Birçok ülke askeri yatırımlarını ve kapasitelerini artırırken , bu savaşların dalga etkisi dünya çapında sosyal ve ekonomik etkilere yol açabiliyor; ancak dünyanın en güçlü ülkeleri arasındaki artan gerilimler, bu çatışmalara yönelik diplomatik ve insani müdahaleleri engelliyor ve en çok ihtiyaç duyanların acılarını daha da artırıyor.

Rusya-Ukrayna savaşı

Rusya-Ukrayna Savaşı, özellikle Rusya’nın Şubat 2022’deki tam ölçekli işgalinden bu yana, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana Avrupa’daki en büyük çatışma haline geldi . Her iki taraftaki kayıp sayıları belirsizliğini koruyor, ancak Batılı kaynaklar 2022’den bu yana savaşta doğrudan yaklaşık 350.000 kişinin öldüğüne inanıyor. Bu kaynaklar, yaklaşık 250.000 Rus savaşçının öldüğünü ve birkaç yüz sivilin hayatını kaybettiğini; Ukraynalı savaşçıların ölüm sayısının ise 100.000’e yakın olduğunu ve 15.000’e kadar sivilin hayatını kaybettiğini belirtiyor . Toplam kayıp sayısı (yani ölümler, yaralanmalar, kayıp veya esirler) Rus tarafında yaklaşık bir milyon, Ukrayna tarafında ise yaklaşık 500.000 civarında. Ayrıca, 2025 yılının başlarında beş milyondan fazla Ukraynalı mülteci olarak diğer ülkelerde yaşıyor, yaklaşık dört milyon kişi ise ülke içinde yerinden edilmiş durumda. 2025 yılının ortalarında Rusya, uluslararası alanda Ukrayna olarak tanınan toprakların yaklaşık yüzde 20’sini kontrol ediyor. Ukrayna’nın ekonomik zararının yaklaşık 590 milyar ABD doları olduğu tahmin ediliyor; bu da Ukrayna’nın savaş öncesi GSYİH’sının üç katı.

2023 boyunca yaşanan çıkmazın ardından Rusya, 2024 ve 2025 yıllarında kademeli olarak toprak kazanımları elde etti. Ukrayna kuvvetleri, Ağustos 2024’te Rusya’nın Kursk bölgesine sürpriz bir işgal düzenleyerek bir haftadan kısa sürede yaklaşık 1000 km²’lik bir alanı ele geçirdi, ancak bu alanın yarısından fazlası Aralık ayına kadar geri alındı ​​ve Ukrayna kuvvetleri 2025 ortası itibarıyla bu alanın sadece küçük bir bölümünü elinde tutuyor. Bu saldırı, kısmen Rus kuvvetlerini Ukrayna’nın öncelikli bölgelerinden uzaklaştırmak ve karşı saldırılar için fırsatlar yaratmak amacıyla yapılmıştı; ancak Rusya, diğer bölgelerden takviye kuvvetleri çekerek işgali püskürttü ve Kuzey Kore kara kuvvetlerinden de destek aldı. 2025 yılı, ABD’nin Ukrayna’ya verdiği desteği düzenli olarak eleştiren Donald Trump’ın yeniden seçilmesi nedeniyle Ukrayna tarafında büyük bir belirsizlikle başladı. Ocak ayında göreve gelmesinden bu yana, Trump’ın Ukrayna’ya verdiği kamuoyu desteği ve Başkan Zelenskyy ile ilişkisi, özellikle Şubat ayındaki Oval Ofis’teki televizyonda yayınlanan görüşmede Trump ve Başkan Yardımcısı Vance’in Zelenskyy’i eleştirmesinin ardından dalgalanmalar gösterdi; ayrıca askeri yardım teslimatlarında da gecikmeler yaşandı. Bununla birlikte, ABD uluslararası alanda Ukrayna’nın en büyük destekçisi olmaya devam ediyor ve Nisan ayında kararlaştırılan yeni uzun vadeli maden ve kaynak anlaşmasından fayda sağlayacak. Diğer Batı ülkeleri bu süre zarfında Ukrayna’ya askeri desteği artırdı ve savaş ilerledikçe, birçok ülke Ukrayna’ya yönelik silah kısıtlamalarını kaldırdı ve artık bu silahları Rusya’daki hedeflere saldırmak için kullanmasına izin verdi. 2025 yılında her iki taraf da füze ve insansız hava aracı saldırılarının ölçeğini artırdı.Savaşın en büyük insansız hava aracı saldırılarının 2025’in ilk yarısında gerçekleşmesiyle birlikte, bu artan yoğunluk, her iki tarafın da barış görüşmeleri için pazarlık gücü kazanmaya çalıştığının bir işareti olabilir; bu görüşmeler 2025’te daha belirgin hale geldi – bu görüşmeler enerji altyapısı ve Karadeniz’de üç haftalık bir ateşkes ve Paskalya’da 30 saatlik bir ateşkesle sonuçlandı, ancak daha kalıcı bir anlaşmanın henüz bir belirtisi yok.

