Uluslararası Türk Akademisi Başkanı Kıdırali, “Yazıttaki ifadeler aynı Kül Tigin ve Bilge Kağan’daki sözler gibi ama birinci ağızdan yani İlteriş Kutluğ Kağan tarafından söylendiği için (Türk yazı tarihini) daha da ileriye götürmektedir” dedi.

Merkezi Kazakistan’ın başkenti Nur Sultan’da yer alan Uluslararası Türk Akademisi (TWESCO), Moğolistan’ın Ötüken bölgesinde yürüttükleri bilimsel kazı çalışmaları sonucunda keşfedilen İkinci Doğu Göktürk Kağanlığı’nın kurucusu ve Bilge Kağan ile Kül Tigin’in babası İlteriş Kutluğ Kağan’ın 7. yüzyıla ait yazıtının ön okumasını paylaştı.

SPUTNİK’in haberine göre, Akademi Başkanı Darhan Kıdırali’nin sosyal medya üzerinden yaptığı paylaşımına göre, 70 santimetre yüksekliğe ve 19 santimetre genişliğe sahip yazıtın her iki tarafında da metin yer alıyor.

Yazıtın ön tarafında bulunan 19 satırın henüz 12 satırı okunabildi. Bunlar sırasıyla ‘inek yılının dokuzuncu ayı’, ‘tanrı oğlu’, ‘Kutlug Kağan: Türk’, ‘erkek çocuklarım, köz’, ‘bizim güzel’, ‘etdim: bizim yabancı erler’, ‘yerde’, ‘tümen: on bin’, ‘işimi gücümü ver’, ‘tayin ettim (unvan verdim)’, ‘tamamı eşitti’ kelimelerinden oluşuyor.

Kıdırali, Moğolistan dönüşü henüz sadece yazıtın ön okumasını paylaştıklarını, en kısa zamanda metnin tamamını yayımlayacaklarını söyledi.

İlteriş Kutluğ Kağan’ın 7. yüzyıla ait yazıtının, oğulları Kül Tigin ile Bilge Kağan anıtlarına benzediğini kaydeden Kıdırali, “Burada ejderha, kurt başı karışımı mitolojik varlıklar, resimler ve Türk ve Soğd yazısı bulundu” dedi.

Kıdırali, bu yazıt taşının Türk yazı tarihi için önemli bir keşif olduğunun altını çizerek “Yazıttaki ifadeler aynı Kül Tigin ve Bilge Kağan’daki sözler gibi ama birinci ağızdan yani İlteriş Kutluğ Kağan tarafından söylendiği için (Türk yazı tarihini) daha da ileriye götürmektedir” değerlendirmesini yaptı.

Geniş bir arazide bulunan İlteriş Kağan külliyesinin, zamanında düşmanları tarafından tahrip edildiği bilgisini paylaşan Kıdırali, “Etrafında 51 balbal taş bulundu ama kafataslarını kırmışlar. Hatta yazıtı (İlteriş Kutluğ Kağan yazıtı) bile ortasından bölmüşler” ifadesini kullandı.

Kıdırali, daha önce bulunan Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtlarının dikili olarak keşfedildiğini belirterek “Bu yazıt, toprak altından çıkarıldı” diye konuştu.

Ayrıca bugüne kadar bu gibi tarihi eserlerin genellikle Avrupalı bilim insanları tarafından gün yüzüne çıkarıldığına işaret eden Kıdırali, “Bu ilk defa Türk dünyasına kısmet oldu. Bunun için çok mutluyuz” dedi.

Uluslararası Türk Akademisi ile Moğol Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü iş birliğinde Moğolistan’ın Ötüken bölgesinde yürütülen bilimsel kazı çalışmaları sonucunda Göktürk Devleti’nin hükümdarları Bilge Kağan ile Kül Tigin’in babası İlteriş Kutluğ Kağan’ın külliyesi ile yazıtı keşfedilmişti.

