Hemen bir es verelim; ilk önce bu onların yaşamı, mutluysalar sorun yok.
Ayrıca bu sıra dışı yaşam biçimiyle birbirini yıpratmaktansa, ayrı evlerde huzurla yaşayıp aşklarını ‘sıcak’ tutmak istemiş olabilirler.

“Elâlem ne der” ötesi duruma göre, konusunda uzman terapistlere de mikrofon uzatmak caizdir bu durumda. Kimliği meçhul İsveçli bilim insanları gibi değil, koskoca ilişki uzmanları… onlar bile konuya farklı farklı bakıyorlar. Kimisi toleranslı uzman gibi, kimisi “öyle evlilik mi olur?” mealinde fikir beyan ediyor.

100 bin çift.

12 yıl süren bir araştırmada ayrı evlerde yaşayan çiftlerin daha mutlu olduğu ortaya çıktı. Birleşik Krallık’ta 60 yaş üstü 100 bin evli çift arasında yapılan bu ilginç çalışma sonucu LAT (living apart together) ayrı adreslerde yaşayan çiftler arasında bireylerin ruhsal sağlığının ilişkilerde daha iyi olduğu gözlemlenmiş. Diğer bir değişle çiftlerin ayrı yaşayarak birliktelik sürdürdüklerinde daha mutlu olduğunu ortaya koydu.

‘UK Household Longitudinal Study’ (Birleşik Krallıklar Hane Halkı Boylamsal Çalışma) verilerine göre, birlikte olan çiftlerin ayrı adreslerde yaşamasının daha mutlu bir hayat tarzı yarattığı ve öncelikle karı koca arasında dırdırı ortadan kaldırdığı da saptanmış.

Tabii ayrıntılar arasında ayrı adreslerde yaşayan çiftlerin ne sıklıkta ve nerede buluştukları da önemli. Öyle çat kapı ‘Ben geldim’ olmuyor, randevu sistemi devreye giriyormuş. Böylece eş kapıyı çaldığında can sıkıcı bir durum yaşanmıyormuş.

Beraber alış verişe gitmek veya akşam beraber yemeğe çıkma ritüeli de bu ayrı adreslerde yaşayan çiftlere heyecan veriyor ve mutluluğu arttırıyormuş. Bu işin romantizm ögesi.

Empati kurmamı zorlayan bu yöntem için bir kere güven temeli gerekir. Birlikte kalabalık bir ortamda bile tarassut kulesi personeli gibi gözleri karşı cinse odaklananlarla bu nasıl olur bilemiyorum.

Zorunlu durumlar.

Tercihlerde fake evlilikleri saymayalım. Eşlerin çok uzakta olan iş yerleri için mecbur kalmalarını da geçelim.
Bu tarz, adı evlenmek olan aktiviteye biraz ters kaçıyor.
Yabancıların ön evlilik süreci her ne kadar sağlıklıysa da bizim toplumumuzda biraz zor. Çocuk olacak diye koşulları zorlamakla, ortaya zır deli çocuklar salınmasının cezasını hepimiz çekiyoruz…

Eşlerin donanımı.

Her konuda olduğu gibi bu konularda da işin ekonomi ayağı çok önemli. Eşlerin eğitim seviyeleri, maddi imkanları, yetişme tarzları, ruhsal olgunlukları, kendine tanıdığı hakları eşine tanıyabilmesi çok önemli. Beklenmedik durumlarla karşılaşıldığında neyi ne kadar tolere edebilecekleri de… J.P. Sartre’ın Olga’sı ve Simone de Beauvoir’ın Nelson’ı gibi girift ilişkiler yumağı gündeme geldiğinde nasıl aşacakları bilinmez. Kişilerin kendisini çok iyi tanıması gerek.

Ayrı evlerde birbirini yücelten, gelişim sağlayan, güven içinde, tarafların hayatı dolu dolu yaşamalarına izin veren ilişkiler, aynı evin içerisinde yorucu ve sıkıcı olmaktan daha uygun olabilir. Böyle örnekler de var. Fakat, işin açıkçası evlilik kadim bir gelenek. Ayrı evlerde, ayrı şehirlerde hep balayı hayali kurarken, örneğin sadece İstanbul’da hafta sonları nüfusun 500 bin yükseldiği gerçeği mevcut. Üstü örtülen “çapkın turizmi” olayı da unutulmasın…

Füsun ALTINOK

Koskoca Lefter Küçükandonyadis… Futbolun, ışığı hâlâ konuşulan yıldızı. Topu ayağına alıp koşarken inanılmaz çalımlarla diğer futbolcuların aklını alıyor. Karşı takım kalecisine doğru koşarken Azrail’den rol çalıyor. Golü attığı anda tüm stadı transa geçiriyor.
Bu efsaneye film yapmak kolay mı?

Büyükada günleri.

Lefter’in (Erdem Kaynarca) çocukluğu, delikanlılığı Büyükada’da geçiyor. Adalar’ın çok kültürlü yapısı içerisinde büyüyen Lefter, babası Hristo’nun katı isteklerine karşı gelerek futbolcu olmaya karar veriyor.
Boyu biraz kısa olsa da sportif hali ve karizmasıyla genç kızların dikkatini çekiyor. Ama onun gözü sadece birinde; Stavrini. Bu güzel kızla evleniyor.

Stada malzemeci olarak girmişken bir anda tesadüfen fark ediliyor ve serüven başlıyor. 1924 doğumlu Lefter Fenerbahçe’de 10 yıl forma giyiyor. Sarı – lacivert formayla tam 423 gol atıyor. Fenerbahçe ve Türkiye’nin çok önemli bir forveti oluyor.
Bu efsanenin maçlarında stat, “Ver Lefter’e Yaz Deftere” sloganlarıyla çınlıyor.

