Türkiye bugün sandık başına gidiyor.

Cumhurbaşkanı ve Milletvekili Genel Seçimleri için 64 milyon 113 bin 941 seçmen oy kullanacak.

Seçimlerle birlikte 13’üncü Cumhurbaşkanı ve Meclis’e girecek 600 milletvekili belli olacak.

Yüksek Seçim Kurulu  açıklamasına göre 64 milyon 113 bin 941 seçmen, 190 bin 736 sandıkta oy kullanacak. Seçmenlerin yüzde 49,40’ını erkek seçmenler oluşturmaktadır.

YSK’nın açıkladığı verilere göre 4 milyon 904 bin 672 ilk kez oy kullanacak.

Öte yandan cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ikinci tura kalması halinde 47 bin 523 seçmen daha ilk kez oy kullanacak.

Cumhurbaşkanı Seçimi ve 28. Dönem Milletvekili Genel Seçimi için yurt dışındaki temsilciliklerde 1 milyon 387 bin 945, gümrüklerde 100 bin 897 olmak üzere toplam 1 milyon 488 bin 842 kişi oy kullandı. Yurt dışı temsilciliklerde oy kullanma sayısı 2018 seçimindeki oy sayısını geride bıraktı.

Yurt dışı seçmen kütüğüne kayıtlı olanlardan 2018 seçimleri için 1 milyon 358 bin 584 kişi sandık başına gitmişti.

Oy verme işlemi 08.00-17.00 saatleri arasında olacak.

Seçmenler, Cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimleri için iki adet oy pusulası ile oy verme işlemini gerçekleştirecek.

Oy verme mahalline giden seçmenler, sandık kurulu başkanına kimliğini ibraz ederek oy zarfı ve pusulası ile “Evet” ya da “Tercih” mührünü alarak kapalı oy verme kabinine girecek.

Seçmen, oy vermek istediği parti/aday için belirlenen alana mührünü basacak.

Ardından oy pusulalarını kapalı zarfa koyarak sandığa atacak.

Bu işlemlerin ardından seçmenlerin imza atma zorunluluğunu yerine getirmeleri gerekecek.

Cumhurbaşkanı adayları için hazırlanan oy pusulasında birinci sırada Recep Tayyip Erdoğan, ikinci sırada Muharrem İnce, üçüncü sırada Kemal Kılıçdaroğlu, dördüncü sırada ise Sinan Oğan yer alıyor.

Cumhurbaşkanı adaylarından Muharrem İnce önceki gün yaptığı açıklamayla adaylıktan çekildiğini açıklamıştı.

Oy pusulasında adaylıktan çekildiğini açıklayan İnce’de yer alacak.

İnce’ye verilecek oylar geçerli olacak ve seçilse bile mazbatasını alamayacak.

24 PARTİ KATILACAK

Seçime 24 siyasi parti ile Türkiye genelinde 151 bağımsız milletvekili adayı girecek. Milletvekilliği Genel Seçimi için hazırlanan ve 100 cm ölçüsündeki oy pusulasında, partilerin sıralaması şöyle:

Millet Partisi

Hak ve Özgürlükler Partisi

Türkiye Komünist Partisi

Türkiye Komünist Hareketi

Sol Parti

Genç Parti

Memleket Partisi

Büyük Birlik Partisi

AKP

Yeniden Refah Partisi

MHP

Yeşil ve Sol Parti

Türkiye İşçi Partisi

Adalet Birlik Partisi

Anavatan Partisi

Yenilik Partisi

Halkın Kurtuluş Partisi

Milli Yol Partisi

Vatan Partisi

Güç Birliği Partisi

CHP

İYİ Parti

Adalet Partisi

Zafer Partisi

Seçimde dört ittifak yarışacak.

Siyasi partilerin seçim ittifakı yapmalarına imkan tanıyan düzenleme gereği, bir önceki seçimde olduğu gibi bu seçimde de bazı siyasi partiler ittifak halinde seçime girecek.

Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP), Milliyetçi Hareket Partisi (MHP), Büyük Birlik Partisi (BBP) ve Yeniden Refah Partisi’nin “Cumhur İttifakı” adıyla seçime girecel. İttifaka mensup 4 parti kendi logosuyla seçime girecek. Ancak Cumhur İttifakı’na destek veren HÜDA PAR, seçime AKP’listelerinden gireceğini açıkladı.

Millet İttifakı”nı oluşturan Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), İYİ Parti, Saadet Partisi, Gelecek Partisi, Demokrasi ve Atılım Partisi (DEVA Partisi) ve Demokrat Parti’nin seçime ittifak şeklinde girecek

Yeşil Sol Parti, Türkiye İşçi Partisi (TİP) ve Emek Partisi de (EMEP) “Emek ve Özgürlük İttifakı” adı altında seçime giriyor.

“Emek ve Özgürlük İttifakı” içinde yer alan ve Anayasa Mahkemesinde açılan kapatılması istemli davada süreç devam eden HDP de Yeşil Sol Parti listelerinden seçime gireceğini açıkladı.

Zafer Partisi Genel Başkanı Ümit Özdağ ile Adalet Partisi Genel Başkanı Vecdet Öz’ün imzalarını taşıyan ve “Ata” adı altında seçime girecek.

Seçmenler, iki oy pusulasını da tek zarfa koyarak seçimini yapacak. Oy pusulasına ‘TERCİH’ veya ‘EVET’ mührü dışında imza ve işaret yapılmayacak, zarfa pusulalar dışında bir şey konulmayacak. Aksi halde oy geçersiz sayılacak.

Ayrıca, ‘EVET’ ya da ‘TERCİH’ mührü basılmayan, birden fazla ittifaka, aynı ittifakta yer almayan parti veya adaya mühür basılması halinde de yine oylar geçersiz sayılacak. Cep telefonu ve kamera gibi görüntü kaydedici veya haberleşme sağlayıcı cihazlarla oy verme kabinine girilmesi yasak olacak.

Seçmenin oy kullanma işlemini gerçekleştireceği 6 adım şöyle:

1- Sandığa gitmeden önce nerede oy kullanacağınızı öğrenin, oy kullanma saatlerine dikkat edin:

Vatandaşlar ilk olarak nerede ve hangi sandıkta oy kullanacağını öğrenecek. Bu bilgileri içeren seçmen bilgi kağıdı eline ulaşmayanlar, YSK’nın internet sitesinden, e-Devlet kapısından veya Seçmen Sorgulama mobil uygulamasından oy kullanacağı yer ve sandık numarasını öğrenebilecek. Seçmen bilgi kağıdının getirilmesi zorunlu olmayacak.

Tüm yurtta oy verme saatleri 08.00-17.00 olarak uygulanacak. Oy vermenin bitiş saati geldiği halde sandık başında oylarını vermek üzere bekleyen seçmenler varsa, sandık kurulu başkanı seçmenleri saydıktan ve kimliklerini aldıktan sonra sırayla oylarını kullanmalarına izin verecek. Saat 17.00’den sonra gelen seçmen oy kullanamayacak.

2- Üzerinde T.C. kimlik numarası olan kimlik belgenizi unutmayın:

Sandık başına gelen seçmen, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarasını taşıyan nüfus cüzdanı, resmi dairelerce verilen soğuk damgalı kimlik kartı, pasaport, evlenme cüzdanı, askerlik belgesi, sürücü belgesi, hakim ve savcılar ile yüksek yargı organı mensuplarına verilen mesleki kimlik kartı, avukat, noter ve askeri kimlik kartı gibi, “kimliğini tereddütsüz ortaya koyan” resimli, resmi nitelikteki belgelerden birini başkana verecek ve seçmen sıra numarasını söyleyecek. Bu belgelerden birini vermeyen seçmen oy kullanamayacak.

3- Cep telefonuyla kabine girmeyin:

Cep telefonu, fotoğraf veya film makinesi gibi görüntü kaydedici veya haberleşme sağlayıcı cihazlarla oy verme yerine girilmesi yasak olacak. Bu tür cihazların oy verme işlemi bittikten sonra iade edilmek üzere sandık kuruluna bırakılması gerekecek.

