Türkiye’de ise bugün aynı zamanda işçilerin ilk kez Taksim Meydanı’nda işçi bayramı kutlayışının 50’nci yıldönümü. Bu  50 yılda işçiler Taksim’de 6 kez yasal kutlama yaptı.

Bunlardan biri olan 1977 Taksim Mitingi ise provokasyon sonucu emek tarihimize kara leke olarak geçti. 

-1 MAYIS TARİHİMİZ-

Osmanlı işçileri 2. Meşrutiyet’in ilanıyla sosyalist örgütlenmenin arttığı Balkanlar’da Üsküp’te ilk kez 1909’da 1 Mayıs’ı kutladı. İşçiler 1911’de Selanik’te, sonraki yıl 1912’de ilk kez İstanbul’da Pangaltı’da bir araya gelerek kutlama yaptı.

1913’te Osmanlı’da1 Mayıs’a ilk yasak geldi. İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin sosyalistleri bastırma çabasıyla gelen yasak ve 1. Dünya Savaşı nedeniyle işçiler yıllarca bayram yapamadı. 

Ancak 1921’de İstanbul’da işgal kuvvetlerinin yasaklarına rağmen tersane işçileri1 Mayıs’ı kutlamak için Kasımpaşa’dan Şişli’ye kadar yürüdü.

1924′ te 1 Mayıs ‘Amele Bayramı’ olarak kabul edildi. 

Ancak 1925 yılında Şeyh Sait isyanı üzerine çıkan Takrir-i Sükun Kanunu ile tüm  toplantı ve gösteri yürüyüşleri yasaklanınca 1927’den sonra Amele Bayramı da kutlanamadı.

1935 yılında çıkan Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Kanunu’nda 1 Mayıs Bahar Bayramı diye  kabul edildi.

9 Temmuz 1961 tarihli Anayasa ile ‘Sendikalaşma ve grev hakkı’ güvence altına alınınca cumhuriyetin ilk mitingi yapıldı. Taksim’de toplanmaya izin verilmeyince miting 31 Aralık 1961’de Saraçhane’de yapıldı.

–1976 ‘DAN 2026’YA-

1 Mayıs, 1976 yılında ilk kez İstanbul Taksim Meydanı’nda kitlesel büyük bir mitingle kutlandı. 

Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) öncülüğünde gerçekleşen  mitingde   400 bin işçi ‘genel grev hakkımız, söke söke alırız” sloganları ile   örgütlenme ve fikir hürriyetini kısıtladığı gerekçesiyle karşı çıktıkları (bu maddeler 1991’de kaldırıldı) TCK’nın 141 ve 142’nci maddelerini protesto eden pankartlarla yürüdü.

Olaysız biten Taksim’deki 1 Mayıs,  ertesi yıl 1977’de katliama dönüştü. Halaylarla süren kutlama akşam saatlerinde bozuldu. Çıkan kavgada nereden geldiği belli olmayan kurşun izdihama yol açtı.  Kazancı Yokuşu’nun bir kamyonla kapatılmış olması sonucu 28 kişi ezilerek, 5 kişi kurşunlanarak, 1 kişi polis panzeri altında kalarak öldü. Yüzlerce kişi de yaralandı.

Sorumlular yakalanamadı. 

Bu olay da  1982 Askeri darbesine gerekçe gösterildi.

1978’den sonra   Taksim’de kutlamalara izin verilmedi. 1979’da izin verilmeyince İstanbul’da sokağa çıkma yasağı da ilan edildi.

12 Eylül 1982 darbesi ile birlikte 1 Mayıs tamamen engellendi ve 1 Mayıs genel tatil günü olmaktan çıkarıldı.  

Bu dönemde 1 Mayıslar 1988’e kadar hiç kutlanmadı.

-SİLAH DEĞİL SİMİT PATLADI – 

1988’de bazı sendikaların İstanbul Valiliği’ne yaptığı kutlama başvuruları reddedildi. Ancak çeşitli bölgelerden Taksim’e yürümek isteyenler ile polisin müdahalesi sonucu olaylar çıktı.  Ç1989’da polisin açtığı ateşte bir genç öldü.

1 Mayıs Türkiye’de ilk kez 2009’da Emek ve Dayanışma Günü olarak  kabul edildi.

2010 -2012 yıllarında ise Taksim’de kutlamalara izin  verildi.  Bu kutlamalar genelde bayram havasında geçerken ‘simit’ başrolü kapmıştı. Gazetelerde ertesi gün kargaşa yerine simit yiyen işçi görüntüleri vardı.

O dönem kutlamaların önemli bir olay yaşanmadan tamamlanması; Taksim yasağının kalkması sonucu  ‘bürokrasi ve  işçilerin rekabetinin bitmesiyle bayram ortamı yaşanması,  sendika ve güvenlik güçlerinin uzlaşmacı tutumuna’ bağlanıyordu.

Ancak Taksim 2013’te yine yasaklandı. Yasağın gerekçesi Taksim’deki yayalaştırma projesiydi. 

