar bilirdi bu minnettarlığı.

İlan edileli henüz birkaç yıl olmuş Cumhuriyeti palazlanmadan yerle bir etmek için isyan çıkaran yobaz- gericilerin ihanetlerini yaşayanlar bilirdi.

O günler  halk desteği olmadan aşılamazdı.

Ancak, bazı çevreler kızsalar da nefret de etseler, anısını 87 yıl boyunca itibarsızlaştırmaya çalışanlar olsa da güven duyulan bir Önder ve kurtuluş savaşını seçilmiş mebusların oluşturduğu Meclis’le yöneten kadrolarla aşıldı.

Atatürk’ün ölümünden sonra, bu ülke bir çok badireler atlattı.

Bunların en önemlisi, ölümünden hemen bir yıl sonra başlayan ve hiçbir ülkenin dışında kalamadığı ikinci dünya savaşından korunmak olmuştu.

Atatürk’ün Yurtta Sulh, Cihanda Sulh diye dile getirdiği barışçı ilke doğrultusunda. (Gerçi 78 yıl sonra bir takım darbeci hainler Yurtta Sulh sözcüğünü kurmak istedikleri cuntanın adı olarak seçmişler, ancak başaramamışlardı.)

1980’lerde başlayan neoliberal dönemde savaşa katılmamanın Türkiye’yi ekonomik olarak geri bıraktığını söyleyen Amerikan iş adamı özentisi bir takım densizler çıksa da, toplamda 60 milyon insanın öldüğü bir dünya savaşında, 20 milyonluk ülkeden kaç kurban verileceğini hesaplayan olmamıştı!

Atatürk’ün bu ülkeye, kurucusu olduğu Cumhuriyete katkıları, ölümünün üzerinden yıllar geçtikçe daha anlaşılır, daha takdir edilir, vatandaşları tarafından giderek daha çok karşılık bulur olmuştur.

Zira, Atatürk bu ülke için eşi benzeri görülmemiş bir sosyolojik hadisedir artık.

Bunun en önemli göstergesi, bugün Ankara’da Anıtkabir’e, diğer illerde anma yerlerine akın eden milyonlardır.

Dünyanın her ülkesinde ulusal kahramanlar elbette vardır ve onlar için de ölüm yıl dönümlerinde, doğum günlerinde anma törenleri yapılır.

Ancak , ülkesi ve halkı üzerinde bağımsızlık yanlısı, ilerici tutumları her yıl daha etkili hale gelen bir örnek yoktur.

Saygıyla anıyoruz!

COŞKUN KARTAL

Tabii zamanla kütüphanelerin rafları arasında dolanmayı, dünyanın bin türlü hâline çok yakınken bir o kadar da uzak kitapçılardan kitap seçmeyi de çok sevdim. Türkiye İş Bankası Yayınları’nın renkli ve hareketli çocuk kitapları da bebeklikten çocukluğa gelişim sürecinde bebeğinize ayırdığınız zaman içerisinde keyifli bir oyun arkadaşı oluyor. Yakınlarından geçerken genelde kitap kampanyalarını merak edip uğrarım. O günlerden birinde kendim için de bir kitap bakarken Gürbüz D. Tüfekçi’nin derlediği Atatürk’ün Okuduğu Kitaplar adlı kitabı fark ettim. Kitaplığımdaki yerini aldıktan sonra geçtiğimiz hafta boyunca incelemeye koyuldum. 

Hani biz kitap kurtları okuduğumuz satırların arasındaki altın cümlelerin altını çizmeye bayılırız ya işte Atamızın da okuduğu kitaplarda önemli bulduğu yerleri bir işaretleme yöntemi, beğendiği fikirlerin altını çizme alışkanlığı varmış. Okumayı en çok sevdiği dil kaynaklarda anadilinin yanında çoğunlukla Fransızca olarak belirtilmiş. Tahmini beş bin kadar kitaptan oluşan kütüphanesinin büyük bir çoğunluğunda tarih kitapları yer alırmış. Henüz okumadığı kitapların kendisine hediye edilmesini de severmiş. Türk, Osmanlı ve İslam tarihi kitaplarıyla birlikte dünya tarihini de okumuş ve gelişmeleri takip etmiş. H.G. Wells’in Dünya Tarihinin Ana Hatları adlı kitabı yine bu dönemde çok beğendiği kitaplar arasındadır. Dil, sosyoloji, antropoloji, ekonomi, hukuki, askerî alanlarda da oldukça fazla sayıda kitap okumuş. Akşam sofralarının da vazgeçilmez aksesuarları arasında kitaplar, kağıtlar, kara tahta, not defterleri yer alırmış.