İsrail-Filistin

İsrail ve Filistin’den gelen resmi kaynaklara göre, Ağustos 2025 başı itibarıyla, İsrail’in Gazze Şeridi’ne yönelik 20 aylık işgalinde 60.000’den fazla Filistinli ve 1.700 İsrailli ( 7 Ekim saldırısında ölen 1.200 kişi dahil ) hayatını kaybetti. Ancak, diğer kaynaklardan gelen rakamlar farklılık gösteriyor ve BM gibi kaynaklar, Gazze’deki rakamın çok düşük olduğunu düşünüyor; çünkü hala kayıp olan çok sayıda Filistinli var ve bu rakam, hastalık, yetersiz beslenme veya sağlık hizmetlerinin aksaması gibi önlenebilir nedenlerden kaynaklanan ölümleri içermiyor. Gazze’de, yıkım ve yardım eksikliği, dünyanın en yoğun nüfuslu bölgelerinden birinde insan eliyle yaratılan en büyük insani felaketlerden birini oluştururken, İsrail ablukası da insanların ve yardımın Gazze sınırlarından geçmesini ciddi şekilde kısıtladı. İşgalin başlamasından bu yana nüfusun yüzde 90’ından fazlası (birçoğu birden fazla kez) yerinden edildi ve Gazze’deki herkes şu anda yüksek düzeyde gıda güvensizliğiyle karşı karşıya, neredeyse dörtte biri kıtlık riski altında . Tüm yapıların yüzde 70’inden fazlası (konutların yüzde 92’si dahil) yıkıldı veya hasar gördü , Gazze’deki hastanelerin ve sağlık tesislerinin yarısından fazlası kapalı ve faaliyette olanlar da yalnızca kısmen işlevsel. İsrail, Hamas’ı yenmek ve 7 Ekim’de alınan 251 rehineyi kurtarmak amacıyla işgali başlattı ; Haziran ortası itibarıyla Gazze’de 50 rehine bulunuyor, ancak bunlardan sadece 23’ünün hayatta olduğu tahmin ediliyor. İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF), Hamas’la mücadelesinde Ekim 2023’ten bu yana yaklaşık 425 askerini kaybetti ve 20.000’den fazla Hamas savaşçısını öldürdüğünü iddia ediyor. 2025 yılı, Gazze’de iki aylık bir ateşkesle başladı. Bu anlaşmaya göre, kalan İsrail rehineleri birkaç aşamada serbest bırakılacak, karşılığında binlerce Filistinli tutsak alınacak, yardımlar artırılacak ve kalıcı bir ateşkes için daha fazla müzakere yapılacaktı. Ateşkes ilk aşamasının ötesine geçmedi ve İsrail 18 Mart’ta işgaline yeniden başladı. Ocak 2025’te İsrail, BM yardım kuruluşu (Gazze’deki en büyük kuruluş) olan UNRWA’yı Hamas’ın paravanı olmakla suçlayarak Filistin’de faaliyet göstermesini de yasakladı. Şubat ayından bu yana, İsrail ve ABD destekli Gazze İnsani Yardım Vakfı (GHF), UNRWA’nın yerini aldı, ancak Mayıs ve Haziran aylarında GHF merkezlerinden yardım almaya çalışırken 500’den fazla Gazalının öldürülmesi nedeniyle diğer yardım kuruluşlarından da yaygın kınamayla karşılaştı. Filistin’deki çatışma Gazze ile sınırlı kalmadı; Ekim 2023’ten bu yana Batı Şeria’da da şiddet olaylarında önemli bir artış yaşandı ve bu durum 1000’den fazla Filistinlinin ölümüne yol açtı; bu ölümlerin büyük bir kısmı yerleşimcilerin şiddetindeki artıştan kaynaklandı.

2023 sonrası Orta Doğu krizi

Ortadoğu genelinde, İsrail’in İran, Lübnan, Suriye ve Yemen ile olan çatışmalarında binlerce kişi öldü ve on binlerce kişi yaralandı. Bu ölümlerin en büyük kısmı, İsrail’in Hizbullah ile savaşında Lübnan’da meydana geldi ; burada sınır ötesi saldırılar yüzlerce ölüme ve sınırın her iki tarafında yüz binlerce kişinin tahliyesine yol açtı. Çatışmalar, İsrail’in 2024 sonlarında iki ay süren kara harekatıyla tırmandı ve bu harekat, Kasım 2024’te ateşkes anlaşmasına varılmadan önce Lübnan topraklarının daha derinlerine bir tampon bölge oluşturdu (ancak hava saldırıları devam etti). Doğuda, Aralık 2024’te Suriye’de Esad rejiminin devrilmesi bölgede şok dalgaları yarattı ve hemen ardından İsrail’in Golan Tepeleri’nin ötesine yaptığı bir saldırı ile tampon bölgesini genişletti. Eski hükümetin askeri üslerine yönelik bir dizi hava saldırısı, yeni hükümetin yeniden silahlanma yeteneğini de sınırladı – İsrail hava saldırıları 2025 boyunca devam etti, ancak Haziran 2025 itibarıyla yeni Suriye hükümeti, savaş sonrası yeniden yapılanmasının bir parçası olarak İsrail ile bir barış anlaşması arayışında görünüyor. Daha uzakta, Yemen’deki Husi milisleri, İsrail’in Gazze’deki eylemlerini protesto etmek amacıyla Kızıldeniz’de İsrail’e ve Batılı kargo gemilerine çok sayıda füze saldırısı düzenledi . İngiltere ve ABD, 2024 boyunca Husilere karşı misillemelerinde İsrail’i destekledi; bu yıl Gazze ateşkesi sırasında düşmanlıklar azaldı; ardından Mart-Mayıs ayları arasında bir dizi ABD saldırısının ardından, Temmuz ayına kadar büyük ölçüde devam eden bir ateşkes geldi.

Ancak 2025’teki en önemli gelişme, İsrail’in İran ile 12 günlük savaşı oldu . İran ve İsrail, 2024 boyunca daha hedefli karşılıklı saldırılar dizisine girişmişti; Bu saldırılar, İsrail’in diğer saldırılarına kıyasla sınırlıydı, ancak İran’ın etki alanındaki kilit liderleri ortadan kaldırmada ve hava savunmasını zayıflatmada etkili oldu. 13 Haziran 2025’te İsrail, İran’daki İsrail ajanlarının desteğiyle sürpriz bir hava saldırısı dalgası başlattı ve hava savunmasını daha da zayıflattıktan sonra, birçok önemli askeri ve siyasi liderin yanı sıra İran’ın önde gelen nükleer fizikçilerinin çoğunu öldürdü. İsrail, amacının İran’ın nükleer silah geliştirmesini engellemek olduğunu iddia etti.İran ve ABD, İran’ın nükleer programıyla ilgili olarak 15 Haziran’da görüşme planlamış ancak bu görüşmeler daha sonra iptal edilmişti. Sonraki günlerde hem İsrail hem de İran karşılıklı hava saldırıları düzenledi; kayıp tahminleri belirsiz olsa da, İran kaynakları 600 ila 1000 arasında ölüm olduğunu, yaklaşık 30 İsraillinin öldüğünü ve her iki taraftan da binlerce kişinin yaralandığını iddia ediyor. Amerika Birleşik Devletleri de 22 Haziran’da İran nükleer tesislerine üç büyük saldırı düzenleyerek İsrail’in saldırısına katıldı. İran’ın ana zenginleştirme tesisi olan Fordow’a yapılan saldırı özellikle dikkat çekiciydi, çünkü burası yerin çok derinlerinde (bilinmeyen bir mesafede) bulunuyor ve ABD’nin buraya ulaşabilecek silahlara sahip tek ülke olduğuna inanılıyor – ancak İran’ın nükleer programına yönelik saldırıların etkinliği belirsizliğini koruyor. İran, Katar’daki bir ABD üssüne saldırılarla karşılık verdi ve bu durumun ABD ile İran arasında büyük bir çatışmaya dönüşebileceği endişesi doğdu, ancak İran ve İsrail arasında 24 Haziran’dan itibaren geçerli olan bir ateşkes imzalandı ve o zamandan beriSudam düşmanlıklar azaldı.