Yasak hala sürüyor .

1 Mayıs Emek ve Dayanışma Günü kutlu olsun.

Haber ; Zeynep Nurten UZER

Türkiye’nin üç katına varan yüzölçümüne sahip Grönland, Dünya’nın en kuzeyinde Arktik ya da Arktika denilen bölgede bulunuyor. 

–DÜNYANIN TEPESİ-

Arktik Bölgesi Asya, Avrupa ve Amerika kıtalarının kuzeyinde. 

Bölge, 14 milyon kilometrekare alanla yeryüzünün en küçük ve en fazla 5567 metre derinlikle en sığ okyanusu olan Arktik Okyanusu/Kuzey Buz Denizi ve bu okyanusa kıyısı olan Rusya, Kanada, ABD (Alaska), Danimarka (Grönland) ve Norveç’ten oluşuyor.

Bölge adını Yunanca ‘ayı’ anlamındaki ‘Arktos‘ kelimesinden alıyor. Bu da bölgeye ilk Yunanlı  denizcilerin geldiğinin göstergesi sayılıyor. 

Bu denizciler kuzey yarımkürede Kuzey Yıldızı’nı gösteren Büyükayı ve Küçükayı Takımyıldızlarına bakarak yön bulurmuş.  

Yani ‘Ayı takımyıldızlarına yakın’ görülen bölgeye ‘Arktik denilmiş.

Güney Kutbu olan Antarktika (Antarktikos) da  ‘Ayı karşısında-zıddı’ anlamında. 

–İKLİM ISININCA KEŞFEDİLMİŞ-

Tarihi kaynaklarda da Dünyanın en kuzeyini ilk keşfeden M.Ö 330’da Yunan asıllı coğrafyacı denizci Piteas olarak geçiyor.

İskandinav ülkerinde yaşayan Vikingler de Ortaçağ’da sadece bu bölgenin ikliminde meydana gelen ısınmadan yararlanarak daha kuzeye yelken açtı.

Denizcilik ile gemicilikte ileri olan ve yağmacılık yapan Vikingler’den Floki Vilgerdarson 9’uncu  yüzyılda Norveç’ten açılarak İzlanda’yı keşfetti.

Yine ‘Kızıl Erik’ olarak nam salan kanun kaçağı Norveçli Viking Erik Thorvaldsson da 10’uncu yüzyılda Grönland’ı keşfedip güneyinde koloniler kurdu.

Yüzde 81′ buzullarla kaplı Ada, Danca dilinde ‘yeşil’ anlamına gelen ‘Grön‘ kelimesinden ismini aldı;  Grönland. 

Ortaçağ’da meydana gelen ısınma 1300 yılında iklimin yeniden soğumasına kadar sürdü ve yeniden kalın buzlarla kaplandı. Bu küçük buzul çağında Vikingler bölgeyi terk etti.

Vikingler ayrılmadan önce 13’üncü yüzyılda Eskimolar’ın bir kolu olan İnuitler de adanın daha  kuzeyine geldi.

Ada Viking- İnuit savaşına sahne oldu.

Halen 56 bin olan nüfusun yüzde 88’ini İnuitler oluşturuyor.

Arktik’te 40’tan fazla fark etnik halk bulunurken bir kısmının 5 bin yıl önce Kuzey Kutbu’nun ardından Grönland’a ulaştığı da kaynaklarda bulunuyor.

–EGEMENLİK YARIŞI-

Kuzey Kutbu’nun ilk haritası 1595 yılında çizildi. 

19. yüzyıldan sonra bölge, devletlerin ilgi alanı oldu.

Bölge 2’nci Dünya Savaşı’nda Nazi Almanyası tarafından ‘ulaşılmaz kale’ olarak görüldü. Naziler Danimarka’yı işgal edip Grönland’a dokunmayınca bundan yararlanan ABD 1941′den itibaren Ada’da üsler kurmaya başladı.

Buzkıran gemilere sahip Rusya da buzlarla kaplı okyanusta ilerleyip hatta binlerce metre derinlikteki tabana bayrak dikerek gücünü sergiledi.

Soğuk Savaş döneminde bölgede rekabet artarken bu dönemin sona ermesiyle azaldı.

Halen ise süper güç devletler ABD, Rusya ve Çin,  askeri ve ekonomik hedeflerle bölgede egemenlik sağlamak için kıyasıya yarışıyor.

Grönland da bu rekabetin merkezinde yer alıyor.

İçinde bulunduğumuz 21’inci yüzyılda iklimde ısınmanın hızlanmasıyla kalınlığı 3 kilometreyi bulan buzulların giderek erimesi bölgenin imkanlarından yararlanmak isteyen güçlerin iştahını kabarttı.

Birleşik Krallık Meteoroloji Ofisi’ne göre küresel ısınma sonucu Kuzey Kutbu’nda 2035’e kadar buzsuz yaz yaşanabilecek. Daha önce bu 2050 yılı olarak tahmin ediliyordu.