Bu kadar bilim dalı hakkında okuyup araştırma yaparken kalbinde edebiyata da yer ayırdığını birçok kaynakta görmüşsünüzdür. Namık Kemal ve Tevfik Fikret’e olan sevgisi bilinir. Faruk Nafiz Çamlıbel şiirlerini de sevmiş, Serveti Fünun şairlerini de okumuştur. Yaşadığı dönemin genç şairlerinden de övgü ve desteklerini esirgememiş. Yine Reşat Nuri Güntekin’in Çalıkuşu romanını sevdiği, tavsiye ettiği birçok kaynakta geçer. Dünya edebiyatından da Balzac ve Maupassant okumayı tercih etmiştir.

Türk Dili ile ilgili çalışmaları için sözlük okumalarına ve araştırmalarına da ayrı bir yer ayırmıştır.

Bir önderin çocukken kısıtlı imkânlarla eline geçen az miktardaki harçlığın yarısını da kitaplar için harcaması ne kadar tanıdık ve samimi bizim için. Çok beğendiği kitabı ise sabaha kadar merak ve heyecanla bitirmesi de tam olarak bibliyofillerin anlayacağı, mutlu olacağı bir durum. Yani okumak ona göre de sevgiden öte vazgeçilmez bir aşktır. Onu bize kazandıran bir ülkenin önderi hâline getiren birçok değeri de okumakla edindiğini iddia etmiş bahsedilen anılarında. Başka bir anısında da öncüsü olduğu kültür ve sanat savaşı için bir İstanbul yolculuğu sırasında yanında götüreceği kitapları kutulara koydurmak yerine cephane sandıklarıyla taşıtmış. Tüm bu anıları ve daha fazlasını hatta okuduğu kitaplardaki işaretlemelerini, altı çizili cümleleri ve notlarını en başta yazdığım Atatürk’ün Okuduğu Kitaplar adlı kitapta bulabilirsiniz.

“Okumaktan ve yazmaktan asla vazgeçme,” bana bir baba nasihatidir. Sonsuz ve sınırsız bir yolculuktur. Ömrümüzün yettiği kadar keyifli ve çokça okumak dileğiyle. Atamıza ve yanı başında yıllarca onun kitap sevgisine tanık olmuş ve emek vermiş olan Nuri Ulusu’ya  saygıyla.

irem SEVAL

Gazi Mustafa Kemal Atatürk…

Öngörüsüyle bir devleti küllerinden doğuran, milletine yalnız bir vatan değil, bir ufuk, bir istikamet armağan eden bu eşsiz lideri, aramızdan ayrılışının 87. yılında yine minnetle, şükranla ve derin bir saygıyla anıyoruz.

Mustafa Kemal’in yetiştiği topraklar, aldığı eğitim, dokunduğu insanlar…

Hepsi bir araya gelerek onda benzersiz bir karakterin mayasını tuttu.

Selanik’ten Manastır’a, Harp Okulu’ndan Harp Akademisi’ne uzanan yolculuğu; yalnızca bir subayın değil, bir milletin gelecekteki kurtarıcısının ruhunu yoğuran bir ocaktı.

Asker olarak başlayan hayatı, bir ulusun kaderine yön veren devlet adamlığının kapılarını araladı.

Yirminci yüzyılın yetiştirdiği en büyük önderlerden biri olan Atatürk’ün en belirgin niteliklerinden biri, üstün komutanlık yeteneğidir.

Çanakkale’de, Trablusgarp’ta, Balkanlarda, Kafkasya’da, Filistin’de ve nihayet Anadolu’nun dört bir yanında icra ettiği görevler; onun savaş meydanlarında kazandığı deneyimlerin ve askeri dehasının en canlı kanıtlarıdır.

Savaşı yalnız bir çatışma olarak görmedi; Ordusunu yönetirken boş kahramanlıktan, hesapsız hamlelerden kaçındı.

