Asteroitten neredeyse dokuz ons kaya, toz ve uzay kiri toplayan bir kapsül 24 Eylül Pazar günü Dünya’ya indi .

Bilim insanları, kapsülün yaşamın nasıl başladığına dair önemli bilgiler edinmelerine yardımcı olabileceğini umuyor.

ABD Uzay ve Havacılık Dairesi’nin (NASA) OSIRIS-REx misyonu kapsamında Bennu asteroidinden taş ve toz örnekleri taşıyan kapsül geçtiğimiz günlerde Dünya’ya indi. NASA yetkilileri kapsülün içinden çıkanlar konusunda konuşmakta gönülsüz davranıyor. Ancak kamuoyuyla paylaşılan ufak ipuçları, önümüzdeki günlerde çok heyecan verici haberler alabileceğimize işaret ediyor.

NASA’nın internet sitesinde yayımlanan blog yazısına göre, ilk etapta örnek alma işlemi beklenenden daha yavaş ilerliyor. Ancak bunun sebebi bir olumsuzluk değil. Aksine, kapsülün hem iç yüzeyi hem de dışı o kadar çok Bennu tozuyla kaplı ki araştırmacılar kapsülü ön gördüklerinden çok daha yavaş ve dikkatli bir biçimde parçalarına ayırmak zorunda.

OSIRIS-REx misyonunun yöneticilerinden, NASA Johnson Uzay Merkezi araştırmacısı Christopher Snead, “Yaşadığımız en harika ‘sorun’ çok fazla malzeme olması. Bunları toplamak tahminimizden daha uzun sürüyor” dedi.

Snead, “TAGSAM başlığının dışında çok fazla malzeme var ki bu başlı başına çok ilginç bir durum Bütün bu malzemenin orada olması gerçekten olağanüstü” ifadelerini kullandı.

Açılımı “Touch-and-Go Sample Acquisition Mechanism” olan TAGSAM, OSIRIS-REx’in Bennu asteroidinden toprak örnekleri almak için kullandığı robotik kolun adı. Bennu’dan alınan örneklerin 24 Eylül tarihinde Dünya’ya inişi 7 yıllık bir misyonun sonu olmuştu. TAGSAM başlığı mühürlü bir kapsülün içinde Dünya’ya bırakılırken, OSIRIS-REx’te başka bir asteroidden örnek almak üzere yoluna devam etmişti.

Alınan örneklerin önemli bir kısmı halihazırda kapalı haldeki TAGSAM başlığının içinde duruyor. Ancak TAGSAM 3 yıl önce örnekleri topladıktan sonra, koruyucu kapsülün içine yerleştirilme aşamasında toz sızdırdığı görülmüştü.

Dolayısıyla araştırmacılar 26 Eylül’de kapsülün kapağını açtıklarında içeride bir miktar toz bulmayı bekliyordu. Ancak bu kadar çok toz olacağını kimse beklemiyordu.

NASA uzmanlarının toplanan tozlar üzerindeki analizleri şimdiden başladı. Bennu asteroidinin yapısını anlamaya yarayacak olan bu analizler, TAGSAM başlığının içinden çıkacak büyük miktardaki örneğe ilişkin araştırmanın da temelini oluşturacak.

İlk analizlerde elektron mikroskobuyla tarama, kızılötesi ölçümler ve X ışını difraksiyonu gibi yöntemler kullanıldı. NASA, 11 Ekim tarihinde yapılacak olan basın toplantısında hem bu analizlerin sonuçlarını hem de elde edilen örneğin ilk fotoğraflarını kamuoyuyla paylaşacak.

Ancak bu basın toplantısında da çok ayrıntılı bilgiler alamayacağız, bunun için epey zamana ihtiyaç var. Bu küçük, karbon zengini asteroidin yapısını anladıkça Güneş Sistemi’nin bebeklik çağlarına dair de daha fazla bilgi sahibi olacağız.

TAGSAM başlığında tahminen 250 gram civarında Bennu tozu olduğunu belirten NASA yetkilileri, başlığı açmanın biraz daha zaman alacağını da vurguladı. Başlık önümüzdeki günlerde özel bir eldivenli kutuya nakledilecek, böylece söküm işlemi güvenli bir biçimde hayata geçirilebilecek.

Dünya’ya dönen Osiris-Rex isimli uzay aracının getirdiği asteroit örnekleri bilim insanlarınca araştırılmaya başlandı.