Böylece yeraltı madenlerinin çıkarılması kolaylaşacak, deniz ticaretinde yolları kısaltacak yeni rotalar ortaya çıkacak. 

Çeşitli kaynakların açıklamalarına göre, bölge yüzde 84’ü Arktik Okyanus yatağında olmak üzere büyük yeraltı zenginliğine sahip. Ortadoğu ile kıyaslanabilecek kadar petrol ve doğal gaz yatağı var. Petrol, Suudi Arabistan’ın yarısı kadar.

Dünya’da keşfedilmemiş petrolün yüzde 13’ü,  keşfedilmemiş doğal gazın yüzde 30’u burada, buzulların altında! 

Okyanustaki tahmini petrol rezervlerinin kıyısı bulunan ülkelere göre dağılımı ise şöyle: 

Rusya yüzde 52, ABD yüzde 20, Norveç yüzde 12, Grönland yüzde 11 ve Kanada yüzde 5.

Bölgede demir, bakır, nikel, altın, platin,kurşun, çinko, uranyum, paladyum, uranyum da var. 

Nadir elementler Dünya rezervlerinin yüzde 35’ini oluşturuyor.

–BUZLAR ARASINDA ZENGİNLİK–

Buzdağları arasındaki bu zenginliği ortaya çıkarmanın güçlüğü nedeniyle yerli halk uzak duruyor. En son maden çıkarma çalışması   maddi yetersizlik nedeniyle 2010 yılında durmuş.

ABD Başkanı Donald Trump’ın ‘parasını verip alırız, olmazsa işgal ederiz’ dediği Grönland, bin yılı aşkın süredir daha önce tek krallık olan Norveç ve Danimarka ile ilişkide. 

Danimarka 1712’de adayı sömürge ilan etmiş. 1953’ten itibaren Danimarka’nın bir parçası olan Grönland’a 1973’te özerklik verilmiş. 2008’de daha fazla yetki devreden Öz Yönetim Yasası kabul görmüş.

Halen Danimarka Kralı, aynı zamanda Grönland Devlet Başkanı. Grönland’ın ayrı parlamentosu ve hükümeti var,   Danimarka Parlamentosu’nda da temsil ediliyor. 

Danimarka’nın bir parçası olduğu için NATO üyesi. 

Grönland iç politikalar ve ekonomik kararlarda kendi karar alırken güvenlik konularında Danimarka’nın veto yetkisini var. 

Grönland’ın bütçe gelirinin üçte ikisi Danimarka’dan sağlanıyor. Ada’da geçim kaynağı balıkçılık.

–ABD HEP YAPIYOR-

Rusya ve Çin’e karşı bölgede ulusal güvenliğini artırmak isteyen ABD’nin, Grönland’ı satın almak istemesi sadece Donald Trump’ın başkanlığında olmamış.  

Alaska’yı Rusya’dan 7.2 milyon dolara satın alan ABD 1910, 1946 ve 1955’te bu  girişimleri tekrarlamış.

1946’da Başkan Harry Truman Danimarka’ya 100 milyon dolar karşılığı altın teklif etmiş ama reddedilmiş.

İlk başkanlık döneminde 2019’da Grönland’ı satın almak isteyen Donald Trump, şimdi daha ısrarcı görünüyor.  Trump’ın da kişi başı 100 bin dolar vereceği haberleri yer aldı.

Danimarka’ya ekonomik yaptırımlarla başlayan Trump tehditleri işgal etmeye kadar vardı.  En son ordudan işgal planı hazırlamasını istediği belirtiliyor.

Ancak ABD’ye satışa sadece Danimarka değil Grönland halkı da karşı. 2025 ocak ayında yapılan kamuoyu yoklamasında nüfusun yüzde 85’i ‘hayır’ dedi.  

Daha önce 2019 yılında yapılan başka bir kamuoyu yoklamasına göre ise nüfusun yüzde 67,7’si Danimarka’dan ayrılıp bağımsız olmak istiyor.

Grönland her manada ısınıyor. 

Bakalım buradan çıkacak olası kıvılcım ‘dünyanın tepesini’ nasıl attıracak !

Zeynep Nurten UZER

Küçük yaşta babasını kaybeden, yanına gittiği dayısının tarlasında karga kovalarken düşmanı kovalayan kurtarıcıya dönüşen Atatürk, başkomutan, lider, önder, devrimci, baş öğretmen vasıflarının yanında örnek bir insandı.

–ÇOCUKKEN BELLİYDİ-

Olgun tavırlarıyla diğerlerinden farklı olan çocukluğundan itibaren temizliğe ve giyime önem verirdi. Sık banyo yapardı. Sıcak günlerde 3 kez bile olurdu. 

Her sabah tıraş olur, akşam bir yere gidecekse ikinci kez olurdu. ‘Giyimine dikkat etmeyen insanın ne kendisine ne de topluma saygısı vardır” derdi. 

Spor yapardı. Florya Deniz Köşkü’nde kaldığında denize girer, kürek çekerdi. Yüzerken Başbakan İsmet İnönü gelirse ‘Gel de yarışalım” derdi.