Gerektiğinde geri çekilmeyi zaferin bir parçası sayacak kadar olgun, gerektiğinde ileri atılmayı kaderi değiştirecek kadar cesurdu.

Savaşların içinden gelen Mustafa Kemal, ordularını sevk ve idare ederken gerektiği yerde sabırla beklemiş, gerektiği yerde kararlı hamlelerle inisiyatifi ele almıştır.

Stratejiyi bir sanat, komutanlığı bir mesuliyet, askeri ise emaneti görmüştür.

Kayıpları azaltmayı, sonuç getirmeyecek çatışmalardan kaçınmayı, fakat zamanı geldiğinde kesin ve cesur kararlar almayı bilmiştir. Bu yönüyle, bir komutandan çok daha fazlası; askeri aklın ve stratejik sezginin vücut bulmuş halidir.

Gazilik unvanı ve mareşallik rütbesi kendisine verildiğinde, Sakarya’nın batısında Türk ordusu için yeni bir dönem başlıyordu.

O gün “Mehmetçikler’e…” başlığıyla gönderdiği mektupta söylediği şu sözler, onun askerine duyduğu sevginin ve insani inceliğinin tarih sayfalarındaki en özel örneklerinden biridir:

“Dünyanın hiçbir ordusunda yüreği seninkinden daha temiz, daha sağlam bir askere rast gelinmemiştir… Kanaatinle, imanınla, itaatinle, hiçbir korkunun yıldıramadığı, demir gibi kalbinle düşmanı nihayet alt eden büyük gayretin için gönül borcumu ve teşekkürlerimi söylemeyi kendime en aziz borç bilirim.”

Atatürk’ün gerçek büyüklüğü, askeri başarılarının ötesinde; savaşın bittiği yerde çok daha kutsal bir görevin başladığını görebilmesindedir.

Zaferle taçlanan bir devrin ardından, yeni maceraların peşine düşmek yerine milletini barışın, aklın ve medeniyetin yolunda ilerletmeyi tercih etmiştir.

Savaşın acısını yakından tanıyan bir komutan olarak, “Savaş zaruri ve hayati olmadıkça bir cinayettir.” sözünde insanlığın özlemini, barışın değerini ve kendi vicdani duruşunu özetlemiştir.

Ona göre milletin hayatı tehlikeye girmedikçe savaşmanın anlamı yoktur; barış ise milletler için gerçek uygarlığın kapısıdır.

Bugün Atatürk’ün hayatı, düşünceleri ve eylemleri; siyasetçilerden düşünürlere, komutanlardan gençlere kadar her kesim için tükenmez bir ilham kaynağıdır.

Atatürk; gerçekçiliğiyle olduğu kadar idealizmiyle, cesaretiyle olduğu kadar sağduyusuyla, sarsılmaz inancıyla olduğu kadar insan sevgisiyle de dünyanın nadir gördüğü bir liderdir.

Türk Milleti’nin Atasına duyduğu saygı derin, sevgisi sonsuz ve bağlılığı koşulsuzdur.

Tarihimiz kahramanlarla doludur elbette; fakat Atatürk’ün gönüllerdeki yeri bambaşkadır.

Çünkü O, 19 Mayıs 1919’da milletinin başına geçerek tarihin en büyük kurtuluş mücadelesini başlatmış, yurdu kurtarmıştır. Cumhuriyet ile özdeşleştirdiği ulusunu çağdaş dünyanın onurlu bir üyesi haline getirmiştir.

Bugün bu ülkede soluyan her özgür nefeste, toprağımızın üzerinde yükselen her değerli eserde onun emeği, onun vizyonu, onun cesareti vardır.

Eşsiz kahraman Atatürk…

Vatan ve millet sana minnettardır. Türklerin daima kalbinde yaşayacaksın. Ruhun şad olsun.

Son sözse: Gerçek zafer kalpleri kazanmaktır.

İsmet HERGÜNŞEN

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün cumhurbaşkanlığı döneminde, İstanbul’da bir fotoğraf stüdyosunda çektirdiği seri fotoğraflara ait video görüntüler ortaya çıktı. Atatürk’ün gün yüzüne çıkmamış veya çok ender bilinen fotoğraf ve videolarının arşivini yapan Ali Taner Tümer adlı öğrenci, 1927 yılında çekilmiş bu seri fotoğraf çekimi ve videosuna 1950’lerin ortasında çekildiği düşünülen bir belgeselden ulaştı.

