Sonuç olarak toplamda yüzde 80’nin ağır hasar gördüğü konutların hiç olmazsa yeni malzemeyle şöyle böyle onarımı dahi yapılamıyor. Çadırlardan, derme çatma barakalardan oluşan kamplar da perişan vaziyette. Doğru dürüst barınma sağlanamıyor. 

Ve Gazzeliler evlerini molozlarla onarıp içlerinde yaşamaya, kış yaklaşırken hayatta kalmaya çalışıyorlar. 

Gazze’de pek bombardıman, alevler, çatışmalar görünmediğinden ve bölge “sıcak haber” özelliğini kaybettiğinden haber kuruluşlarının ilgisi de azaldı. Bölge sıcak bölge değil; ancak Gazze’deki Filistinlilerin sıcağa ihtiyaçları var. 

Gazze’de Sefiller romanının yeni versiyonunun sergilendiği günlerde bölgedeki insani krize ilgisini kaybetmeyen haber kuruluşlarından Associated Press haber ajansı, “Filistinli aileler Gazze’de yıkıntıların arasında hayatlarını yeniden kuruyorlar” başlıklı bir foto-haber yayımladı. 

Muhabirleri Cihat Alşrafi’nin hazırladığı haber, yıkık evlerinin kalanlarının içinde yaşamaya çalışan ailelerin fotoğraflarından oluşuyor. 

Haberin başlığında yer alan fotoğraf, Gazze şehrinde Halave ailesinin evinden kalanların dıştan görüntüsü. Konutun diğer yüzü çökük. Evi mümkün olduğunca işe yarar molozlarla tamir etmişler.

Yukarıdaki fotoğrafta ailenin küçük kızı Aya yıkanacak çamaşırları topluyor. Evin hanımı Hamani ise, ateşi hazırlıyor.

Halave ailesinin gündelik yaşantısından bir başka enstantane. Duvardaki resim ve yazılar kuşkusuz bombardımanlardan sonra oraya nakşedilmiş. Ağacın dallarında umut mesajları var. Kız evlat Aya’nın yüzünde, taranan saçlarında ve annenin sevgi dolu konsantrasyonunda ise tedirgin umutlar titreşiyor.

Bu fotoğraftaki ise Şakfa ailesinin “evi”. Saçları özene bezene örülmüş Rita,ailenin köpeğiyle oynuyor. Geride Gazzelliler ve Gazze gibi kırık dökük ama hala enerji üreten güneş paneli.

Ve Şakfa ailesinin mutfağı… Kadiya Şakfa ve kızı Rita mekanın ağır gölgesinde ışığın merhameti sayesinde ortama konuk oluyorlar gibi görünüyorlar. Aslında anın başrolü, yıkımdan kurtulabilmiş ve hayata bağlanmanın yükünü taşıyan kıymetli birkaç cam veya porselen eşya.

Burası ise Seher (Seher Taruş) hanımın evi. Solda küçük oğlu Ammar, Sağda Büyük oğul Hasan ve yanında 2 yaşındaki kızları Ehlem… “Evi” temiz tutmak şeytani dünyaya direnişin bir refleksi.

Aynı ailenin “evinde” aynı mekanda bir başka enstantane. Yıkıntıyı ayakta tutan kırık kolon ve kolona iliştirilmiş halı, ailenin “hayat devam etmeli” dürtüsünün gücüyle açılıp kapanan bir kapı gibi. Eve Seher hanımın kardeşi Bisam ziyarete gelmiş. Sefalet, iki pırıl pırıl fincanla ikram edilen kahveden utanmış mekandan çıkıp gitmiş.

Gazze’de halk bu yıkıntılarda yaşıyor ama insanlar büyük riskleri de göğüslüyorlar. 

Nitekim hafta başında şiddetli yağışlar yüzünden bu tür yapılar çökmüş, 11 kişi hayatını kaybetmişti. 

Oğuz HAKSEVER

Fotoğraflar: JEHAD AL SHRAFI (Associated Press)

Kendisiyle çok ropörtaj yapılmıştı tabii. 

Ama en, en sonuncusu en güzeliydi sanki. 

En samimisiydi. En tatlısıydı da. 

100 yaşındayken yapılanı. 

Eşiyle birlikte iki tatlı yaşlı portresi de vermişlerdi.

Amerikan Nöroloji Derneği’nce gerçekleştirilen; eşi Dianne’nin yanından hiç ayrılmadığı İsviçre’deki evinde yapılmış röportaj, kısa süre önce 21 Nisan 2025’te Yotube’ta paylaşılmıştı.

Röportajın sunum yazısında “Bir Yüzyıllık İçgörü” başlığı altında şöyle deniyor:

100 yaşında hayatı, mirası ve öğrenme sevgisi hakkında güçlü düşüncelerini paylaşan Modern nöroşirürjinin babası olarak kabul edilen Profesör Gazi Yaşargil’e katılın.  Bu samimi ve dokunaklı portrede, Profesör Yaşargil; el yapımı anatomik modellerle, çocukluk anılarıyla hem cerrahide hem de hayatta; dokunmanın, gözlemlemenin önemini vurgulayarak bizleri zanaatkarlığın derinliği içinde gezdiriyor. Çocuklarıyla model yapmaktan Türk mirasının kültürel katkılarını onurlandırmaya kadar, Profesör Yaşargil, sadece beyin cerrahisinin evrimine bir bakış değil, aynı zamanda insan ruhuna bir tanıklık sunuyor. Savaş sonrası Avrupa’dan ameliyathaneye uzanan hikayelerle bu video, nesillere ilham vermeye devam eden parlak bir zihni kutluyor.”

Röportajın daha başlarında mikroskop ile  yaptığı bir ameliyatın fotosu görülüyor ve karaler akarken videoda “Duyular, Gözler, Parmaklar” başlığı beliriveriyor. 

Başlık merak uyandırırken, Profesör Gazi Yaşargil yanındaki kalorifer radyatörüne dokunarak çocuklara anlatır gibi açıklamaya başlıyor: “Buraya dokunduğumda anında keskin kenarları hissediyorum. İkincil olarak; oooo… sıcak! Ne olduğunu sadece görerek anlamak istemem. Dokunursak daha fazla anlarız. Aslında bu sürecin farkında ve bilincinde değiliz. Aslında 12 gözümüz var.” diyor.

Önce gözlerini gösteriyor; sonra da kendisiyle röportaj yapana soruyor. Belli ki o da sessizce parmaklarını göstermiş; bravo diye alkışlıyor. 

Sonra Mozart’ın Türk Marşı adlı eseri duyuluyor. Görüntüde ne olduğu anlaşılmayan bir şekil ve yine akan karelerde “Modeller” spotu…

Ardından meslek sırlarının en önemlilerinden birini ortaya koyarken “Duyular, gözler, parmaklar” spotunu açıklamaya devam ediyor: 

“Ben ellerimle çalışarak öğrendim”… 

Kucağında biraz önce görüntüye gelen ama ne olduğu anlaşılmayan yapı görünüyor. Yine ne olduğuna dair az ipucu var. Açıklıyor:

Elleriyle tahtadan yaptığı ve anatomik olarak boyadığı bir omurilik modeli. 