Lefter, hem kimliğiyle, hem babasının gözüne girebilmek için çok çabalıyor. Değeri sağken biliniyor elbette. Ama bir kaç ayrıntı üzücü.
Mersin İdman Yurdu teknik direktörlüğünü yaptığı sırada kalçasından bıçaklanıyor.

Türkiye’deki tüm Rum’lar gibi önemli acıları o da yaşıyor. Biri Varlık Vergisi. Çok üzücü.
Diğeri 6-7 Eylül olayları…

Hâlâ yakın tarihimizde iç yarasıdır. “Atatürk’ün evi bombalandı” provokasyonuyla sokağa dökülen faşistlerin dehşeti. Ki o sırada Lefter’in evine de saldırıyorlar. Ve Lefter ne yazık ki bazı saldırganları tanıyor; onun maddi yardımda bulunduğu bazı kişiler. Olayı tahmin ederek adaya koşan aklı başında ve onu seven kişiler evini korumaya alıyorlar ve daha fazla zarar verilmesini engelliyorlar.

Bir de en verimli çağında ve konumunda Diyarbakır’da dört yıl, bir ay askerlik yapıyor.

Bu ayrıntılara rağmen yaşarken de, hastayken de kulüp ve taraftarlar tarafından değeri bilinen mutlu azınlıktandı. Adasının tadını çıkarttı. Kar hariç yaz kış her gün keyifle denize girdi. Sevenleriyle kucaklaştı.

Meri ile aşk.

Fiorentina’ya transfer oluyor. Transfer sırasında aldığı 1 milyon dolarlık ücreti de uzun yıllar rekor olarak kalıyor. Bir röportajında o para ile istanbul’da 300 tane lüks apartman (daire değil, apartmanın kendisi) alınabildiğini, öylesine büyük bir para olduğunu söylüyor. Ne var ki, parayı değerlendirmeyi bilmediğini, gerçek anlamda har vurup harman savurduğunu, sonrasında elinde sadece Büyükada’da oturduğu ev ve bir tane de sandalının kaldığını söylüyor.

İşte bu İtalya günlerinde karşısına Meri çıkıyor. Delice bir aşk başlıyor. İş sarpa sarınca durumu eşi de öğreniyor.
Meri’ye filmde çok fazla yer verilmiş. Lefter’in eve dönüşü, iki kızı, Meri’den olan oğlu filan, adeta Şakir Paşa Ailesi dizisinden artanlar gibi. Ekibe siz adada bekleyin, biz bir koşu gelip bir de film attıralım ortaya karışık denmiş sanki.

Biyografi-belgesel git geli.

Koskoca Lefter için yapılan filmdeki bazı hatalar göze çarpıyor.

1947’de İnönü Stadı’nda TAMEK reklamı görülüyor. TAMEK’in kuruluşu 1955.

1948’deki Yunanistan-Türkiye maçını radyodan Halit Kıvanç anlatıyor. Halit Kıvanç, mesleğe 1950’lerin başında, radyoya 1955’te başlamış.

1956 Macaristan maçının olduğu gün Lefter’in evindeki telefon 1980’lere ait.

Filmdeki iki yıldızlı Fenerbahçe amblemleri 1955’te ilk olarak dergilerde ve gazetelerde kullanılmaya başlandı.
Bunlar arşiv taramasındaki bazı ayıplar.

Metin Oktay’ı sevmeyen Fenerbahçeli, Lefter’i sevmeyen Galatasaraylı olmaz demiş eskiler. Bileğinin hakkıyla kazanan önemli adamlar; Baba Hakkı, Can Bartu, Cemil, Lefter unutulmaz isimler.

Türk futbolundan epey profesör geçti ama bir tek ‘Ordinaryüs’ vardı. Huzur içinde dinlen müthiş efsane.

Füsun ALTINOK

Sabah uyandığı dakikalarda cep telefonunu eline alıp yattığı yerden karıştırmaya başlayanlardan mısınız? İtiraf edeyim, ben öyleyim. Bir kaç dosta, bir iki gruba günaydın deme alışkanlığım var. Bu günaydın mesajları çok sevimli; pozitif enerjili, sevgi pıtırcıklığıyla şükür paylaşımları. Tanıdıklarımdan biliyorum, ruhunda ne kadar depremlerin altüst ettiği izleri rötuşlamış, yüreğini yerden toplayıp “Bu da benim sınavımmış” moduyla gezen varsa hayatla uzlaşmayı, evrenle kanka olmayı öneriyor.

Kontrolün kendinde olması tabii iyi hissettiriyor. Direksiyon insanın elindeyse rahatlatıyor. Yalnız modern insan için yeni gibi sunulan teselliler kavram olarak değişti, içerik aynı.

Örneğin “evrene pozitif mesaj göndermek” konusu, dua etmenin evrilmiş hali olmalı. “Nur içinde yat” söyleminin “ışıklar içinde uyu” cümlesine dönüştüğü gibi. “Yıldızlar yoldaşı olsun”; Ebedi uğurlamalarda duyguların süslü bir hüzün motifi adeta.

Evrene pozitif enerji yollamak için bir frekans olduğu düşündürülüyor. Dalga geçmiyorum, şifresiz maç veya film izlemeyi çağrıştırıyor sanki.

Jung’a göre içimize sindiremediğimiz, kabullenemediğimiz her şey başımıza kader olarak gelir. O alaca karanlıkta ruh olgunlaşmaya çalışırken, bu ışık tutkunları bizi sürekli aydınlığa, yıldız yağmuruna çağırıyorlar. Ruhlar da depresifliğin loşluğunda güdük kalıyor. Biraz rahat bırakın ruhları yahu.

Maske olayı

İnsanları olduğu gibi kabul etmek herkesin harcı değil. Küçük bir kıvılcımla sinirlenmeye bakar.

