ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı merkezli kriz, klasik bir diplomatik anlaşmazlıktan çok, karşılıklı maksimum baskı stratejilerinin çarpışmasına işaret ediyor.

Tarafların mevcut pozisyonları, kısa vadede bir uzlaşıdan ziyade kontrollü gerilim ihtimalini güçlendiriyor.

Temaslar “bir adım ileri, iki adım geri” ritminde ilerlerken, masanın kurulup kurulamayacağı belirsizliğini koruyor.

Barış için ısrarcı bir söylem kullanan Donald Trump’ın ateşkesi uzatma kararı, ilk bakışta tansiyonu düşürme hamlesi gibi okunabilir. Ancak eş zamanlı sürdürülen ekonomik ve lojistik baskılar, bu adımın diplomatik bir jestten çok stratejik bir manevra olduğunu düşündürüyor.

İran cephesinde ise strateji daha farklı bir zemine oturuyor.

Asimetrik karşılıklar ve şartlı diplomasi, Tahran’ın temel yaklaşımı haline gelmiş durumda. Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol vurgusu ve yaptırımların kaldırılmasını ön koşul olarak öne sürmesi, müzakere alanını yeniden tanımlama çabası olarak okunabilir.

Bu yaklaşım, İran’ın doğrudan taviz vermek yerine pazarlık alanını genişletmeye çalıştığını gösteriyor.

Vashington’un mevcut yaklaşımı çoğunlukla “önce taviz, sonra müzakere” çizgisine işaret ederken, Tahran’ın tutumu bunun tersine konumlanıyor: önce baskılar kalkmalı, ardından masa kurulmalı.

Bu iki pozisyon arasındaki mesafe, krizin gerçek kilit noktasını oluşturuyor.

Dünya petrolünün yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı, bu nedenle yalnızca bir coğrafi geçit değil; aynı zamanda politik ve psikolojik bir eşik.

İran’ın boğaz üzerindeki kontrol iddiası ile ABD’nin serbest geçiş ısrarı, teknik bir deniz hukuku tartışmasının ötesine geçiyor. Bu ise, sahada “kuralları kimin belirleyeceği” sorusunu gündeme getiriyor.

İşin daha karmaşık tarafı ise güven sorunu. İran içinde karar alıcı yapı parçalı; siyasi liderlik ile Devrim Muhafızları arasında ton farkı belirgin. Sahada daha sert, masada daha temkinli bir çizgi öne çıkıyor.

Sahadaki gelişmeler de diplomatik süreci sürekli kırılganlaştırıyor. Umman açıklarında gerçekleştiği öne sürülen saldırılar ve karşılıklı sert açıklamalar, tarafların askeri seçenekleri tamamen dışlamadığını gösteriyor. Bu durum, düşük yoğunluklu çatışma ile diplomasi arasında gidip gelen hibrit bir kriz dinamiği yaratıyor.

ABD tarafında ise seçim atmosferi ve iç politika dinamikleri, dış politika hamlelerini doğrudan etkiliyor. Böyle bir tabloda verilen sözlerin ne kadar bağlayıcı olacağı başlı başına bir soru işareti.

İslamabad merkezli görüşme trafiğine ilişkin çelişkili açıklamalar da güven eksikliğinin açık bir göstergesi. “Heyet geldi/gelmedi” tartışmaları, diplomatik sürecin ne kadar kırılgan olduğunu ortaya koyuyor.

Bugün gelinen noktada asıl mesele; hangi tarafın belirsizliği daha uzun süre taşıyabileceğidir. Çünkü bu kriz, askeri üstünlükten çok “zamanı yönetebilme” kapasitesine dayanıyor.

Kısa vadede kalıcı bir anlaşmadan çok, geçici ve kırılgan uzlaşıların öne çıkması daha olası görünüyor. Ancak oyunun kazananını, sahadaki güç dengesi değil, belirsizliği kimin daha iyi yönettiği belirleyecek.

Son sözse, Diplomasi mi ağır basacak, tırmanış mı?

İsmet HERGÜNŞEN

Trump Söz Vermişti

Bu adım, eski Başkan Donald Trump’ın seçim kampanyası döneminde verdiği “federal idamları hızlandırma ve yöntemleri çeşitlendirme” sözünün bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Trump yönetimi, ağır suçlar için daha sert ve caydırıcı yöntemlerin uygulanması gerektiğini savunmuştu. Ayrıca idam cezası verildikten ve yasal süreç tamamlandıktan sonra idamların hemen uygulanması amaçlanıyor. 