“Ben” diyor; “anatomik modellerimi kendim yaptım”

Omuriliğin ahşaptan modelini gösterirken -önemli sinirleri bile tellerle modellemiş- özellikle beyin cerrahisinin hem hekimlik hem de zanaatkarlık olduğunu bir çırpıda ispatlıyor. 

“Öğrenmek için kendim yapmalıydım Sadece okuyarak ve sadece gözlemle değil, ellerimle de öğrenmeliydim.”

Eşi, “beyin modellerini de göstersene” diyor. 

Hoca karşı çıkıyor. “Şimdi bu röportajı anatomi dersine çevirmeyelim. 100 yaşındaki bir adam verileri özetlemeli”…

Eşi yine de Yaşargil’in kendi yaptığı beyin modelininin yarısını eline tutuşturuyor. 

O anda dünyanın en önemli beyin cerrahını ve 100 yıllık ömrünü anlatan bir kare ortaya çıkıyor. 

Hamlet’in tiradı gibi bir an…

Elleriyle beyin modelini okşayarak bir kez daha 2+10= 12 gözlü dahi bir tıp zanaatkarı olduğunu gösteriyor. 

Gazi Yaşargil, çocukluğunda sevilen bir öğrenci olduğunu belirtiyor. Öğretmenlerinin kendisiyle gurur duyduklarını anlatıyor. 

Tıp fakültesinden mezun olduktan sonra İstanbul’dan Avusturya Viyana’ya gitmiş. Kendi ifadesiyle üzerinde çok çalışmak istediği son derece meraklı bir gençmiş.

İkinci Dünya Savaşı sırasında Almanya’yı gezmiş. 

“Kimsem yoktu. Cebimde de çok az bir para vardı” diyor. 

“Bu durumdayken çılgın rüyalarım vardı ama durumu iyi idare ettim.”

Almanya’da Jena Üniversitesi’nde 2 sömestr çalıştıktan sonra savaşın ardından İsviçre Basel’e geçmiş ve nerosirürji çalışmalarına başlamış. 

“İç sesim bana rehberlik etti,” diyor. 

İç sesinin rehberliğinde eşini de seçmiş. Nörosirürji hemşiresi Dianne.

Plastik sanatlara da çok ilgili olduğunu anlatıp zanaatkarlığını bir kez daha vurguluyor.  Ne de olsa plastik sanatlarda beyin, zihin ve ellerin ilişkisi var. 

“Ben bu dünyada hep çabaladım ve anlamaya çalıştım”. 

Röportajda Türk kilimleri ve halıları da boy gösteriyor. Gazi Yaşargil, “Türklerin tarihini halıları anlatır” cümlesini dile getiriyor. 

Ve bir soru geliyor:

“Mesela bu kilimde ne anlatılıyor?”

100 yaşındaki bir insan evladından beklenmeyen parlaklıkta bir yanıt, röportajı kahkahalarla da süslüyor:

“Ben tıp doktoruyum. Halı doktoru değilim”…

Profesör Gazi Yaşargil, röportajın sonlarına doğru kabahat işlemiş bir çocuk edasıyla çok konuştuğunu söylüyor ve zil sesi taklidi yaparak röportaja yine kahkahalardan sempatik kenar süsleri ekliyor:

“Dersin sonu”…

Aslında ders, kitaplar, makaleler, geliştirilen ameliyat yöntemleri hatta icad edilen ameliyat aletleriyle, yetiştirilen öğrencilerle oralarda devam ediyor.

Bizim mesleğimizdeki, televizyon haberciliğindeki röportaj ve sinematografi zanaatlarının bütün güzelliklerini ortaya koyan, Daniel Puenter’in görüntüleyip kurguladığı bu video ilk karelerden itibaren izleyeni yakalayıp bırakmıyor ve varlığıyla, bu dünyadan gelip geçmesiyle ulusca gurur duyduğumuz harika bir insanı cümle aleme hatırlatmak üzere orada duruyor.

Oğuz Haksever

Oğuz HAKSEVER

Ne zaman insanlığın karşısına kibir, despotizm vesaire çıksa Carl Sagan‘ı (1934-1996) anarım.

Carl Sagan, gençliğimde hayran olduğum bir biliminsanıydı. Aynı adı taşıyan belgeseli (Kozmos) ve kitabıyla (Kozmos Evrenin Sırları) bana evrenin tahayyül edilemeyecek çokluklarını, özelliklerini, niteliklerini ve niceliklerini, galaksileri, güneşleri, gezegenleri tanıtmıştı.

Orijinal adı “Cosmos A Personal Voyage” olan belgeselini -TRT yayımlamıştı- izleyen 60 ülkedeki 500 milyon kişiden biriydim.

SON BİR KARE VE “SOLUK MAVİ NOKTA”

Sagan’ın, “Kozmos Evrenin Sırları” başta olmak üzere bütün kitaplarını o arada da “Soluk Mavi Nokta” “Pale Blue Dot” kitabını soluksuz okumuştum.

Ve bu kitaptaki bir bölümde çakılıp kalmıştım.

Söz konusu kitabın adı -Soluk Mavi Nokta- Carl Sagan’ın güneş sistemimizin uzak kuşağını ve uzayın derinliklerini incelemek üzere 1977 yılında fırlatılan Voyager 1 uzay aracının ekibine yaptığı bir ricadan ve bu arzunun yerine getirilmesi sonucu elde edilen bir görüntüden esinlendi.

Carl Sagan, NASA ekibinden Voyager güneş sistemimiz dışına çıkarken uzay aracının son bir kez dünyaya dönüp gezegenimizin olabildiğince net bir fotoğrafını talep etmişti. Zor da olsa 14 Şubat 1990 yılında  adeta bir vasiyet niteliğindeki bu arzu yerine getirildi. Sagan, 4 yıl sonra kanserden vefat etti.

HIRSIN, KİBİRİN, AÇ GÖZLÜLÜĞÜN, AHMAKLIĞIN NE KADAR YERSİZ VE SAÇMA OLDUĞUNUN GÖRSEL KANITI

Carl Sagan fotoğrafa baktığında tarihe geçecek cümleler kaleme aldı.

Fotoğrafa her baktığımda ve cümleleri her okuduğumda veya ana fikri hatırladığımda tüylerim diken diken olur.

O NOKTA YUVAMIZ EVİMİZ

Carl Sagan’ın, Türkçe çeviride sadece 300 küsur kelimeyle geçmişi, bugünleri, bugünün basiretsiz liderlerini, despotlarını acı acı ama sakince yerin dibine batırdığı, her şeyimizle bize ayna tutan o cümleler şöyle:

“Bu uzak gözlem noktasından, dünya pek ilgi çekici bir yer olarak görünmeyebilir. Ancak bizler için durum farklıdır.

O noktayı tekrar değerlendirin. O burası; o yuvamız. O biziz.

Üzerinde sevdiğiniz herkes, tanıdığınız herkes, duyduğunuz herkes, gelmiş geçmiş bütün insanlık hayatlarını yaşadı.