Sudan iç Savaşı

Savaş, Nisan ayında üçüncü yılına girdi ve mutlak sayılarla dünyanın en büyük insani krizi haline geldi. Resmi bir ölüm sayısı yok, ancak 2024 sonu tahminleri 150.000 sivilin öldüğünü öne sürüyor; 2025 ortalarındaki toplam savaşçı ve sivil ölüm sayıları ise kesinlikle çok daha yüksek. Çatışmaların başlamasından bu yana dokuz milyondan fazla insan ülke içinde yerinden edildi , üç milyon kişi daha komşu ülkelere kaçtı . Sudan’ın tahmini nüfusu yaklaşık 50 milyon olup , 2025 ortası itibarıyla bunların yaklaşık üçte ikisi yardıma muhtaç durumda ve son derece genç nüfusu nedeniyle yardıma muhtaç olanların 16 milyonu çocuk. Savaş, yaygın insan hakları ihlalleriyle gölgelendi; birçok uluslararası kaynak, Hızlı Destek Kuvvetleri ve müttefiklerinin Darfur’da soykırım eylemleri de dahil olmak üzere diğer katliamlar, toplu tecavüzler ve savaş suçları işlediğini belirledi. Yetersiz beslenme de yaygın ve Sudan, dünyada kıtlıkla karşı karşıya olduğu doğrulanan nadir yerlerden biri. Ocak 2025’te Sudan Doktorlar Birliği, savaşın başlamasından sadece 18 ay sonra 522.000 bebeğin yetersiz beslenme nedeniyle öldüğünü bildirdi. 2023’ten önce Sudan, yılda yaklaşık 60.000 bebek ölümüyle dünyanın en yüksek bebek ölüm oranlarından birine sahipti . Bu ölümlerin çoğu çatışma kayıp istatistiklerine dahil edilmese de, bu artış, çatışmanın Sudan halkının zaten karşı karşıya olduğu sayısız zorluğu nasıl daha da kötüleştirdiğinin sayısız örneklerinden sadece biridir.

Savaş, Nisan 2023’te Hızlı Destek Kuvvetleri’nin (RSF), 2021’deki askeri darbeden beri hükümeti yöneten Sudan Silahlı Kuvvetleri’nden (SAF) ayrılmasıyla başladı. Bu, Sudan’ın 1956’da İngiltere’den bağımsızlığını kazanmasından bu yana üçüncü iç savaşıdır ve ülke, bağımsızlığından bu yana sürekli olarak dünyanın en istikrarsız ülkelerinden biri olmuştur; II. Dünya Savaşı’ndan bu yana diğer tüm ülkelerden daha fazla darbe ve darbe girişimi yaşanmıştır . Sudan halkı için, on yıllarca süren istikrarsızlık ve yolsuzluk, iç savaşın başlangıcında her iki tarafın da geniş halk desteğine sahip olmaması anlamına geliyordu; ancak RSF’nin ağır insan hakları ihlalleri, desteği kademeli olarak SAF lehine çevirdi. 2024, her iki tarafın da yeniden toparlanıp silahlanmasıyla çatışmaların azalmasıyla sona erdi; 2025 ise savaşın en ölümcül aşamalarından bazılarına sahne oldu. 2025 ortası itibariyle, RSF ülkenin güneybatı çeyreğinin (Darfur) büyük bir bölümünü kontrol etmektedir.SAF, başkent Hartum da dahil olmak üzere geri kalan bölgelerin çoğunu kontrol ederken, Hartum’un kontrolü savaşın odak noktasıydı, ancak SAF’ın Mart 2025’te şehri geri alması önemli bir dönüm noktası olarak görüldü. 2025 yılının büyük bir bölümünde her iki taraf da kendi bölgelerinde kontrolü sağlamlaştırdı, ancak RSF, Haziran 2025’te Libya Ulusal Ordusu’nun desteğiyle Libya’dan ilerleyerek kuzeybatı cephesini genişletti.

Bu bir iç savaş olmasına rağmen, dikkat çekici bir uluslararası unsur da mevcut; Libya, Kenya ve BAE RSF’yi desteklerken, Mısır, Türkiye ve Suudi Arabistan SAF’ı destekliyor; her iki tarafın da çeşitli zamanlarda Rusya, İran ve Çin’den destek aldığına dair kanıtlar var – ancak bu ülkelerin birçoğunun BM silah ambargosu nedeniyle çatışmaya resmi olarak dahil olduklarını reddettiğini belirtmek gerekir. Ayrıca, bu yıl Güney Sudan’da artan gerilimler, bölgede başka bir iç savaşın patlak vermesi korkusuna yol açtı; bu tamamen farklı bir sorundan kaynaklansa da, şüphesiz iki çatışmanın birbirine karışmasına ve kaynaşmasına neden olacaktır. USAID’in dağıtılması ve diğer uluslararası yardım bütçelerinde yapılan kesintiler de Sudan’daki insani durumu felaket bir şekilde etkiledi ve gıda ve beslenme yetersizliğinden kaynaklanan ölüm oranlarının artmasına doğrudan katkıda bulundu. Su, gıda, tıbbi malzeme, enerji ve daha fazlası üzerindeki kontrol, iç savaşta savaşan her iki taraf için de öncelikli hale geldi ve bu durumu kendi bölgelerindeki kontrollerini güçlendirmek için kullanıyorlar.