İnsan Öldürmede Yöntem Çeşitliliği

Birleşik Devletler genelinde en yaygın ve “standart” kabul edilen yöntem ölümcül enjeksiyon… Ancak son yıllarda idam için kullanılan ilaçların temininde yaşanan lojistik ve etik zorluklar, alternatif yöntemleri yeniden gündeme taşıdı.

İnfazlarda Yaşanan “Eziyet” Sorunu

ABD’de idam yöntemlerinin yeniden yapılandırılmasının temelinde, mevcut sistemdeki ciddi aksaklıklar ve etik tartışmalar yer alıyor. 

Özellikle ölümcül enjeksiyon yönteminde kullanılan ilaçların üretici firmalar tarafından tedarik edilmemesi, yetkilileri farklı karışımlar denemeye itmişti. Bu durum, infaz sırasında mahkumların dakikalarca can çekişmesine ve “olağanüstü eziyet” çekmelerine neden olmuştu.

Elektrikli sandalye ve gaz odası gibi yöntemlerde yaşanan teknik aksaklıklar, infazların defalarca tekrarlanmasına veya mahkumların ciddi yanıklar ve nefes darlığı içinde ölmesine yol açmıştı.

Hızlı Öldürmede “En İyi” Alternatif Kurşuna Dizme

Mahkemeler, söz konusu başarısız uygulamaların ABD Anayasası’ndaki “zalimce ve olağandışı cezalandırma” yasağını ihlal edip etmediğini uzun süre tartışmıştı. Kurşuna dizme yönteminin, bu tür “yavaş ve acılı” ölüm risklerini “minimize ettiği” savunularak, daha “hızlı” bir alternatif olarak dosyaya eklendi.

Mesele Ölümcül Malzeme Sıkıntısı Nedeniyle İnfazın Ertelenmesi

Yeni yönetmelik, federal hükümetin infazın gerçekleştirileceği eyaletteki yöntemleri kullanmasına olanak tanıyor. Örneğin, federal bir mahkumun infazı kurşuna dizmeyi yasal bir seçenek olarak kabul eden bir eyalette (Utah, Güney Karolina gibi) yapılacaksa, federal yetkililer artık bu yöntemi doğrudan uygulayabilecekler. Bu durum, özellikle ölümcül enjeksiyon ilaçlarına ulaşımın imkansız olduğu durumlarda infazların ertelenmesini engellemeyi hedefliyor.

Zira kurşun ve onu sıkacak kişi bulmak zor değil. 

Federal ve Eyalet Ayrımı: Yeni Düzenlemenin Kapsamı

Amerika Birleşik Devletleri’nde hukuk sistemi, federal suçlar ve eyalet suçları olarak iki ana koldan oluşuyor. Bu ayrım idam cezalarında da belirleyici oluyor.

ABD’deki idam cezalarının büyük çoğunluğu eyaletler tarafından infaz edilse de, terörizm, casusluk veya uyuşturucu kaçakçılığı gibi suçlar federal hükümetin yetki alanına giriyor.

İslamabad Görüşmelerinin Ayrıntıları ve Heyetler

Beyaz Saray Basın Sekreteri Karoline Leavitt tarafından yapılan açıklamaya göre, ABD Başkanı Donald Trump’ın Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve damadı Jared Kushner’den oluşan üst düzey heyet, Cumartesi sabahı Pakistan’a gitmek üzere yola çıktı. Washington tarafı, İran’ın talebi üzerine bu yüz yüze görüşmenin planlandığını ve somut bir ilerleme kaydedilmesini umduklarını bildirdi. İran kanadında ise Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi Cuma günü İslamabad’a ulaşarak Pakistanlı mevkidaşı İshak Dar ile bir araya geldi. Ancak İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bagayi, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, İslamabad’da ABD’li yetkililerle doğrudan bir görüşme planlanmadığını, Tahran’ın hassasiyetlerinin aracı ülke Pakistan üzerinden iletileceğini vurguladı.