Fotoğraf çekimine ait fotoğraflar ve bu ana ait video görüntülerine ilişkin bilgi veren Tümer, “Atatürk’ün 1 Temmuz 1927’de İstanbul’a gelişinden sonra kayda alındığı biliniyor. İstanbul’da bir fotoğrafçıda fotoğrafları çekilmiştir ve Atatürk’ün kısa bir filmi alınmıştır. Görüntülerin daha uzun olduğunu düşünüyorum ve daha önce doğru tarih ve bilgilendirme ile paylaşılmamıştır” dedi.

Atatürk’ün bu görüntüsü ve fotoğraflarının kayda alındığı tarihin Cumhurbaşkanlığının birinci dönemi olduğunu söyleyen Tümer, “Görüntüler Temmuz 1927’de çekilmiştir.

Bu bilgiyi destekleyen ise Atamızın fotoğraflarını belirli tarihlerde önemli devlet başkanları, yakın çevresinde bazı kişilere imzalamasından anlaşılmaktadır. Örnek olarak Atatürk’ün bu fotoğraflarından 1 tanesi Temmuz 1927’de Servet-i Fünun dergisinde kapak olmuştur. Sovyet Büyükelçisi Suriç’e imzaladığı biliniyor. Bir diğer örnek ise Atatürk bu fotoğrafını Eylül 1927’de en yakın arkadaşlarından Nuri Conker Bey’e imzalıyor, bir koleksiyonerde bulunuyor, onu şans eseri gördüm” diye konuştu.

DHA, Gerçek Gündem

Karanlıkta Akan Bir Yıldız: Mustafa Kemal Atatürk” sergisi, adını Nâzım Hikmet’in Kuvâyi Milliye Destanı’ndan alıyor.

Sergide, Mustafa Kemal Atatürk’e ait daha önce kamuoyuna sunulmamış 150 fotoğraf, kişisel eşyalar, döneme ait belgeler, yazışmalar, telgraflar, basın yayın örnekleri ve çeşitli objeler yer alıyor.

Ziyaretçiler, sergide Atatürk’ün imzaladığı fotoğraflar, yerli ve yabancı fotoğrafçılar tarafından çekilmiş kareler ile dönemin atmosferine tanıklık edebiliyor. 

Ayrıca, Zübeyde Hanım’a ait bir mektup, dikkat çeken belgeler arasında yer alıyor ve döneme dair duygusal bir bağ kurmayı mümkün kılıyor.

Sergi, 1909’dan başlayarak  Çanakkale Savaşları, Osmanlı’nın çöküş süreci, Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet’in kuruluşuna kadar uzanan tarihsel kesiti görsel belgeler eşliğinde sunuyor. Ziyaretçiler, farklı dönemlere ait detaylı içeriklerle Türkiye tarihinin dönüm noktalarına dair bir perspektif edinebiliyor.

Sergi 6 Temmuz’a kadar açık kalacak.

Kararlarımızı; deney ve nesnel gözlemlere göre değil, inanca ve öznel gözlemlere göre vermişiz. Sonuçları belirleyen hiçbir sürece gereği kadar katılım sağlayamamışız.

Kimileri kararlarıyla kendilerini, ülkelerini ve dünyayı şekillendirirken bu sorumluluk bizlere hiç uğramamıştır.

Akıl yürütmenin yöntemi olan tümdengelim, tümevarım ve benzetme, kararsızlığımıza neden olmuş, bedeli çok yüksek olarak topluma yansımıştır.
Geçmişten gelen ve bugünü zenginleştiren bilgilere rağmen kararlarımız geleceğe yönelik çok fazla kazanımlara dönüşememiştir.

Yaşam; Kararlarımızla huzuru, hüznü ve umudu çelişki gibi görünse de içinde barındırıyor.
’’İyi bir karar; iyi bir fikir ve bilgi birikiminden doğan sağlıklı bir çocuktur’’ diyor Andrew Roy Duncan.