Bütün mutluluk ve kederlerimiz, binlerce kendinden emin dinler, ideolojiler ve ekonomik doktrinler, bütün avcılar ve toplayıcılar, bütün kahramanlar ve korkaklar, bütün medeniyet kuranlar ve bütün medeniyet yıkanlar, bütün krallar ve köylüler, bütün aşık genç çiftler bütün anne ve babalar, umutlu çocuklar, mucitler ve kaşifler, bütün ahlak öğretmenleri, bütün yozlaşmış politikacılar, bütün süperstarlar, bütün büyük liderler, türümüzün tarihindeki bütün azizler ve günahkarlar, orada, güneş ışığına asılı toz zerresinde yaşadılar.

Dünya muazzam kozmik alanda küçücük bir sahnedir.

“ANLIK EFENDİLER, GENERALLER, HÜKÜMDARLAR, DÖKÜLEN KANLAR, FARKLIYI YOK EDEN ZORBALAR”… İŞTE BOYUNUZUN ÖLÇÜSÜ…

Küçük noktanın yalnızca bir bölümünde anlık efendiler olan; şeref ve zafer içerisindeki tüm o generaller ve hükümdarlar tarafından dökülen kan ırmaklarını düşünün.

Bu küçük pikselin bir köşesinin sakinlerinin, diğer bir köşenin farkları zorlukla ayırt edilebilen sakinlerine yaptıkları bitmek bilmeyen zorbalıkları düşünün. Anlaşmazlıkları ne kadar da olağandı. Başka birini öldürürken ne kadar da heveslilerdi. Düşmanlıkları ne kadar ateşliydi. Afra tafralarımızın, hayali ben merkeziyetçiliğimizin, evrende ayrıcalıklı bir pozisyonda olduğumuza dair yanılgımızın boyunun ölçüsü, bu soluk ışıklı nokta tarafından alındı.

YALNIZ BİR ZERREDEYİZ

Gezegenimiz, onu çevreleyen, saran azametli kozmik karanlığın içindeki yalnız bir zerredir.
Bu muazzamlıkta anlaşmazlığımızı, belirsizliğimizi yaşarken bizi kendimizden kurtarmak için herhangi bir yerden yardıma dair bir işaret gelmeyecek.
Dünya bilinen tek yaşam barınağı. En azından yakın gelecekte türümüzün göç edebileceği başka bir yer yok. Ziyaret? Evet… Yerleşmek? Henüz değil…

Beğenin veya beğenmeyin, bu zamanda ayakta kalabildiğimiz tek yer dünyadır.
Gökbilimin mütevaziliği ve karakteri geliştiren bir deneyim olduğu söylendi. Muhtemelen insanlığın kibirinin ahmakça oluşunun, bu küçük dünyamızın uzaktan elde edilmiş görüntüsünden daha iyi bir kanıtı yoktur.

Bana göre bu görüntü, birbirimizle ilişkilerimizi daha nazikçe kurmamızın ve “soluk mavi nokta”yı koruyup ona değer vermemiz sorumluluğumuzun altını çizmekte. Şimdiye kadar bildiğimiz tek yuvayı.

Buyrun…

SOLUK MAVİ NOKTANIN FOTOĞRAFINI ZİHNİNİZİN DUVARINA ASABİLİRSİNİZ

Dünyada, evimizde, içerde; ülkemizde veya dışarda olmak üzere….

Ne zaman despotizm, kibir, adaletsizlik, vahşet, acımasızlık, ayrımcılık, ırkçılık, dinsel yobazlık, dışlamacılık, ve daha bir sürü yanlışlık, nobranlık, afra tafra gördüğünüzü, yaşadığınızı düşünürseniz bunları yapanların evrenin bir köşesindeki o küçücük nokta üzerinde yaşadığını veya gelip geçtiğini içinize söyleyin. 

Eğer mümkünse teselli niyetine…

Oğuz Haksever

UKRAYNA’DA DURUM VE “UKRAYNA’NIN GİZLİ SİLAHI”

“Putin rakibini yanlış değerlendirdi ve askeri avantajlarını boşa harcadı“…

Oğuz HAKSEVER

Başlık bu olunca yaygın ve haklı olarak Putin’in başarısızlığa uğraması umudunu okşadığı için ilgi çekiyor.

Yazan, David Ignatius. Washington Post’un dış politika yazarı. Biraz daha tanıtırsak veya hatırlatırsak, ünlü One Minute olayında yani Davos’taki oturumda kendisine yeterince söz hakkı vermediği için dönemin başbakanı Recep Tayyip Erdoğan’ı sinirlendiren kişi.

Ignatius, ABD Genelkurmay Başkanı General Mark A. Milley’in Ukrayna’daki savaş sırasında Avrupa’ya yaptığı iş gezisine katılan gazetecilerden biri olarak bir seri yazı kaleme aldı. Ukrayna’da “işlerin” Putin için iyi gitmediğini vurgulayan başlık da o yazılardan birinin tabelası.

ATEŞKESLERİN ÖBÜR YÜZÜ

Ignatius, Ukrayna’da insani koridor için kararlaştırılan ateşkeslerin Rusya’nın hızlı ve kolay zafer umutlarının yanlışlığını da ortaya koyduğu görüşünde. Ignasius’a göre, Ruslar, geçici ateşkesler sayesinde Ukrayna direnişinin ivmesini de yeniden gözden geçiriyorlar. Yazar, zaman geçtikçe -8 Mart itibarıyla 13 gün oldu- Ukrayna ve Ukraynalıların psikolojik ve moral üstünlük elde ettiğini belirtiyor; Ukraynalıların Rusya’nın askeri üstünlüğünü cesaret, karizmatik liderlik -Volodimir Zelensky, Ukrayna’nın gizli silahı- ve güçlü müttefiklerle telafi ettiğini vurguluyor.

SAVAŞ ALANINDAKİ KARARSIZLIK

Yazar’a göre, Putin ve komutanları, Ukrayna’nın direncinin 1 haftada biteceği, Kiev’in 1 günde izole edileceği 3 günde de alınacağı beklentisi içindeydiler.

David Ignatius, NATO yetkililerinin değerlendirmelerine de yer veriyor. Buna göre, Rusya sadece Ukrayna’nın “beklenmedik” direncinden ötürü değil, savaş alanındaki kararsızlıklarından ötürü de sıkıntı çekiyor. Büyük rus askeri konvoyunun Kiev yakınlarında durup beklemesi bu “kararsızlığa” kanıt olarak gösteriliyor. Ayrıca, Ukrayna hava savunması Rusya’nın hava üstünlüğünü de zorluyor.

Yazıda, savaş ortamlarında harekata girişen liderlerin, komutanların klişe bir deyişi de hatırlatılıyor. “Her şey plana göre ilerliyor”… Putin de demişti : “Özel harekatın kesinlikle plana göre ilerlediğini belirtmek isterim“…

Aslında insanlık tarihinde plana göre ilerleyen savaş pek görülmedi. Zaferle sonuçlansa bile harekat planları genellikle aksadı. Yazıda “hakikaten!” dedirten hatırlatmalar var.