Ötüken bölgesindeki Nomgon Ovası’nda batıdan doğuya oval bir biçimde inşa edilen külliyenin toplam 49 metrekare alandan oluştuğu ve etrafında Aşina ailesine ait sembollerin yer aldığı 51 adet balbal taş ile İkinci Doğu Göktürk Kağanlığı’nın kurucusu ve Bilge Kağan ile Kül Tigin’in babası İlteriş Kutluğ Kağan’ın 7. yüzyıla ait yazıtının da keşfedildiği duyurulmuştu.

Söz konusu anıt, ‘Türk’ adının ilk kez geçtiği Göktürk döneminin en eski yazılı anıtı olarak değerlendiriliyor.​​​​​​​

Alıntı: Sputnik Türkiye

İlgili Haber :

Moğolistan’da İlteriş Kutluk Kağan’ın külliyesi ve yazıtı bulundu

Uluslararası Türk Akademisi (TWESCO) Başkanı Darhan Kıdırali, Moğolistan’da İlteriş Kağan’ın külliyesi ve yazıtının keşfedildiğini bildirdi.

Uluslararası Türk Akademisi (TWESCO) Başkanı Darhan Kıdırali, Moğolistan’ın Arkhangai bölgesi Nomgon Ovası’nda TWESCO ve Moğol Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü tarafından ortaklaşa yürütülen bilimsel arkeolojik keşif gezisi sırasında İlteriş Kağan’a adanmış ve toplam alanı 2 bin metreden fazla olan külliye ve yazıtının keşfedildiğini belirtti .

Kıdırali, batıdan doğuya doğru oval bir biçimde yer alan külliyenin etrafına hendek kazıldığını ve buradan toprak yığılarak bir kale inşa edildiği söyleyerek, “Külliyenin batı tarafında, delikli taştan bir küp, taştan insan figürleri, iki yavrusu olan aslan heykeli ve iki koyun heykeli bulunmakta ve külliyenin kapısından doğuya doğru 51 adet balbal taşı yan yana dizilmiş durumda” dedi.

Külliye içinde bir ibadet yerinin olduğunu kanıtlayan tuğla kalıntıları ve patika üzerine serilen kil bir kaplamanın bulunduğunu ifade eden Kıdırali, “İbadet yerinin önünde yazıtın üst kısmı ve kaplumbağa şeklindeki temeli keşfedilmiştir.

Bulunan değerli eserin iki yüzünde 12 satırlık eski Türk yazısı, üçüncü yüzünde ise eski Soğd yazısı bulunmaktadır. Keşfe katılan bilim adamları anıtın metninden ‘Tanrı’, ‘Türk’, ‘Kutluk’, ‘Tümen’ gibi bir dizi kelime tespit etmişlerdir. Bulunan anıt, Türk adının ilk kez geçtiği Göktürk döneminin en eski yazılı anıtı olarak kabul edilmekte. Genel olarak Nomgon külliyesi, tüm özellikleriyle Bilge Kağan ve Kültegin külliyelerine benzer” dedi.

Kıdırali, Nomgon yazılı anıtın üst tarafında, vücudu ejderha şeklinde iki kurt başının çizilmiş olduğunu söyleyerek, Taspar Kağan, Bilge, Kültegin ve diğer anıtların tepesine de bu tür Kağanlık simgeleri olan ejderha biçimli, kurt başlı şeklin çizildiğini hatırlattı. Nomgon anıtının Orhun anıtları gibi Göktürk devleti için önemli bir anıt olduğunun altını çizen Kıdırali, TWESCO’nun Nomgon kazıları sonuçlarıyla ilgili bilimsel kitap hazırlayacağını ve onun tanıtımını Türk devletlerinin başkentlerinde yapacağını aktardı. Kıdırali, Moğolistan’daki Göktürk dönemine ait anıtların kazılarının önümüzdeki günlerde de devam edeceğini söyledi.

