KENTTEKİ YAN SANAYİ ZORA GİRDİ

Eskişehir sanayisi ve ekonomisinin ana omurgalarından biri olan Koç grubuna ait Arçelik Buzdolabı Fabrikası  50 yaşında bir sanayi kuruluşu… Üretime 1975 yılında başladı. Kent için hayati önemi var.  Son iki yıldır sorunlarla boğuşan tesiste yaşanan üretim düşüşleri ve işten çıkarmalar, zincirleme bir etkiyle tüm kente yayılma potansiyeline sahip.

Eskişehir fabrikasında son bir yılda  belirli periyotlarda 150’şerli ve ardından yüzlerce kişiyi bulan gruplar halinde işten çıkarmalar yapıldı. Sadece işçiler değil, tesislerde beyaz yakalı çalışanlardan da işini kaybedenler oldu.

Arçelik’teki küçülme kentte yan sanayiyi de olumsuz etkiledi. Organize sanayi bölgelerinde Arçelik’e iş yapan 57 sanayi kuruluşu var. Ayrıca yüzlerce esnaf fabrikadan iş alıyor. Mesela taşımacılık kooperatiflerinde Arçelik’e bağlı taşımalarda yüzde 30 azalma oldu. Kamyon ve kamyonetler  sanayi bölgelerindeki otoparklarda iş bekliyor.  

Halen stokları ağzına kadar dolu olan Eskişehir Arçelik Fabrikası, tam kapasite çalıştığı dönemlerde günde ortalama 15.000 ila 18.000 adet buzdolabı üretme kapasitesine sahip, dünyanın en büyük tek çatı altındaki buzdolabı tesislerinden… Fabrikanın toplam yıllık buzdolabı üretim kapasitesi 4 milyon adedin üzerinde… Pazar daralması ve  yüksek enflasyon nedeniyle tesisler vites küçülttü.  Günlük yaklaşık  yüzde 40  üretim kaybı yaşandığı tahmin ediliyor.

YA KAPANIRSA…

Arçelik gibi dev bir sanayi kuruluşunun sarsılması veya olası bir kapanma senaryosu, Eskişehir ekonomisinde derin kırılmalara yol açacağı belirtiliyor. Eskişehir Organize Sanayi Bölgesi’nde faaliyet gösteren onlarca plastik, metal, ambalaj, kablo ve lojistik firması doğrudan Arçelik’e bağımlı çalışıyor.

Ana fabrikadaki üretim düşüşü ve küçülme, yan sanayi tesislerinde siparişlerin bıçak gibi kesilmesine neden olacak.  Bu firmaların da kitlesel işten çıkarmalara gitmesi ya da iflas riskiyle karşılaşması asıl büyük tehlike…

Haber: Cengiz ERDİL

Kongre Üzerindeki Kontrol Tehlikede

Sandıklarda oy kullanma ülkenin doğu bölgelerinre Türkiye saatiyle 13.00-14.00 civarında başlıyor. Batıdaki sandıklar ise Türkiye saatiyle 17.00 saatlerinde seçmenleriin oylarına açılıyor. 

Ara seçimler, Temsilciler Meclisi’ndeki tüm koltuklar ile Senato’daki kritik sandalyelerin sahiplerini belirlemekle kalmıyor, aynı zamanda Washington’daki güç dengelerini de kökten sarsmaya hazırlanıyor. Trump’ın muhalifi Demokratlar, artan halk tepkisini ve başkanlık politikalarına yönelik hoşnutsuzluğu arkalarına alarak Kongre’nin kontrolünü ele geçirmek için güçlü bir kampanya yürütüyor. Özellikle artan enflasyon ve dış politika gelişmelerinin yarattığı yorgunluk, Cumhuriyetçi Parti’nin parlamentodaki üstünlüğünü korumasını zora sokuyor.