Dokuz Haftalık Savaş ve Diplomatik Çabalar

İki ülke arasındaki gerginlik, yaklaşık dokuz haftadır devam eden ve küresel piyasaları sarsan çatışmaların ardından kırılgan bir ateşkes sürecine girmişti. İki hafta önce yine İslamabad’da düzenlenen ilk tur görüşmelere ABD adına Başkan Yardımcısı JD Vance liderliğindeki bir heyet katılmış, İran tarafını ise Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf ve Dışişleri Bakanı Arakçi temsil etmişti. O dönemki görüşmelerde, İran’ın nükleer programı üzerindeki kısıtlamalar ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği ana anlaşmazlık konuları olarak öne çıkmıştı. Pakistan, 1979 devriminden bu yana iki ülke arasındaki ilk üst düzey doğrudan temasın kurulmasında merkezi bir arabulucu rolü üstlenmişti.

Geleceğe Dair Beklentiler

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, Tahran’ın önünde tarihi bir fırsat olduğunu belirterek, “zamanın İran’ın lehine işlemediği” uyarısında bulundu. Başkan Trump ise Cuma günü yaptığı açıklamada, İran’ın ABD’nin taleplerini karşılamaya yönelik bir teklif sunmasını beklediğini ifade etti. 

Görüşmelerin bu turunda, özellikle dünya petrol sevkiyatının beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nın tamamen trafiğe açılması ve İran üzerindeki ekonomik yaptırımların geleceği masadaki en kritik başlıklar olmaya devam ediyor.

ABD/İsrail-İran Savaşı’nda ABD’nin kritik silah stoklarının tükendiği ve ABD Savunma Bakanlığının (Pentagon) Orta Doğu’daki askeri varlığı güçlendirme çabasının Rusya ve Çin gibi potansiyel rakiplerine karşı hazırlık düzeyini azalttığı iddia edildi.

New York Times gazetesinin konu hakkında bilgi sahibi kaynaklara dayandırdığı haberinde, ABD/İsrail-İran Savaşı başladığından beri ABD ordusunun Çin ile olası bir savaş için geliştirilen uzun menzilli seyir füzelerinin yaklaşık 1100’ünü tükettiği, bu sayının ABD stoklarında kalan toplam sayıya neredeyse eşit olduğu öne sürüldü.

ABD ordusunun savaş başladığından bu yana 1000’den fazla Tomahawk seyir füzesi kullandığı ve bunun her yıl satın alınan seyir füzesi sayısının yaklaşık 10 katı olduğu iddia edilen haberde, ayrıca 1200’den fazla Patriot ve 1000’den fazla Precision Strike ve ATACMS füzesi kullanıldığı ileri sürüldü.

Haberde, ABD ordusunun mühimmat stoklarını önemli ölçüde tükettiği ve yetkililerin stokları “endişe verici derecede düşük” olarak değerlendirdiği aktarılarak, Savunma Bakanlığı yetkililerinin senatörlere, savaşın yalnızca ilk iki gününde ordunun 5,6 milyar dolarlık mühimmat kullandığı bilgisini verdiği kaydedildi.

Gemi Krizleri ve Karşılıklı Hamleler

Son 24 saat içinde bölgede tansiyonu zirveye taşıyan bir dizi olay yaşandı:

İran’ın Hamlesi: İran Devrim Muhafızları, Hürmüz Boğazı’nda uluslararası denizcilik kurallarını ihlal ettiği gerekçesiyle İngiliz bandıralı “Stena Impero” adlı petrol tankerine el koyduğunu duyurdu. İranlı yetkililer, geminin bir balıkçı teknesiyle çarpıştığını ve uyarılara cevap vermediğini iddia ediyor.

ABD’nin Müdahalesi: ABD Başkanı Donald Trump, ABD Donanması’na ait USS Boxer gemisinin, gemiye çok yaklaşan ve tehdit oluşturan bir İran insansız hava aracını (İHA) düşürdüğünü açıkladı. Pentagon, “savunma amaçlı” bu hamlenin deniz trafiğini korumak için yapıldığını vurguladı.

Trump’ın Sert Mesajları: Trump, İran’ın hamlelerini “provokasyon” olarak nitelendirerek, “İran sadece bela istiyor. Biz en kötüsüne hazırlıklıyız ancak onlar çok büyük bir hata yapıyorlar” ifadelerini kullandı.

