Dünyanın ucundaki gizemli kıta: Antarktika’nın altında ne var?

34 milyon yıl önce buzların altına gömülmüş kayıp topraklar…

Antarktika’nın buz tabakası küresel ısınma nedeniyle her geçen yıl biraz daha eriyor. Önümüzdeki birkaç on yıl içinde kıtanın bazı kesimlerde buzun tamamen erimesi ihtimali yüksek. İşte bilim insanlarını ‘Buzun altında ne var?’ sorusuna cevap aramaya iten nedenlerden biri de bu.

Bundan yaklaşık 34 milyon yıl önce gezegenimiz çok büyük bir iklim değişimi yaşadı ve sonrasında koskoca bir kıta buzların altına gömüldü. Ancak bu değişimin tam olarak nasıl ve daha önemlisi nerede başladığı bilinmiyordu.

Ayrıca neden Batı Antarktika, Doğu Antarktika’dan daha hızlı eriyor? Bu da kafaları kurcalayan bir başka soruydu. Alfred Wegener Enstitüsü ve Helmholtz Kutup ve Deniz Araştırmaları Merkezi’nden bilim insanları bu konuyu mercek altına almaya karar verdi.

Geçtiğimiz günlerde Science dergisinde yayınlanan araştırmaya göre bu durumun temelinde buz tabakasının farklı dönemde oluşması yatıyor olabilir. Çünkü (şaşırtıcı bir şekilde) Antarktika karlar ülkesine dönüşmeye başladığı ilk evrede Batı Antarktika’da buz varlığına dair hiçbir işaret bulunamadı.

Batı Antarktika’daki Pine Adası ve Thwaites buzulları açıklarındaki deniz tabanı o kadar sert ki, geleneksel sondaj yöntemleriyle derin tortulara ulaşmak daha önce imkânsızdı. MARUM-MeBo70 deniz tabanı sondaj cihazının, dönen ve kesici bir başlığa sahip olması deniz tabanını yaklaşık 10 metre delmeyi ve örnekleri almayı mümkün hâle getirdi.

Lemaire Cahannel, Antarktika

Bulgular kıtada kalıcı buzlanmanın yaklaşık 34 milyon yıl önce başladığını doğruluyor ama daha önce varsayıldığı gibi kıtanın tamamını kapsamadığını, doğu kesimleriyle sınırlı kaldığını gösteriyor.

Araştırmacılara göre, kalıcı buz oluşumu için gereken iklim koşulları yalnızca Doğu Antarktika’da, özellikle de Kuzey Victoria kıyı bölgelerinde hüküm sürüyordu. Nemli hava kütleleri yükselerek Transantarktik Dağları’na ulaştı, yoğun kar yağışları kalın buz tabakalarının oluşması için ideal koşulları yarattı. Buz örtüsü buradan iç kesimlere doğru yayıldı ve Doğu Antarktika’nın üstünü hızla kaplandı. Ancak Batı Antarktika’ya ulaşması ‘biraz’ zaman aldı.

Bilim insanlarına göre buz örtüsünün Batı Antarktika’ya doğru ilerlemesi için en az 7 milyon yıl geçmesi gerekti. Bu dönemde kıtanın batısı hâlâ büyük ölçüde ormanlarla kaplıydı ve buz oluşmasını engelleyen serin-ılıman bir iklime sahipti.

Araştırma ekibine liderlik eden ve AWI’de jeolog olan Dr. Johann Klages, “Hafif bir ısınma bile Batı Antarktika’daki buzun erimesi için yeterli ve şu anda tam da bu noktadayız” diyor. Bu da ister istemez akıllara o malum soruyu getiriyor.

Acaba Antarktika buz olmadan nasıl görünüyor?

Antarktika, ortalama kalınlığı 2,2 kilometre olan bir buz tabakasıyla örtülü. Bu buzun altında milyonlarca yıldır gömülü olan sarp dağlar, volkanlar ve büyük kanyonlar içeren bir kara parçası yer alıyor. Kıtanın yüzde 97’sinden fazlası milyonlarca yıldır buzla kaplı. Buzun en kalın olduğu nokta yaklaşık 4,9 kilometreyi buluyor.

Onlarca yıllık uydu verileri ve radar araştırmaları sayesinde bu kayıp coğrafyayı inanılmaz bir netlikle görmek mümkün. Gezegenimizin en güneyindeki kara parçasının ayrıntılı haritalarından biri 2019 yılında BedMachine Antarktika projesi kapsamında oluşturuldu.