Orta Doğu Politikaları ve Ekonomik Yükler Seçim Sahnesinde

Seçmen tercihlerini şekillendiren en önemli unsurların başında, aylardır süren Orta Doğu’daki çatışmaların global ekonomiye ve akaryakıt fiyatlarına yansıyan maliyetleri geliyor. Başkan Trump’ın izlediği dış politika ve operasyonlar, benzin fiyatlarının tırmanmasına yol açarken, seçmenlerin günlük yaşam maliyetlerindeki artıştan duyduğu rahatsızlık sandıkta muhalefete yarayan başlıca faktörler arasında yer alıyor. Trump ise ekonomik yüklerin geçici olduğunu savunarak güvenlik politikalarını ön planda tutsa da bu mesajın tabanda karşılık bulması giderek zorlaşıyor.

Sonuçlara Dair Beklentiler ve Tahminler. Seçmen Cezalandıracak mı?

Kamuoyu yoklamaları ve saha analizleri, Demokratların Temsilciler Meclisi’nde hâkimiyet kurma ihtimalinin oldukça yüksek olduğunu, Senato yarışının ise başa baş bir mücadeleye sahne olacağını gösteriyor. Cumhuriyetçilerin elinde bulundurduğu devasa kampanya bütçesi ve fon gücü bir denge unsuru yaratmaya çalışsa da, bağımsız seçmenlerin büyük bir kısmının yönetimi cezalandırma eğiliminde olması dengeleri değiştirebilecek kritik bir eşik olarak değerlendiriliyor.

Yürütmenin Gücü ve Olası Senaryolar

Seçim sonuçlarının Trump’ın aleyhine sonuçlanması ve Demokratların Kongre’nin kontrolünü devralması durumunda, Beyaz Saray’ın yasama gücü ciddi ölçüde kısıtlanacak. Kongre’nin denetim yetkisini eline geçirmesi, Trump yönetimine yönelik yoğun soruşturmaların önünü açabileceği gibi, kalan görev süresi boyunca başkanın iç ve dış politika uygulamalarını neredeyse imkansız hale getirebilir. Bu durum, yürütme erkinin Kongre karşısında zayıflamasına ve siyasi tıkanıklıkların yaşanmasına yol açacak.

Trump’ın Müttefiki Cumhurbaşkanı Erdoğan’a Yönelik Siyasi Etkiler

Washington’da zayıflayan bir başkanlık pozisyonu, Türkiye-ABD ilişkilerinde ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile yürütülen diplomatik müzakerelerde Trump’ın elini zayıflatabilir. Kongre’nin denetim mekanizmalarının muhalefetin eline geçmesi, Türkiye’ye yönelik stratejik kararların, savunma projelerinin ve ikili ilişkilerin Kongre engeline takılma riskini artıracak; böylece Türk dış politikası açısından Washington’daki karar alma süreçlerinde daha pürüzlü ve denetimli bir dönemin kapısı aralanabilecektir.

Ahmet Mekin’in hayatını kaybettiğine ilişkin paylaşımların ardından torunu Mekin Sezer, sosyal medya hesabından açıklama yaptı. Dedesinin sağlık durumunda herhangi bir sorun bulunmadığını söyleyen Sezer, şu ifadeleri kullandı:

“Daha fazla yazmayın yalan haber! Dedemle alakalı bir sıkıntı yok, iyiyiz sağlıklıyız.”

Geleneksel olarak “iki devlet, bir millet” anlayışıyla tanımlanan ilişkiler, bugün iki egemen devletin kendi ulusal çıkarlarını öncelediği yeni bir sınavdan geçmektedir.

İlk gerilim hattı, Azerbaycan’ın laiklik politikasıdır. 

Eğitim Kanunu’na eklenen laiklik maddesi ve devlet okullarında laiklik ilkesine aykırı görülen giyim unsurlarına getirilen düzenlemeler tartışmalara yol açtı. 