Güzel bir manzarayı keyifle izleriz. Değiştirecek halimiz yoktur. Ama söz konusu karşımızdaki kişi ise, onu beynimizdeki sevilen fotoğrafların ayrıntılarıyla neredeyse kusursuz hale getirmeye çalışırız. Ne var ki zaman rötuşları akıtır, karşımızda yabancıladığımız, sevmediğimiz silik biri kalır. Bizim eserimizden arta kalmış, zamanın kurbanı olmuş bir enkazdır o.

Hayal kırıklıklarından bitap düşüyoruz ya, inadına birilerinin maskesini aşağı çekmek, ruhunu soğan gibi soymak artık alışkanlığımız oluyor. O kadar değil, üstüne üstlük bir güzel yargılıyoruz.

Karşıdan görebilsek; yüzlerimizde kendi maskemiz, karşımızdakinin ruhunu çekiştirip soymaya çalışıyoruz. Biri bizim maskemizi indirmeye kalkışınca ise en tizinden ciyaklayıveriyoruz.

Haklı değil miyiz?

Ansızın şehrin orta yerinde peştemalla, tokyoyla kalmış gibi oluruz maskemiz çıkınca… Ama hâlâ kendi sevmediğimiz çıplak halimizle başkasının maskesini çekiştirmeye uğraşıyoruzdur.

E, hani evrene pozitif mesajlar yolluyorduk? Evren’e yolladığımız mesajlar yanlışlıkla Kenan Evren’e mi gitti nedir diyorduk… Hem inanıp hem dalgasını geçebiliyorduk. Usta sevgi pıtırcıkları olarak çekim yasası makinistleriydik? Bu sinir bozucu, agresif hal nereden fırladı ortaya? Birinden biri ıslak odunla girişecek gibi bu durumdan ‘var olmanın dayanılmaz hafifliğine’ ışınlanılabilir Mi? Zor.

Oysa insan ilişkileri zedelenmeye gelmiyor. Açılan küçük gedikler çoğalıp büyüyüveriyor. Birinin maskesini indirirken incitmemeyi başarmamız gerek. Senin her halini görmeye, bilmeye çalışıyorum, hâlâ beğeniyorum, inanıyorum demeye alışmamız lazım. Yoksa maske koleksiyonumuz dürüstlüğümüzle aramızdaki mesafeyi iyice açacaktır.

Füsun ALTINOK

Charles Bukowsky, namı diğer “Pis Moruk”, Amerikalı yazar ve şair. Kitaplarının yanı sıra gençlerce sosyal medyada alıntı yapılan sevgi pıtırcığı sözleriyle de bilinmekte.

Yiğit lakabıyla anılır fakat yaşamına bakılınca öne geçen özellikleri oluşturmuş bu durumu. Kendi ifadesiyle de açıkça söylüyor;

“Beni tanıyan herkesin söyleyeceği gibi, makbul biri değilim. Kötü adamı sevdim hep, kanunsuzu, hergeleyi. İyi işleri olan sinek kaydı tıraşlı, kravatlı tiplerden hoşlanmam. Ümitsiz adamları severim, dişleri kırık, usları kırık, yolları kırık adamları. İlgimi çekerler. Küçük sürpriz ve patlamalarla doludurlar. Adi kadınlardan da hoşlanırım; çorapları sarkmış, makyajları akmış, sarhoş ve küfürbaz kadınlardan. Azizelerden çok sapmışlar ilgilendiriyor beni. Serserilerin yanında rahatımdır, çünkü ben de serseriyim. Kanun sevmem, ahlak sevmem, din sevmem, kural sevmem. Toplumun beni şekillendirmesinden hoşlanmam.”

Nezaketen sıra dışı diyelim. Peki, bu ne perhiz, bu ne turşu suyu; sisteme karşı görünüyor ama bir postanedeki kıytırık işine tam 14 yılını vermiş. Nedeni var; aç kalma ve sefalet korkusu. Düzenli maaş ona konformist sınırlar çekmiş.
50 yaşına yaklaşırken basın dünyasından bir tanıdığının ayda 100 dolar vaadiyle Amerikan edebiyatına farklı soluk getirecek romanlarını yazmaya başlamış.

Bolca küfür, biraz alay, bolca alkol ve derin bir yalnızlık… Bu anlamda Bukowsky okumak, hayata karşı tüm maskeleri indirip en çıplak haliyle görmek gibi. Bu ara en önemlisi kendi yolunu bulmayı öğretir. Öyle kolay Bukowsky olunmuyor.

İçti, yazdı, kadınlar ilham kaynağı oldu, onlardan kaçtı da… “Dünyada gerçekten önemli olan bir şey varsa kendi hayatındır” diyordu.

İlk önce “Pis Moruğun Notları”, “Kadınlar” gibi kitaplarını okuyunca viski ve kadın tutkunu yazarla karşılaşmıştım. İçki ve sigaranın bunca tutkunuyken bizim bazı yazar ve sanatçıları çağrıştırmıştı. Şimdi isim saymayayım.

Kedi Aşkı

Bukowsky kedileri çok seviyordu. Yaşamını kalabalık bir kedi tayfasıyla paylaşıyordu. Kapısına gelen hiçbir kediyi geri çevirmiyordu.
“Her biri bir kurtarıcıdır. Ne kadar çok kediniz varsa o kadar çok yaşarsınız. Yüz kediniz varsa, on kedisi olan birinden on kat daha fazla yaşarsınız. Bir gün herkes bunu öğrenecek ve herkes bin tane kedi sahiplenip sonsuza kadar yaşayacaklar. Olay hakikaten de bu kadar saçma.”
Olayı daha ileri götürüyor; “Bir dahaki hayatımda kedi olarak dünyaya gelmek isterim. Günde 20 saat uyuyup, beslenmeyi bekleyeceğim. Sonra bir köşede oturup popomu yalayacağım…”

Kedinin Zararları

Kuşkusuz kediler insanları sadece neşelendirip ferahlatmaz. Kediler yazarın üniversite arşivleri için biriktirdiği şiirlerinin orijinallerin üstünü dışkıyla bulamıştı. Yine de bunun faili olan kara kediye “siyahi eleştirmen” diyerek olayı hafifletiyordu.