İran’ın Yanıtı: İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif ise ABD’nin “ekonomik terörizm” uyguladığını belirterek, bölgedeki yabancı askeri varlığın güvenliği artırmak yerine tehlikeye attığını savundu.

Hürmüz Krizi: İran’a Maksimum Baskının Sonucu 

Krizin temeli, 2018 yılında ABD’nin nükleer anlaşmadan (JCPOA) tek taraflı çekilmesi ve İran’a yönelik ağır yaptırımları geri getirmesine dayanıyor. İran’ın petrol ihracatını sıfıra indirmeyi hedefleyen “maksimum baskı” stratejisi, Tahran’ı Hürmüz Boğazı kartını oynamaya itti. Dünya petrol ticaretinin yaklaşık üçte birinin geçtiği bu dar su yolu, İran için Batı’ya karşı en güçlü jeopolitik koz haline geldi. Daha önce Fujairah açıklarında tankerlere yapılan saldırılar ve ABD İHA’sının düşürülmesi, bugünkü “Hürmüz Savaşı”nın ayak sesleriydi.

Diplomatik Trafik: İngiltere hükümeti, el konulan gemi nedeniyle acil durum komitesi COBR’u topladı. Avrupalı müttefikler bölgeye ortak bir “deniz koruma misyonu” göndermeyi tartışıyor.

Petrol ve Altında Dalgalanmalar

Hürmüz’deki bu “yeni savaş” piyasalarda sert dalgalanmalara yol açtı:

Petrol: Gerilimin tırmanmasıyla Brent petrol fiyatları varil başına %2’nin üzerinde değer kazandı. Analistler, Boğaz’ın tamamen kapanması durumunda petrolün 100 dolar bandını zorlayabileceğini öngörüyor. Kısa vadede, arz güvenliği endişesi fiyatlarda yukarı yönlü baskıyı sürdürecektir.

Altın: Jeopolitik risklerin artması, yatırımcıları “güvenli liman” arayışına itti. Altın fiyatları son yılların en yüksek seviyelerinde seyrediyor. Savaş riskinin sıcak çatışmaya dönüşme ihtimali, altının ons fiyatını desteklemeye devam edecektir.

Piyasa şu an “bekle-gör” modunda: Eğer diplomatik bir kanal açılmazsa, enerji maliyetlerindeki artış küresel enflasyonu tetikleyebilir. Kısa vadede Hürmüz Boğazı’ndaki her askeri hareketlilik, borsa endekslerinde satış, emtiada ise sert yükseliş olarak karşılık bulacaktır.

38 yaşındaki Colin’in elindeki yarı otomatik silah, hayatında sahip olduğu ilk silah. Colin, ABD Başkanı Donald Trump yönetimine dair endişeleri nedeniyle silah edinmeye yönelen sol eğilimli Amerikalılardan biri. Bu, ülkede silah sahipliğine ilişkin yerleşik algılardaki değişimi gösteriyor.

Tam adının açıklanmasını istemeyen Colin, “Hükümetimden, çevremdeki vatandaşlardan çok daha fazla tehdit hissediyorum” dedi. ABD’nin kuzeyindeki Minneapolis kentinde göçmenlere yönelik geniş çaplı bir operasyon sırasında federal görevliler tarafından vurularak öldürülen Renee Nicole Good ve Alex Pretti olaylarının kendisi için “bardağı taşıran son damla” olduğunu söyledi.

Şarku’l Avsat’ın AFP’den aktardığına göre Colin yaptığı açıklamada, “Hükümet tarafından yetkilendirilmiş, adeta özel ordu gibi sokaklarda dolaşan, insanlara saldıran ve ateş açan bir güç var. Bu, bireyler arasındaki suçlardan çok daha korkutucu” değerlendirmesinde bulundu.

ABD’de silah tartışması oldukça karmaşık ve derin siyasi boyutlar içeriyor.
Genellikle sağ eğilimli olan silah taşıma hakkı savunucuları, konuyu kişisel özgürlük meselesi olarak görürken, ABD Anayasası bu hakkı güvence altına alıyor. Liberaller ise kitlesel silahlı saldırıların yaşandığı ülkede daha sıkı silah denetimlerini savunuyorlar.