İkinci Dünya Savaşı’nda Müttefikler Haziran 1944’te Normandiya’ya çıkarma yaparak askeri ve lojistik üstünlükleriyle bir iki haftada Paris’e ulaşmayı planlıyorlardı. Paris’e Ağustos ayında girebildiler; yine 1944’te Müttefiklerin Ren Nehri’ni geçme planları tek bir köprüdeki Alman direnişiyle süründü durdu…

UKRAYNA KRİZİNDE OLASILIKLAR VE APTALLIKLAR AÇISINDAN DÜNYA TARİHİ

Bu satırların yazarı David Ignasius’un mealini verdikten sonra kendisine dönerse eğer yazının devamı şöyle:

Hasılı Rusya’nın ya da Putin’in Ukrayna saldırısı 13. gününü doldurdu.

Olasılıklar muhtelif.

Rusya, Ukrayna direnişi yardımlarla güçlenir de ağır; soyutlayıcı ekonomik yaptırımlar Moskova’yı bezdirirse ve kendileri açısından onurlu bir çıkış yolu aramaya başlarsa diplomasi devreye girer.

Veya bir aşamada Putin “hedefimiz buydu” der; uzun süren bir ateş kes dönemine girilir, diplomatik yılan hikayesi başlar.

Ya da Rusya, elindeki bütün imkanlarla çılgınca bastırır bir ülkeyi perişan edip, de facto bir sürece girilir ki tarihe zaten başlamış bir yeni bir soğuk savaşın tabelası asılır.

Bunlar yaygın kanaatlerde dile getirilen olasılıklardan bir kaçı… Diğer olasılıkları düşününce, zihindeki ihtimaller çorbası kaynamaya başlıyor, çorbanın elementleri birbirine karışıyor. Yazar durmalı yani…

Ayrıca Ukrayna krizi yaygın kanaatlerin dışında bir sonuca varırsa eğer, büyük olasılıkla tarihin sandığı eşelenir bir örnek vaka bulunup çıkarılır nasıl olsa.

Bu köşenin yazarı ne tarihçi, ne de jeopolitik uzmanı.

Hasbelkader gazeteci.

Ve meraklı.

İçinde savaşların olduğu tarihi olaylarla ilgili bilgi sahibi olmaya çalışırken düşünmüştü; yeri geldi; şuraya yazmalı:

“Dünya tarihini hep büyük, başarılı liderler mi yazar? Basiretsizliklerin de, aptallıkların da eşit değerde rolü yok mudur?”

Sonuç olarak Ukrayna krizi bu yaklaşımla da izlenebilir.

Şu günlerde dünyanın acı çeken kadınları arasında öne çıkan Ukraynalı kadınları hatırlatarak;

Dünya Kadınlar Günü Kutlu olsun!

Oğuz Haksever

SİLAH YARDIMLARI VE PUTİN’IN DAHA DA BETERİ İÇİN KIŞKIRTILMASI ENDİŞESİ

Oğuz HAKSEVER

Rusya’nın Ukrayna’ya saldırısı ve ülkeyi işgalinin ardından başlayan çatışma ortamında Nato üyesi ve Avrupa Birliği üyesi ülkelerin Kiev yönetimine yaptığı silah, mühimmat ve teçhizat yardımı kimi çevrelerde ‘”tehlikeli ve daha geniş çaplı bir savaş için riskli” adımlar olarak görülüyor.

New York Times Gazetesi yazarlarından Steven Erlanger bu konuda yazdığı yazıda, hem kendisi bu endişeyi dile getiriyor hem de aşırı kontrolden çıkmış yardımlardan endişe duyanların -hepsi batılı- görüşlerine yer veriyor.

Erlanger, NATO ve Avrupa Birliği üyesi ülkeler tarafından savaştan sonra Rusya ve Belarus’a sınırı bulunan ülkelere veya Rusya’ya yakın Avrupa ülkelerine gönderilen asker sayısının 22 bine ulaştığını belirtiyor. Yazar, “Avrupa’nın yaptığı, geniş bir savaş riskini artırıyor. Silah yardımının artması Putin’i misilleme adına daha büyük bir çatışma için cesaretlendirebilir. Çatışmalar NATO dışındaki ülkeleri de içine çekebilir. Dünya savaşları görece küçük çatışmalarla başlamıştır” diyor.

Erlanger, Birleşik Krallık’ta savunma ve güvenlik alanındaki think tank kuruluşlarından Royal United Servis Institute Başkan Yardımcısı Malcolm Chalmers’in görüşlerine de yer veriyor. Buna göre, Chalmers, Ukrayna’ya ölümcül silah yardımı daha da artarsa Putin’in  nasıl tepki vereceğinin bilinmediğine dikkat çekiyor. Chalmers’a göre, Rus ordusunun, “teröristleri takip ediyoruz” bahanesiyle Ukrayna sınırlarını aşıp NATO üyesi komşu ülkelere girme olasılığı var.

United Servis Institute Başkan Yardımcısı Malcolm Chalmers’in dile getirdiği bir başka olasılık da, NATO emeklisi olup çeşitli “şirketlerin” elemanları sıfatıyla Ukrayna askerlerine eğitim veren eski subay hatta generallerin Ruslar tarafından “tehlikeli yaratıklar” olarak görülmesi.

New York Times yazarı Steven Erlanger, NATO Ülkelerinin Ukrayna’ya Silah Akıtması Rusya’yla Çatışma Riski Oluşturuyor” başlıklı yazısında ABD’nin eski NATO Büyükelçisi Emekli General Dougles Lute’un sözlerine de yer veriyor. Douglas Lute, “NATO’da Pakistan gibi olmalıyız” diyor. Pakistan, SSCB’nin Afganistan’ı işgalinde yıllarca mücahitlere ve Taliban’a yönelik  kontrolden çıkmış ABD silah yardımının üssü olmuştu. ABD, bu silahlardan tehlikeli gördüğü -Stinger gibi- bazılarını geri almak için asıl değerlerinin kat be kat üstünü Taliban’a veya mücahitlere ödemişti.

UKRAYNA’YA  SİLAH VE PARA YARDIMI DÖKÜMÜ VE AVRUPA’DAKİ YIĞINAK

Yazıda, “kuşkusuz bunlar bilebildiklerimiz” notuyla; Ukrayna’ya yönelik AB, ve NATO askeri yardımları ve Rusya’ya komşu ya da yakın NATO ülkelerine gönderilen takviyeler de anlatılıyor.

Öncelikle Avrupa Birliği ülkelerinin yardımları AB Fonu’ndan karşılanıyor. İronik bir durum; bu yardımların yapıldığı masraf kaleminin adı: “Avrupa’da Barışın Tesisi Kalemi”! Uluslararası güvenlik için 2 yıl önce kurulan bu alt fonun 7 yıllık bütçesi 6 milyar 700 milyon Dolar…

Ülkelerin kalem kalem yardımları ve  Doğu Avrupa’ya ve Baltık bölgesine gönderdiği asker ve konuşlandırdığı silahlara gelince;

ABD– Şimdilik 350 milyon Dolarlık silah ve teçhizat için karar çıkardı. Savaşın rüzgarı henüz sert esmemişken 300 Javelin antitank silahı Ocak ayında doğrudan Ukrayna’ya gönderilmişti. ABD ayrıca çeşitli AB üyesi ülkelere 15 bin asker gönderdi. Romanya’ya savaş uçakları ve atak helikopterleri konuşlandırdı.