2019 yılında başlayan Nomgon kazı çalışmalarına Covid-19 salgını nedeniyle iki yıl ara verilmiş, kazı çalışmaları bu yıl Temmuz ayında yeniden başlatılmıştı.

İlteriş Kağan, İkinci Doğu Göktürk Kağanlığı’nın kurucusudur. Bilge Kağan ve Kül Tigin’in babasıdır. M.S. 681-693 yılları arasında hakanlık yapmıştır.

Diyarbakır’ın Eğil ilçesinde “yeşil su” olarak bilinen Dicle Barajı’nın altında kalan antik kent görüntülendi.

Eğil ilçesinde Dicle Su Sporları Kulübü Derneği dalgıç eğitmenleri, mağara evleri, hamam, kral mezarlarının yanı sıra çok sayıda insan eli ile kazılmış mağaraların bulunduğu Dicle Barajı altındaki Asurlara ait batık kente dalış yaptı.

Dalgıç eğitmenler, yer altındaki zenginliği görüntüleyip fotoğrafladı.

Bölgedeki mağaralardan en dikkat çekeni halk arasında ”Mağara Şakoy” olarak bilinen mağara olurken, mağaraların tamamına yakını su altında bulunuyor.

Muğla’nın Yatağan ilçesindeki Stratonikeia antik kenti girişinde yer alan köy meydanındaki çok sayıda tescilli eski yapıya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kamulaştırma kararı çıktı.

Dünyanın en büyük mermer antik kenti olmasının yanında gladyatörler kenti olarak da bilinen Yatağan Stratonikeia antik kentinin köy meydanındaki eski yapılara Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile acele kamulaştırma yapılacak.

Geçmişi milattan önce 3’üncü yüzyıla kadar dayanan Helenistik dönem, Roma ve Bizans’ın yanı sıra Anadolu beylikleri, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemleri için de önem taşıyan Stratonikeia antik kenti, içerisinde hala yaşamın devam ettiği ender antik kentlerden birisi.

Devam eden kazı, restorasyon ve konservasyon çalışmalarında antik kentin girişinde yer alan eski yapılar ile ilgili kamulaştırma çalışmaları tamamlanmak üzere.

Antik kentin girişinde yer alan Şaban Ağa Camii, Selçuklu Hamamı ve bazı dükkanlarda restorasyon ve konservasyon çalışmaları tamamlandı.

Köy meydanında bulunan eski yapılar tekrar ayağa kaldırılarak unutulmaya yüz tutmuş meslekler antik kentin girişindeki köy meydanında yaşatılacak.

Hem kazı yapılan, hem içinde yaşamın devam ettiği, hem de antik kente gelen ziyaretçilerin kazı alanı çevresine çekilecek şerit dışından çalışmaları izleyebileceği bir ortam oluşturulacak.

Bolu’nun Gövem köyünde, köylülerin muhtar tarafından satıldığını iddia ettiği 250 yıllık tarihi sütunların 2’si Kahve Dünyası’nın sahipleri, Altınkılıç ailesine ait villanın bahçesinde bulundu.

Üzerinde resim ve yazı bulunan 3’üncü sütunun da bulunması için köylüler muhtar hakkında suç duyurusunda bulunacaklarını söyledi.

Bolu merkeze bağlı Gövem köyünde yaklaşık 250 yıllık olduğu tahmin edilen 3 adet tarihi sütun geçtiğimiz yıl bulundukları yerden kayboldu.

Sütunların yerinde olmadığını gören köylüler durumu Müze Müdürlüğü yetkililerine bildirdi.

Köyün şu anki muhtarı Uğur Özcan ve geçmiş yıllarda muhtarlık yapanlar ifadeleri alınmak üzere çağırıldı. Köylülerin muhtarın sattığını iddia ettiği tarihi sütunlar aradan 1 yıl geçmesine rağmen bulunamadı.

Köylülerin sütunların bulunması için yaptıkları girişimlerin sonunda Müze Müdürlüğü yetkilileri köye gelerek eski muhtarlardan bilgi aldı.

