Her yıl 21 Haziran’da Kuzey Yarım küre, yılın en uzun gündüzünü ve en kısa gecesini yaşarken, Güney Yarım küre ise en kısa gündüzünü ve en uzun gecesini yaşıyor.

Bu özel olay, yaz gün dönümü olarak biliniyor ve birçok kültürde kutlanıyor.

‘Yaz gündönümü‘ olarak da bilinen 21 Haziran’da, güneş ışınları Yengeç Dönencesi’ne dik geldiği için aydınlanma çemberi kutup dairelerine teğet geçiyor. Bunun doğal sonucu olarak kuzey yarım kürede gündüzler gecelere göre daha uzun oluyor. Kuzey yarım kürede ‘yaz mevsiminin başlangıcı’ kabul edilen bugünden itibaren gündüzler kısalıp, geceler uzamaya başlayacak.

Ayrıca bu tarihte Türkiye’de, saat 12.00’de, cisimlerin yıl içerisindeki en kısa gölgesi oluşacak. Yılın en uzun gecesi 21 aralıkta yaşanacak.

Yaz gün dönümü her yıl 21 Haziran’da gerçekleşiyor. Güneş, Dünya’nın eğik ekseni nedeniyle yıl boyunca gökyüzünde en düşük veya en yüksek noktaya ulaştığında bir gündönümü oluşur. Dünyanın yarısı yazın gelişini ve yılın en uzun gününü yaz gündönümü ile kutlamak için bir araya gelirken; diğer yarısı kış başlangıcını yaşayacak

Yaz gündönümünde (yaklaşık 21 Haziran), güneş ışınları Yengeç Dönencesi’ne dik açıyla düşer. Kuzey yarımkürede gündüzler kısalmaya, güney yarımkürede uzamaya başlar. Bu tarih, kuzey yarımkürede yazın, güney yarımkürede kışın başlangıcı sayılır. Güney yarımkürede en kısa gün, kuzey yarımkürede en kısa gece yaşanır. Kuzey yarımkürede gölgelerin en kısa olduğu gündür.

En uzun gün sadece Kuzey yarımküreyi değil, aynı zamanda güney yarımküreyi de etkilemektedir. Bu tarihte Güney Yarımkürede kış başlamaktadır. Güney yarımküre de en uzun gece en kısa gündüz yaşanmaktadır. Ayrıca aydınlanma çemberi Güney Kutup Dairesi’ni teğet geçerken güneş ışınlarını yıl içerisinde alabileceği en dar açı ile almaktadır. Bu tarihten sonra Oğlak Dönencesi’nin güneyinde en uzun gölge yaşanmaktadır ve gölge boyları kısalır.

Sadece kış ve yaz olarak kabul edilmez bu tarih bazı ülkelerde yazın ya da kışın ortası olarak da kabul edilmektedir. Aynı zamanda kutup dairesinde 24 saat gündüz yaşanırken, Güney’de ise 24 saat gece yaşanmaktadır. Yaz Gündönümü’nde saat 12 olduğunda güneş dik bir açıyla gelir ve yengeç dönencesinde gölge boyu sıfır olur. 21 Haziran’da en uzun gece Sinop’ta yaşanırken, 21 Aralık’ta Hatay’da en uzun gündüz yaşanır.

21 Haziran’da dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 90’ı yılın en uzun gündüzünü ve aynı zamanda en kısa gecesini yaşayacak.

21 Haziran neden yılın en uzun günüdür?

Yaz gündönümü, güneşin gökyüzünde en yüksek konumunda olduğu zaman meydana gelir. Bu, her yıl bir kez olur, çünkü Dünya’nın ekseni Güneş etrafındaki yörünge düzlemine göre yaklaşık 23,5 derece eğiktir. Bu eğim aynı zamanda mevsimlerin değişmesine de neden olur.

21 Haziran’dan önceki ve sonraki birkaç gün veya hafta boyunca, Alaska, Kanada, Grönland ve İskandinavya’nın bazı bölgeleri de dahil olmak üzere Kuzey Kutbu’nda yaşayanlar, gece yarısı güneşi olarak bilinen şeyle sonuçlanan sürekli gün ışığına sahip olacaklar.

Gökbilimciler mevsimleri işaretlemek için iki gündönümü ve iki ekinoks tarihini kullanırlar. Ekinoks, güneş ekvator yolunu geçtiğinde ve tam olarak Kuzey ve Güney Yarımküreler arasında konumlandığında meydana gelir.

Kuzey Yarımküre için astronomik mevsimler en iyi şu şekilde tahmin edilir:

İlkbahar (21 Mart)
Yaz (21 Haziran)
Sonbahar (21 Eylül)
Kış (21 Aralık)

Öte yandan meteorologlar, yılı her biri tam olarak üçer aylık dört mevsime bölmek için sıcaklık döngülerini kullanırlar.

Ekvatorun güneyindeki en kısa gün

21 Haziran, Güney Yarımküre’de yılın en kısa günüdür ve dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 10’unu etkiler.

Arjantin, Avustralya, Güney Afrika ve Yeni Zelanda gibi ülkelerde yaşayanlar için 21 Haziran kış gündönümü veya kışın ilk günüdür. Antarktika Çemberinde, sıfır saat gün ışığının olacağı bir Kutup gecesi meydana gelecek.

Yaz gündönümünün kültürel önemi nedir?

Yaz gündönümü birçok kültürde kutlanır. Tarih boyunca, farklı kültürler, mahsullerin ne zaman ekilip hasat edileceği gibi tarımsal uygulamaları belirlemek için veya dünya çapında farklı takvimlerin geliştirilmesi için göksel olaylara güvendiler.

İsveç’te yaz ortası, büyüme mevsiminin orta noktasını işaret eder ve gelenekler şarkı söylemeyi, dans etmeyi ve şenlik ateşlerini içerir.

İngiltere’nin Wiltshire kentindeki eski bir anıt olan Stonehenge’de de binlerce insan, taşlarla hizalanmış gün doğumuna tanık olmak için toplanıyor.