Clara Elliott yalnız değil. “Liberal Gun Club” adlı ulusal örgüt, 2026’nın ilk iki ayında 3 bin yeni silah eğitimi başvurusu aldığını açıkladı. Bu sayı, 2025 yılının tamamındaki başvurulardan daha fazla.

Örgütün yöneticisi Ed Gardner, bu tür artışların genellikle büyük siyasi gelişmeler veya kitlesel silahlı saldırılar sonrasında görüldüğünü belirtti. Ancak geçmişten farklı olarak, yeni gelenlerin artık sadece kadınlar ve azınlıklarla sınırlı olmadığını; gençlerden yaşlılara, kırsaldan kentlere kadar geniş bir kesimi kapsadığını ifade etti.

David Yamane ise bu değişimin, insanların silah satın alma motivasyonlarındaki dönüşümden kaynaklandığını belirtti. Yamane, “İnsanlar, haklarını ellerinden alabilecek ya da başkalarını bu yönde cesaretlendirebilecek otoriter bir yönetim ihtimali konusunda endişe taşıyor” değerlendirmesinde bulundu.

Olayın Gelişimi ve Polisin Açıklamaları

Shreveport Polis Sözcüsü Chris Bordelon, saldırıların bir “aile içi huzursuzluktan” kaynaklandığını belirtti. Olay yerinden araç çalarak kaçmaya çalışan yetişkin erkek şüpheli, emniyet güçleriyle yaşanan kovalamaca ve çıkan çatışma sonucunda ölü ele geçirildi. Shreveport Polis Şefi Wayne Smith, sahadaki durumun dehşet verici olduğunu vurgulayarak, “Böyle bir olayın nasıl meydana gelebileceğini hayal dahi edemiyorum, kalbim paramparça,” ifadelerini kullandı. Louisiana Eyalet Polisi, emniyet mensuplarının zarar görmediği kovalamaca ve çatışma anlarına dair kapsamlı bir soruşturma başlatıldığını duyurdu.

Bu trajik olay, AP ve USA Today tarafından tutulan veri tabanına göre, Ocak 2024’te Chicago banliyösünde sekiz kişinin öldürülmesinden bu yana ABD’de son iki yılda gerçekleşen en ölümcül kitlesel saldırı olarak kayıtlara geçmişti. Olayın vahameti karşısında eyalet genelinde büyük bir şok yaşanmış, yetkililer halktan sabır ve dua talep etmişlerdi.

Saldırının gerçekleştiği Shreveport, Louisiana’nın kuzeybatısında yer alan yaklaşık 180.000 nüfuslu bir kent. Belediye Başkanı Tom Arceneaux, şehri sarsan bu olayı “tarihimizdeki en kötü trajedi” olarak nitelendirdi. Öldürülen çocukların kimlik tespit çalışmaları sürerken, saldırının hedefi olan iki evin kentin güney kesiminde yer aldığı bildirildi. Louisiana Valisi Jeff Landry de olayla ilgili derin üzüntülerini paylaşarak kolluk kuvvetlerine teşekkür etti.

Dünya, bir yandan savaşın hız kestiği izlenimine kapılırken, diğer yandan gerçekte hiçbir şeyin bitmediğini görüyor.

Ukrayna Savaşı’nda ibre Rusya Federasyonu’nu işaret ediyor olabilir. Ancak ortada bir zafer yok. Daha doğrusu kazananı belirsiz yıpratıcı bir savaşın ortasındayız.

Kırım dışındaki bölgelerde tam hakimiyet kuramayan Rusya, sahadaki zorluklara rağmen Ukrayna’nın direncini kırabilmiş değil. Bu tablo savaşın neden uzadığını açıkça ortaya koyuyor.

Gelinen noktada manzara ağır. Çatışmaların çıkmaza sürüklendiği bu süreçte, her iki tarafta ölü ve yaralı sayısı milyonlarla ifade ediliyor. Bu, yalnızca askeri bir başarısızlık değil; aynı zamanda insanlık adına büyük bir trajedi.

Öte yandan İran merkezli gelişmelerin Rusya’nın enerji gelirlerine dolaylı katkı sağladığı konuşuluyor. Ancak bu etki, savaşın Rus ekonomisine verdiği zararı gölgelemeye yetmiyor. Savaş uzadıkça, maliyet de giderek daha da derinleşiyor.