Türkiye’den de kimi çevrelerden gelen tepkilere Azerbaycan iktidar partisinin iç işlerine müdahale eleştirisiyle karşılık vermesi, meseleyi diplomasi alanına taşımıştır.

Azerbaycan’ın bu noktada kaygısı İran’dan sonra Türkiye’den gelen bazı din özellikli kuruluşları ideolojik bir sızma olarak görmesidir.

Hatırlanmalıdır ki; Türkiye’de laiklik ilkesi, 5 Şubat 1937’de 1924 Anayasası’nın 2. maddesine eklenmiş; 1961 ve 1982 anayasalarında da Cumhuriyetin temel nitelikleri arasındaki yerini korumuştur.

Bununla birlikte laikliğin uygulanma biçimi, her ülkenin kendi anayasal düzeni ve toplumsal koşulları içinde değerlendirilmelidir. 

İkinci sorun, Azerbaycan’ın İsrail ile olan ilişkileridir.

Bakü’den Türkiye üzerinden İsrail’e petrol sevkiyatı yapıldığı iddiaları, Gazze sonrasında Türkiye’de yükselen hassasiyetlerle birleşerek kamuoyunda eleştirilere neden olmuştur.

Bu konu ilişkilerin mayınlı alanıdır. Ancak son dönemde ortaya çıkan tablo, Türkiye’nin Filistin konusunda yeni bir diplomatik yaklaşım arayışına ihtiyaç olduğunu düşündürüyor.

Üçüncü ve daha yapısal sorun, iki ülkenin uluslararası ilişkilerde farklı yerde durduğu gerçeğidir.

2020 öncesinde Azerbaycan’da Türkiye’ye duyulan güvenlik bağımlılığı belirgindi. Karabağ zaferinden sonra ise Bakü’de kendi kararlarını bağımsız biçimde alma iradesi daha görünür hale geldi

Bakü, güvenlik ve ekonomik çıkarlarını önceleyen bir ortaklık isterken Ankara, bunlara ek olarak siyasi, dini ve kültürel değerlerde de ortaklık bekliyor.

Beklenti farklılıkları KKTC (Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti) meselesinde de görülmektedir.

Azerbaycan, Türk Devletleri Teşkilatı içerisinde KKTC’yi desteklemekte, ancak Avrupa Birliği ilişkileri nedeniyle tanımamaktadır. 

Türkiye’nin ise bu konuda yeterli desteği görmediği bir gerçektir.

Bölgesel güçlerin çıkarları da ilişkilerin geleceğini etkilemektedir.

Rusya, ABD ve İran’ın bölgesel çıkarları da kırılganlığı artırmaktadır.

Moskova’nın, Türkiye-Azerbaycan yakınlaşmasının zayıflamasından yarar sağlamaya çalışabileceği göz ardı edilmemelidir.

Vashington enerji güzergahlarının güvenliğini ve Güney Kafkasya’da barışı desteklerken, İran’ın Zengezur güzergahı ve Azerbaycan-İsrail ilişkileri konusundaki kaygıları da bölgesel rekabetin önemli unsurları arasındadır.

Son dönemde yaşanan diplomatik gelişmeler, ilişkilerdeki kırılganlığı açıkça ortaya koymuştur.

Her iki ülke liderlerinin temasları ve sonrasında danışmanın görevden ayrılması, gerilimin yatıştırılmasına yönelik adımlar olarak görülmüştü.

Ancak, Türk Dünyası Liderler Zirvesine Azerbaycan Lideri’nin katılmayışı ve BM genel Sekreterliği’ne Türkiye adayının yerine BAE adayının desteklenmesi, köprünün altından daha çok sular akacağını göstermektedir.

Sonuç olarak, Türkiye-Azerbaycan ilişkileri kopmaktan çok dönüşüm geçirmektedir. Geleneksel abi-kardeş anlayışından, iki egemen devletin karşılıklı çıkarlarını müzakere ettiği bir ortaklığa geçiş yaşanmaktadır. 