Yüzme bilmeyen İsmet İnönü’yü teşvik ederdi. Bir keresinde Atatürk ‘sana bir hafta süre ‘ deyince İnönü Heybeliada’da denize girmeyi öğrendi. Çivileme atlayışları tarihe geçti.

–AKŞAM OKULU-

Atatürk arkadaşlarıyla akşamları sofrada buluşup memleket konularını konuşmayı severdi. Sofrada özgürce fikirler tartışılırdı. Yemek tabaklarının yanında kağıt kalem, masa karşısında kara tahta, harita ve ansiklopediler bulunurdu. 

Manevi kızı Sabiha Gökçen “O, bu sofrayı adeta okul haline sokmuştu. Asla içki alemi, vakit geçirme yeri değildi” diye anlatırdı.

Atatürk çok yemek yiyen biri değidi. Yemek seçmezdi. Kızkardeşi Makbule Atadan, en sevdiği yemeğin sade yağlı kuru fasulye ve pilav olduğunu, Ata’nın bu yemeğe ‘yağlı fasulye’ dediğini anlatırdı. Bazen yatmadan önce de yerdi. Karnıyarık ve pilavı karıştırırdı. İrmik helvası ve yoğurt da çok severdi.

–ENGİNAR YİYEMEDİ-

Son günlerinde canı enginar istedi. Mevsimi olmadığı için Hatay’dan sipariş verildi. Ama ömrü yetmedi.

Kahveye düşkündü. 10-15 fincan orta şekerli kahve, 2 paket de tütün içerdi.

İçki içerdi ama sarhoş biri değildi.

Yoğun vatan millet sevgisinin yanında doğa, hayvan, çiçek, ağaç sevgisi taşırdı. Sakarya isminde atı, foks isminde köpeği vardı. 

Normal zamanlarda 8-10 saat uyurdu. Uyurken pijama yerine ince ketenden kısa entari giyerdi. Ama önemli zamanlarda neredeyse hiç uyumazdı. Güneş doğarken yatardı.

Geleceği tesadüflere bırakmazdı. Planlıydı, ayrıntılı hesaplardı.

–KAHKAHA ATARDI-

Yasal olmayan, gizli işlerden hoşlanmazdı. Suikastten nefret ederdi. Kendisine suikast girişiminde bulunulunca “Benim naçiz vücudum elbet bir gün yok olacaktır. Ama Türkiye Cumhuriyeti ilelebet yaşayacaktır” demişti.

İnsan sevgisiyle doluydu. Savaşlara karşıydı. Savaş onun için sadece milletinin hayatını devam ettirmek içindi.

Kadere inanırdı ama kaderci değildi.

Özel hayatında güler yüzlü, neşeli, şen bir insandı. Şakalaşmaktan hoşlanırdı. Dostlarına takılmayı sever, küçük düşürmeden şakalar yapardı. Bazen uzun uzun kahkahalar atardı. 

Anlayışlı ve hoşgörülüydü . Eleştiriye kızmaz hatta teşvik ederdi. Sevdiklerinin nazlanmasından hoşlanırdı.

 Hassas duygusal bir yapıya da sahipti. Kayıplarını anarken ağlardı.

Anılarını anlatmaktan hoşlanırdı. Arkadaş mektuplarından öğrenildiğine göre, hayatı ‘kısa ve boş ‘ görürdü.

 Mutluluk insanların ‘kendisi için değil kendisinden sonra gelecekler için çalışmasıyla’ mümkündü.

Küçüklüğünden itibaren çok kitap okurdu. Edindiği fikirleri arkadaşlarıyla paylaşırdı

Halk içinde gezmeyi severdi. Dertlerini dinlerdi. 

-ÇUCUK DERDİ-

Atatürk, yakın gördüğü kişilerle yaptığı sohbetlerde Rumeli ağzı “çucuk” diye seslenirdi.

Sinirlendiğinde sağ elinin işaret parmağını büküp masaya vururdu.

İstemediği bir konuşmayı ‘Başka?’ diye sorarak bitmesi için işaret verirdi. ‘Yani’ kelimesini çok kullanırdı. Uzayan konuşmalarda ‘yani’ diyerek asıl konuya gelinmesini isterdi. 

Bazı kelimeleri söyleyişi farklıydı; tapanca (tabanca), kirpaç (kırbaç), henus (henüz), muhakkaka (muhakkak), yuğurt (yoğurt), sarfoş (sarhoş) teleffuzu vardı. 

Atatürk güzel sanatları eğitim, kültür ve bilim devrimlerinin parçası olarak görürdü.  

Gençlik yıllarından Batı danslarına ilgiliydi. v Cumhuriyet balolarında tango ve vals çaldırır, kendi de dans ederdi.

–UNUTULMAMAK İSTERDİ-

Milletinin kendisini unutmamasını isterdi. 

“O kadar sevdiğim milletin beni unutması ruhum için en acı azap olur” demişti.