NASA’nın, Bennu’dan gelen örneklerin bulunduğu kapsülün iç kısmında siyah renkli tanımlanamayan toz tespit etmesinin ardından araştırmaları durdurmak zorunda kaldığı kaydedildi.

Tozun, asteroidinden gelen bir madde olup olmadığını belirlemek için analizden geçirileceği bilgisi verilirken, araştırmaların analizin ardından devam etmesi bekleniyor.

Osiris-Rex, 24 Eylül’de, örnek kapsülünü 100 bin kilometre uzaklıktan bırakmış ve kapsül 4 saat sonra paraşütle Utah Çölü’ne iniş yapmıştı.

Örnekler inceleme için NASA’nın Houston’daki Johnson Uzay Merkezi’ne götürülmüştü.

Bennu asteroidi

Dünya’dan 81 milyon kilometre uzaklıkta Güneş’in yörüngesinde dönen ve Empire State Binası büyüklüğünde olan Bennu’nun çok daha büyük bir asteroidin kırılmış parçası olduğuna inanılıyor.

Bennu’nun 2182 yılında Dünya’ya tehlikeli bir şekilde yaklaşması bekleniyor.

Bennu asteroidi çalışmasının liderliğini yapan Arizona Üniversitesinden Dante Lauretta, Osiris-Rex’in topladığı verilerin asteroidi saptırma çabasına yardımcı olacağını düşündüklerini söyledi.

NASA’nın Florida’daki Cape Canaveral Uzay Üssü’nden 2016’da uzaya gönderilen ve 2018’de Bennu asteroidine ulaşan Osiris-Rex, Bennu’nun karbon bakımından zengin olan karanlık yüzeyinden moloz parçaları toplamasının ardından 2021’de 178 milyon mil (yaklaşık 286 milyon kilometre) mesafeden dünyaya dönüş için yola çıkmıştı.

Amerikan Uzay Dairesi NASA 7 yıl önce verdiği siparişi aldı. Kuruluşun asteroit örneği getirmek üzere uzaya gönderdiği aracın modülü, içindeki malzeme ile yer yüzüne indi.

NASA 2016 yılında Osiris-Rex adlı bir uzay aracı fırlatmıştı. Aracın görevi, güneş sisteminde dolanan Bennu adlı bir asteroitten örnek almaktı. 7 yıl önce verilen görev tamamlandı. Osirix-Rex önce asteorite ulaştı; iniş yaparak örnek aldı ve gidiş dönüş toplam 7 milyar kilometrelik bir güzergahı kat ederek Dünya’ya yaklaştı ve 24 Eylül günü örneğin bulunduğu modülü yeryüzüne gönderdi. İçinde bir kahve fincanı dolusu miktarda asteorit örneği bulunan modül paraşütle ABD’nin Utah eyaletindeki çöle indi.

AMAÇ YAŞAMIN KÖKENİ HAKKINDA DAHA FAZLA BİLGİ

Bennu asteoritinden getirilen örneğin araştırılmasıyla güneş sisteminin oluşumundaki ilk evreye ve yer yüzünde hayatın başlamasına dair önemli yanıtsız soruların cevap bulması bekleniyor. Örnek almak için Bennu’nun seçilmesinin nedeni bu gök cisminin güneş sisteminde bilinen en yaşlı asteroitlerden biri olması. Karbon açısından çok zengin bir gök cismi olan Bennu’dan getirilen örneğin yaşamın kimyasal kökenini barındırması umuluyor. Bennu, 492 km çapında bir asteroit.

Osiris-Rex projesi 1 milyar dolarlık bir harcamayla gerçekleşti. Uzay aracı ilk görevini tamamladıktan sonra benzer bir görevi için yine güneş sisteminin derinliklerine gidecek. Bundan sonraki asteroit örneği siparişi 2029 yılında tamamlanacak.

ROCK YILDIZI ŞOVALYE DE BİLİM EKİBİNDE. 

Projenin dikkat çeken yanlarından biri, bilim ekibinde bir rock müzik yıldızının yer alması. Ünlü rock grubu Queen’in gitaristi astrofizikçi Dr. Sir Brian May, proje ekibinde asteoritin 3 boyutlu görüntülenmesi üzerinde çalıştı. Uzmanlığıyla Bennu’ya gönderilen uzay aracının ineceği yerin belirlenmesinde rol aldı.