Polonya– Onbinlerce top mermisi, toplar, havan topları, hava savunma füzeleri, omuzdan atılabilen Stinger hava savunma güzeleri ve keşif İHAları,

Çekya-Ukrayna’ya makinalı tüfekler, keskin nişancı tüfekleri, tabancalar ve bu silahlar için onbinlerce mermi,

Hollanda-Ukrayna’ya hava savunma füzeleri,

İsveç (NATO üyesi değildir)-5.000 anti tank silahı, 5.000 miğfer, 5.000 kurşun geçirmez yelek, 135 bin muharebe erzakı ve 52 milyon $ para,

Finlandiya-2.500 taarruz tüfeği, 150.000 mermi, 1.500 tanksavar, 70.000 muharebe erzakı gönderdi.

Fransa-Polonya’ya Rafale savaş uçakları konuşlandırdı.

Almanya-Rusya’nın Baltık’taki komşusu Litvanya’daki NATO taburu Almanya’nın komutasında. Buraya 350 asker takviyesi gönderdi. Ayrıca Litvanya’da 6 savaş uçağı ve hovitzer topları konuşlandırdı.

Birleşik Krallık– Rusya’nın Baltık’taki komşusu Estonya’daki NATO birliği Birleşik Krallık’ın komutasında. Buraya 850 asker takviyesi gönderdi. Estonya’ya Challenger tankları konuşlandırdı. Güney Kıbrıs Dikelya Hava Üssü’ndeki savaş uçağı sayısını da artırdı.

Kanada-Rusya’nın Baltık’taki komşusu Letonya’ya 1.200 asker, keşif uçağı gönderdi. Ukrayna’ya silah yardımına başladı.

İtalya-Romanya’ya 8 savaş uçağı konuşlandırdı.

Danimarka-Rusya’nın da kıyısı bulunan Baltık Denizi’ne fırkateyn gönderdi. Litvanya’ya 4 savaş uçağı konuşlandırdı.

İspanya-Bulgaristan’a 4 savaş uçağı konuşlandırdı.

Bu tablodaki takviyeler, NATO stratejisi gereği tedbir olarak görülebilir ama Putin gibi bir şahsiyetin gözünde daha çılgınca bir adım için bahane olabilir endişesi kimi uzmanlarca dile getiriliyor.

Asıl endişe yaratan Ukrayna’ya yapılan yardımların Putin’i çileden çıkaracak boyutlara ulaşması.

TARİH HATIRLANINCA… AFGANİSTAN… 

Elbette, işgale uğrayan, mağdur bir ülkeye askeri ve mali yardım ahlakidir, mübahtır. Ancak, zaten baştan çılgınca bir adım atmış olan Putin söz konusu olunca, uluslararası muteber yayın organlarında ve düşünce kuruluşlarında endişe içerikli yorumlar dile getiriliyor.

O arada SSCB’nin Afganistan’ı işgalinden sonra ABD’nin bu ülkedeki direniş güçlerine ve Taliban’a yaptığı çılgınca askeri ve mali yardımlar da vurgulanıyor. Üstelik işgal bittikten, SSCB Afganistan’dan çekildikten sonra mücahitlerin bir bölümünün, Taliban’ın ve hatta El Kaide ve lideri Usame Bin Ladin’in nasıl baş belası olduğu da hatırlatılıyor.

2. DÜNYA SAVAŞI’YA İLGİLİ İNÖNÜ ELEŞTİRİLERİ VE MONTREUX ANTLAŞMASI… 

Bu arada bu askeri yardım, silah ve asker yığma geriliminde bir NATO üyesi olan, Rusya’ya bir atımlık mesafede yer alan Türkiye’nin adı geçmiyor. Ne Türkiye’nin Ukrayna’ya açıktan bir silah yardımı soz konusu ne de NATO çerçevesinde Türkiye’ye ve Türkiye’den bir takviye…

Irak’ın ABD tarafından işgali sırasında ve Suriye topraklarına kendi güvenliğimiz için girdiğimiz harekatlar sırasında NATO çerçevesinde Patriot hava savunma füzelerinin ülkemize konuşlandırılması için ne de dil dökmüştük.

E şimdi elimizde Rusya yapımı S-400’ler var nasıl olsa diyebiliyor muyuz?

Ve bir de “Türkiye’yi 2. Dünya Savaşı’na sokmadı diye İsmet İnönü’yü imalı olarak eleştiren bugünkü ülke yönetiminin şimdi kendini İnönü’nün konumunda hissettiğini işitebiliyor muyuz?

Ya da yine ülke yönetiminin-şükür dile getirmese de- Montreux Antlaşması’nın iyi ki yapıldığını gönül rahatlığıyla söyleyebildiğini…

Oğuz Haksever

Almanya-Fransa sınırında, Fransa haritasının kesik sol kolunun omuz başında Almanya’nın Saarbrucken bölgesinde Völklingen adında bir kasaba vardır. Bu kasabada Völklinger Hütte adıyla bilinen paslı, çirkin, itici, devasa, hala homurdanıyormuş hissi veren; zamanında baş belası olup da şimdi kıpırdanacak hali kalmamış ejderhayı çağrıştıran bir tesis yer alır. 60 dönümlük bir alana yayılır.

PİRAMİT DEĞİL, TAPINAK DEĞİL, ÖREN YERİ DE DEĞİL AMA DÜNYA KÜLTÜREL MİRASI…

Völklinger Hütte, Völklingen Ironworks ya da Völklingen Demir Ocakları, 1883 yılında üretime başlamış, üretim 1986 yılında durmuş. Ama sökülmemiş, yerinden kaldırılmamış. Bu tesis, 1994 yılında UNESCO DÜNYA KÜLTÜREL MİRAS LİSTESİ’NE ALINMIŞ! Sebeb: Endüstri devriminin simgelerinden biri olması. UNESCO Dünya Kültürel Miras Listesi’nde “insan gelişiminin sembollerinden biri” olarak betimleniyor.

UNESCO’YA göre, sanayi devriminin orijinal unsurları bu tesiste titizlikle korunmakta. Daha fabrika haline gelmeden kullanılan 1873 tarihli demir işleme bölümü, 1898 yılında kurulan kömür kulesi, 1905-1914 yılları arasında inşa edilen 6 gaz çıkışı makinası vesaire bu “anıt”ın en önemli yerleri olarak tanımlanıyor.

SADECE SANAYİ DEVRİMİNİN SİMGESİ DEĞİL; ÖLÜMÜN, SAVAŞIN DA SİMGESİ!

Völklinger Hütte’nin UNESCO tanımlarında sözü edilmeyen bir önemli özelliği daha var. Tesis 19. yüzyılda Almanya sınırları içinde ilk kurulduğunda demir üretimi için kömür, Völklingen’nin yanıbaşındaki Almanya Saarland’dan, demir cevheri ise yine Völklingen’in birkaç kilometre batısındaki Fransa Lorraine’nden tedarik ediliyordu. Bu durumun ürettiği sonuç savaştı! Völklinger Hütte’nin bulunduğu bölge ve Lorraine, iki ülke arasında defalarca çatışmaya bahane oldu. Her iki taraf kömür de cevher de benim topraklarımda olsun; silah üretimini hem ucuza mal edeyim hem de öbür tarafa muhtaç olmayayım düşüncesindeydi. Bu durumun temsil ettiği bahaneler yüzünden çıkan savaşlarda, özellikle de 1. Dünya Savaşı’nda milyonlarca insan öldü.