Demokratik Kongo Cumhuriyeti

2025 yılı, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin doğusunda, on yıllarca süren isyanlar, çatışmalar ve istikrarsızlıkla boğuşan bir bölgede, çatışmanın tırmanışına sahne oldu. Ocak ve Şubat 2025’te çatışmanın doğrudan sonucu olarak 7.000’den fazla insan öldü; ancak, çatışmanın daha geniş kapsamlı olması ve insani yardım, gıda tedariki ve sağlık hizmetlerine verdiği zarar nedeniyle gerçek ölüm sayısı çok daha yüksek. Tahminler, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’ndeki toplam 6,9 milyon iç göçmenden beş milyondan fazlasının en çok etkilenen üç il olan Ituri, Kuzey Kivu ve Güney Kivu’da olduğunu gösteriyor . Çatışmaya karışan paramiliter güçler, savaş suçları ve yaygın suistimallerle, yüksek oranlarda cinsel şiddet, yargısız infazlar ve yağmalama ile suçlanırken, hükümet ve müttefik güçler de suistimallerle suçlanıyor. Bölge, Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nin Uganda, Ruanda ve Burundi sınırları boyunca uzanıyor ve silahlı gruplar, koltan , altın ve kalay gibi kaynaklar üreten karlı madenlerin kontrolü için savaşıyor . Bu geleneksel ve küçük ölçekli madencilik, güvensiz çalışma koşulları, istismar ve sömürü ile karakterize ediliyor; ancak bölge nüfusunun büyük bir kısmı, özellikle de birçok çocuk için, tek istihdam fırsatını oluşturuyor. Bu çatışmanın mevcut aşamasının, 2022’deki M23 (23 Mart Hareketi) isyanıyla başladığı genel olarak kabul ediliyor. M23, Kongo Nehri İttifakı paramiliter gruplarının en büyük üyesidir ve Ruanda hükümeti tarafından desteklendiğine dair yaygın kanıtlar bulunmaktadır; bunlar arasında 2025 yılında M23 ile birlikte savaşan 12.000’e kadar Ruandalı kara askerinin olduğuna dair raporlar da yer almaktadır – Ruanda hükümeti bu iddiaları defalarca reddetmiştir. Olaylar, M23’ün Ocak 2025 sonlarında bölgesel başkent Goma’yı sürpriz bir saldırıyla ele geçirmesi ve ardından üç hafta sonra doğunun ikinci büyük şehri Bukavu’yu da işgal etmesiyle tırmandı. Her iki şehir de Kivu Gölü’nün zıt uçlarında , doğrudan Ruanda sınırında yer alıyor; Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nin geniş yüzölçümü, topoğrafyası ve altyapı eksikliği, Kinşasa hükümetinin karşılık verme yeteneğini büyük ölçüde kısıtlıyor. Hükümet, hem Burundi’den hem de Güney Afrika, Tanzanya ve Malavi’den oluşan birleşik bir barış gücünden binlerce asker tarafından desteklendi, ancak bunların çoğu Mart 2025’e kadar geri çekildi. Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Ruanda  cumhurbaşkanları Mart ayında ateşkes çağrısında bulundu ve aylarca süren müzakereler sonucunda Haziran ayında iki ülke arasında ABD arabuluculuğunda barış ve ticaret anlaşmaları imzalandı. Ancak bu anlaşmalar M23 veya Kongo Nehri İttifakı’nı kapsamadı ve bölgede gelecekte güç sahibi olup olamayacakları henüz belli değil.

Hindistan-Pakistan Çatışması

Yılın en endişe verici gelişmelerinden biri, Mayıs ayında Hindistan ve Pakistan arasında yaşanan dört günlük çatışmaydı . 1947’deki bölünmeden bu yana, komşu ülkeler arasındaki ilişkiler oldukça düşmanca olmuş ve her ikisi de genellikle kuzeydeki tartışmalı Keşmir bölgesiyle ilgili olarak birkaç kısa süreli çatışmaya girmiştir. Her ikisi de nükleer güçtür ; Hindistan dünyanın en kalabalık ülkesi, Pakistan ise beşinci sıradadır; Hindistan dünyanın en büyük ikinci aktif ordusuna sahipken, Pakistan yedinci sıradadır – ikisi arasında tam ölçekli bir savaşın şüphesiz küresel yankıları olan yıkıcı sonuçları olacaktır. 22 Nisan 2025’te, Hindistan yönetimindeki Keşmir’deki ayrılıkçılar , özellikle Hindu turistleri hedef alarak 26 sivili öldüren bir terör saldırısı gerçekleştirdi. Buna karşılık, Hindistan 7 Mayıs’ta, terör saldırısını desteklemekle suçladığı Pakistan’daki askeri ve paramiliter hedeflere karşı bir dizi saldırı başlattı. Pakistan bunu reddetti ve kendi saldırılarıyla karşılık verdi. Sonraki dört gün boyunca, iki taraf da bir dizi füze saldırısı, insansız hava aracı saldırısı ve kara çatışması gerçekleştirdi; bu çatışmalar sonucunda Hindistan’da (22 Nisan saldırısı hariç) yaklaşık 30, Pakistan’da ise 50’den fazla kişi hayatını kaybetti ve bu ölümlerin yaklaşık %75’i sivildi. 10 Mayıs’ta ateşkes sağlandı ve ertesi gün bazı ihlaller yaşanmasına rağmen, ateşkes bozulmadan devam etti ve sınır ötesi ilişkiler büyük ölçüde çatışma öncesi normlara döndü.

Myanmar İç Savaşı

2021’den beri Myanmar’daki iç savaş, 80.000’den fazla ölüme, üç milyondan fazla kişinin ülke içinde yerinden edilmesine ve bir milyon kişinin de ülkeyi terk etmesine yol açtı . Yaklaşık 55 milyon nüfusa sahip Myanmar, Asya’nın en yoksul ülkelerinden biridir ve 1948’deki bağımsızlığından bu yana ülke genelinde neredeyse sürekli bir dizi isyanla karşı karşıya kalmıştır. Mevcut savaş, en az 1600 farklı etnik ve siyasi grubun çok sayıda ittifak ve hedefiyle dünyanın en parçalı savaşı olarak kabul ediliyor. En büyük güç, on yıllık demokratikleşmenin ardından 2021’de bir darbeyle hükümetin kontrolünü ele geçiren Myanmar ordusu Tatmadaw’dır ve iktidarı ele geçirmeleri ülke genelinde büyük halk protestolarına ve çatışmaların tırmanmasına yol açmıştır. Myanmar sürgün hükümeti (NUG) ise isyancıları ezici bir çoğunlukla desteklemektedir. İç savaş boyunca askeri cunta, kimyasal silah kullanımı, sivillerin bombalanması ve mülklerin tahrip edilmesi gibi çok sayıda savaş suçunun yanı sıra savaş zamanı cinsel şiddet, yargısız infazlar ve işkence gibi insanlığa karşı suçlarla da suçlandı . 2023 ve 2024 yıllarında cunta kontrolü, Myanmar’ın toplam topraklarının sadece beşte birine kadar önemli ölçüde azaldı; ancak 2025 ortası itibarıyla savaşta en büyük güç olmaya devam ediyor ve en büyük şehirleri ve çoğu büyük limanı kontrol ediyor. Çin’in savaştaki etkisi, özellikle sınır bölgelerinde, giderek arttı ve yenilgisinin Myanmar’ı daha da istikrarsızlaştıracağından korkarak Tatmadaw’ı desteklediğine inanılıyor. Mart ayındaki şiddetli deprem, savaşın insani yardım dağıtımını son derece zorlaştırması nedeniyle Nisan ayında çeşitli ateşkeslere yol açtı, ancak bunların çoğu bozuldu. Çeşitli isyancı gruplar, yardım dağıtarak, okulları yeniden açarak ve sağlık merkezleri kurarak devlet kurma yeteneklerini vurgulamak için bu gerilimi azaltma dönemini kullandılar. Bunun aksine, Tatmadaw bu süreyi toparlanmak ve önemli bölgelerde bir dizi hedefli saldırı başlatmak için kullandı.