Teknolojiye ayak uydurmuşken bu kez başka tüylüsü bilgisayarının üstüne işeyip ekranını kırınca daktiloya geri döndü. “Daktilo daha dirençli. Kedi çişi, bira, şarap, sigara külüne dayanıklı. Benim gibi, yaşlı veletten eski evladına, hoş geldin paslı tüfeğim.”

Kedilerine Ezra, Celine, Turgenev, Ernie gibi ünlü yazarların adlarını koymak istiyordu ama hatır için bu işi karısına bıraktı. Bu sefer kedilere Ting, Ding, Beeker, Bhau, Feather, Beauty isimleri kondu. O koca tüylü çete içinde ilaç için bir tanecik Tolstoy olmaması içini burktu ama sesini çıkartmadı. Karısından korkmayan taş olur cümlesini onların ataları da söylemişti galiba.

Kedilerinden Butch’ı kavgada yaralanmış olarak buldu ve veterinere koştu. Anestezi, ilaç, operasyon derken 82 dolar 50 sent masraf çıkardılar. Çok şaşkındı, çaresiz ne yaparsan yap dedi.

Diğer kedisi Manx’ı alkollü bir misafiri kapının önünde ezdi. Hayvancık zaten şaşı ve kısır bir erkekti. Onu da koşup veterinere götürdü. Röntgende içinde bir kurşun olduğu görüldü. “Ah, işte bu benim” dedi ünlü yazar. Günlerce başında bekleyip şaşı yavrucağı eliyle besledi. Ve Manx iyileşti. Pisiciği o haliyle gazetecilerin kameralarına kadar sokuyor, direncini anlatıyordu.

Max öldüğünde ona en güzel şiirlerinden birini yazdı. “İhtiyar Oğlana”.

“Onları izleyip onlardan çok şey öğreniyorum. Bildikleri az ve öz şeyleri seviyorum. Şikayet ediyorlar ama kaygıya düşmüyorlar. Pişmanlık duymadan günde 20 saat uyuyabiliyorlar. Kendimi kötü hissettiğimde tek yapmam gereken onları izleyip cesaretimi geri kazanmak. Bilgelikleriyle akıl hocalarım.”

Charles Henry Bukowsky, 1994’te öldü. Sözcükleri hâlâ yaşıyor

Füsun ALTINOK

Önceki Bölüm

Resimlerinde bir de aşık olduğu aristokrat bir kadın, sık sık model olarak yer almış; Adele Bloch-Bauer. Ve aradan yüzyıl geçiyor, hatunun portresi tam 135 milyon dolara (Beş trilyon küsur) alıcı buluyor. Kadının parmaklarından biri çarpık, o özelliğinden tablolarda kimliğini belli ediyor ressam.

Önce klasik resmi iyice bellemiş, sonrasında tarzını ortaya koymuş sanatçı. İlk eşi olan 15 yaşındaki kızcağızı da çok resmetmiş. Zavallı bir yıl sonra “aşktan” ölmüş. Kaynaklar öyle diyor. Ayrıntı yok. Yorum yapmak bana düşmez diyeyim.

Klimt’in asıl memnun etmek istediği kesim kadınlardı. Kadın bedenine adeta tapıyordu. Sadece sanatsal anlam yüklemekle kalmıyor, evlilik dışı ve sıra dışı ilişkiler kuruyordu. Şimdi olsa Kazanova derlerdi.

İlle de kediler.

Klimt’in evinde bir düzine kedi yaşıyordu. Bu konuda dikkatsiz ve sınır tanımadığı için arkadaşları gelip gidip tüylülerin durumunu kontrol ederlerdi. İş iyice çığrından çıktığında arada bazı kedilerin kayboldukları oluyordu. Artık günahları boyunlarına…

Aradan bir kaç yıl geçtikten sonra evdeki kedi nüfusu alıp başını gitmişti. Artık kimse isimlerini bilmiyordu. Şimdi kalkıp “O pisicikler, sanatçının can yoldaşı oldu” diye işi romantizme dökmek saçma olur. Açıkça sanatçının atölyesini ele geçirmişti bu tüylüler. Öyle böyle değil; eskizlerin üstünde horul horul uyuyor, desenlerinin üzerinde çiftleşiyor, oyun adına kağıtları paralıyorlardı. Sanata da, Gustav beye de saygıları yoktu. Zaten bu kedi ve köpek tayfasında empotans sorununun olmayışı, sosyal baskıları, çevreyi takmamaları yüzündendir.

Arkadaşları bazı pisicanların, ressamın tablolarını pedikür amaçlı kullandığını görünce akılları başlarından gidiyordu.
Gustav usta sakinliğini hiç bozmuyordu. “Niye telaşlanıyorsunuz ki? Bir eskizi parçaladıysa temiz bir kağıda yenisini çizerim. Hem bilir misiniz ki, resmin en iyi cilası budur…”

Hiç kedi resmetmedi.

Klimt, kadınları çok sevdi. Hep onları resmetti. Onları doğanın bir hediyesi olarak gördü. Evlenmedikleriyle de uzun süreli ilişkileri oldu. 14 çocuğu oldu. Karşı cinse, güzelliğe, romantizme, aşka aşıktı.
Ya kediler?

Kediler hayatının merkeziydi. Çok temiz bir adam olmadığı, sık yıkanmadığı söylenirdi. Zaten 20’ye yakın kediyle aynı evi, stüdyoyu paylaşırken temiz olabilir miydi? Veeee hiç kedi resmi yapmadı!