Sonunda medeni Avrupalılara dank etti! Ölümcül çekişmenin sona erdirilmesi gerekiyordu. 2. Dünya Savaşı’nın hemen ertesinde demir-çelik üretimi için cevher ve kömür kapışması yapmayalım, birbirimizi yemeyelim, kesmeyelim diye Avrupa Kömür ve Çelik Birliği’ni kurdular. Sonra bu oluşum Avrupa Birliği’ne dönüştü.

BÖYLE KÜLTÜREL MİRAS OLUR MU? OLUR!

Völklingen Hütte’nin UNESCO Dünya Kültürel Mirası Listesi’nde olduğunu ilk öğrendiğimde kültürel miras, ağırlıklı olarak sanat içerir algısı nedeniyle şaşırmıştım.

Ukrayna’nın saldırıya uğramasını, işgal edilişini uzaktan da olsa yaşarken, Völklinger Hütte’nin hikayesini ve temsil ettiği kültürel mirası anımsadım.

Völklingen’deki “canavar”ın Dünya Kültürel Mirası olarak seçilmesi ne kadar da yerinde bir karar!

VAHŞİLİK KÜLTÜRÜMÜZ NE DE OLSA!

Kendi türünü, masum da olsa öldürmek, katliam, soykırım yapmak insanlık kültürü. Bunu temsil eden tesis ise insanlığın kendi türünü toplu olarak öldürmedeki gelişiminin sembolü olacak tabii.

Almanya’ya yolunuz düştüğünde, Völklinger Hütte’ye gidip bilet alıp veya bir turizm ofisine başvurup bu tesisi, “anıtı” ziyaret edebilirsiniz.

Duyarlıysanız, tesisin pasında Ukrayna’daki savaşın bitmez tükenmez falını görebilirsiniz.

Oğuz HAKSEVER

BİR ÖNEMLİ DİPLOMATIN ANILARINDA UKRAYNA KRİZİ

Oğuz HAKSEVER

Amerika Birleşik Devletleri’nin Rusya ve Putin konusunda uzman olan bir diplomatı var. Willam Joseph Burns.

Burns, 2019 yılında bir anı kitabı yayımladı. Adı: “ARKA KANAL/Amerikan Diplomasisine ve Yenilenmesi Konusuna Dair Anılar“…

Kitap yayımlandığında kuşkusuz en ilgi çekici bölümler Rusya’ya ve Vladimir Putin’e ilişkin olanlardı. William J. Burns, 2005-2008 yılları arasında Moskova’da ABD Büyükelçisi olarak görev yapmış, bu dönemde Putin’le gerek bire bir yüz yüze görüşmelerde bulunmuş, gerekse dışişleri bakanlarına veya Amerikan başkanlarına Rus liderle görüşmeler sırasında eşlik etmişti. Kitabında hem Putin’in kendisi de dahil Amerikalı yetkililere söylediklerini anlatıyor hem de Putin’in niyetlerine dair tahliller yapıyor.

Bu anılar, notlar ve tahlillerin Ukrayna ile ilgili olanları, Rusya’nın işgaliyle hatırlandı tabii.

Kitabın sayfalarında söz konusu bölümler okununca ABD ve Avrupa Birliği liderlikleri için en safiyane yorum şu olmalı:  G-Ü-N-A-Y-D-I-N!

PUTİN YILLAR ÖNCE NİYETİNİ DEFALARCA YÜZLERİNE SÖYLEMİŞ 

Mesela 2006 yılında dönemin Dışişleri Bakanı Condoleezza Rice ile birlikte Putin’le yaptıkları görüşme… O dönemde Gürcistan Devlet Başkanı Mikheil Saakashvili’nin Rusya’nın kontrolünden kopmak için yaptığı girişimler de gündemde… William J. Burns, Putin’in çok açık bir şekilde hem Gürcistan’ın hem de Ukrayna’nın NATO üyeliği konusunda heveslendirilmemesi gerektiğini söylediğini aktarıyor. Putin demiş ki : “Saakashvili Amerika Birleşik Devletleri’nin kuklasından başka bir şey değil. Bir sıkıntı oluşmadan O’nu- Saakashvili- kontrol etmeye çalışmaktan vazgeçmeniz gerekiyor.” Willam Joseph Burns, o dönemde Bush yönetimini “Eğer Gürcistan ve Ukrayna’ya yönelik olarak NATO üyeliği konusunda açık kapı politikası uygularsanız tren kazası yakındır” diye uyardığını belirtiyor. Burns, Dışişleri Bakanı Condoleeza Rice’a yazdığı uzun e-posta mesajından bir bölümü de kitabına aktarmış; şöyle: “Putin Gürcistan ve Ukrayna’nın NATO üyeliği konusunda en küçük bir işaret görürse bunları ciddi ve kasıtlı bir meydan okuma olarak kabul edecektir ve yanıt verecektir. Ayrıca NATO konusunda umut verilirse  Rusya’nın Kırım ve Doğu Ukrayna’ya müdahele etmesi için çok elverişli bir ortam oluşacaktır. ” Willam J. Burns haklı çıktığını belirtiyor ve dönemin Gürcistan Lideri Saakashvili’nin Putin’in yemini yuttuğunu bunun sonucunda Rusya’nın Gürcistan’ı işgal ettiğini anlatıyor. Hemen belirtelim Mikheil Saakashvili Gürcistan vatandaşlığından çıkarılmış biri ve ABD’de yaşıyor.

William J. Burns, Putin’le 2008 yılında yaptığı bire bir görüşmelerden birinde Rus liderin kendisine şöyle dediğini aktarıyor: “Ukrayna’nın politik olarak ne kadar istikrarsız ve çaylak bir ülke olduğunu ve NATO’nun da üyelik konusunda bölündüğünü senin hükümetin göremiyor mu? Ukrayna’nın gerçek bir ülke olmadığını bilmiyor musun? Bir bölümü yarı Doğu Avrupalı bir bölümü de gerçek Rusyalı”

Hafızası kuvvetli olanlar, Rusya Lideri Putin’in Ukrayna’ya saldıracağını açıkladığı konuşmasında yukarıdaki sözleri tekrarladığını hatırlayacaklardır.

Rusya’nın daha doğrusu NATO’nun açık kapı politikasının devam etmesi halinde Putin’in kendince “Ukrayna problemini” halledeceğini söylemesinin ve o günlerin Moskova Büyükelçisi Willam Joseph Burns’un hükümetini uyarmasının üzerinden 14 yıl geçti ve Putin ABD’nin, AB’nin gözü önünde adım adım ilerleyerek sonunda Ukrayna’ya yöneldi ve dediğini yaptı. Siviller öldü. Yüzü kanlı insanların, çaresiz görünen Ukraynalıların görüntüleri yürek yaktı.

