İki gölden bahsedeceğim. İlki ata topraklarında, diğeri yurdumuz Anadolu’da.. Benzer kaderleri var. Aral ve Gölmarmara Gölleri.

Aral Gölü Kazakistan ile Özbekistan arasında bir yerlerde. Hani tarih kitaplarında büyük göçü oklarla anlatırlar ya, o okların çıktığı yerlerden bir yer işte. Asya’nın ikinci, dünyanın dördüncü büyük gölüydü Aral. 68 bin kilometrekare yüzölçümü vardı. Sonra insanlığın yanlış hesabının kurbanı oldu. 1970’li yıllarda kanallarla suyu çekildi. Yüzölçümünün yüzde 90’nını kaybetti.

Bunu ilerlemeden yana olduğunu söyleyen Sovyet bilim insanları ve mühendisleri becerdi. Pamuk rekoltesini artırmak için yaptılar bu kanalları. Sonra kurtarmaya çalıştılar ama nafile… Aral küçülünce rekolte artış hesabı yapılan pamuk tarımı da yok olma sürecine girdi. Doğayla hesapsız oyunun son perdesiydi Aral…

Aklı başında bilim insanları zamanında uyarmışlar; ‘yapmayın etmeyin’ demişler. Şimdi salakça yapılmış dünyanın en garip kanal projesi olarak mühendis adaylarına ders diye okutuluyor.

Bunun bir benzeri bizde yaşandı, tarih elbette Gölmarmara ve Gördes Barajı’nı yazacak. Ders alınır mı? Hiç sanmam…

Baraj bir yere su getirmek, suyu toplamak için yapılır değil mi?

Daha önce bu köşede yazdım; Gördes Barajı tam bir planlama hatası. Gelin İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Tunç Soyer’e kulak verelim; bu konuşmayı İzmir Belediye Meclisi toplantısında yapmış…

“ DSİ’nin yaptığı ve kentimize yılda 59 milyon metreküp su verilmesi gereken meşhur Gördes barajımız var. “Meşhur” diyorum çünkü sürekli olarak, ‘İzmir’in suyu yoktu, İzmir’e suyu biz getirdik’ şeklinde siyasi söylemler duyuyoruz. Hepimizin malumu olduğu üzere maalesef bu barajın tabanı delik idi ve yeterince su tutamıyordu. Şimdi ne yazık ki tüneli de çatladı arkadaşlar. Üzgünüm, gerçekten üzgünüm. Bu meşhur barajımız, en yüksek doluluk oranına yüzde 4 ile ulaşmış, bazen ise binde 8’e kadar düşmüş. Barajın tabanı delik.
Tüneli çatlak. DSİ İzmir’e su veremiyor. Ama DSİ, İZSU’dan parasını almaya devam ediyor”

Baraj su tutmuyor adeta su yutuyor, çevredeki en büyük su kaynağı Gölmarmara’da bu nedenle ölüyor. Tunç Soyer gölün acı kaderini şu sözlerle özetliyor;

“ Aynı baraj Marmara Gölünü kurutuyor, köylüyü evinden ediyor. Biz kurtarmaya çalışıyoruz. Bu ülkede kamu zararı aranıyorsa, hiç düşünmeye gerek yok. Gördes, Türkiyede kamu zararına neden olan en hazin projedir. Gerçek bir fiyaskodur. Milyarlarca liranın ve doğamızın heba olmasına neden olmuştur.”

GÖL KURTULUR MU?

Gölmarmara alüvyon gölü, bu nedenle kıyı toprakları çok bereketli ‘bire dört ürün veriyor’ diyorlar. Göl suları çekilince; yöre köylüsü birbirine düştü. Arazi kavgaları başladı. Şimdi araya jandarma girdi, köylüleri göl topraklarında el çektirdi. Bunca işinin arasında jandarmaya bir de gölü korumak kaldı.

Sonunda Devletin su işleri bir karar aldı ve şu açıklamayı yaptı; “Saruhanlı, Salihli ve Gölmarmara ilçeleri arasında bulunan ve suları önemli oranda çekilen Marmara Gölü’ne hayat vermek için Bozdağ’daki temiz kaynaklardan yıllık 25 milyon metreküp su takviyesi yapılacak.”

Bu proje nasıl uygulanacak? Planlama yapıldı mı? Ne zaman başlanacak ve ne zaman bitecek? O zamana kadar binlerce yıllık barınma yerini kaybeden göçmen kuşların hali nice olacak?