4- Oy pusulasına mühür dışında işaret koymayın:

Seçmenler, birleşik oy pusulalarında tercih ettiği cumhurbaşkanı adayı, siyasi parti, ittifak veya bağımsız aday için ayrılan bölümden dışarı taşırmadan “TERCİH” veya “EVET” mührünü basarak oyunu kullanacak. Oyun geçerli sayılması için “TERCİH” veya “EVET” mührü dışında oy pusulalarının herhangi bir yerine imza atılmaması, işaret konulmaması gerekecek. Zarfa pusulalar dışında bir şey konulmayacak. Yanlış oy kullandığını düşünen ve yeni pusula isteyen seçmene yenisi verilmeyecek.

5 – Pusulaları tek zarfa koyun:

Seçmene, cumhurbaşkanı seçimi ve milletvekili genel seçimi için iki ayrı oy pusulası verilecek. Tüm oy pusulaları tek zarfa konulacak.

6- Oy kullandıktan sonra imza atmayı unutmayın:

Seçmen, zarfı sandığa attıktan sonra sandık seçmen listesinde adının bulunduğu yerin karşısına imza atacak.

SANDIK KURULUNUN GÖREVLERİ

Öte yandan, seçim sabahı, sandık kurulu başkanı, memur üye ve son seçimde en çok oyu almış 5 siyasi parti temsilcisinden oluşan sandık kurulu, saat 07.00’de oy verme yerinde bir araya gelecek.

Sandık kurulu ilk olarak ant metnini okuyacak ve başkan tarafından oy sandığı mühürlenecek. Daha sonra oy zarfları sayılacak, oy pusulalarının bulunduğu paketler açılacak ve zarflar ile oy pusulalarının arka yüzlerine mühür basılacak.

Hazırlıklar 07.00-08.00 saatlerinde tamamlanacak, oy verme işlemi 08.00’de başlayacak ve saat 17.00’ye kadar sürecek. Saat 17.00 itibarıyla sırada bekleyenler varsa, bu kişiler sandık kurulu başkanınca sayılıp oy vermeleri sağlanacak.

Sandık kurulu görevlisi, seçmenin kimliğini alarak sandık seçmen listesinde ismini bulacak ve kontrollerini yaptıktan sonra Cumhurbaşkanı Seçimi birleşik oy pusulası ve 28. Dönem Milletvekili Genel Seçimi birleşik oy pusulası ile zarf ve mührü vererek kabinde oyunu kullanmasını isteyecek.

Sandık Kurulu Başkanı, kullanılan oyun geçersiz sayılmaması için, zarfın içine başka bir materyal atılmaması, pusulaların ve zarfın üzerine işaret konulmaması yönünde seçmeni uyaracak ve ikinci bir oy pusulası verilmeyeceğini belirtecek.

Görme engelli seçmenler, bu seçimde ilk kez YSK tarafından oy pusulalarına uygun olarak hazırlanan şablon ile oylarını kullanabilecek. Talep etmeleri halinde ise oy pusulası sandık kurulu başkanı, akrabalarından biri, akrabası yoksa diğer herhangi bir seçmenin yardımıyla şablona yerleştirilmek suretiyle oylarını kullanabilecek.

İLK ÖNCE CUMHURBAŞKANLIĞI OYLARI SAYILACAK

Engelliler, felçliler, elleri eksik olanlar veya bu gibi bedeni engelleri açıkça belli olanlar o seçim çevresi seçmeni olan ve o sırada sandık çevresinde bulunan akrabalarından birinin, akrabası yoksa diğer herhangi bir seçmenin yardımı ile oylarını kullanabilecek. Bir seçmen birden fazla engelliye yardım edemeyecek.

Sandık kurulu başkan veya üyeleri, engelli seçmenlere yardım etmek amacıyla oy verme kabinine giremeyecek, oy kullanma sırasında yardım edemeyecek.