Göz göre göre gelen bu son gelişme ABD, NATO, AB tarafından engellenemez miydi? Diplomasi, iş bu raddeye gelinceye kadar bir çözüm bulamaz mıydı? 

Yorum sizin…

Son bir not; yazıya vesile olan diplomat Willam Joseph Burns, bugünün Amerikan Merkezi Haber Alma Teşkilatı CIA’in Direktörü. 23 Mart 2021 yılında bu göreve getirildi. Yaklaşık bir yıldır görevde yani. Diplomatlık birikimiyle önceden çözüm konusunda girişimleri oldu mu? Bilmiyoruz.

Belki yıllar sonra yazar da öğreniriz?

Oğuz Haksever

KAZAKİSTAN OLAYLARININ DUMANI TÜTERKEN…

Kazakistan’da meydana gelen son olaylar, hafızada henüz közleşmediğinden ve olayların perde arkası hala netleşmediğinden New York Times’da Valerie Hopkins’in ülkenin resmi başkenti Nur-Sultan’dan yazdığı yazı dikkat çekiciydi.

Yazı, Kazakistan’daki olaylar için “neden” sorusunu yanıtlayabilirdi belki.

Kazakistan’da gaz fiyatlarına çok yüksek zam -litre başına 50 Tenge- yapılınca 2 Ocak’ta protestolar başlamış, olaylar büyümüş, şiddet ve vandalizmin de görüldüğü olaylar Rus askerlerinin de davet edilmesiyle sert biçimde bastırılmış, o arada emekliye ayrılan Nur Sultan Nazarbayev ortadan kaybolmuş, Başbakan istifa etmişti. Nur Sultan Nazarbayev daha sonra bir yerlerden yayımladığı video mesajla halefi Kasım Cömert Tokayev’in otoritesini teyit etmiş, Kazakistan’ın yönetici seçkinleri arasında herhangi bir anlaşmazlık olmadığını söylemişti. Kazak yönetici elitleri, olayların organize ve dış kaynaklı olduğunu öne sürmüştü.

New York Times’daki “Kazakistan’ın Uzun Süreli Lideri Gitti ama Görünen O ki Kendisi Her Yerde” başlıklı yazıda olaylardan sonra ortadan kaybolan Nur Sultan Nazarbayev’in gölgesinin ülkenin üzerinde olduğu anlatılıyor.

Sonra yazıda bir tespitte bir kelime dikkat çekiyor; Kleptokrasi… Valerie Hopkins’e göre, Kazakistan’daki rejim kleptokrasiye benziyor. Kleptokrasi; yani bir ülkede yönetimi ele geçiren ailenin ya da siyasal veya dini grubun o ülkenin kaynaklarını sistemli olarak soyması. Sert, kısa bir tanımı da var; “Hırsızlar Rejimi”…

Yazar, “Kazakistan kleptokratları”ndan söz ederken Chatham House adlı kuruluşun raporundan sözetmiş. İşte o satırdan hareketle bu yazıyı yazdıran araştırma başladı.

CHATHAM HOUSE’IN “HIRSIZLAR REJİMLERİ” RAPORU

Bir çeşit bağımsız düşünce kuruluşu olan Chatham House, Birleşik Krallık’ta Kraliyet Uluslararası İlişkiler Enstitüsü’nün yaygın kullanılan adı. 7 kişilik bir araştırmacı ekibinin hazırladığı rapor 21 Aralık’ta yayımlanmış. Başlığı şöyle: “Birleşik Krallık’ın Kleptokrasi Problemi Eski Sovyet Elitleri Hukukun Üstünlüğünü Nasıl Zayıflatıyor”

Rapor, Kazakistan’ın, Azerbaycan’ın, Kırgızistan’ın, Türkmenistan’ın, Özbekistan’ın ve Rusya’nın altın vizeli yönetici seçkinlerinin Birleşik Krallık’ta özellikle de Londra’daki mülk zenginliğini derlemiş. Ayrıntılı bir liste ortaya çıkarılmış. Listelenmiş, parasal olarak erişilmesi zor 99 mülkün büyük bölümü Nazarbayev ailesinin üyelerine veya ailenin yakınındaki zatlara(34 mülk. İkinci sırada Azerbaycanlı Aliev ailesi ve yakınları geliyor. 25 mülk) ait. Mesela Nazarbayev’in en büyük kızı Dariga Nazarbayeva’nın ve oğlunun Londra mülklerinin toplam değeri 200 milyon $ tutuyor. Nazarbayev ailesi ve yakınlarının Londra mülklerinin toplam değeri ise 733 milyon $…

NAZARBAYEV AİLESİ MUSLUKLARIN BAŞINDA

Kleptokrasi benzetmesine dayanak olarak Nazarbayev ailesinin Kazakistan’daki durumlarından söz etmek gerekirse; Forbes Dergisi’ne göre, Nur Sultan Nazarbayev’in diğer kızı Dinara ve damadı Timur Kulibayev’in (Londra mülklerinin toplam değeri 130 milyon $) karı koca toplam servetleri 6 milyar $ tutuyor. En küçük kız Aliya ise ülkenin tekel geri dönüşüm şirketi Operator ROP’un sahibi. Şirketin değeri yaklaşık 2 milyar $ olarak hesaplanmış. Ve şirket, protesto olaylarının hemen ardından Devlet Başkanı Tokayev tarafından yolsuzluk suçlamasıyla kapatılmış. Nazarbayev ailesi, Gayri Safi Yurt İçi Hasılası 179 milyar Dolar’ı bulan olan Kazakistan’da bankacılık ve yer altı kaynakları endüstrisini kontrol ediyor. Tarım ürünlerini saymazsak Kazakistan’ın en büyük ekonomik değerleri zaten bunlar. 19 milyonluk nüfusa sahip Kazakistan’da 162 kişi ülke gelirinin yüzde 55’ini elde ediyor.

İşte böylece kleptokrasi kelimesinin peşine düşülmesiyle Kazakistan’da olaylar neden çıktı sorusunun yanıtlarından birine ışık tutulmuş oluyor.

Oğuz Haksever

ÖNCE İKİ KÖYÜN MASALIMSI HİKAYELERİ

Washington Post Gazetesi’nde bir haber…

“Bu köy kitap başkentiydi. İnsanlar kitap almayı bırakınca ne oldu?” diye bir başlığı var.

Bir köyün kitap başkenti olması…

Soru işareti ve merak…

Okudum tabii…

Köyün hikayesi masal gibi…

E o zaman;

Bir varmış bir yokmuş;

Belçika Valonya’da yani ülkenin Fransızca konuşulan güney kısmında Redu adlı bir köy varmış.

80lerin ortalarında çiftçilik para getirmeyince, Redu boşalmaya yüz tutmuş.

Sonra bu köyden Noel Anselot adlı biri, Birleşik Krallık Galler’deki Hay-on-Wye adlı köye gittiğinde bu köyün, kendi köyünün olası akıbetinden nasıl kurtulduğunu öğrenmiş.