O kadar sevdiği, kimini yoldan çevirip getirdiği kadınları resmederken; o kadar toleranslı olduğu, evini, yemeğini paylaştığı kedilerin resmini hiç yapmadı.

Peki ama neden?

Şimdiye kadar hiç bir kedi resmi bulunamadı. Yaptı da, tüylüler beğenmeyip paraladı desek, yenisini yapardı bay tolerans…
Oysa yüzyıllar içinde pek çok ressam, kedi resimleri yapmış, onların mimiklerini, nüanslarını yakalamayı başarmıştı. Klimt, buna neden mesafeli durdu, belli değil. Hele etrafı onca gönüllü-gönülsüz tüylü modellerle doluyken.

Kadın ve kedileri hep sevdi. Ama sanatta kadınları seçti.

Füsun ALTINOK
Önceki Bölüm

Pekin merkezli internet arama devi firma Baidu, Çin’de bu iş için atağa geçti bile.
Patente göre önerdiği sistem, yalnızca ses kayıtlarından elde edilen vokal sesleri değil, aynı zamanda ‘vücut dili, davranış değişiklikleri ve diğer biyolojik işaretleri’ de içeren çeşitli hayvan verilerini topluyor.
Hayvanın duygusal durumunu tanıyacak şekilde tasarlanan yapay zeka destekli işlemlerle tüm bunlar Çince veya İngilizce’ye çevrilecek.

İşe uygun musun?

Kedinizin miyaooo diye çıkan sesiyle size ne dediğini anında öğrenmek imkansız gibi mi görünüyor? Lütfen!
İş başvurularında mimiklerinizden yüz analizi yapan yapay zeka, sizin bu işe uygun olup olmadığınızı puanlıyor. Deneme süresiymiş, biraz bakalımmış yok… Kişisel gelişim, motivasyon koçu videolarına abone olsan da program seni mimiklerinden şıp diye enseliyor.

Tabii yüklenmiş tüm veriler insan kontrolünde dense de süreç, bu sistemin kendi kendine karar vereceğine dair korkuları taşıyor.
Hemen bir örnek; Pentagon’un savaş için ürettiği testlerde yapay zeka pilotları, insan pilotlardan daha agresif ve nereyi vuracağına kendisi karar veriyor. Eşhedü. ..
ABD’deki demokratlar ve nüfuzlu lobiler panik ataklar geçiriyor ama aslında tuhaf profilli Trump da nereye saldıracağını yapay zekaya emanet ediyor mu acaba?

Kedim ne diyor?

E, kedim veya köpeğim bana ne diyor, kime ne faydası olacak diye düşünenler için projenin türler arası iletişimin doğruluğu ve verimi artıracağını söylüyor firma sözcüsü.

Aklıma gelen başka konu; Japon, Rus, karşıma geçip konuştuğu zaman hiçbir şey anlamıyorum. Peki farklı coğrafyalarda yaşayan hayvanlar için bu geçerli olabilir mi? Koreli horoz ile Amerikalı horoz bir araya gelse iletişim kurabilir mi? Yapay zeka hayır diyor.
Haksız değilmişim. Yalnız köpek, balina artık lehçe ve aksan farkından mıdır bilinmez, zamana ihtiyaç duyuyormuş. “Benim koyunum bile Avrupa’nın koyunundan bir başka meeliyor.” diyen Nihat Doğan’a elbette hak vermiyorum da, düşünceler işte.

Hayvanların dili var mı?

İki kedi kıyasıya kavga ederken iletişim halindeler. Tüyler yumak yumak havada uçuşuyor. Önce başlar birbirine doğru yamulmuş, kuyruklar sert sert hareket ediyor. Miyavlamalar çığlıklara dönüşürken “Çok sesli miyavlıyorsun, kes sesini” der mi? Düşünebiliyor mu ki?

Evdeki pisicanlarımız örneğin, acıktığında, sevilmek istediğinde mırlar ve yanımıza gelir. Bu onun o anki isteğidir. Fazlası yok. Bu iletişim yapay zeka ile geliştiğinde o yumuş yumuş minnoşun hakkımda ileri geri konuşup küfür edeceğini sanmıyorum. Ama program “Yeter be, iki lokma vereceksin, amma kastın” olarak bir çeviri yaparsa tüylüyle aramızda bir gerginlik olabilir.

Farklı olarak arıların dansla bal kaynağının yerini arkadaşlarına anlattıkları biliniyor. Bize kızınca direkt sokuyor zaten.

Arka bahçedeki kargalara bakıyorum. Bir parça bir şey attığımda birinin görmesi yetiyor. Bir kaç kez o berbat sesiyle öterek arkadaşlarını çağırıyor. “Millet, o kadın yine bir şeyler atıyor, koşun” diyor olabilir.

Hayvanın ne dediğini çözdürdük diyelim; onları yiyebilir miyiz? Adam tam tavuğu kesecekken horoz yapmaaaa diye feryat ediyor, civcivler anneee diye bağırışıyorlar. Türler arası iletişim için çok zamana ihtiyaç var gibi.

Bu konu epeydir araştırılıyor aslında. Hayvanların ne dediğini anlayan uygulama. Örneğin MeowTalk adındaki uygulama birçok kedi sahibi tarafından biliniyor. Uygulama önce kedinin sesini kaydediyor ve ne anlama geldiğini belirlemek için çalışıyor.
Kedi dostları için bir özellik daha düşünülmüş. Veri tabanı oluşturup kullanılabilmesi için kolay bir kullanım kılavuzu yapılmış.
Şimdi bunu daha da kolay hale getirmek için bir tasma tasarlanmış. Tüylünün ne dediği anında deşifre olacak. Beni yalnız bırak triplerini duymak bakalım ne etki yaratacak?