10’uncu Yıl Nutku’na çevresinin önerisiyle okumaktan vazgeçtiği şu satırları da yazmıştı. 

“Türk milletinden ve bütün uygarlık aleminden dileğim şudur; Beni hatırlayınız…”

Hiç unutmayız ki hatırlayalım…

Bu kalp seni unutur mu…

Zeynep Nurten UZER

Resimde Hıristiyan inancına göre dirilişten sonra Hz. İsa’yı ilk gören Magdalenalı Meryem’in ruh hali tasvir edilmiş. Model ise ressamın aynı tarikattan tanıdığı ailenin aynı isimdeki kızı Magdalena

Hollandalı ressam Johannes Vermeer’in 360 yıl önce yaptığı yağlı boya tablo halen Lahey’deki Kraliyet Resim Galerisi’nde sergileniyor. Portrenin yüzyıllardır ressamın kızı, hizmetçisi gibi çevresindeki bazı kişiler olduğu varsayımları yapılsa da kimlik hala meçhul.

–TARİKATTAN TANIŞIYORLAR-

İngiliz Tarihçi Andrew Graham-Dixon’ın yeni iddiası, eskiden merkezi olan Hollanda’nın Delft şehrindeki eski bir tarikata ait kilisenin karşısında bulunan Pieter Claeszoon van Ruijven ve eşi Maria’nın kayıp evinin ortaya çıkarılmasıyla gerçekleşti. Bu aile de tarikata mensuptu ve ressam Vermeer’in müşterisiydi.

Radikal Hıristiyan inancındaki tarikatın mensupları Hz. İsa’nın havarileri ve takipçisi kadınlara uygun yaşıyordu. Ailenin 1655 doğumlu kızı Magdalena da bu kilisede vaftiz edilmiş ve büyürken Hz. İsa’ya bağlılık yemini etmiş olmalıydı. 

Resimlerinde yakınlarının dini inançlarından esinlenen ressam,  ailenin talebi üzerine o zaman 12 yaşlarında olan kızlarının resmini yapmıştı. 

–GEÇİŞ AYİNİ-

Tarihçiye göre, İnci Küpeli Kız’ın yüz ifadesi ve açık ağzı aniden Mesih gören kızın konuşmak üzere olduğunu, dikkatli bakınca gözlerdeki bir damla yaş ve inci küpe de ruh halini   yansıtıyor.

Graham Dixon, zaten Magdalena olarak vaftiz edilmenin ‘o buluşmayı hafızalarda saklamak’ demek olduğunu vurgulayarak resmin de ‘ o anı anımsatıp yaşatmak’ için yapıldığı görüşünde.

Zeynep Nurten UZER

29 Ekim sabahı anne ve baba ile 2 çocuğu enkaz altında ölmüş, ailenin 18 yaşındaki kızı sağ kurtarılmıştı. Uraloğlu çökmeyle ilgili yöneltilen sorular üzerine sürdürülen  incelemenin sonuçlarını görmeden önyargıda bulunmayı doğru bulmadığını söyledi. 

O bölgede belirli riskler bulunduğunu belirten Uraloğlu, şöyle dedi: 

“Eski bir dere yatağı söz konusu, yeraltı su seviyesine belli şekillerde müdahale edilmiş olunması söz konusu, elbette deprem  riskleri söz konusu, mutlaka metro inşaatının olmuş olması. Bunlar risklerdir ama şunu söylemekte fayda var. Metro inşaatı biteli iki yıl oldu. Şu anda metroda hiçbir deformasyon yok.”

Haber : Zeynep Nurten UZER

Karadeniz Bölgesi gibi yağışlı, nemli ve serin yerlerde yetişen, iklim değişikliklerine karşı hassas olan, kalitesi ve tadı da buna bağlı değişen çay son yıllarda küresel üretimini de tüketimini de artırdı.

Yıllık yağış miktarı en az bin 270 milimetre olan bölgelerde yetişen çayın üretimi 1991-2010 yılları arasında küresel olarak yüzde 44 oranında artarken kişi başı tüketimi de yüzde 2,5 çoğaldı. 

Ancak küresel iklim değişikliği bu yüzyılın ortalarında önemli değişikliğe yol açacak.

Hindistan, Etiyopya ve ABD’li uzmanların yaptığı ve bilimsel çevre dergisi Assam Environmental and Sustainability Indicators’ta yayımlanan araştırmaya göre, Dünya’nın en büyük 20 çay üreticisi ülkenin yarısından fazlası bu tarımsal özelliğini kaybedecek.

En büyük çay üreticisi Çin’in en az yüzde 4,7,  Hindistan’ın yüzde 2,  üçüncü Kenya’nın ise yüzde 26’sının topraklarının bu tarıma elverişli özelliği yok olacak.

Yine önemli çay üreticisi Sri Lanka çay tarım arazilerinin önce yüzde 14’ünü, 2070 yılına kadar da yüzde 30’unu kaybedecek.