Vatandaşların sütunların köyde bulunan Kahve Dünyası markası sahibi olan Altınkılıç ailesine ait lüks bir villanın bahçesinde görüldüğünü söylemesi üzerine yetkililer villaya gitti.

Yapılan incelemede villada bulunan 2 adet sütunun köyden kaybolan sütunlar olduğu tespit edildi.

Sütunlar kepçe ve traktöre konularak daha sonra müzeye götürülmek üzere köy meydanına bırakıldı.

Köylülerin üzerinde yazı ve resim olduğunu söylediği sütun ise bulunamadı.

Sütunları sattığı iddia edilen Gövem Köyü muhtarı Uğur Özcan, sütunların lüks villanın bahçesinde olduğundan bilgisi olduğunu belirterek, “Ben yol genişletme çalışması sırasında bu taşlar toprağa gömülüydü. Vatandaş görmüş ve ben bunları alayım dedi. Benim için mahsuru yok al götür dedim. Eski muhtarlar tarafından şikayet edildim” dedi.

Muhtar hakkında suç duyurusunda bulunacaklarını ifade eden köyün eski muhtarlarından Şerafettin Güler, “Ben taşların ne olduğunu araştırmıştım. Bizim köyün kuruluşu 250 yıla dayanıyor. Bu taşlar için üniversiten öğrencilere ders vermek için geliyorlardı. Biz bunları gözümüz gibi koruduk. Taşlar yaklaşık 1 yıl önce kayboldu. Ama yazılı ve resimli taş yok. Üçüncü taşı traktörle götürmüş ve bir yerlere saklamış herhalde. Taş çok kıymetliymiş. Güzel bir resim ve altında da yazı vardı. Suç duyurusunda bulunacağız. Bu taşları nasıl satıyor. 30 sene muhtarlığımda gözüm gibi baktım” diye konuştu.

“Tarih Size Bakıyor Ara Güler Fotoğraflarında Arkeoloji” sergisi Gaziantep’te açıldı

Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Avrupa Birliği (AB) ile Gaziantep Büyükşehir Belediyesi destekleriyle hazırlanan “Tarih Size Bakıyor Ara Güler Fotoğraflarında Arkeoloji” sergisi Türk Arkeoloji ve Kültürel Miras Enstitüsünde kapılarını açtı.

Ünlü fotoğrafçı Ara Güler’in fotoğraflarının yer aldığı sergi enstitüde açılan ilk sergi oldu.

Ara Güler fotoğraf sergisi Engin Özendes’in küratörlüğünde hayata geçti.

Sergiye sanatseverler yoğun ilgi gösterdi.

Açılışta, Orhan Şallıel şefliğinde Çukurova Devlet Senfoni Orkestrası’nın mini bir konserverdi.

Sergide Anadolu’nun arkeolojik birikimini anlatan kısa bir sinevizyon gösterisi izlendi.

Aydın merkezli 11 ildeki tarihi eser kaçakçılığı operasyonunda, aralarında Aydın Arkeoloji Müzesi Müdürü Abdülbari Yıldız ile bazı müze çalışanlarının da olduğu 34 kişi gözaltına alındı.

Aydın Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturma kapsamında tarihi eser kaçakçılığı yaptığı belirlenen 37 şüpheli hakkında yakalama kararı çıkarıldı.

İl Emniyet Müdürlüğü Organize Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğü ekiplerince, Aydın, Ankara, Amasya, Aksaray, Karaman, Kayseri, Mersin, Muğla, Samsun, Yalova, Zonguldak illerinde belirlenen adreslere eş zamanlı operasyon düzenlendi.

Operasyonda aralarında müze müdürlüğü çalışanlarının da bulunduğu 34 şüpheli gözaltına alındı.

SPUTNİK’İN haberine göre, 18. yüzyıla ait olduğu değerlendirilen bir heykel de satışa hazırlanırken ele geçirildi.

Diğer 3 şüphelinin yakalanması için çalışmalar sürüyor.