BedMachine Antarktika NASA, Kaliforniya Üniversitesi, Çin Ulusal Doğa Bilimleri Vakfı, Britanya Antarktika Araştırma Merkezi dahil olmak üzere dünyanın dört bir yanından 19 araştırma enstitüsünün katıldığı büyük bir projeydi.

Harita gerçekten hayranlık uyandırıyor ve tıpkı buzla kaplı bu kıtanın içine X-ray gözlüklerle bakmak gibi. Tabii ki aynı zamanda bilimsel bir öneme de sahip. Araştırmacılar haritadaki verileri kullanarak, kıtanın topografyasından buz tabakalarının geleceğine kadar Antarktika’nın coğrafi gizemleri hakkında çeşitli bilgiler ediniyor.

Haritanın en büyük sürprizlerinden biri Denman Buzulu’nun altındaki kanyonun boyutu. Deniz seviyesinin 3 bin 500 metre altındaki Denman çukuru Dünya üzerindeki en derin nokta.

Ancak buz, bu ekstrem coğrafyanın sadece bir parçası. Antarktika’nın daha az bilinen bir özelliği ise volkanik yapısı. Bu donmuş kıta paradoksal bir şekilde volkanik faaliyetlerin yoğun olduğu bir yer. 2017 yılında yapılan bir çalışmada sadece Batı Antarktika’da 138 yanardağ tespit edildi. Bunların çoğu faal değil ancak sekiz veya dokuzunun aktif olduğu biliniyor.

Erebus Dağı 3 bin 794 metre yüksekliğiyle Antarktika’daki en yüksek aktif yanardağ. İşin ilginç tarafı, bilim insanların 1991 yılında volkanın püskürttüğü gazın minik metal altın kristalleriyle dolu olduğunu keşfetti. Yanardağın bir gün boyunca yaklaşık 80 gram altın püskürttüğü tahmin ediliyor.

Antarktika’yı dünyanın ucundaki soğuk ve sıkıcı bir buz yığını olarak düşünebilirsiniz. Fakat daha yakından baktığınızda sırlarla ve ilginç hikâyelerle dolu bir buzlar diyarı olduğunu göreceksiniz.

Mashable, Su Yazıcı, phys.org,  IFL Science,  New Scientist

İngiliz Antarktika Araştırmaları Enstitüsü (BAS), Güney Kutbu’nda uydu aracılığıyla yaptığı gözlemler sonucunda 4 yeni imparator penguen kolonisi keşfetti.

İngiliz Antarktika Araştırmaları Enstitüsü penguen kolonisini
(BAS), Güney Kutbu’nda uydu aracılığıyla yaptığı gözlemler sonucunda belirledi.

BAS’tan yapılan açıklamaya göre, değişen buzul şartları nedeniyle kolonilerin yer değiştirdiği, bu kapsamda yeni üreme alanlarının uydularla takip edildiği belirtildi.

Bilinen kolonilerin 30 kilometreden
fazla yer değiştirdiği kaydedilen açıklamada, uydularla yapılan gözlem sırasında daha önce keşfedilmemiş 4 yeni imparator penguen kolonisine rastlandığı ifade edildi.

Koloninin yeni yerinin eski yerinden 30 kilometre doğuda olduğu ve yavrularını Brunt bölgesinde dünyaya getirdikten sonra buraya geldiği de açıklamada yer aldı.

Yeni kolonilerin keşfiyle Güney Kutbu’ndaki imparator penguen koloni sayısı 66’ya yükseldi.

Açıklamada yeni keşiflere rağmen imparator penguen nüfusunun tehlike altında olduğu belirtilen açıklamada, gözlemci yeni kolonilerin 3’ünde nüfusun 1000 penguenin altında olduğuna işaret edildi.

İmparator penguenler, kıyılardaki buzullarda yaşarken üremek için çoğunlukla yaşamanın zor olduğu bölgeleri seçiyor. Bu nedenle üreme alanlarındaki koloniler uyduyla takip ediliyor.

Bilinen 66 imparator penguen kolonisi vardır ve bunların yarısı uydu görüntüleriyle tespit edilmiştir.

A23a adı verilen buzdağı, 1986 yılında Antarktika kıyı şeridinden ayrıldı. Ancak hızla Weddell Denizi’ne karaya oturdu ve bir buz adasına dönüştü.

A23a’nın yüzölçümü yaklaşık 4 bin kilometrekare.

Bilim insanları geçentiğimiz yıllarda buz parçasında hareket sinyalleri tespit etmişti.

Ortaya çıkartılan son verilere göre A23a, Antarktika’nın dışına doğru yeniden harekete başladı.

30 yıldan uzun bir süre hareketsiz kalan A23a’nın kalınlığı 400 metreye kadar ulaşıyor.