Diplomasi cephesinde ise tablo en az savaş alanı kadar karmaşık. 

Putin ile Trump arasında Alaska’da yapılan görüşmeden çıkan muğlak mesajlar, barış umudunu güçlendirmek yerine belirsizliği artırdı. 

Zaten bugüne kadar yapılan görüşmelerden somut bir sonuç çıkmaması da bu umutsuzluğu besliyor.

Avrupa cephesine baktığımızda ise daha da çetrefilli bir durum söz konusu.

Açıkça dile getirilmese de Avrupa’nın bu savaşa dair ne istediği net değil. NATO’yu doğrudan harekete geçirecek bir irade de henüz ortaya konabilmiş değil. Bu durum, Avrupa’yı zor bir tercihin eşiğine getiriyor.

Bir yanda İran meselesinde ABD’ye mesafeli duran bir Avrupa, diğer yanda Ukrayna’yı ayakta tutmak için ciddi kaynaklar harcıyor. Bu ikili tutum, aslında kıtanın stratejik bir kararsızlık içinde olduğunu gösteriyor.

Kiev–Moskova–Vashington hattında ortak bir dil oluşturamayan Avrupa’yı, önümüzdeki dönemde ABD ile ilişkilerinde zorlu bir süreç bekliyor. Üstelik Donald Trump’ın öngörülemez çıkışları, bu denklemi daha da kırılgan hale getiriyor.

Peki, bundan sonra ne olacak?

ABD etkisindeki NATO’nun önceliklerinde Avrupa’nın yeri ne olacak? Daha da önemlisi, Avrupa kendi güvenlik mimarisini yeniden inşa etmeye cesaret edebilecek mi? Bu soruların henüz net bir cevabı yok.

Gerçekçi olmak gerekirse, savaşın kısa vadede sona ermesi zor görünüyor. Rusya’nın geri adım atması da, Ukrayna’nın toprak kaybını kabullenmesi de kolay ihtimaller değil.

Bugün için tek somut çözüm ihtimali, Ukrayna’ya güçlü güvenlik garantileri verilmesi ve NATO üyeliği yolunun açılması gibi görünüyor. Aksi halde bu savaş, uzun yıllar sürebilir ve çok daha fazla can kaybına yol açabilir.

Tarih, çoğu zaman kazananları yazar. Ancak bu savaşta tarihe yalnızca ülkeler değil, teknolojiler de not düşülecek. Yapay Zeka, bu savaşın sessiz ama belirleyici aktörlerinden biri olarak yerini alacaktır.

Son sözse; barış umudu besler mi?

İsmet HERGÜNŞEN

Abluka kararı ve sahadaki mesajlar

ABD yönetimi, ablukayı İran limanlarına giriş-çıkış yapan deniz trafiğini hedefleyen bir uygulama olarak tanımladı. Açıklamalarda, İran’a ait gemiler ile İran limanlarına uğrayan ya da bu limanlardan çıkan ticari gemilerin denetlenebileceği; buna karşılık İran’la bağlantısı olmayan limanlara giden gemilerin seyrüseferinin engellenmemesi hedeflendiği vurgulandı.

Tahran ise ablukayı yasa dışı bir baskı girişimi olarak niteledi ve Körfez’deki komşu ülkelerin limanlarının da risk altına girebileceği uyarısında bulundu. İranlı yetkililerin mesajları, Hürmüz Boğazı ve çevresindeki güvenlik dengesinin daha kırılgan hale gelebileceğine işaret etti.

Buna rağmen ABD tarafı, İran’la temas kanallarının tamamen kapanmadığını, bir anlaşmaya dönük görüşme zemininin korunmaya çalışıldığını belirtti. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif de krizin çözümü için diplomatik çabaların sürdüğünü söyledi.

İslamabad görüşmeleri ve krizin tırmanışı

ABD ile İran heyetleri, hafta sonu Pakistan’ın başkenti İslamabad’da ateşkesin kalıcı hale getirilmesi ve çatışmanın sona erdirilmesi için görüşmüş, ancak görüşmeler, tarafların temel başlıklarda uzlaşamaması nedeniyle somut bir anlaşma üretemeden dağılmıştı.

