Geçici anayasada Suriye Devlet Başkanı’nın Müslüman olması zorunlu. İslami kurullar ülke hukukuna temel oluşturacak. Bu durumları düzenleyen maddelerin Esad dönemi anayasasından alındığı belirtiliyor.

Suriye’nin geçici anayasası hakkındaki bilgileri Ahmet el Şara’nın görevlendirdiği taslak anayasa komisyonu üyelerinden Abdülhamid el Awak açıkladı. Türkiye’de Mardin Artuklu Üniversitesi’nde hukuk dersleri veren Awak, geçici anayasada ifade özgürlüğünün ve basın özgürlüğünün esas olduğunu bildirdi. 

Abdülhamit el Awak’ın verdiği bilgiye göre, Suriye’nin geçici anayasasında güvenlik ile özgürlükler arasında denge kuruluyor. Anayasa’da yasama, yürütme ve yargı arasında kesin güçler ayrımı ilkesi gözetiliyor. 

Geçici anayasada devletin hak ve özgürlüklere “saygı göstererek” her türlü şiddet içeren aşırılıklarla mücadele etmeye kararlı olduğu vurgulanıyor. Vatandaşların ırk, cinsiyet veya soy temelinde ayrımcılık yapılmaksızın kanun önünde eşit olduğu belirtiliyor. 

Suriye’nin geçici anayasası, orduyu profesyonel bir ulusal kurum olarak tanımlıyor. Silahlanma ordu ve resmi güvenlik kuruluşları dışında yasaklanıyor.

Esad rejimini övmek de yasak.

Yeni geçici anayasa ile, Halkın Komitesi adı altında bir geçici parlamento oluşturuluyor. Bu yapı, kalıcı anayasa hazırlanana ve seçimler yapılana dek görev yapacak. Komite üyelerinin 3’te 2’si Devlet Başkanı Ahmet el Şara tarafından atanan komite tarafından seçilecek. Geçici parlamento üyelerinin 3’te 1’i ise doğrudan geçici Devlet Başkanı el Şara tarafından atanacak. 

İrlanda’da 8 Mart günü önemli bir anayasa referandumu yapılacak. Zamanlama manidar. Referandum Dünya Kadınlar Günü’nde olacak. “Değiştirilsin veya değiştirilmesin” referandumu İrlanda Anayasası’nın “evdeki kadın” diye bilinen maddesi konusunda yapılacak.

Türkiye Cumhuriyeti’nde bazı istisnalar olsa da kadın erkek eşitliğini hükme bağlayan Medeni Kanun’un yürürlüğe girmesinden 11 yıl sonra kabul edilen İrlanda Anayasası’nda şöyle bir madde yer aldı: “Devlet, kadının ev içindeki yaşamıyla devlete, onsuz kamu yararının elde edilemeyeceği bir destek verdiğini kabul eder. Bu nedenle devlet, annelerin ekonomik zorunluluklar nedeniyle evdeki görevlerini ihmal ederek çalışmaya mecbur kalmamalarını sağlamak için çaba gösterecektir.”

1937 yılında İrlanda Anayasası’nda, kadının evde kalmasının “önemi” vurgulanıyor, annelerin “evdeki görevlerini” ihmal ederek çalışmaya mecbur olmaması için devletin çaba göstereceği belirtiliyordu.

Evdeki kadına devlet desteğine dair anayasada bağlayıcı ifadeler yoktu. Haliyle evdeki kadına devlet desteği hiç sağlanmadı. Daha da beteri anayasanın söz konusu maddesi, kadının yerinin evi olduğu argümanı için kullanıldı. Ayrıca kadının çalışma hayatından dışlanmasını öngören politikaların kabul edilebilir olduğu fikri için de dayanak gösterildi.

İrlanda Anayasası 85 yılda 38 kez değiştirildi ama bu maddeye hiç dokunulmadı. Söz konusu madde nasıl oldu da anayasaya girdi? Ayrıca bu kadar yıldır ve bu devirde AB üyesi bir ülkede varlığını nasıl korudu? Yanıt: İrlanda Katolik Klisesi… Yaygın kanaate göre, Katolik Klisesi, bazı konularda özellikle kadının statüsü konusunda İrlanda Anayasası’nı şekillendirmişti.

Sonunda 21. Yüzyılın 22’inci yılında İrlanda Parlamentosu “evdeki kadın” maddesini kadın erkek eşitliğine uygun olarak değiştirdi ve Anayasa’ya kadına destek konusunda daha net ifadeler konulmasını kabul etti. Ancak hükümet bu değişiklikleri referanduma götürmeye karar verdi.

8 Mart Dünya kadınlar gününde “evdeki kadın” maddesinin yanı sıra Anayasa’daki aile tanımının evliliğin ötesine genişletilmesi de halkın oyuna sunulacak.

Her iki değişiklik konusunda da %100’lük bir görüş birliği yok kuşkusuz. Özellikle de “evdeki kadın” maddesi üzerinde…

Şili’de, yazılan yeni anayasanın yürürlüğe konulup konulmayacağına ilişkin olarak düzenlenen referanduma katılanların yüzde 61,9’u “hayır” oyu verdi.