–ÇAYDA LİDER ÜLKELER DEĞİŞECEK–

İklim verilerinin yanı sıra çay tarımı için gerekli toprak parametreleri ile de yapılan çalışmada,  Türkiye ise değişen iklimin sektöre olumlu etkisinin görüleceği ülkelerden…

Türkiye’deki yüksek ve serin bölgelerdeki çay üretim alanlarının 2050 yılına kadar yüzde 127-130 oranında artacağı öngörülüyor.

Yine İran, Ruanda ve Tayland gibi bazı ülkelerin çay tarımına uygun alanları yüzde 11 ila yüzde 27 arasında artacak ve bu yüzyılın yarısında çay sektöründe öne çıkacaklar.

Zeynep Nurten UZER

Beyaz TV’deki dünkü ‘Söylemezsem Olmaz’ programında İbrahim Tatlıses ile oğlu arasındaki anlaşmazlık ele alındı. Program yorumcularından Nihat Doğan, bu anlaşmazlık nedeniyle elektronik kelepçe takılan oğul Ahmet Tatlı’yı şöyle övdü:

“Babasının arkasını temizleyen, toparlayan bir evlat. Atarı da var yatarı da var! Öyle bir delikanlı! İbrahim Tatlıses’in kendisinin yaptığı bir tane çakı bıçak icraatı yok! Belki de karanlık odada kalsa İbrahim Tatlıses korkabilir de aslında.  Bana öyle imaj veriyor” 

–TİTANİK GİBİ-

Bir dönem düşman olduğu ancak saldırı olayından sonra buna son verdiği İbrahim Tatlıses’i eleştirmeye devam ederken ünlü türkücünün hayatını batan Titanik gemisine benzeten Doğan, “Ben de duyuyorum İbrahim Tatlıses’in yaşına bakmaksızın kovaladığını…işte bu işleri aşk meşk işlerini..” dedi.

Nihat Doğan zaman zaman ağız hareketleriyle taklit de yaparak şöyle devam etti:

“Tatlıses televizyona çıktığında ne konuşuyor yaa Allah aşkına..şeyini şey..aaa…uhh falan. Maalesef biz Kürt çocuklarının toplum önünde ‘kıro’ diye yaftalanmasının en büyük sebeplerinden bir tanesi İbrahim Tatlıses’tir. Bu açık ve net. Biz Kürt çocuklarının-sanatçılardan bahsediyorum – lahmacuncu tayfası, kebapçı tayfası olarak algılanmasının, bu Özcan için de geçerli Mahsun için de geçerli…Yıllardır Tatlıses’in yarattığı bu imaj üzerimize yapıştı.  İzzet Altımeşe’ye bir Allah’n kulu kebapçı diyebilir miydi.  Nuri Sezigüzel’e, Arif Sağ’a , Selahattin Alpay, Bedri Ayseli, Neşet Ertaşlara.. Kimse kıro diyormuydu? Diyemezlerdi.

 Tatlıses’in kimseye, erkek sanatçıya faydası olmamış. Kavga etmiş kin gütmüştür. . Kadınlara faydası olmuştur. Bilemem.”

Zeynep Nurten UZER

Teokratik monarşinin hakim olduğu bir sistemden Atatürk’ün ‘En büyük eserim’ dediği Cumhuriyet’e uzanmak kolay olmadı.

–İKİ HÜKÜMET–

23 Nisan 1920’de o zamanki adıyla  Büyük Millet Meclisi’nin açılmasıyla artık İstanbul ve Ankara’da iki ayrı hükümet vardı.

Bir yandan halkının da desteğiyle cephede savaşan milli mücadele kahramanları eşi benzeri görülmemiş bir özveriyle vatan topraklarını düşmandan temizlerken bir yandan Ankara merkezli yeni bir rejime hazırlanıyordu. 

Mustafa Kemal’in silah arkadaşları 
İstanbul’daki hükümetin meşruluğunu kaybettiği, yeni bir rejime ihtiyaç duyulduğunda birleşmekle birlikte Osmanlı Saltanatı ve Hilafetin kaldırılması söz konusu olduğunda ayrışıyordu.

Milli Mücadele’nin önde gelen isimleri olan Rauf Orbay, Refet Bele, Kazım Karabekir ve Ali Fuat Cebesoy dahi eleştiriler yapmıştı. 

Rauf Orbay ve Refet Bele hem saltanat, hem hilafete bağlıydı. 

Kazım Karabekir hiç olmazsa hilafetin kalması fikrindeydi. 

Düzenin ancak böyle sağlanabileceği görüşündeydiler.

–SIRA CUMHURİYET’TE

Seçimlerin de yapıldığı 1923 yılına gelindiğinde saltanat kaldırılmıştı (1 Kasım 1922) ama en sancılı devrim olan halifeliğin kaldırılması henüz gerçekleşmemişti. Halifelik 3 Mart 1924’te kaldırılacaktı.