Süreçte İran, Hürmüz Boğazı’ndaki geçişleri sıkı kontrol altına almış; kendi gemileri dışındaki deniz trafiğini sınırlamış ve geçişlerin İran denetimine tabi olacağını duyurmuştu. ABD Başkanı Donald Trump da bu uygulamayı “küresel ticareti şantaj” olarak nitelemiş ve İran’a nükleer silah izni vermeyeceklerini yinelemişti.

Petrol, deniz ticareti ve uluslararası tepkiler

Petrol piyasasında fiyatlar, bir yandan arz kesintisi riskini, diğer yandan da yeniden müzakere ihtimalini tartmaya devam ediyor. Hürmüz Boğazı, küresel petrol akışının önemli bir bölümünün geçtiği dar bir deniz koridoru olduğu için, bölgede atılan her adım enerji maliyetlerine doğrudan yansıyor.

Öte yandan bazı NATO müttefiklerinin, ABD ablukasına askeri olarak katılma konusunda mesafeli durduğu; buna karşılık boğazın yeniden güvenli biçimde açılmasına dönük çağrıların öne çıktığı bildirildi. Deniz taşımacılığı şirketleri ve sigorta piyasaları ise risk primlerindeki artış nedeniyle rota, takvim ve navlun planlarını yeniden gözden geçiriyor.

Petrol Tesisleri “Şimdilik” Hedef Alınmadı

ABD ve İsrail kaynaklarından gelen bilgilere göre, saldırı adadaki askeri hedeflere odaklandı. Pentagon yetkilileri, operasyon kapsamında Hark Adası’ndaki hava savunma sistemlerinin, deniz üslerinin ve mayın depolama tesislerinin vurulduğunu teyit etti. İran devlet medyası Mehr Haber Ajansı, adada birden fazla patlama sesi duyulduğunu bildirdi. ABD yetkilileri, petrol fiyatlarında küresel bir kaosu önlemek adına adadaki petrol terminallerinin şimdilik hedef alınmadığını, ancak İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki blokajı sürdürmesi halinde bu kararın her an değişebileceğini vurguluyor.

Hark Adası’nın Önemi ve Stratejik Konumu

Hark Adası, İran’ın ekonomik can damarı olarak nitelendiriliyor. Ülkenin ham petrol ihracatının yaklaşık %90’ı bu küçük ada üzerinden gerçekleştiriliyor. Anakara kıyılarının dev tankerler için çok sığ olması nedeniyle, derin sulara sahip olan Hark, devasa petrol terminallerine ev sahipliği yapıyor. Stratejik olarak Kuveyt ve Suudi Arabistan’daki ABD askeri üslerinin tam karşısında yer alan ada, aynı zamanda İran’ın Basra Körfezi’ndeki askeri kontrolünü sağlayan bir kale görevi görüyor. Buraya yapılan her müdahale, Tahran’ın dünya pazarlarına enerji sağlama kapasitesini doğrudan tehdit ediyor.

Trump’ın Ültimatomu ve Gelişmeler

ABD Başkanı Trump, bu saldırıdan önce İran yönetimine karşı oldukça sert bir “son şans” mühleti belirlemişti. Trump, İran’ın daha önce talep ettiği 7 günlük ek süreyi 10 güne çıkarmış ve Hürmüz Boğazı’nın açılması için salı gecesi saat 20.00’yi son tarih olarak işaret etmişti. Sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamalarda, mühlet dolduğunda eğer anlaşma sağlanamazsa İran’daki tüm elektrik santrallerinin ve köprülerin hedef alınacağını, ülkenin “taş devrine” döneceğini ileri sürmüştü. Trump, İran’ın sivil halkı canlı kalkan olarak kullanmaya başlaması durumunda dahi geri adım atmayacağını belirtmişti.

Saldırının ardından küresel petrol piyasalarında dalgalanma yaşanırken, Brent petrol fiyatları keskin bir artış gösterdi.

ABD, bölgeye takviye olarak 2.500 deniz piyadesi ve bir amfibi hücum gemisi daha gönderdi.

İran parlamento sözcüsü, Hark Adası’na yapılacak herhangi bir saldırının “yeni bir misilleme seviyesini” tetikleyeceği konusunda daha önce uyarıda bulunmuştu.

Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalması nedeniyle bölgedeki birçok ticari gemi güvenli limanlarda bekletilmeye devam ediyor.