Bu dönüşümün kalıcı başarıya ulaşması, sembolik görüntülerden ziyade güçlü kurumlara, açık iletişime ve karşılıklı saygıya bağlıdır.

Kalıcı çözüm için kurumsal adımların atılması artık bir zorunluluktur. 

Son sözse; Her iki ülkenin geleceğini, buzdağının büyüklüğü değil, bu engelleri birlikte aşabilme iradeleri belirleyecektir. Kısacası, devlet aklı galebe gelmelidir.

İsmet HERGÜNŞEN

ABD Üslerindeki Yıkımın Boyutları. Uçaklar da Vuruldu

Associated Press (AP) tarafından aktarılan bilgilere göre, İran’ın balistik füzeler ve kamikaze insansız hava araçlarıyla (İHA) gerçekleştirdiği yoğun misilleme saldırıları, Ortadoğu’da konuşlu birçok Amerikan üssünü doğrudan hedef aldı. AP’nin ulaştığı Pentagon teftiş raporları, çatışmalar boyunca bölgedeki ABD askeri tesislerinin yaygın hasara uğradığını doğrulamakta. İlgili raporlarda, üslerde konuşlu askeri binaların, kara araçlarının ve uçakların roket ile drone isabetleri sonucu kullanılamaz hale geldiği kayıtlara geçti…

Uydu Fotoğrafları ve Hasar Analizi

Saldırıların hemen ardından elde edilen yüksek çözünürlüklü uydu fotoğrafları, hava üslerindeki uçak hangarlarının, lojistik depoların ve idari binaların ağır tahribata uğradığını gösterdi. Yapılan detaylı görüntü analizlerinde, pistlerin doğrudan hedef alındığı, milyonlarca dolar değerindeki gelişmiş hava savunma sistemleri ile radar istasyonlarının roket şarapnelleri ve patlamalar nedeniyle işlevsiz kaldığı tespit edildi. Askeri uzmanların uydu görüntüleri üzerinden yaptığı değerlendirmeler, saldırıların son derece hassas güdümlü mühimmatlarla yapıldığını ve hedeflenen altyapıların yeniden inşa edilmesinin uzun zaman alacağını ortaya koydu.

Savaşın Finansal Amerikan Halkına Faturası 

Pentagon’un Kongre’ye sunduğu ve AP tarafından paylaşılan verilere göre, İran savaşının ABD’ye olan toplam maliyeti yaklaşık 47,1 milyar dolara ulaştı. Bütçedeki en büyük kalemi, harcanan stokları yenilemek için gereken 29 milyar dolarlık mühimmat bedeli oluşturdu. Özellikle tanesi milyonlarca doları bulan Patriot ve THAAD savunma füzelerinin yoğun kullanımı maliyeti tırmandırdı. Bütçenin diğer kalemlerini ise 11,9 milyar dolarlık operasyonel harcamalar ile düşürülen ya da üslerde imha edilen araç ve hava platformlarından doğan 6,1 milyar dolarlık teçhizat kaybı oluşturdu.

İran Mühimmatını Yeniledi; ABD Harcadığının Yerine Koyamadı

ABD, Amerikan Başkanlığı ve İsrail’in ortak kararıyla şubat ayında İran’a karşı geniş çaplı bir askeri harekat başlatmıştı. Washington yönetimi, harekatın başında operasyonun kısa sürede tamamlanacağını öngörmüştü. Ancak nisan ayında sağlanan geçici ateşkese rağmen İran, yeraltı mühimmat depolarını tahkim etmiş, füze ve insansız hava aracı envanterini yeniden inşa etmişti. Takip eden süreçte Washington yönetimi İran’a yönelik deniz ablukası kararı almış, gerginlik bölgesel bir yıpratma savaşına dönüşmüştü.