Mustafa Kemal’in aklında ise hakimiyetin kayıtsız şartsız millete ait olduğu Cumhuriyet vardı.  Aslında daha öğrencilik yıllarında Namık Kemal, Ziya Paşa gibi Genç Osmanlıların fikirlerinden etkilenmişti, daha Erzurum Kongresi’nde ‘Açıkça söyleyeyim, şekl-i hükümet zamanı gelince olacaktır’ demişti.

–YANKILANAN DEMEÇ-

Kurtuluş Savaşı’nın ardından 24 Temmuz 1923 tarihinde Lozan Antlaşması imzalanmasıyla Mustafa Kemal,  Viyana’da çıkan Wiener Neue Frei Prese adlı günlük gazeteye demeç vererek ilk kez ‘Cumhuriyet’ kelimesini geçirdi.  Bazıları dil sürçmesi sandı ama amacı tartışmaya açmaktı.  

Bu sırada Meclis’te sert tartışmalar vardı. Muhalefet, Lozan’da Hükümet’in yanlış politika izleyerek Musul ve Karaağaç’tan vazgeçti eleştirileri yapıyordu.  Kriz çıkınca Eylül 1923’te kurulan Fethi Okyar Hükümeti ekim ayında istifa etti.  

–EFENDİLER YARIN…

Krizi fırsata çeviren Gazi Mustafa Kemal 28 Ekim akşamı,  İsmet İnönü, Fethi 

Okyar, Kazım Özalp, Kemalettin Sami Gökçen,  Halit Paşa, Rize Milletvekili Fuat Bey ve Afyonkarahisar Milletvekili Ruşen Eşref Bey’i Çankaya Köşkü’ne yemeğe davet ederek  “Efendiler yarın Cumhuriyeti ilan edeceğiz” dedi. 

Davetliler o gün beklemedikleri bu açıklamaya şaşırdı.  Onlar yeni hükümetin oluşumuyla meşguldü. İsmet Paşa hariç diğerleri ayrıldı. İsmet Paşa bir süre daha Köşk’te kaldı, 1921 Anayasası’nda  (Teşkilat-ı Esasiye Kanunu) Cumhuriyet’in ilanı için yapılması gereken düzenlemeyi hazırladılar.

Ertesi gün 29 Ekim 1923 saat 10.00′ da hükümeti kuracak Halk Fırkası Grubu’nun toplantısı yapıldı ancak karara varılamayınca Mustafa Kemal Parti Meclisine davet edildi. Kürsüde konuşan Mustafa Kemal, meclisten bir saatlik süre isteyerek görüşmeler yaptı. 

Öğleden sonra saat 14.00’da toplanan parti grubunda konuşan Mustafa Kemal,  sorunun sistemden kaynaklandığını söyledi. İsmet İnönü de konuşma yaparak destekledi. 

1921 Anayasası’nda yapılacak değişiklik kabul edilerek Meclis’e sevk edildi.

–TARİHİ OTURUM- 

TBMM saat 18.00’da toplandı. Anayasa’nın

(Teşilat-ı Esasiye Kanunu)  1, 2, 4,10,11,12. maddelerinde değişiklik yapıldı. 

Birinci maddede, Türkiye Devletinin hükümet şeklinin Cumhuriyet olduğu yazılıydı.

158 milletvekilinin oybirliğiyle saat 20.30’da Cumhuriyet ilan edildi.

15 dakika sonra da Mustafa Kemal Cumhurbaşkanı seçildi. 

Mustafa Kemal teşekkür konuşmasında “Türkiye Cumhuriyeti mesut, muvaffak ve muzaffer olacaktır” dedi. 

Dua okunmasının ardından Meclis Muhafız Bölüğü’nden bir manga asker havaya üç kez ateş ederek Cumhuriyetin ilanı ve

Cumhurbaşkanı seçimini duyurdu.

 Birçok yerde 100 pare top atışı yapıldı.

–SAAT 19.37-

TBMM Oturumundaki Encümeni Sözcüsü Celal Nuri İleri, ertesi gün İleri gazetesinde yayımladığı makalesinde

‘Birinci madde, Cumhuriyetle ilgili madde,  saat tam 19.37’de bir alkış yağmuru ile alkışlarla kabul edildi. Tarih yazarları bu dakikaları kaydetsinler” yazdı.

29 Ekim’de Ankara’da bulunmayan Kazım Karabekir,  Refet Bele ve Ali Fuat Cebesoy ve Rauf Orbay top seslerinden ya da sabah uyandıklarında Cumhuriyet ilanından haberdar olup şaşırdı. Görüşleri halkın hazır olmadığıydı.

Ancak halk hazırdı.

Cumhuriyetimiz 102. Yaşında.

Zeynep Nurten UZER

CHP tarihine bakacak olursak Bülent Ecevit’in kurtuluş mücadelemizin büyük kahramanları Mustafa Kemal Atatürk ve İsmet İnönü’den sonra partiyi etrafında toplayabilmesi politik fikirleriyle gerçekleşti.

‘Karaoğlan, Halkçı Ecevit’ lakaplarıyla anılan Bülent Ecevit,  cumhuriyetin kurucu ikinci adamı İsmet İnönü’ye rakip çıkarken tabanın büyük desteğini kazanmıştı.