İyi kararlar nereye odaklanılacağını gösteriyor!…

Atatürk ve Nazım Hikmet…

Nazım Hikmet, arkadaşı Vala Nurettin’le Milli Mücadele’ye katılmak üzere İnebolu üzerinden Ankara’ya gittiğinde, Paşa’yla tanışma fırsatı bulur.
Tanıştırılma sırası kendisine gelince;
’Ben İstanbullu değilim Paşam’ der.
Paşa güler.
’Yaaa! Peki nerelisiniz?
’Selanikli sizin gibi!…
Demek ki, hemşehriyiz.
’Bundan gurur duyuyorum Paşam…’
Paşa birden ciddileşir.
Güzel şiirler yazdığınız söylendi,
Mevzulu şiirler mi bunlar?
’Umumiyetle öyle…’
Paşa cevap verir;
’Umumiyetle yetmez. Şu sıralar mevzulu şiirler yazmalısınız. Memleketin buna ihtiyacı var.’
(Orhan Karaveli, Tanıdığım Nazım Hikmet)

Bir asır sonra, tıpkı bugün olduğu gibi…

Mevzu bol, ahali sessiz ve kayıp yıllar bir türlü azalmıyor!

Bir avuç aslan yürekli kahramana rağmen!…

Saygı, sevgi ve inançla.
Kemal Yalnız

Ne yazık ki O’nun bize Nutuk’unda, Gençliğe Hitâbesi’nde, söylevlerinde verdiği yükümlülükleri, sorumlulukları yerine getiremeyişimizin ezikliğini benliğimizde hissediyoruz…

Bize mirası olarak emanet ettiği eserleri içinden ikisini öne çıkararak şunları söylemişti:

“Benim iki büyük eserim vardır; biri Türkiye Cumhuriyeti diğeri Cumhuriyet Halk Partisi’dir.” 

Şimdi kendilerini “Atatürkçü” olarak tanımlayanlara soruyorum:

“Türkiye Cumhuriyeti’nin bütünlüğüne kasteden, cennet vatanımızı bölmek ve parçalamak isteyenlere karşı Mustafa Kemal Atatürk’ün başlattığı ‘Kuvayı Millîye’ ve ‘Kurtuluş Savaşı Ruhu’ ile mücadele edebiliyor muyuz?..”

Cumhuriyet bizden “fikri hür, vicdanı hür, irfanı hür nesiller” yetiştirmemizi bekliyordu. “Cumhuriyeti biz kurduk onu siz yaşatacaksınız. Cumhuriyet, milletin kurduğu, milletin kendi kendini yönettiği egemenlik kaynağının millete ait olduğu, hükümet ve devlet başkanının seçimle geldiği bir yönetimdir.” diyerek ekliyordu : 

“Hakimiyet kayıtsız şartsız milletindir!”… 

Laik Cumhuriyet’in birinci hedefi demokrasidir. Cumhuriyet özgürlüktür, bağımsızlıktır, insanca yaşamaktır, her alanda ilerlemenin yoludur. Atatürk kurduğu Cumhuriyette günümüz koşullarında demokrasiyi, laikliği, sosyal devlet anlayışı, hukukun üstünlüğü ilkesini, adaletin yüceliği kavramının yerleşmiş olduğunu görmek isterdi. Çünkü Cumhuriyet’i, eğitimli, kültürlü, geleceğe güvenle bakan, fikri hür, vicdanı hür, irfanı hür, aydın gençliğe; “Ey Türk Gençliği, birinci vazifen Türk İstiklâlini, Türk Cumhuriyetini ilelebet korumaktır.” diyerek emanet etmişti…

Ne acıdır ki bu devletin ve memleketin nimetlerinden yararlanan her birey ulusun birliğine, ay yıldızlı bayrağın şanına, demokrasi ve adaletin üstünlüğüne ve laiklik ilkelerine bağlı olarak fikri hür, vicdanı hür, irfanı hür yurttaşlar olarak Mustafa Kemal Atatürk’ün 101 yıllık emaneti olan bağımsızlık ve cumhuriyetini sonsuza dek koruma ve kollama görevini gereğince yerine getiremiyor… 

Son 22 yıldır ülkeyi yönetenlerin, laik, demokratik, erklerin ayrılığı temelinde parlamenter sisteme dayalı, ulusal bağımsızlığını koruyan yönetim biçiminden son yıllarda uzaklaşmasını derin bir kaygıyla izlemekteyiz…