Yaklaşan Ara Seçimler Öncesinde Trump İçin Başağrısı

ABD’de yaklaşan seçimler öncesinde savaşın artan mali faturası siyasi arena üzerinde doğrudan baskı oluşturmakta. Pentagon’un açıklamadığı üs tamirat maliyetlerinin bütçeye ek yük getireceği belirtilirken, ABD Kongre Bütçe Ofisi (CBO) savaşın devam etmesi halinde aylık 2 ila 3 milyar dolar ek harcama gerekeceğini hesapladı. AP-NORC kamuoyu araştırmaları ise Amerikan halkının büyük çoğunluğunun Kongre’den öncelikli olarak savaşı sonlandırmasını talep ettiğini gösteriyor.

Küresel Ekonomi Ve Türkiye’ye Etkileri

Savaşın tırmanması ve Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyatın aksaması, küresel enerji piyasalarında ciddi bir şoka neden olarak Brent petrol fiyatlarını ve jet yakıtı maliyetlerini rekor seviyelere çıkardı. Bu durum, küresel ölçekte enflasyonist baskıları ve tedarik zinciri krizlerini tetikledi. Yüksek enflasyon ve cari açıkla mücadele eden Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler için yükselen enerji faturaları, artan ithalat maliyetleri ve döviz kurları üzerindeki baskı ek bir ekonomik yük oluşturdu. Ayrıca bölgedeki ticaret hatlarının aksaması ve artan navlun maliyetleri Türkiye’nin bölgesel ihracatını ve büyüme hedeflerini olumsuz etkiledi.

Taşranın sapa yollarından modern insanın kalabalık yalnızlıklarına uzanan bir yolculuk… On dört yıllık derin bir sükûnetin ardından gelen Ölüler Fihristi vesilesiyle şair Abdulkadir Akdemir’le şiirin  masa başından hayata, kavgadan içe dönüşe, yüksek sesteki itirazdan ölümün ve unutuluşun kıyısındaki hafızaya varan serüvenini; “ben”in “biz”e açılışını, çağın tanıklığını ve hatırlamanın ısrarını konuştuk.

İlk şiir kitabınız Taşranın Sazendesi 2012’de yayımlandı; Ölüler Fihristi ise 2026’da geldi. Arada yaklaşık on dört yıllık bir kitap sessizliği var. Bu uzun ara neden yaşandı?

Sanırım biraz da hayat araya girdi. İçimde şiirle düşünen kişiyi kaybettiğim uzun bir dönem var. Buna sebep olan birçok şey var tabi fakat bunlar mevzumuz değil. Daha sonra bağıran, kavgacı, hayatın falsolarıyla ters düşen, doğruluğu kendi çapında hâkim kılmak isteyen bu kişinin yerine; daha içe dönük, ölümü gören, ayakları daha yere basan, anlatmaya zorlayan değil ayna olan kişi geldi.  

Çok şey yaşandı, bazı insanlar hayatıma girdi, bazıları çıktı. Kaybettiklerim oldu, unuttuklarım oldu, unutamadıklarım oldu. Bir de insan yaş aldıkça daha önce çok önemli sandığı bazı şeylerin aslında o kadar da önemli olmadığını fark ediyor. Bunun şiire de yansıması kaçınılmaz.

Sonra bir gün fark ettim ki elimde yalnızca şiirler değil, yılların biriktirdiği bir tortu var. İnsanların yüzleri, ölümler, yarım kalmış hikâyeler, söylenmemiş sözler var. Ölüler Fihristi biraz da bu tortunun kitabı.

O yüzden on dört yıl için “geç kaldım” demiyorum. Belki erken yayımlasaydım, bugün Ölüler Fihristi diye bir kitap olmayacaktı.

Bazen şairin yapması gereken şey yazmak değil, biraz da yaşamak. Çünkü bazı şiirler masa başında yazılmıyor.

  “Taşranın Sazendesi” üzerine yapılan bir değerlendirmede, şiirlerinizdeki “ben”in “biz”e dönüşme çabasına dikkat çekilmiş. Şiirde “ben”den “biz”e geçişi neden önemli buluyorsunuz? 