Sahra Altı Afrika’daki İsyanlar

Batı Afrika’da, Nijer, Mali ve Burkina Faso’da, Cemaat Nusrat el-İslam ve Müslüman (JNIM) ve İslam Devleti de dahil olmak üzere çeşitli İslamcı gruplar aktif durumda ve Mali nüfusunun %14’ü çatışma riski altında . Son beş yılda her üç ülkede de askeri darbeler yaşandı; bu darbeler, Batı Afrika, Orta Afrika ve Sahel’i kapsayan darbe kuşağının bir parçası olarak gerçekleşti. Yeni yöneticiler, isyancılarla mücadele etmek için Rus paralı asker grubu Wagner ile işbirliği yaptı, ancak ülkeleri henüz istikrara kavuşturamadılar. Uzmanlar, terörist faaliyetlerin Gana, Fildişi Sahili ve Benin gibi bölgedeki diğer ülkelere de yayılmasından endişe ediyor. Bu arada, Mali, Nijer ve Burkina Faso’daki yeni liderler, eski sömürgeci güç Fransa’ya ve ABD’ye sırt çevirerek, orada konuşlanmış askerleri sınır dışı etti ve Batı’ya yönelik yaklaşımlarında büyük bir değişim sinyali verdi. Öte yandan, Nijerya’nın kuzeyi Boko Haram ve IŞİD gibi İslamcı grupların yanı sıra haydut grupları tarafından da kuşatılmış durumda . Nijerya ordusu bölgede güvenliği sağlamakta yetersiz kalmış, acımasız taktikleri durumu daha da kötüleştirmiştir. Ayrıca, Kamerun ordusu ülkenin kuzeybatısında İngilizce konuşan ayrılıkçılarla savaşarak 700.000’den fazla insanı yerinden etmiştir .

IŞİD ayrıca 2017’den beri hükümet güçleriyle savaştığı Mozambik’in kuzeydoğusunda da aktiftir . Ek olarak, ülke Ekim 2024’teki tartışmalı genel seçimden sonra karışıklık içindedir. Seçim sonuçlarına karşı yapılan gösteriler devlet tarafından acımasızca bastırılmış ve en az 250 kişinin öldüğü bildirilmiştir. 1975’te Portekiz’den bağımsızlığını kazandığından beri ülkeyi yöneten FRELIMO partisinden Daniel Chapo seçimlerin galibi ilan edilmiştir. Öte yandan Somali’de El-Şebab yıkıma devam ediyor ve ülke Kırılgan Devletler Endeksi’nde en üst sırada yer alıyor .

Bilim insanları, her yıl olduğu gibi bu yıl da insan yaşamını değiştirecek, geliştirecek ve geleceğe ışık tutacak çalışmalara imza attı.

AA muhabiri, 2025’te öne çıkan, sağlık, uzay ve teknoloji gibi alanlardaki ilginç ve umut vadeden bilimsel gelişmeleri ve keşifleri derledi.

Bu yılın öne çıkan gelişmelerinden biri, Haziran 2024’te uzayda mahsur kalan NASA astronotlarının martta geri dönebilmesi oldu.

NASA astronotları Butch Wilmore ve Suni Williams, 5 Haziran 2024’te Boeing’in yeni Starliner kapsülüyle bir haftalık test uçuşu için ISS’ye gönderildi.

Starliner’da çıkan teknik arıza nedeniyle iki astronotun dönüş tarihi ertelendi ve NASA, kapsülün boş dönmesi direktifini verdi.

Süreçte yaşanan aksaklıklar nedeniyle yaklaşık 9 ay ISS’de mahsur kalan iki astronot, martta SpaceX’in Dragon kapsülü ile Dünya’ya döndü.

Öte yandan, uzayda mahsur kalan astronotlardan Williams, 31 Ocak’ta astronot Peggy Whitson’a ait olan 60 saat 21 dakikalık uzay yürüyüşü rekorunu kırdı ve 62 saat 6 dakika ile uzayda en uzun süre yürüyüş yapan kadın astronot oldu.

• Mars’ta eskiden okyanus ve kumsal olabileceği keşfedildi

ABD ve Çin’den araştırmacılar, Çin’in yer aracı Curong’un Mars’taki yeraltı görüntüleme verileriyle dünyada sahil kenarında yeraltından alınan verileri karşılaştırması sonucu benzerlik tespit etti.

Şubatta paylaşılan verilere göre, araştırmacılar, Mars’taki yeraltı yapısının, dünyadaki ova ya da okyanus yönüne eğilimli topraklara benzer açıda olduğunu ve bunun Mars’ta daha önce kumsal ve okyanus bulunduğuna işaret ettiğini belirtti.

• Tatları dijital veriye dönüştüren sistem

ABD’deki Ohio State Üniversitesinden araştırmacılar, yiyecek ve içeceklerin tatlarını dijital veriye dönüştürerek kimyasallarla taklit edebilen “e-Taste” adlı sistemi geliştirdi.

Bu sistem, 5 temel tada karşılık gelen kimyasalları sensörlerle dijital verilere dönüştürüp, ardından bu kimyasalları dilin belirli bölgelerine iletiyor.

Henüz baharatlı ve yağlı tatları tam olarak taklit edemediği belirtilen sistem sayesinde sanal gerçeklik teknolojilerine tat alma deneyiminin de entegre edilebileceği kaydedildi.

• Avustralyalı hasta, yapay kalple 100 günden fazla hayatta kaldı

Avustralya’da kalp yetmezliği yaşayan 40 yaşlarındaki bir kişiye, manyetik kaldırma teknolojisi kullanarak sağlıklı bir kalbin kan akışını taklit edebilen “BiVACOR” adlı titanyum yapay kalp takıldı.

Martta uygun bir donör kalp bulunup nakil işlemleri gerçekleştirilene kadar yapay kalple yaşamını sürdüren hasta, dünyada yapay kalple 100 günden fazla hayatta kalan ilk kişi olarak kayıtlara geçti.