Tüm siyasetçiler ağız birliği ederek “Cumhuriyet, Atatürk’ün Türk Milletine bahşettiği en büyük hazinedir” derler…

Üzülerek belirtmek isterim ki, Atatürk Cumhuriyeti’nin dün olduğu gibi bugün de, gelecekte de en büyük hazinesi olarak benimsemesi gereken iktidardaki ve muhalefetteki siyasetçiler, siyasetçi esnafı, demokrasinin temelinde bulunan ülkenin yüksek menfaatleri ile milletin refahını amaçlayan “asgarî müşterekler” üzerinde bile anlaşamıyorlar…

Mustafa Kemal Atatürk, 28 Ekim 1923’te Çankaya Köşkü’nde, silah arkadaşları ve milletvekillerinin bulunduğu bir yemekte, “Efendiler, yarın cumhuriyeti ilan edeceğiz” sözüyle padişahlık/ imparatorluk idaresinden ‘egemenliğin kayıtsız şartsız milletin’ olduğu yönetim şekline geçileceğini duyurdu. Bir gün sonra, 29 Ekim Pazartesi günü bir gün önce dediği gibi Cumhuriyet kuruldu. Atatürk, ülkenin ilk cumhurbaşkanı seçildi…

Ankara Kalesi’nden 100 pare top atışı yapıldı. Atatürk’ün “Benim en büyük eserim” dediği Cumhuriyet’in kuruluşunu, İstiklâl Mücadelesi’ni kazanırken yorulan, yara alan ancak bağımsızlığını kazanmanın heyecan ve gururunu yaşayan halk sokaklarda kutladı…

‘Cumhuriyet’ demek, Kurtuluş Savaşı sırasında Batılı ülkelerin göz diktiği topraklarda bağımsızlık demekti; seçme seçilme hakkı, padişahın kulluğundan ‘yurttaşlığa’ geçiş demekti.

Hasan Tahsin’in, Sütçü İmam’ın, Halide Onbaşı’nın, Yörük Ali’nin ve adı bu satırlara sığmayan çok sayıda Kurtuluş Savaşı kahramanının, Atatürk ve silâh arkadaşlarının önderliğindeki mücadelesinin ardından kurulan Cumhuriyet 101 yaşında. Ancak günümüzde Atatürk Cumhuriyeti’nin kuruluş ilkelerine ve değerlerine gereğince sahip çıkılabiliyor mu?..

9 Eylül 1923 tarihinde Gazi Mustafa Kemal Atatürk tarafından “Halk Fırkası” adıyla kurulan Cumhuriyet Halk Partisi de 101 yaşında.

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu ve ilk yasal siyasi partisi olma özelliklerini taşıyan Cumhuriyet Halk Partisi, 1923 yılından 1950 yılına kadar aralıksız iktidar olmuş ve 1946 yılına kadar genellikle tek parti olarak yönetimde kalmıştı. CHP Türkiye’de en uzun süre iktidarda kalmış siyasi partidir. 31 Mart 2024 yerel seçimlerdeki sonuçlarına göre CHP’nin iktidara gelebilme umutları yeşerdi…

Ne yazık ki son haftalarda CHP’de koltuk savaşları alevlendi: Özgür Özel, Ekrem İmamoğlu ve Kılıçdaroğlu arasındaki çekişme derinleşiyor…

Türkiye’nin ana muhalefet partisi Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), içindeki büyük güç ve koltuk savaşlarıyla yeniden gündeme geldi. Kemal Kılıçdaroğlu, Özgür Özel ve Ekrem İmamoğlu arasında süregelen mücadele, partiyi üç ana kampa bölmekte ve tartışmalar giderek daha  derinleşmekte…

CHP içindeki güç savaşının fitilini ateşleyen olaylardan biri, Esenyurt Belediye Başkanı Ahmet Özer’in tutuklanmasıyla başladı. Bu gelişme sonrası Özgür Özel’in parti içindeki konumu daha fazla sorgulanmaya başlandı. Bu eleştiriler, Özgür Özel’in liderliğindeki CHP’nin içindeki destek ve direncin de büyüdüğünü gösteriyor…

Bir diğer önemli tartışma konusu da CHP’nin DEM (Demokratik Sol Parti) ile yakınlaşması oldu…