Bilim insanlarına göre aradan geçen 35 yıllık sürede A23a’nın kütlesinde azalma meydana geldi.

Böylece devasa buz parçası hafifleyerek suyun yüzeyinde hareket edebilecek kadar küçüldü.

Bilim insanları geçentiğimiz yıllarda buz parçasında hareket sinyalleri tespit etmişti.

Ortaya çıkartılan son verilere göre A23a, Antarktika’nın dışına doğru yeniden harekete başladı.

30 yıldan uzun bir süre hareketsiz kalan A23a’nın kalınlığı 400 metreye kadar ulaşıyor.

Bilim insanlarına göre aradan geçen 35 yıllık sürede A23a’nın kütlesinde azalma meydana geldi.

Böylece devasa buz parçası hafifleyerek suyun yüzeyinde hareket edebilecek kadar küçüldü.

Antarktika’ya il kez bir Boeing 787 uçağı  indi… 

300’den fazla yolcu taşıyabilen bir uçak Antarktika’ya indiğinde, bilim adamlarından oluşan bir ekip ve havacılar bunu dünyada bir ilk olarak selamladı.

Boeing 787 Dreamliner tipi uçak, Troll havaalanına başarılı bir şekilde iniş yapt .

Norveç Kutup Enstitüsü araştırmacı ve çalışanlarından oluşan 45 kişilik bir ekip taşıyan uçak, 12 ton ekipmanı da indirdi.

Enstitünün müdürü Camilla Brekke, araştırma istasyonunun konumuna atıfta bulunarak, “Bu büyük bir operasyon ve Kraliçe Maud Bölgesi’ne giden hava trafiği için bir dönüm noktasıdır” dedi.

“Bu kadar büyük bir uçağın iniş yapması Troll’ün lojistiği için tamamen yeni olanaklar yaratıyor ve bu aynı zamanda Antarktika’daki Norveç araştırmalarının güçlendirilmesine de katkıda bulunacak.”

Troll havaalanı 3.000 metre uzunluğunda bir mavi buz şerididir ve yalnızca Ekim ve Mart ayları arasında, yani neredeyse altı ay boyunca kış güneşi doğmadan önce çalışır.

Bayan Brekke, “En önemli şey, bu tipteki büyük ve modern uçakları Troll için kullanarak elde edebileceğimiz çevresel faydalardır” dedi.

“Bu, Antarktika’daki toplam emisyonları ve çevresel ayak izini azaltmaya yardımcı olabilir.”

Sky News

Antarktika’da tahminen 10 bin kadar imparator penguen yavrusu buz kırılması nedeniyle öldü.

Yavru penguenlerin altındaki deniz buzu, yavrular okyanusta yüzmek için gereken su geçirmez tüyleri geliştiremeden eridi ve parçalandı.

Kuşlar büyük olasılıkla boğuldu veya donarak öldü.

Kııtanın batısında, Bellingshausen Denizi’ne bakan bir bölgede meydana gelen kırılma uydular tarafından kaydedildi.

Britanya Antarktika Araştırması’ndan (BAS) Dr Peter Fretwell, yok oluşun gelecek şeylerin habercisi olduğunu söyledi.

Kıtanın mevsimsel deniz buzunun sürekli ısınan bir dünyada solması nedeniyle, imparator penguen kolonilerinin yüzde 90’ından fazlasının bu yüzyılın sonuna kadar neredeyse tamamen yok olacağı tahmin ediliyor.

Londra büyüklüğünde bir buzdağı Antarktika buz sahanlığından koptu!

Kitle, 1550 kilometrekare büyüklüğe sahip.

Antarktika’daki Brunt Buz Sahanlığı’ndan 1550 kilometrekarelik buzdağının ayrılması, uydu görüntüsüne yansıdı

İngiliz Antarktika Araştırması (BAS), Kuzey Kutbu ve Antarktika’nın bir kısmında deniz buzulu kaybının artmasını hızlandıracak söz konusu kırılmanın, iklim değişikliği değil, buz parçalanması olarak bilinen doğal bir süreç nedeniyle gerçekleştiğini duyurdu.

Bilim insanları, 150 metre kalınlığındaki Brunt Buz Sahanlığı’ndan ayrılan 1550 kilometrekrelik buz kütlesindeki büyük çatlakları 10 yıl önce tespit etmişti.

Buna benzer, 1270 kilometrekarelik bir kütle de bir yıl önce ana karadan ayrılmıştı.

İklim değişikliğinin Antarktika buzullarına etkisine ilişkin yeni bir açıklama yapıldı.