E o zaman yine;

Bir varmış bir yokmuş…

1961 yılında -toprağı bol olsun- Richard Booth adlı bir İngiliz, Galler’deki Hay-on-Wye adlı köye yerleşmeye karar vermiş. Giderken de yüzbinlerce kitap götürüp bir sahaf dükkanı açmış. Dükkanı büyük ilgi  görünce çok sayıda sahaf, köyde dükkan ve tezgah açmaya başlamış. Ve sonuçta bu Gal köyü, dünyanın ilk kitap başkenti olmuş. Sahaf dükkanları hem kitap meraklılarının hem de kültür turu yapan turistlerin uğrak yeri haline gelmiş.

İşte bizim masalımsı hikayelerin önceki karakteri Noel Anselot, Galler’deki o köyde kitabın getirdiği refahı öğrenince batmakta olan köyü Redu’yu da bir kitap köyü yaparak kurtarabileceğini düşünmüş.

Haklı çıkmış…

Yaklaşık 450 nüfuslu köyü 1984 yılında Paskalya Yortusu zamanı kitap meraklısı ya da turist 15 bin kişi ziyaret etmiş.

Gel zaman git zaman, son 2-3 yıldan bu yana Redu’yu ziyaret edenlerin sayısı azalmış. Yine de Redu’da 12 sahaf bulunuyormuş. Köyün belediye başkanı umutsuz değilmiş; kitap kurtları yaşlılarının karamsar olduğunu belirtmiş. Genç nesil ve dışardan gönüllüler organize olarak Redu Köyü’nün  eski parlak günlerine dönmesi için çalışmalar yapıyorlarmış.

Umarız onlar muradlarına ererler de biz kerevete çıkarız.

2 kitap köyünün masalımsı hikayeleri böyle…

Ama kitapsever gazeteci merakı, başka bir hikaye keşfetti bu arada…

Meğer masallarımızdaki ana karakterlerden Richard Booth, yeryüzünde bir akım başlatmış.

Galler’deki Hay-on-Wye Köyü ve ardından Belçika’daki Redu köyünün peşi sıra yerkürenin batısında doğusunda çok sayıda kitap köyü oluşturulmuş.

Hatta bir uluslararası dernek bile kurmuşlar. Adını okurken bile masal dinliyormuş gibi oldum.

Uluslararası Kitap Köyleri Organizasyonu…

Organizasyonun 19 üyesi varmış. Dördü hariç hepsi Avrupa’da… Sitelerini incelerken Asya’dan ilk üyeleri Malezya’daki Kampunk Buku’yu sevinçle karşıladıklarını okudum. Asya’daki diğer üyeleri ise Kore’deki Paju… Avrupa dışındaki diğer üye kitap köyleri ise Avustralya’daki Clunes ile Yeni Zellanda’daki Featherston…

Dahası, dünyanın çeşitli bölgelerinde kitap köyü olarak 42 yerleşim yeri bulunuyor. Hatta Guardian Gazetesi, “yaşam-seyahat” bölümünde dünyanın en iyi 10 kitap köyünü sıralamış.

Masalımsı haber böyle…

Önce onlar ersin muradlarına biz çıkalım kerevetine dileğimi tuşlayayım.

Aşağıda dünyanın en iyi 10 kitap köyünün fotoğraflarını sunayım.

Fotoğraflara bakarken bana olduğu gibi sizlerin de burunlarınıza ekmek kokusu kadar cazip o halis kitap kokusu gelmesi beklentisiyle…

Oğuz Haksever

Bu yıl yaprakların geç sararıp döküldüğüne siz de dikkat ettiniz mi?

Uzmanlar, ağaçların uykuya geç geçmesinin küresel ısınmanın tipik göstergelerinden biri olduğunu belirtiyorlar.

Biliminsanları, küresel ısınmaya dair yığınla kanıt sunuyorlar. Duyarlı zihinler de bir çok gözlem yapıyorlar. En azından, yazın sıcaklar uzun sürdüğünde günlük konuşmalarda yaşı uygun olanlar, havaların yakın geçmişe oranla değişimini vurguluyorlar.

Bizler; sıradan insanlar, küresel ısınmayı gözlüyor, konuşuyoruz da yeryüzünün karar vericileri küresel ısınmanın etkilerini azaltacak net, kararlı zorlayıcı hedefler koymada bir türlü anlaşamıyorlar.

Dünyada küresel ısınma bir gündem maddesi olduğundan beri uluslararası anlaşmalar hep tökezledi. 1992 Kyoto yürümedi; 2009 Kopenhag süründürüldü. Ardından 2015 Paris Anlaşması ortaya çıktı. Bu anlaşma, insanlığa küresel ısınma hedeflerini tanıştırdı.

Türkiye’nin daha yeni meclisinden geçirdiği Paris Anlaşması’na göre, dünyanın küresel ısınması 2 °C’nin altında tutulacaktı. 1,5 °C de zorlanacak bir hedef olacaktı. Ülkeler kendi emisyon hedeflerini taahhüt edeceklerdi. Ama 2 °C’nin altında küresel ısınma ortak ana hedef olacaktı.

Sonra İskoçya Glasgow’daki İklim Zirvesi (COP26) yapıldı. Yeryüzünün hal-i pür melâli masaya yatırıldı. Heyhat! 2°C’nin altı hedefi çoktan tavsamıştı. Biliminsanları, küresel ısınmayı durdurma önderleri çok dil döktüler. Hiç olmazsa hedef, 2 °C altı değil, 1,5 °C olaydı.

Olmadı.

Bu ayak sürümesinin ardından biliminsanları insanlığın yeryüzünün etkili ve yetkili liderlerine baskı yapması umuduyla  ellerindeki bilgilerden yola çıkarak görseller hazırladılar; felaket sayılarıyla bezeli bilimsel senaryoları ortaya koydular.

İşte “Cehennemin Simulasyonu” diye aklıma gelen başlık böylece oluştu.

Senaryoları veya simulasyonları aktaralım. Yeryüzü küresel olarak zaten 1 °C ısınmış durumda. Hal-i hazırda 68 milyon insan bu durumdan sıcak baskısı olarak etkileniyor. Eğer liderlerimizin burun kıvararak biraz yanaştığı 2 °C’nin altı hedefi de tutturulamaz, küresel ısınma bu seviyeye ulaşırsa 1 milyar insan sıcak baskısına maruz kalacak. 5 türlü felaket azacak. Sıcak, aşırı nehir taşkınları, aşırı orman yangınları, kuraklık ve açlık. Uzmanlar, benim açlık diye çevirdiğim kavramı “güvensiz gıda” olarak formüle etmişler. Bu belki de açlıktan kötü. Gıda kıt olacak ve olan da güvenilir olmayacak iyi mi?

Son zamanlarda “hayâl” olarak görülen dünyanın en fazla 1,5 °C ısınması hedefi de cennetimizi korumaya yetmiyor aslında. Çünkü o seviye sabit kalırsa yüzyıllar içinde denizler 3 metre yükselecek. Eğer dünya 2 °C ısınırsa yine yüzyıllar içinde denizler 6 metre yükselecek. 

Yani bir kaç on nesil 1,5‘la idare edecek. Sonrası büyük olasılıkla türlü türlü eziyetin ve acının var olduğu cehennem!

Zaten iklim değişikliği konusunda duyarlı olanların bir sloganı var:

“Hayatta kalmak için 1,5!”

Oğuz Haksever