Füsun ALTINOK
Önceki Bölüm

Geçtiğimiz günlerin önemli gelişmelerinden biri, Anayasa Mahkemesi’nin kamuoyunda hayvan katliamlarının önünü açan yasanın iptali için yapılan başvuruyu reddetmesiydi.

Kimseyle polemiğe girmek niyetinde değilim. Fakat devlet ve belediyeler işini yapamıyor diye zavallı hayvanları öldürmek istemek insan türüne yakışır mı? Konuyu sevgi üzerinden değil, adalet üzerinden ele almak gerek.

Yasayı çok beğenip destekleyen biri, acaba hayatında bir kedinin, köpeğin başını sevgiyle okşamış mıdır? Okşamıştır; kendi hayvanını. Keşke dışarıdakini hor görmeden yapabilseydi. Bu işin duygusal yanı.

Hayvanları sevilecek ve yenilecek olanlar diye ayırıyoruz. Kimilerinin beraber olduğu kişiyi bu evlenilecek, bu eğlenilecek kişi olarak sınıflandırması gibi. İkiyüzlülük ama ne yazık ki gerçek. Yiyecek listelerinde kebap ismi bile iştah açıyor, rakı-balık ikilisi keyiflendiriyor.

Ekonomik koşullar yüzünden 3 numaralı tavuk yumurtası tüketenler çoğunlukta.
Yavrucaklar A 4 kağıdı kadar yerde güneşi görmeden, toprağa basmadan yumurtlayıp yumurtlayıp sonunda ölüyorlar. Tavuk, balık, hepsi aynı canı taşıyor.

Gazze çocukları gibi.

Barınakların içler acısı durumu malum. Gidip bakarsanız bunlar ölüm kampıdır.
Bu yasayla yaklaşık 10 milyon köpeğin hiçbir acı çekmeden uyutulabileceğine inananlar olabilir. Maalesef Gazze’deki çocuklar gibi çok büyük acılarla can çekişerek ölüyorlar.

Kısırlaştırma seferberliği yapılamıyor. Kontrol edilemezse ağırlığı bu topluma fazla gelir. 1910 – Hayırsız Ada deyip keseyim.

Yasayı benimseyen kesimin kullandığı üslup da kötü. Hayvanseverlere “ittaparlar”, kebap yiyip hayvan sevenler”, “Alın evinizde besleyin…” minvalinde saydırıp duruyorlar.
Bu söylemlerin cömert sahipleri ne yazık ki içleri haset dolu olarak, pozitif olana asla tolerans göstermiyorlar.

Yönetimler köpek saldırganlığını hepsini öldürerek önlediler diyelim. İnsanların saldırıları ne olacak? Tecavüzler, ensestler, cinayetler?..

Yılda ortalama ısırılarak ölen kişi rakamı 51 kişi. Son depremlerde ölen insan sayısı 150 bin. Suçlu olan müteahhit, yerel yönetim, resmi görevli olarak ceza alanlar? Cezaevine girdi çıktı yapan sayısı 100’ü geçmedi.

Son 11 yılda 72 bin 512 adet cinayet işlenmiş. Yılda ortalama 6592 ölü. Nisan ayında öldürülen kadın sayısı 29.
Türkiye’de maliyet kaynaklı ihmalden iş kazasında bir yılda ölen insan sayısı 1500.

Şimdi Türkiye’de 8 milyon sokak köpeği yılda 50 kişinin ölümüne sebep oluyor diye topluca öldürerek çözüm üretiliyor. Ölüm kokan, açlık ve sefalet içindeki barınaklara ek olarak kafasına kürekle vurularak öldürülenleri, toplu olarak canlı gömülenleri unutmayalım.

Bilimsel raporlarla Hatay’da ölen 130 bin kişinin katili olan binaların mühendislikten neredeyse hiç yararlanmadan malzeme çalarak yapan müteahhitlere kimsenin gücü yetmedi.

Adam çıkmış tv kanalındaki tartışma programında kısırlaştırma maliyetli iş, değmez diyor. Hayvanı Nişantaşı’ndaki klinikte mi kısırlaştıracaksınız? Devlet uygun bir fonla işi rahatlıkla çözebilir. Elle tutulur yeri yok. Evet, konu üzücü.

Füsun ALTINOK
Önceki Bölüm

İşte o dönemde Edward Lowe, kil çöpünün koku ve nemi alıp hapsetmesini keşfetmiş. Aaa, ne kadar tanıdık! Tıpkı şimdi kadın pedi reklamlarında duyduklarımız. Bir de kocaman tabelalar asılmaya başlanıyor; Pet Shop.

Bakar mısınız?

Mucit beyin eşi diyor ki, kocam bu işi o kadar ciddiye aldı ki, 35 kedili bir araştırma çiftliği kurdu. Pisicanların tuvaletiyle ilgili araştırma geliştirme aşamasında ilerlemek için kedileri bir çiftliğe doldurmuş beyefendi.
İşte evlilikler böyle yürüyor; hatun “Bıktım senin kedilerinden de, dışkılarından da”deyip rotayı babasının evine çevirmiyor. Eşinin bilimsel çalışmasını sessiz ve saygıyla izliyor.

Harika! Ar-ge aşaması ilerlerken bu çalışmanın rant getireceği anlaşılınca artık sıra bunun duyulmasına geliyor. Patron ne yapsa beğenirsiniz? Hemen bir kedi güzellik yarışmasına sponsor oluyor. Kraliçe tüylü basında kendine yer buluyor. Firma artık sınırlarını hızla genişletmektedir. Ardından kedi resimlerinden oluşan takvimler üretiyorlar.

İşte 1947’de girişimci ruha sahip bir adam, bugün kedi kumu, elektronik kedi tuvaletlerine evrilen konuda bir pazarın oluşumuna böyle imza atıyor.