Değerli Şair Fatih Yavuz ÇİÇEK’in Taşranın Sazendesi’ne dair Dergâh dergisinde yayımlanan yazısında dikkat çektiği bir mevzuydu bu. Şiirde “ben”den “biz”e geçişi aslında bir dönüşümden çok, bir fark ediş olarak görüyorum. Çünkü şiirde konuşan “ben”, hiçbir zaman bütünüyle yalnız bir varlık değildir. Onun dili başkalarından gelir, acıları yaşadığı çağın içinden geçer, hafızası ise kendisine ait olmayan birçok hayatın izini taşır.

Bu nedenle şiirdeki “ben”i yalnızca bireysel bir özne olarak kurmak bana yeterli gelmiyor. İnsan kendi içine ne kadar çekilirse çekilsin, söylediği sözün içinde ailesi, yaşadığı şehir, toplumdaki konumu, çocukluğu, korkuları ve başkalarının hayatları da vardır. Şiir biraz da bu görünmeyen kalabalığı duyulur hâle getirme çabasıdır.

Benim için “biz”, “ben”in karşıtı değil; onun içinde gelişen çoğulluktur. Şiirde “biz”e yaklaşmak, bireyi silmek ya da kişisel sesi toplumsal bir söyleme teslim etmek anlamına gelmez. Tam tersine, “ben”in kendisini tek ve benzersiz bir merkez olarak görme iddiasından vazgeçmesidir. Şair kendi hayatından konuşurken, başka hayatların da o sözün içinde kendilerine ait bir yer bulabilmesini sağlar ya da sağlayabilmelidir.

Bu yüzden şiirde önemli olan “ben”i “biz”e dönüştürmekten çok, “ben” dediğimiz şeyin zaten ne kadar çok kişiden oluştuğunu fark edebilmektir. 

Yine “Taşranın Sazendesi”nde  Ortadoğu, insan kıyımları, faili meçhuller ve coğrafyanın acıları gibi toplumsal meseleler şiire giriyor. Şairin yaşadığı çağın tanığı olma sorumluluğu olduğuna inanıyor musunuz?

Şairin yaşadığı çağa karşı bir tanıklık sorumluluğu olduğunu düşünüyorum fakat bu tanıklığı bir görev emri gibi görmüyorum. Şair ne gazetecidir ne tarihçidir ne de çağının resmi tutanağını tutmakla yükümlüdür. Şairin tanıklığı başka bir yerde başlar. İnsanların alıştığı ve bir süre sonra görmezden geldiği acıyı yeniden görünür kılmaktır bu tanıklığın esas amacı.

Ortadoğu’ya, Orta Asya’nın doğusuna, insan kıyımlarına, ya da coğrafyanın yaralarına şiirde yer verirken amacım güncel olayları şiire taşımak değildi. Çünkü haberin ömrü kısadır; şiirin meselesi ise yalnızca olayın kendisi değil, o olayın insanın hafızasında açtığı yaradır.

Bir insanın öldürülmesi bir haberdir. Ama o ölümün ardından geride kalan sessizlik, korku, bekleyiş, yas ve unutulma duygusu şiirin alanına girer. Ben daha çok o ikinci tarafla ilgileniyorum.

Şairin çağının tanığı olması, her gördüğünü yazması anlamına gelmiyor. Bazen tanıklık, herkesin konuştuğu yerde başka bir şey söylemek veya başka şekilde söylemektir.

Ben şiirin dünyayı değiştireceği gibi büyük ve romantik bir iddiaya da sahip değilim. Çünkü artık genç değilim. Ama şiirin, dünyanın değiştiremediği bazı şeyleri hafızada tutabileceğine inanıyorum. Bir şiir bir katliamı durduramaz belki; fakat o katliamın yalnızca bir sayı, bir tarih ya da bir haber başlığı olarak unutulmasına direnebilir.