• 7 yaşındaki çocuk, yapay kalp nakli yapılan en genç kişi oldu

Yapay kalbe ilişkin bir diğer gelişme de Çin’de 7 yaşındaki çocuğa yapılan nakil oldu.

Doktorlar Mayıs 2024’te kalbin sürekli büyüyüp genişlemesine neden olan genetik ve kronik bir hastalık olan “dilate kardiyomiyopati” teşhisi konulan çocuğa uygun donör bulunamaması nedeniyle yapay kalp nakli yapılmasına karar verdi.

Yaklaşık 5 saat süren ameliyatta, 45 gram ağırlığında ve 2,9 santimetre çapında yapay kalp yerleştirilen çocuğun, dünyada bu operasyonu geçiren en genç kişi olduğu nisanda duyuruldu.

• Katy Perry ve Gayle King gibi isimlerden oluşan ekip uzaya çıktı

ABD’de Amazon’un kurucusu milyarder Jeff Bezos’a ait uzay şirketi Blue Origin, nisanda 6 ünlü kadını 10 dakikalık seyahat için uzaya gönderdi.

Kapsüldeki 6 kişilik ekipte pop yıldızı Katy Perry, CBS ulusal televizyonunda program sunucusu Gayle King, Jeff Bezos’un nişanlısı olan eski gazeteci Lauren Sanchez, eski NASA roket bilimcisi Aisha Bowe, biyoastronotluk araştırmacısı Amanda Nguyen ve film yapımcısı Kerianne Flynn yer aldı.

Uzayın sınırı kabul edilen 100 kilometre yükseklikte yaklaşık 10 dakika kalan kapsül, paraşütle alçalarak Texas’taki bir çöle döndü.

• Skype, kullanımdan kalktı

Amerikan teknoloji devlerinden Microsoft’a ait görüntülü ve sesli iletişim uygulaması Skype, 5 Mayıs’tan itibaren hizmetlerine son verdi.

Microsoft, 2003’te piyasaya sunulan ve 2010’da 300 milyonu aşkın aktif kullanıcıya ulaşan uygulamanın hizmetlerine “müşterilerin ihtiyaçlarına daha kolay uyum sağlayacak şekilde düzenlenmesi amacıyla” son verdi.

Şirket, Skype’taki kullanıcı verilerinin Microsoft Teams’e otomatik aktarılacağını bildirmişti.

• James Webb, ilk kez bir öte gezegen keşfetti

ABD Uzay ve Havacılık Ajansının (NASA) James Webb Uzay Teleskobunun, 34 ışık yılı uzaktaki “TWA 7” adlı yıldızın yörüngesinde Satürn boyutlarında bir öte gezegen keşfi haziranın önemli bilimsel gelişmelerinden biri oldu.

Teleskop, ilk kez bir öte gezegen keşfederek, uzak yıldızların yörüngesinde dönen daha hafif ve daha zor bulunan gezegenleri tespit edebileceğini kanıtladı.

Keşfedilen yeni ötegezegen, bu görüntüleme tekniği ile saptanan kütle olarak en hafif gezegen oldu.

• Şimdiye kadarki en büyük kara delik birleşimi tespit edildi

Bilim insanları, ABD Ulusal Bilim Vakfına ait Lazer Interferometre Kütle Çekimi Dalga Gözlemevi’nden (LIGO) şimdiye kadarki en büyük kara delik birleşimini gözlemledi.

23 Kasım 2023’te gözlemlenen ancak haziranda kamuoyuyla paylaşılan bulgulara göre, biri yaklaşık 140, diğeri 100 Güneş kütlesine sahip iki kara deliğin birleşerek 225 Güneş kütlesinde dev bir kara delik oluşturduğu belirlendi.

Bilim insanları, “GW231123” adı verilen bu kara delik birleşmesinden yola çıkarak dev kara deliklerin nasıl oluştuğuna dair yeni ipuçları arayacak.

• Yapay zeka destekli stetoskoplar, kalp hastalıklarını saniyeler içinde tespit edebiliyor

Imperial College London ve Imperial College Healthcare NHS Trust tarafından yürütülen, ağustosta bulguları paylaşılan çalışmada, yapay zeka destekli stetoskoplar kullanılarak Londra’nın batı ve kuzeybatısındaki 205 aile hekimliğinde 12 binden fazla hasta muayene edildi.

Çalışmada, yapay zeka destekli stetoskopların kalp yetmezliği, kalp kapak hastalığı ve düzensiz kalp ritimleri gibi rahatsızlıkları saniyeler içinde tespit edebildiği görüldü.

• Dünya’dan yaklaşık 430 ışık yılı uzaklıkta yeni gezegen keşfedildi

Hollanda’daki Leiden Üniversitesi, İrlanda’daki Galway Üniversitesi ve ABD’deki Arizona Üniversitesinden bilim insanları, Dünya’dan yaklaşık 430 ışık yılı uzaklıkta, genç yıldızın yörüngesinde dönen ve Jüpiter’e benzeyen yeni gezegen keşfetti.

“WISPIT 2b” adı verilen yeni gezegenin, Jüpiter büyüklüğünde gaz devi halinde ve yaklaşık beş milyon yaşında olduğunu tahmin ediliyor.

• Dünyada ilk kez kan dolaşımı olan deri dokusu üretildi

Avustralya’daki Queensland Üniversitesinden araştırmacılar, insan cilt hücrelerini kök hücrelere dönüştürerek “deriye benzeyen doku” oluşturdu.

Bu modele laboratuvarda üretilen küçük kan damarları entegre eden araştırmacılar, kendi dolaşım sistemine sahip çok katmanlı deri dokusu elde etti.

Böylece, dünyada ilk kez damar, sinir, kıl folikülü ve bağışıklık hücrelerini barındıran, gerçek insan derisine en yakın model, laboratuvar ortamında geliştirilmiş oldu.

• Daha önce kesin çaresi olmayan Huntington hastalığı için tedavi

İngiltere’de bilim insanları, beyindeki proteinlerin anormal bir şekle girip birbirine yapışmasıyla başlayan Huntington hastalığına ilk kez tedavi geliştirildiğini eylülde duyurdu.

Kalıtsal bir hastalık olan Huntington’a karşı gen terapisi ile gen baskılama teknolojisini birleştiren bu tedavi, zararlı protein yığınlarının seviyesini tek dozla kalıcı olarak azaltmayı hedefliyor.