Çağ atlıyor.

Öyle böyle değil, reklamlar, halkla ilişkiler, maliyet muhasebesi, kadınlardan gelen talepler, mektuplar. Washington Post, yakın geçmişte kedi kumu kralının büyümesini ve üç milyar dolarlık bir endüstriye dönüşümünü yayınladı. İnanılmaz.

Sonuçta kedi, annesi öğretmese de içgüdüsel olarak tuvaletini yapıyor, üstünü de örtüyor. Olay bu. Bununla koskoca bir sektör faaliyet gösteriyor.

Evinizde nasıl ki tuvalet olmazsa olmazsa, kediniz varsa onun için de kum kabınız olacak. Kum kabı evin uygun bir yerine konulacak. Hepimiz kardeşiz ilkesiyle tuvaletinize de koyabilirsiniz. Yalnız misafiriniz durumdan habersiz kapıyı sıkıca kapatırsa kedi hayvanı kapıda höykürmeye başlayabilir. Yaşamını kediyle paylaşan biri değilse aklı alınır, benden söylemesi…

Teknoloji tam gaz ilerlerken ilkel kum kapları da gelişimini sürdürüyor. Örneğin hareket sensörlü ve motorlu bir tarak aracılığıyla kendi kendini temizleyen tuvaletler büyük rağbet görüyor. Çadırlı olanları, dönen tamburlular. Kötü kokuyu önleyenler.

Belki benim gibi, pahalı bulup, henüz satın alma aşamasına geçmediniz. Kumu kürekle temizlerken timsah mı yedin be insafsız diye sesinizi yükseltip söyleniyorsunuzdur muhtemelen. Hele bir kaç kediniz varsa öğrenci evindeki tuvalet sırası örnekleri yaşanabilir. Bir de tüylü defi hacet sonrası çıkışta patilerine sıkışan kum parçacıklarıyla Hansel ve Gratel gibi iz bırakır. İsveçli bilimadamları umarım buna da çözüm üretirler.
Yine kedi severlere bir hizmetim oldu diye düşünmek istiyorum.

Füsun ALTINOK

Önceki Bölüm

Evimdeki pisicanlardan beklentim hepi topu bir sinyaldi. Bir miyav de, bir seslen, sallanacağız de, kaç de, değil mi? Gece yaşamından bitap düşmüş rakılı bünye örneği genel anestezide gibi uyumaları utanç vericiydi.

Bu ahali zaten evleri, bahçeleri koruyan mahluklar değildir. Etleri yenmez, kürkleri giyilmez, avcılıkları da ne kadar işe yararsa… canları isterse oyun oynarlar. Defi hacet edip size temizletirler. Siz onu eğitemeseniz de o sizi bir güzel eğitir. Kol ve bacaklarınızdaki tırnak izi desen çalışmalarından bellidir. Sinirlendim ya, tüm olumsuzluklarını sıralıyorum.

Tüm bunlara rağmen insanlarla kedilerin birlikte yaşamaları, hatta kafa kafaya verip ekip çalışması yapmalarının gizemi, insanlık tarihi kadar eski bir konu. Bunların fare, böcek yakalayıp getirmeleri gibi promosyonlarına karşılık, ölü fare, avlanmış kuşa acıyıp zalim avcının başını okşamayı ihmal etmeyiz.

Tüm bunlara rağmen ekonomik olarak bir pazar büyüyor. Maması, kumu derken artık bir de teknoloji işin içine girmiş durumda. Kedi için beslenme, bakım, eğlence konularında ciddi bir pazar var.

Ah Newton ah.

Bilim insanı Newton, ışıkla, prizma renkleriyle uğraşırken bu çalışmaları tüylü can yoldaşının hiç umurunda değildi. Kedisi Spinhead, dışarıda gezip tozduktan sonra evin ön kapısına geliyor ve kapıyı tırmalamaya başlıyordu. Adamcağız üniversitede vereceği dersleri için konsantre olmuşken kapı tırmalamaları artıyor, tüylü bir de desibeli yükselen miyavlamalarla ağlıyordu.
Bitmeyen bir döngüydü. Önce dışarı çıkmak için taciz ediyor, sonra dönüşte kapıyı aç tacizi başlıyordu.

İş bununla bitmedi. Tüylü hanım bu dışarı yaşamının sonunda doğasına uydu ve hamile kaldı. Akabinde dört yavru dünyaya getirdi. Bu ahalinin çocukları çabuk büyüyordu. Anne ve dört yavru günün çeşitli zamanlarında dışarı çıkmaya, sonra eve dönmeye başladılar.

Adam delleniyor.

Yıl 1667. Yer Cambridge Üniversitesi. Newton, sonunda dellenip, soluğu marangozun atölyesinde alıyor. Evinin kapısına açılır kapanır yaylı bir aparat yapmasını istiyor. Böylece anne ve yavruları, canlarının istediği gibi dışarı çıkıp eve dönmeye başlıyor. İşte huzur…

Yer çekimi gibi bir konunun yanında kedi kapısı basit görülmesin. Günümüzde teknolojiyle harmanlanmış seviyede o kapı başlı başına bir icattı. Bay Isaac Newton’ın bu icadıyla pisiler havalanma, çapkınlık, hacet giderme konusunda ilk özgürlük ve konforlarını kazanmışlardı.

Eee, nereden nereye… Günümüzde kedinin boynuna takılan bir parça ile sadece evin kedisine açılan, elektromanyetik kontrollü kapılar böyle keşfedilmişti.

İlgilenen kedi severler için not düşeyim; kilit sistemi hiç olmayan model, yani evinize başka kedilerin girme ihtimali yoksa, örneğin bir apartmanda üst katlarda yaşıyorsanız, kedinizin balkona çıkması için alınabilir. En ucuz modeller.