Ekrem İmamoğlu’nun artan etkisi Parti içinde rahatsızlık doğurdu…

İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun  son dönemde parti içindeki etkisi artarken, bu durum bazı CHP üyelerinde huzursuzluk yarattı. CHP Grup Başkanvekili Ali Mahir Başarır, İmamoğlu’nun son zamanlarda “genel başkan gibi” konuşmasından duyduğu rahatsızlığı dile getirdi. Başarır, İmamoğlu’nun sadece bir belediye başkanı olduğunu hatırlatarak, İmamoğlu’nun liderlik yolunda dikkatli olması gerektiğini belirtti. Bazı CHP milletvekilleri ise İmamoğlu’nun parti liderliğine aday olmaya çalışmasının, CHP’nin temel ideolojik yapısına zarar vereceğini düşünüyor…

Bu çekişmelerin ortasında, Kemal Kılıçdaroğlu, Özgür Özel ve Ekrem İmamoğlu arasındaki güç mücadelesi giderek daha sert bir hal alıyor. Özel’in liderliğine karşı olanlar, İmamoğlu’nun yükselen etkisinden rahatsızken, Kılıçdaroğlu’nun eski genel başkan olarak partideki pozisyonu da sorguluyor. Mansur Yavaş ise bu karmaşa içinde öne çıkamıyor ve ister istemez liderlik vasfı tartışmaya açılıyor…

Bizim düşüncemize göre, CHP’nin şu anda yapacağı iş belediyelerin başarılı olması için destek sağlamak, Türkiye’nin gerçek gündemi ekonomiye odaklanmaktır. Gereksiz fanteziler sayılan “normalleşme”, “yumuşama” ana muhalefet partisinin gündemi şu ortamda olmamalı…

Cumhurbaşkanı adaylığı tartışmasının partide çok erken başlaması da ayrı bir eleştiri konusu…

Genel Merkez yöneticilerinin ve adı geçen aktörlerin bunu görmesi lazım. Çünkü seçmen dağınık bir parti görmek istemiyor. Klikler ve parti içi tartışmalardan uzaklaşılması şart. CHP, kurumsal kimliği ön planda ve parti içi disiplinine uyulan bir parti olursa bu tartışmaların hiçbiri yaşanmaz… Genel Başkan ile belediye başkanlarının açıklamaları kesinlikle birbiri ile çelişmemeli…

Parti içindeki bu çekişmelerin, CHP’nin geleceği üzerinde önemli bir etki yaratması olasılığı, “Atatürk’ün askerleri” gerçek Atatürkçüler tarafından derin bir kaygıyla izleniyor…Bu günler CHP açısından çok kritik bir viraj olup uzun vadede kırılmalara bile neden olabilir….

Özgür Özel’in liderliğini pekiştirmesi, İmamoğlu’nun potansiyel liderlik iddiaları ve Kemal Kılıçdaroğlu’nun eski genel başkan olarak güçlü duruşunun yanı sıra Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş’ın adaylık hamleleri, parti içinde ciddi bir liderlik yarışı doğurdu…

Özellikle CHP’de Ön Seçim tartışmalarının bu mücadelenin en belirleyici konularından biri haline geldiğini görüyoruz. Parti içindeki bu gerilimlerin, CHP’nin Türkiye’deki ana muhalefet rolünü nasıl şekillendireceği önümüzdeki aylarda netleşecek…

Türkiye Cumhuriyeti kuruluşundan bir asır sonra muhtemelen tarihinin en büyük krizini yaşıyor. Mevcut eğilimler uzun yıllar Batının müttefiki iken düşman bir tek adam rejimine dönüşen ülkemiz ile ilgili olarak çok daha kötü şeylerin olacağına dair kaygıları besliyor…

Son söz olarak toparlarsam, Atatürk’ün bize en büyük emanetleri olarak teslim ettiği iki büyük eseri Cumhuriyet Rejimi’nde ve Cumhuriyet Halk Partisi’nde durumlar iç açıcı değil…

Peki biz Atatürkçüler bu açmazlardan kurtulmak için neler yapmalıyız?..

“Olmak ya da olmamak! İşte bütün sorun bu…”

Mehmet Cemal BEŞKARDEŞ

Mehmet Cemal Beşkardeş