Tedaviyi geliştiren “uniQure” firmasından yapılan açıklamada, tedavinin uygulandığı 29 kişide 3 yılın ardından hastalığın ortalama yüzde 75 yavaşladığı ve verilerin beyin hücrelerini kurtardığını gösterdiği belirtildi.

• Yaşayan kişiye ilk kez domuz karaciğeri nakli yapıldı

Sağlık alanında önemli bir gelişme ekimde basına yansıdı.

Çin’de bilim insanları, genetiği değiştirilmiş bir domuzdan aldıkları karaciğeri, ilk kez yaşayan bir karaciğer kanseri hastasına nakletti.

Nakilden sonraki ilk 31 gün boyunca hastanın vücudu karaciğeri reddetmedi ancak 38. günde bazı komplikasyonlar oluşması nedeniyle bu organ, operasyonla vücuttan geri alındı.

Komplikasyonlar, organın çıkarılmasının ardından giderilse de 71 yaşındaki hasta, nakilden sonraki 171’inci günde tekrarlı üst sindirim sistemi kanamalarına bağlı olarak hayatını kaybetti.

• İnsan beyni 32 yaşına kadar ergenlik dönemini yaşıyor

Cambridge Üniversitesinden araştırmacılar doğumdan 90 yaşına kadar yaklaşık 4 bin kişinin beyin taramalarını inceledi.

Araştırmaya göre beyin gelişimi, 9, 32, 66 ve 83 yaşlarında olmak üzere dört kritik dönüm noktasıyla birbirinden ayrılan 5 geniş dönemde gerçekleşiyor.

Beynin ilk gelişim süreci, doğumdan 9 yaşına kadar sürüyor. Bu dönemde bebeğin beynindeki nöronlar arasındaki bağlantıların çoğu azalırken, daha aktif olanlar korunuyor.

9-32 yaş arası ise beynin iletişim ağlarının en verimli hale geldiği “ergenlik dönemi” olarak tanımlandı. 66 yaşında başlayan dönem “erken yaşlanma”, 83 yaşında başlayan süreç ise “geç yaşlanma” olarak belirlendi. Bu iki kırılma noktası, beyindeki bağlantı verimliliğinde yaşa bağlı sağlık sorunları ve beyaz madde yapısındaki bozulmalarla ilişkilendirildi.

Geldik 2025 yılına… Ölümlerden ölüm beğen! Avantür bir filmin adı gibi ama gerçek… 2025 çocuk ölümleriyle başladı, çocuk ölümleriyle sürdü gitti.  Alevler Kartalkaya’da başladı, Dilovası’nda sonra Pendik’te noktasını koydu.

Kartalkaya’da 36’sı çocuk 78 kişi yanarak veya dumandan boğularak can verirken, mahkeme acı gerçekleri ortaya çıkardı. Otel sahipleri ve yöneticileri yangını erken fark edip arkalarına bakmadan kaçmışlardı. Bilerek ve isteyerek yangına karşı hiçbir önlem almamışlardı. Ayrıca denetim falan hak getireydi.  

Fatih’te nasıl ruhsat aldığını medyamızın bir türlü öğrenemediği(!) apartmandan bozma sokak arası otel, ölüm tırpanının konakladığı yer oluyordu. Otelde kullanılan böcek zehri korku filmlerindeki gibi insanın aklını alan soyadı benzerliğiyle, iki çocuk anne ve babanın oluşturduğu Böcek ailesini biçiyordu. 

Kasım ayına girdiğimiz günlerde Kocaeli’nin Dilovası ilçesinde bir parfüm doldurma işletmesinde yükselen alevler son yıllarda Türkiye’nin girdiği kıskacın ateşten çemberiydi.  Denetim yoktu, ruhsat yoktu,  sigorta yoktu… Bırak yangın çıkışını, merdivenini; doğru dürüst pencere bile yoktu.  Ne vardı? Çocuk ve kadın emeğinin sömürüsü vardı. Yangında üçü çocuk altı kadın işçi öldü. Merdiven altı parfüm kokusuna yanık et kokusu karışmıştı. 

Tamam, artık bitti derken, Pendik’te iki katlı briket yığını evde çıkan yangında üç çocuk hayatını kaybetti, Nedeni belirlenemedi diye polis kaydı tutuldu ama faili çok belliydi; Bu toprakların kaderi olan yoksulluk… 

Bu ülkede alevler istediği gibi tuttuğunu yakardı. 2025 yılı günlüklerinin de her sayfasında ölüm vardı. Sokaklarda öldürülen kadınlar, çocuk işçilerin denetimsiz atölyelerde kıyımı, motosikletli çetelerin infazları say say bitmez. Ve de tüm olup bitenlere gözleri tamamen kapalı medya… Çimenlerin tablosu çizildi ama filler yine sayfalardan, ekranlardan kaçırıldı.

Gel de hak verme Orhan Veli’ye… “Bedava yaşıyoruz, bedava;

Hava bedava, bulut bedava; Dere tepe bedava…”

Cengiz ERDİL

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), üçer aylık dönemler için ilk kez hazırlanan dönemlik nüfus istatistiklerini kamuoyuyla paylaştı. Buna göre, 2024 sonunda 85 milyon 664 bin 944 olan Türkiye’nin nüfusu, bu yılın ilk 6 ayında 159 bin 910 kişi artış gösterdi.

Nüfus 1 Temmuz i̇tibarıyla 85 milyon 824 bin 854

Artışla birlikte ülke nüfusu 1 Temmuz 2025 itibarıyla 85 milyon 824 bin 854 kişiye ulaştı. Türkiye’de nüfus artışı, önceki yıllara göre istikrarlı bir şekilde devam ediyor.

Verilere göre, erkek nüfusun oranı yüzde 50.01 ile 42 milyon 923 bin 584 kişi, kadın nüfusun oranı ise yüzde 49.99 ile 42 milyon 901 bin 270 kişi olarak belirlendi.

Dünyanın en uzun soluklu dizilerinden biri olan Simpsonlar, geleceği tahmin ettiği iddialarıyla sık sık gündeme geliyor. İngiltere’deki yaşam maliyeti krizinden, 2024 ABD seçim haritasına ve Donald Trump’ın başkanlık kariyerine dek birçok olayı tahmin eden dizinin diğer tahminleri de oldukça merak ediliyor.

Küresel gerilimlerin artmasının ardından Simpsonslar’ın ‘Üçüncü Dünya Savaşı’na dair bölümleri de yeniden gündeme geldi. Özellikle 1987’deki kısa bir bölümde Homer, savaşın başladığına inanarak ailesini bahçedeki sığınaya götürmeye çalışır. Bir başka bölümde ise Lisa’nın İngiliz nişanlısı Hugh’un Üçüncü Dünya Savaşı’ndan bahsetmesi dikkat çekmişti. Bu sahneler, dizinin hayranları tarafından “Yeni bir savaşın habercisi olabilir mi?” diye tartışılıyor.