İkincisi, kilitleme sistemi manuel olarak ayarlananlar. Kedinin geçtiği kapıyı bir plastik parça ile içten dışa veya dıştan içe veya her iki yönde kilitleyen sisteme sahip olan model.

Ve mikroçipli bir sistemle kapının açılmasını sağlayan model. Kedinizin tasmasına takılan bir mıknatıs ya da mikroçip sayesinde sadece sizinkinin kapıdan geçmesini sağlıyor. Örneğin onu kovalayan ırz düşmanını dışarıda bırakıyor. Artık narkotiğin koçbaşını getirse giremez.

Bitmedi. Bir kedi kapısı aldınız. Fakat canı kullanmak istemiyor ve mal mal kapıya bakıyorsa, ödüllendirme yöntemi işe yarıyor. Hani akıllılar da o kadar değil.

Sonunda yerinden kalkıp agresif ruh haliyle “Ne var be, ne var…” gibi yükselmiş diyaloglar, kedi kişisinin aldırmaz bakışları sona ermiştir.

Füsun ALTINOK

Önceki Bölüm

Bu sidikli sevgili Delilah idi. Efsane şarkıcının canı ciğeri kedisi! Londra’da yıllarca onun evinde yaşayıp dairesinin ve bütün bahçenin hakimiyetini ele geçiren üç renkli tüylü canı. Öyle ki Freddie ölüm döşeğindeyken bile onun başucundaydı Delilah.

Aslında efsane vokalin tek kedisi o değildi, evinde on kedi vardı. Romeo, Tiffany, Tom ve Jerry, Oscar, Miko, Dorothy, Zambak ve Golyat. Çoğu barınaklardan gelmişti, bazıları arkadaşlarının hediyesiydi. Örneğin Romeo, son sevgilisi Jim Hutton’dan gelmişti. Mercury için konu kediler olduğunda sevgisi sınırsızdı.

Dünyanın gelmiş geçmiş en iyi rock vokallerinden biriydi Freddie. Esasen Zanzibar doğumlu Faruk. Babası zerdüşttü. Queen grubunun müthiş tenoru. Saçma sapan aids hastalığından erkenden gitmesi müzik adına kayıptı. İki yıl geç hastalansa yaşayacaktı, çünkü hastalığa çare olacak bir sürü ilaç çıkmıştı.

Dünyanın en iyi bestelerini de yapsa okuldan kovalayıp ‘pis Paki, pis Arap’ dediler. Kırılgan ruhu vardı ama gayretliydi. Başkası olsa o motivasyonu yakalayamaz, Ümit Besen gibi, Arif Susam gibi taverna sınırlarında stabil kalırdı. Ama o sosyal bir kimlik edinip topluma karıştı. Santrafor mu olsaydı? En güzelini yaptı, ailesine rest çekip insanlığa harika sesini duyurdu.

Fakat ortam Amerikan hapisaneleri kadar tehlikelerle doluydu. Lgbt’li özelliğin de varsa kurtlar sofrasından beterdi durum.

Ama yetenekliysen, dirençliysen, zaman senden yana olurdu. Sekiz yıl birlikte olup ayrıldığı sevgilisi Mary Austin, ömür boyu en iyi dostu oldu. Prenses Diana da arkadaşıydı. Çünkü o bir ekol, bir ilah, bir efsaneydi.

Ben taklitçiyim

Sahnede abartılı kostümler, deri giysilerle maço bir seks objesi gibi teatral hareketleri olan biriydi. “Büyük taklitçiyim” diyordu. Çünkü özel yaşamında bir kot, bir tişört insanıydı.
Kediler de müziğinin bir parçasıydı.

Grubu Queen’le turneye çıktığında sürekli Londra’ya eve bağlanıp telefonla kedileriyle görüşmek istiyordu.
Özellikle Delilah, telefon iletişimine çok alışmıştı. Şarkısında (telefonuma bile cevap vermeye çalışıyorsun ya…) diyordu.

Queen’i kurduktan beş yıl sonra Bohemian Rhapsody albümüyle listelerde bir numara oldular.

O turnedeyken kedilerine hep iyi bakıldı. Fakat yine de sürekli kedilerle iletişimde olmak istiyordu. Eğlence hayatını abartıp özellikle Barbara Valentin’le arkadaş olduktan sonra ipten kazıktan kopma moduna geçince hastalık kapmıştı ve şikayetleri tırmanıyordu. Aslında o imkanlar, onca para kimde olsa yoldan çıkardı. 1991’de tüm dünya kamuoyuna aids olduğunu açıkladıktan bir gün sonra hayatını kaybetti. Delilah da odada yanındaydı.

Mercury’ye duyulan hayranlık ve sevgi ölümünden sonra da devam etti. O öldü ama kedilere olan sevgisi canlı kaldı. Halen günümüzde kedilerinin anısına sevgiyle adanmış bir “Freddie Mercury’nin Kedilerinin Hayran Kulübü” var. Asistanı, Delilah’nın anısını canlı tutmak için sosyal medyada etkinlikler düzenliyor.

Mirası kedilere.

Mercury, ölüme yaklaşırken her zamanki en yakın can dostu Mary Austin ve Delilah ile birlikteydi. Söylenenlere göre, teşhis konmasından çok önce kedileri sezgileriyle huzursuz olmuşlardı. O gittikten sonra Mary ve Delilah, Londra’daki evin bahçesinde her gün yürüyüşler yaptılar. Sanki yanlarında görünmeyen biri daha vardı. Mezarının ya da küllerinin nerede olduğunu Mary Austin dışında kimse bilmiyordu. Rock’ın erkek kraliçesi servetinin yarısını Mary’ye, yarısını da gerçek dostlarım dediği kedilere bırakmıştı.

Füsun ALTINOK

Önceki Bölüm