Avrupa Birliği’nin (AB) uydu izleme servisinin kayıtlarına göre, geçtiğimiz Temmuz ayında kayıtların tutulmaya başladığı günden bu yana kıtada en düşük buzul seviyesinin tespit edildiği belirtildi.

Copernicus İklim Değişikliği Servisi (C3S), Antarktika deniz buzunun büyüklüğünün 1.53 milyon kilometre kareye düştüğünü açıklarken, Temmuz  ayları göz önüne alındığında 1991-2020 ortalamasının yaklaşık 1,1 milyon kilometre kare altında olduğu aktarıldı.

44 yıldır tutulan kayıtların en düşük Temmuz seviyesinin kaydedildiği belirtilen raporda, son 30 yılın ortalamasının yüzde 7 altına gerilediğinin altı çizildi.

C3S, rekor düşüşün Şubat 2022’den bu yana devam ettiğini sözlerine ekledi.

Copernicus İklim Değişikliği Servisi, aylık bülteninde Güney Okyanusu’nun geçtiğimiz ay “ortalamanın altında deniz buzu konsantrasyonuna sahip olduğunu” söyledi.

Kuzey Avrupa ve İngiltere’nin bazı bölgelerinde sıcaklık rekorlarının kırıldığı bir ayda C3S, Temmuz ayının kıtanın çoğu için ortalamadan daha kuru olduğunu ve çeşitli yerlerde bir dizi düşük yağış rekoru kaydedildiğinin altını çizdi.

C3S, Temmuz’un Kuzey Amerika, Güney Amerika, Orta Asya ve Avustralya’nın çoğunda anormal derecede kurak geçtiğini vurguladı.

Kıdemli C3S bilim adamı Freja Vamborg rapor ile ilgili, “Küresel sıcaklıklar daha da arttıkça, daha sık ve daha uzun aşırı yüksek sıcaklık periyotları görmeye devam etmeyi bekleyebiliriz” dedi.

Antarktika’da, bir süreliğine, dev buz bloğunun çevresindeki sığlıklara yerleşerek, burada yaşayan milyonlarca penguen, fok ve balinanın yiyecek arama yollarını kapatabileceğinden endişe edildi.

Ancak, bu gerçekleşmedi, çünkü yeni veriler A68’in burada ayakta kalabilmek için yeterli omurga derinliğine sahip olmadığına gösteriyor.

Leeds Üniversitesi araştırmacılarından Dr. Anne Braakmann-Folgmann BBC’ye verdiği demeçte, “Kıta sahanlığına kısa bir süre dokunmuş gibi görünüyor. Bu sebeple bir bir dönüş yaptığını ve küçük bir parçanın ondan koptuğunu gördük. Ancak bu, A68’i sabitlemek için yeterli değildi.” dedi.

Araştırmanın ortak yazarı Prof. Dr. Andrew Shepherd, “Ve sanırım kalınlık tahminlerinde bunun nedenini görebiliyorsunuz.” dedi ve ekledi: “O aşamada, buzdağının omurgası ortalama 141 metreydi ve bölgedeki batimetri (derinlik) çizelgeleri 150m’yi gösteriyordu. Yani ikisi arasında çok az bir fark vardı.”

A68, Nisan 2021’e kadar takip edilemeyecek kadar sayısız küçük parçaya bölündü. Ancak bunun ekosistemler üzerindeki etkileri çok daha uzun ömürlü olacak.

Büyük yassı veya düz tepeli buzdağlarının, dolaştıkları her yerde önemli bir etkiye sahip oldukları artık yaygınlıkla kabul ediliyor.

Eridikleri yere karışan tatlı sular buradaki su akıntılarını değiştirecek. Yaşamları boyunca topladıkları ve ardından eriyerek okyanuslara bıraktıkları demir, diğer mineraller ve hatta organik maddeler planktonların çoğalmasına sebep olacak.

İngiltere’nin Antarktika Araştırması ekibi, buz kütlesi tamamen yok olmadan önce buradaki koşulları izlemek için A68 civarına bazı robotik planörler yerleştirmeyi başarmıştı.

Biyolojik oşinograf Prof. Dr. Geraint Tarling, bu ve diğer araçlardan elde edilen verilerin henüz tam olarak analiz edilmemiş olmasına rağmen bazı ilginç özellikleri ortaya çıkardığını BBC’ye verdiği şu demeçle aktardı:

“A68 etrafındaki fitoplankton türlerinin değişen florasına ve ayrıca okyanusun daha derin kısımlarına biriken gerçek maddeye dair güçlü sinyaller olduğunu düşünüyoruz. Planördeki parçacık sensörü, buzdağından çok güçlü madde birikim sinyalleri alıyordu.”