Sorular çok…

Bir planlama hatası; daha doğrusu planlama yapılmadan “ Hadi şuraya baraj yapalım” zihniyetine yine bilim insanları cevap veriyor…

”Gölmarmara’yı taşıma suyla kurtaramazsınız. Taşıma suyla göl sularının değirmeni dönmez”

Cengiz ERDİL/Gazeteci

CengizERDİL/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 7 Ağustos 2022

Yazarın Tüm Yazıları

Dünya Kasım ayında İskoçya’da yapılacak olan İklim Zirvesi için gün sayıyor. 197 ülkeden liderlerin ve uzmanların katılacağı önemli bir zirve bu. Amerika Birleşik Devletleri İklim Değişiklikleri Özel Temsilcisi John Kerry (bir dönem ABD başkanlığına adaydı) zirve için önemli bir saptama yapmış. Zirvenin dünyanın çevre sorunlarının üstesinden
gelebilmesi için ‘son şans’ olduğunu belirtmiş.

Dünyanın havasını, suyunu en çok kirleten ülkelerin başında ABD’nin geldiğini hatırlatıp iklim zirvesine geçelim. Zirveye daha öncekilerden daha sıkı hazırlanan Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Gutteres, dünyanın artık geri dönülmez bir noktada olduğunu belirtiyor.

Bu zirvede başlıca konu, gezegenin ısınmasına yol açan karbon salınımı… Ülkelerden beklenen karbon emisyonlarını düşürmesi. Halen mavi gezegene en çok karbon salan ülkeler ABD ve Çin…

Dünya bu işin üstesinden gelebilir mi? Bu örgütlenme ve anlayışla biraz zor. Kapitalizmden toplumcu kararlar almasını beklemek saçma bir şey. Covid aşılarını yoksul ülkelere dağıtamayan bir sistemde yuvarlanıp gidiyor dünya.

Aral diye bir göl vardı

İklim Zirvesinde masaya yatırılacak konulardan bir de su kaynaklarının korunması. Örnek olarak da Aral Gölü ele alınacak. Belki de kapitalist sistem suçu eskinin Sovyetler Birliği’ne atıp işin içinden sıyrılmaya çalışacak.

Kazakistan ve Özbekistan sınırlarında yer alan Aral gölü, Asya bölgesinin ikinci, dünyanın dördüncü büyük gölüydü. Geçtiğimiz yıllarda hesaplara göre, yüz ölçümü 68 bin kilometrekare olan göl, günümüzde yüzde 90 oranında su kaybı yaşayarak kurudu.
Sovyetler Birliği zamanında pamuk üretimin arttırılması için kanallar açılıp gölün kurumasının yolu açıldı.

Aral’ın kuruması, insanlığın neden olduğu en büyük çevre felaketlerinden biri olarak tarihi geçti. Günümüze kadar devam eden Aral Gölü sorunu için üretilen fikirlerin hiç biri hayata geçirilmedi ve havza tamamen kurudu.

Aral insanlık için acı bir örnek ama tek değil… Dünyada kuruyan yüzlerce göl ve akarsu var. Ne yazık ki su kaynaklarını koruyamayan ülkelerin başında geliyoruz.

Konya Ovası başta olmak üzere ovalarımızdaki yeraltı su kaynakları bilinçsizce yok ediliyor. Göller Bölgesi, Ege’nin nehirleri, Karadeniz dereleri büyük tehdit altında. Tehdidin nedeni de insan kaynaklı.

Türkiye beş yıl sonra adım attı. Paris İklim Anlaşmasının onaylama kararı aldı. Bunda Avrupa’da ihraç ürünlerine gelecek vergi yükü, fonların kesilmesi hesabı var ama geç kalınmış bu evrensel anlaşmayı onaylaması iyi oldu. Cumhurbaşkanı Erdoğan İklim Zirvesinin hazırlık toplantısında, daha çok millet bahçeleri üzerinde durmuştu. Millet
Bahçesini tam olarak anlatamadı ki; Paris kararlarının onaylanmasını gerekli gördü!

Türkiye kömüre dayalı termik santrallerden vazgeçecek mi? Göllerini, akarsularını koruyacak mı? Yerleşim planlarında yeşil öne çıkacak mı? Bu kararların alınması güneş ve rüzgar ülkesi olan ülkemizde zor değil. Güneşi ve rüzgârı enerji olarak düşünmek yeterli.

Cengiz ERDİL/Gazeteci

CengizERDİL/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 24 Ekim 202110

Yazarın Tüm Yazıları