Sandıklar kapandıktan sonra oy sayımına geçilecek. İlk önce cumhurbaşkanı seçimi oyları, ardından milletvekili seçimi oyları sandık kurulunun siyasi parti temsilcisi üyeleriyle beraber sayılacak.

Sonuçların tutanağa bağlanmasının ardından, sandık kurulu başkanınca kurayla iki siyasi partili üye belirlenecek ve oylar ilçe seçim kuruluna götürülecek.

Millet İttifakı, ilk defa 14 Mayıs 2023 seçimlerinde tarihsel bir momenti yakalamıştır. Bu momentin temel dayanağı sadece otoriter rejim ve Erdoğan karşıtlığı değildir; aynı zamanda siyasi iktidarın değiştirilmesi ve dönüştürülmesi paradigmasıdır. Bu paradigma, farklı toplumsal kesimlerin ekonomik, sosyal ve siyasal alanlara ilişkin taleplerinin asgari ölçüde dikkate alınarak oluşturulmuştur. İlk defa “böyle gitmez, gitmemeli” diyenler somut bir yol haritası ortaya koymuşlardır. Dolayısıyla neye karşı olunduğu dışında neyin istendiği somutlaştırılmıştır. Millet İttifakı ilk defa kapsamlı bir biçimde iktidara geldiğinde yapacaklarının listesini kamuoyuyla paylaşmıştır.

Ekonomik krizin derinleşmesi, siyasal baskıyla faizin düşürülmesine rağmen döviz kurlarının artması, işsizliğin yaygınlaşması, gelir dağılımının bozulması, yeni istihdam alanlarının sınırlı kalması, gıda fiyatlarının önlenemez yükselişi, asgari ücretin temel ihtiyaçları karşılamada yetersizliği, geleceğe yönelik umutsuzluğun artması, vb. toplumsal yapıda eşitsizliği derinleştirmektedir. 6 Şubat’ta meydana gelen ve 11 ili etkileyen depremin yarattığı sorunların çözülememesi de siyasal iktidarın üstesinden gelmekte zorlandığı konular arasındadır.

AK Parti’nin kurulduğu 2002’den bu yana destek sağlayan toplumsal tabanının değişerek daha da muhafazakâr hale gelmesi, siyasal kadrolarında süreç içinde yaşanan kopuş, var olan kadroların ve bu seçime kadar başat aktör olan karizmatik liderin yorgunluğu bu seçimin belirgin bir yanıdır.

Ekonomik krizin sürdüğü ve giderek büyüdüğü son yılda ise Millet İttifakı bileşenleri, ülkenin farklı kesimlerinde halkla iç içe kalarak ve sorunları dile getirerek bir dinamizm kazanmıştır. Bu dinamizm, 6 Şubat Kahramanmaraş depreminde yaşanan sorunlarda da kendini göstermiştir. Özellikle Millet İttifakı’na bağlı yerel yönetimlerin deprem bölgelerinde yaptığı hizmetler, siyasal iktidara bir seçenek olabileceklerini de ortaya koymuştur. Hizmetin süreklilik kazanması, gönüllü kuruluşlarla iş birliğinin genişletilmesi, iktidarın dışındaki kesimlerin de başarılı işler yapabileceğini göstermiştir.

Deprem bölgesinde gönüllü kuruluşların farklı siyasal eğilimlerin çabaları toplumsal kesimlerde de karşılık bulmuştur. Örneğin TKP’nin ve TİP’in kamuoyunda adlarını yaygın biçimde duyurmaları bu süreçte olmuştur.