Şili Seçim Servisi verilerine göre, şu ana kadar sandıkların yüzde 98,43’ü açıldı.

Yapılan sayımda, ülkede yeni anayasanın yürürlüğe girmesini isteyenlerin oranı yüzde 38,1, istemeyenlerin oranı ise yüzde 61,9 olarak belirlendi.

Böylece, diktatör Augusto Pinochet döneminde hazırlanan ve birçok kez revize edilen mevcut anayasa yürürlükte kaldı.

Şili’de hazırlanan yeni anayasa, devlet çalışanlarının yarısının kadınlardan oluşması, ülkedeki 11 yerli topluluğun tanınarak Şili’nin “çok uluslu ülke” olarak tanımlanması, cumhurbaşkanı adayı olma yaşının 35’ten 30’a düşürülmesi, kürtajın yasal hale getirilmesi, Senatonun kaldırılması ve yerine Bölgeler Meclisi kurulması, su kriziyle mücadele için su kaynaklarına “sahiplenilemez” statüsü verilmesi ve Ulusal Sular Ajansı kurulmasının da aralarında bulunduğu 388 maddeden oluşuyordu.

Yeni anayasa, Ekim 2020’de anayasanın yeniden yazılıp yazılmaması için yapılan referandumla kararlaştırılmış, 2021’deki belediye seçimlerinde yeni anayasayı yazacak heyet halkın oylarıyla seçilmişti.

Şili’de Ekim 2019’da başlayan ve 5 aydan fazla süren yağma, şiddet olaylarına neden olan ve “sosyal patlama” adı verilen hükümet karşıtı gösterilerde, anayasanın yeniden yazılması protestocuların başlıca isteklerindendi.

Diktatör Pinochet döneminde yazılan Şili anayasası, halkın bir kısmınca “diktatörlük rejiminin mirası” ve “eşitsizliğin temel kaynağı” olarak değerlendiriliyor.

Anayasa’nın, Pinochet eliyle yapılan özelleştirmeler ve özelleştirme teşvikleri nedeniyle yeterli sağlık, eğitim ve emeklilik imkanı sağlamayan ekonomik sistemi koruduğu düşünülüyor.

Anayasa Mahkemesi (AYM), kanun hükmünde kararname (KHK) ile kamu görevinden çıkarılan kişilerin pasaportlarının iptal edilmesinin anayasaya aykırı olduğuna karar verdi.

AYM, Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) milletvekillerinin KHK’ların anayasaya aykırılığına dair başvurularında yeni bir karar verdi. Resmi Gazete’de bugün (26 Ocak) yayımlanan karar, kamu görevinden çıkarma ve ilave tedbirleri düzenleyen kurallara dair. Karar, dokuz ay içinde yürürlüğe girecek.

AYM’nin karara bağladığı maddeler 6 Şubat 2018 tarihli 7086 sayılı KHK’ya ait. İlk madde kamu görevinden çıkarılma gerekçesi olarak kullanılan “örgütlere üyelik ve mensubiyet” vurgusu.

AYM, “haklarında kesin bir mahkûmiyet kararı verilmediği hâlde kişilerin suçlu sayılmasına neden olabilecek ifadelerin kullanılması, olağanüstü hâl şartlarında dahi dokunulması yasaklanan masumiyet karinesine aykırılık oluşturmaktadır” diyerek bu ifadenin anayasaya aykırı olduğuna hükmetti.

AYM’nin anayasaya aykırı olduğuna karar verdiği bir başka düzenleme de pasaport iptallerine dair.

Söz konusu düzenlemeyle ilgili KHK’da “Bu kişiler hakkında bakanlıkları ve kurumlarınca ilgili pasaport birimine derhal bildirimde bulunulur. Bu bildirim üzerine pasaport birimlerince pasaportlar iptal edilir” ibaresi yer alıyor.

AYM, yurtdışına çıkma özgürlüğünün sadece suç soruşturması veya kovuşturması nedeniyle ve hâkim kararı ile kısıtlanabileceğini belirtti. KHK maddesinde ise kamu görevinden çıkarılan kişilerin bir suç soruşturması ya da kovuşturması nedeniyle hâkim kararı şartına bağlı olmaksızın ilgili bakanlık ve kurumca yapılan bildirim üzerine pasaportlarının idari tasarrufla iptal edilebileceği belirtiliyordu.

Pasaport iptaline dair kuralların anayasaya aykırı olduğuna ve iptaline hükmeden AYM, kararının gerekçesinde şöyle yazdı: “Darbe girişimiyle devletin demokratik düzenine açık ve yakın bir tehlike oluşturan terör örgütleri veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplarla mücadele etmek amacıyla olağanüstü hâl koşullarında kamu görevinden çıkarılan kişilerin pasaportlarının iptal edileceğini öngören kuralların, kişilerin seyahat hürriyetine olağanüstü dönemde durumun gerektirdiği ölçüyü aşan bir sınırlama getirmektedir.”