-‘ORTANIN SOLU’ SÖYLEMİ-

İlk kez İnönü’nün ağzından çıkan ve o günkü konjonktürde CHP’nin komünizme uzak olduğunu belli eden ‘ortanın solu’ söylemi sonradan Ecevit’le bir politik harekete dönüşmüştü. 

Ecevit partideki ‘ortanın solu’ grubunun lideri olarak 1966’da genel sekreterliğe geldi.

12 Mart 1971 Askeri Muhtırası’ndan sonra kurulan ara rejim hükümetine CHP’nin katılmasına karşı çıkarak genel sekreterlikten istifa eden Ecevit, bir yıl sonra İnönü’ye rakip çıktı.

–İNÖNÜ’NÜN RESTİ-

Ecevit’in genel başkanlığa ilk kez aday olduğu 1972’deki 5. Olağanüstü Kurultayı da tarihe delege savaşıyla geçti. 

Genel Başkan İnönü yerini güçlendirmek için Ecevit’in seçtirmek istediği yeni delegelerin kurultaya kabul edilmemesine çalıştı. Hatta yaşanan sert tartışmalar üzerine İnönü kurultayı iptal ettireceğini söyledi, “bu kurultayı şikayet ederim. (Benim çağırdığım kurultay bu değildir)  diye mahkemelere müracaat ederim” dedi.

5 Mayıs’taki kurultay İnönü’nün kalp spazmı geçirmesi üzerine bir gün sonra başladı. İnönü  ‘Ya ben ya Ecevit’ diye rest çekti. Ancak tabanın Ecevit’e desteğini gören 33 yıllık CHP lideri İsmet  İnönü, 7 Mayıs’ta CHP Genel Başkanlığından istifa ederek yeni liderin önünü açtı.

–BENZER TARTIŞMALAR–

14 Mayıs 1972’deki Seçim Özel Kurultayı’na 51 il başkanının önergesiyle aday olan Zonguldak Milletvekili Bülent Ecevit, CHP’nin 3’üncü genel başkanlığına seçildi. Ecevit, 1416 delegeden 913’ünün katıldığı kurultayda en az 709 oy alması gerekirken 826 oy aldı.

Eski Genel sekreter Kemal Satır, kurultaya  ‘Hukuki değeri olmayan toplantı’ dedi.

–49 YIL SONRA İSTİFA–

Haziran ayında 21. Olağan Kurultayı toplayan Ecevit, 1085 delegeden 1032’sinin oyunu alarak yeniden seçildi.

Bu İsmet İnönü’nün katıldığı son parti kurultayı da oldu. İnönü, “12 Mart şartlarının nazik mahiyetini ciddiyetle muhafaza ettiği bir zamanda parti politikasının memleket için sakıncalı gördüğüm şekil ve istikamette değiştirilmesi” nedeniyle  CHP’den  istifa etti.

İsmet İnönü,  33 yıl genel başkanlık, 14 yıl  genel başkan vekilliği yapmış 49  yıllık CHP üyesiydi.

‘Bozuk düzen, gelir dağılımındaki eşitsizlik, sosyal adaletsizlik, toprak ağalığı’ gibi eleştirilerinin halktan da geniş yankı bulmasıyla Ecevit,  sadece bir yıl sonra CHP’yi iktidara taşıdı.

Zeynep Nurten UZER

‘Terörsüz Türkiye’ sürecinde PKK’dan yeni adım. Terör örgütü PKK Türkiye’deki faaliyetlerini tamamen durdurarak çekilme kararı aldı. PKK’lılar çekilmeye başladı. 

MHP Lideri Devlet Bahçeli’nin çağrısı ve İmralı’da hapis cezasını çeken Abdullah Öcalan’ın terör örgütüne önerisiyle önce ateşkes ilan eden PKK,  mayıs ayında topladığı 12. Kongresi’nde  örgütü fesh ederek silahlı mücadeleyi sonlandırma kararı almıştı. Ardından 11 Temmuz’da Kuzey Irak’ta Süleymaniye yakınlarında bir grup PKK’lı sembolik olarak silah yakmıştı. 

Bugün PKK’ya yakın haber kaynaklarından gelen açıklamaya göre, PKK tüm güçlerini Türkiye’den tamamen çekmeye başladı.   

Açıklamada,  yetersiz yaklaşımlara rağmen sürecin kritik aşamadan geçtiğine ,  Ortadoğu’daki çatışma ve savaşların risklerine  dikkat çekildi. Açıklamada,   çatışma riski oluşturan ve olası provokasyonlara açık olan Türkiye’deki tüm güçlerin Öcalan’ın onayıyla çekilmekte olduğu bildirilerek  “Ayrıca sınır alanlarında da çatışma riski oluşturan olası provokasyonlara açık olan mevzilerde de benzer düzeltici tedbirler alınmaktadır” denildi.

Zeynep Nurten UZER