Bu satırın yazarı Diyarbakır’da göreve başladığı 1980’de Dicle Üniversitesi öğretim üyelerinden Dr. Mahmut Ortakaya’nın odasında “Demokratikleşme için Plan (1978-1982) eseri görmüştü. Eser, kamusal kaynakların nasıl daha etkin ve verimli kullanılacağını, bunun sonuçlarının ne olacağı konusunda kapsamlı bir değerlendirme içeriyordu. Kendisi de Devlet Planlama Teşkilatı’nda çalışan Yalçın Küçük’ün başkanlığında hazırlanan bu plan parlamenter mücadeleyi temel alan sosyalistlerin toplumsal yapıya ilişkin öngörülerini, değişim paradigmalarını ve birikimlerini içeriyordu. TİP’in hazırladığı plan toplumsal kesimlerde karşılık bulmasa da sosyalistlerin bir bölümünün entelektüel birikimini yansıtması açısından önem taşımaktadır.

Millet İttifakının hazırladığı ve küresel hegemonyayı da dikkate alan kapsamlı ve piyasacı anlayış ile kamusal anlayışın iç içe olduğu mutabakat metni de yıllar sonra muhalefetin yapabileceklerinin kamuoyuna sunması, kamuoyunun temel konulara yönelik beklentilerini karşılaması bakımından önemli niteliktedir. Muhalefet ilk defa umut vaat eden bir programla refleksini ortaya koymuştur. Bu metin, siyasal iktidara karşı muhalefet partilerinin “biz de varız” demesidir. Yani yeni bir paradigmanın, iktidara seçenek olduğunun somutlaşmasıdır. CHP’nin ekonomide daha çok sosyal politikalara yönelik son 10 yıldır geliştirdiği projelerin siyasal iktidar tarafından da sınırlı biçimde benimsenmesi muhalefetin ağırlığını hissettirmesindendir.

Örneğin, Millet İttifakı’nın “9 Özel Ekonomi Bölgesi ile 17 adet Tarım ve Hayvancılık Merkezi, Türkiye genelinde 50 adet de üretim üssü” kurmayı hedefleyen projesi Türkiye’nin tarımsal alanda yeniden güçlenmesini, başta otomotiv, savunma sanayii, metal rafinerisi gibi özel alanlarda uzmanlaşmasını öngörmektedir. Özellikle tarımsal alanda yaşanan sorunların çözülmesi, gıda enflasyonunda yaşanan sorunların da azaltılmasına yol açacaktır. Hem bu bölgelerin kalkınması gerçekleşecek hem de bu bölgelerdeki işsizlik azalacak, kentlere göç de kısmen yavaşlayacaktır. Bölgelerdeki ekonomik değişim ve dönüşüm yaratılan kaynakların paylaşımında eşitsizliklerin giderilmesinin dikkate alınması, demokratik bir toplumun inşası açısından da zorunludur.

Millet İttifakı’nın içinde bulunduğumuz seçim sürecinde hazırladığı siyasal reklamlarla da inisiyatifi ilk defa ele almıştır. Millet İttifakı’nın somut projelerle toplumun karşısına çıkması, bunun kaynaklarını nereden bulacağını açıklaması toplumda ortaya çıkan değişim rüzgârını da hızlandırmaktadır. Millet İttifakı’nın siyasal kampanyalarda iktidarın yol açtığı sorunlara, çözümsüzlükleri ortaya koyan olumsuz propagandayı tercih etmemesi; tersine mesajları olumlu bir temele “nasıl bir gelecek istiyoruz” anlayışına dayandırması, kamuoyuna aktarması yerinde bir uygulamadır. İktidarın siyasal reklamlara geç başlaması, sadece yapılanlar üzerinden propagandayı yürütmesi, vaatlere yeterince yer vermemesi de bu alanda bir tür savunmacı konuma geçtiğinin de göstergesidir. Siyasal iktidar, Millet İttifakı karşısında ilk defa propaganda üstünlüğünde geride kalmıştır. Yakalanan tarihsel moment, Millet İttifakı ve onu destekleyen siyasal kesimlere tarihsel bir fırsat sunmaktadır. Muhalefet bileşenleri bu tarihsel fırsatın bilinciyle hareket ederek 14 Mayıs sonrasına hazırlanmaktadır. Bu fırsatın nasıl kullanılacağı konusunda söz seçmenindir.

Kemal ASLAN/Haliç Üniversitesi Öğretim Üyesi