“SİMPSONLAR YİNE HAKLI ÇIKACAK MI?”

Simpsonslar’ın geçmişteki ‘kehanetlerinin’ bir kısmının gerçekleşmiş olması, şimdilerde fark edilen eski tarihli tahminlerin yeniden ciddiyetle değerlendirilmesine sebep oluyor. Dizinin 2025 için öngördüğü iddia edilen kıyamet; savaş ve zombi salgını temaları sosyal medyada geniş yankı buldu.

Hayranlar, “Simpsonslar yine haklı çıkacak mı?” sorusunu endişeyle dile getirdi. Dizi her ne kadar kurgu olsa ve yapımcıları çokça kez bölümlerini hiçbir şekilde ‘kehanete’ dayandırmadan çektiklerini söyleseler de başta hayranları olmak üzere milyonlarca insan, detaylara anlam yüklemeye devam ediyor…

Kara ve deniz sınırlarımızın hemen ötesinde cereyan eden savaşlar ve iç karışıklıklar, ülkemizi derinden etkiliyor.

Batı desteğini arkasına alan Ukrayna, Rusya Federasyonu (RF)’ye karşı direnişini olanca mücadeleyle sürdürüyor.

İstediğini hemen elde edeceği zannında olan RF:

Artık saklamaya bile gerek duymayacak şekilde İran ve Kuzey Kore başta olmak üzere üçüncü ülkelerden sağladığı silah ve insan gücü ile savaşı sonlandırmaya pek niyetli görünmüyor.

Birkaç ay içinde Gazze Savaşı’nı bitireceğini düşünen İsrail:

Şimdilerde Suriye ve Lübnan’da; ABD ve İngiltere desteğiyle ise Yemen’de operasyonlarını sürdürüyor. Ayrıca zaman zaman İran’a yönelik saldırılarına devam ediyor.

Sabotajlara dahi karşı koyamayan İran, İsrail’in saldırılarına yeterince karşılık verememenin sancılarını yaşıyor. 

Beşar Esad ülkesinden kaçtı, ancak bir o tarafa bir bu tarafa meyleden HTŞ Lideri, Suriye’nin toprak bütünlüğünü sağlayacak iradeyi henüz gösteremedi.

Gürcistan’daki siyasi kargaşa hala çözülebilmiş değil.

Arap Baharı ile ¨özgürleştirildiği¨ ifade edilen Irak ve Libya’da ise Saddam Hüseyin ve Kaddafi özlemleri, her geçen gün daha yüksek sesle dile getiriliyor.

Türkiye, yarım asırdır eşikte bekletilirken ve yurttaşlarına vize zorlukları çıkarılırken; NATO girişine öncülük ettiği Bulgaristan ve Romanya, Avrupa Birliği’nin vizesiz seyahat bölgesi olan Schengen’e geçti bile.

Yunanistan ve Kıbrıs Rumları:

Avrupa Birliği’nden sağladıkları fonları, kamu ve halkın yararına kullanmaktan çok, kaynaklarını sorumsuzca silahlanmaya ayırıyor.

Karabağ yenilgisinin şokunu hala atlatamamış olan Ermenistan ile geçtiğimiz günlerde imzaladıkları savunma alanında iş birliği antlaşmalarıyla, bölgedeki niyetlerini açıkça ortaya koyuyor.

Hedeflerinde; Doğu Akdeniz, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Karabağ, Ege Deniz’i ve rüyalarını süsleyen İzmir, İstanbul ve Ağrı Dağı.

Beklentileri ise İngiltere, ABD ve Fransa’nın himayelerinde bir garnizon devleti kurulması ve İsrail ile iş birliği içinde bölgede güç sergilenmesi.

ABD tarafından adalar ve ana kıta da üs kurulması da bu meyanda değil mi?

Türkiye:

Anayasamızın “Türkiye Devleti, devleti ve milletiyle bölünmez bir bütündür” ve bu kural “değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif dahil edilemez” amir hükümleri ortadayken, TBMM’yi adres göstermek, vahim ötesidir.

Siyaset kanadından gelen ve anayasanın çizdiği hukuki sınırların dışına taşan açıklamalar, kargaşa ve karmaşaya yol açabilecek niteliktedir. 

İnanç ve etnik kimlik üzerinden politika yapanların, ülkemizde yarattığı travma ve verdiği zararlar göz önündedir.

Bu ısrar niye? diye sormak, her Türk yurttaşının asli sorumluluklarından biridir.

Peki ya, bu tarz politika yapanlar?

Günümüzde onları ne hatırlayan var, ne arayan ne de soran. Bugün ki yerleri, kimsesizler mezarlığı ve sessizler alemi olmuştur.

Dünyanın neresinde görülmüştür ki, bir terör örgütü lideri ya da onunla iltisaklı olanlarla pazarlık yapılsın?

Her ülkenin kendi iç sorunları olması doğaldır; ancak çözümün adresi üretim, gelirin hakça paylaşımı ve refahtan geçer.

Bu sağlandığında ne asgari ücret ne sığınmacılar tartışma konusu olur, ne cemaatlerin önü açılır, ne de bölücü ve gericilik üzerinden siyaset yapılır.

Çevre ülkelerde yaşanan olaylara bağlı pek çok sorun varken, siyasetten gelen açıklamalara ve dar alanda yapılan paslaşmalara bakınca insan, ¨Bu paradigmada bir dümen mi var? diye düşünmeden edemiyor.

Son sözse; “Devlet pazarlık yeri değildir, hele ki Gazi TBMM hiç değil ¨

İsmet Hergünşen

Dünya nüfusu yılın başlangıcında 71 milyon kişi artacak. 

Dünya nüfusundaki artış hızı 2023 verilerine göre, 2024’te düştü. 2024’te dünya nüfusu %0,9 arttı. 

Tahminlere göre, Ocak 2025’te dünya genelinde her saniye 4 doğum ve 2 ölüm bekleniyor.

Abd nüfus idaresinin hesaplamalarında bu ülkeye dair tahminlerin en dikkat çekici olanlarından biri Birleşik Devletler’e yönelik göçle ilgili. Buna göre 2025’te uluslararası göçün ABD nüfusuna her 23,2 saniyede bir kişi eklemesi bekleniyor.