Benim için şairin sorumluluğu biraz da burada başlıyor. Şair, çağın tanığı olmak kadar; çağın unutturmaya çalıştıklarının da hatırlatıcısı olmalıdır.

Yeni kitabınızın adı oldukça çarpıcı: Ölüler Fihristi. Bir kitabı “Fihrist” olarak kurgulamak; kayıpları, faniliği ve geçmişi sistematik bir döküm haline getirmek demek. Ölüler Fihristi, modern insanın unuttuğu kederleri ve kayıpları kayda geçiren bir envanter çalışması mı? 

“Fihrist” kelimesi benim için yalnızca bir sıralama ya da kayıt anlamına gelmiyor. Fihrist, bir şeyleri görünür kılar, yerini belirler, kaybolmasını engeller. Ölüler Fihristi’ni yazarken de biraz böyle düşündüm. Çünkü ölüm, yalnızca ölen kişiye ait bir şey değil. Geride kalanların hafızasında, dilinde, suskunluğunda ve gündelik hayatında devam eden bir tarafı var. Birini kaybettiğimizde onunla birlikte bazı kelimeleri, bazı alışkanlıkları, bazı ihtimalleri de kaybediyoruz. Sonra hayat devam ediyor ve insan, farkına varmadan kaybettiklerinin üzerini gündelik hayatla örtmeye başlıyor. 

Ben biraz o örtünün altına baktım.

Bu nedenle Ölüler Fihristi’ni modern insanın unutulmuş kederlerini kayda geçiren bir envanter olarak tanımlamak mümkün fakat benim için mesele bundan daha derinde. Çünkü şiir, bir nüfus memuru gibi ölülerin isimlerini kaydetmiyor. Onların bizde bıraktığı eksilmeyi kayda geçiriyor. Bazen bir insanın ölümünün oluşturduğu yıkımdan çok, onun ardından hayatımızda oluşan boşluk daha uzun ömürlü oluyor.

Bir de şuna inanıyorum: İnsanları yalnızca öldüklerinde değil, unuttuğumuzda da ikinci kez öldürüyoruz. Bir ismi söylemediğimizde, bir hikâyeyi anlatmadığımızda, bir acıyı hatırlamaktan vazgeçtiğimizde ölüm tamamlanmış oluyor.

Bu yüzden kitap biraz da unutmaya karşı tutulmuş bir fihrist. Ama bu fihristin sayfalarında yalnızca ölülerin isimleri yok. Biz varız; bizim kayıplarımız, suskunluklarımız, suçluluklarımız, hatırlama biçimlerimiz ve giderek ölülerimize benzeyen taraflarımız var.

Kitabın adı da buradan geliyor: Ölüler Fihristi, bir anlamda ölülerin değil, onları unutmaya başlayanların kitabıdır.

Ölüler Fihristi ile ilgili  yapılan yorumlarda “ölümün sessizliğinden çok hatırlamanın ısrarının öne çıktığı” ifade ediliyor. Modern insanın en büyük kaybının ölüm değil, hatırlama yeteneğini kaybetmek olduğunu düşünüyor musunuz?

Evet, buna büyük ölçüde katılıyorum. Çünkü ölüm insanlık durumunun kaçınılmaz bir parçası; asıl tehlike, ölümün ardından hatırlamanın da ortadan kalkması. Bir insan öldüğünde biyolojik olarak yok olur ama hafızada, dilde, hikâyelerde yaşamaya devam edebilir. Unutulduğunda ise ikinci ve daha sessiz bir ölüm gerçekleşiyor.

Modern insanın en büyük paradokslarından biri de burada ortaya çıkıyor. Hiç olmadığı kadar çok şeyi kaydediyoruz ama giderek daha azını hatırlıyoruz. Telefonlarımızda binlerce fotoğraf, dijital arşivlerde milyonlarca belge, sosyal medyada sayısız anı var fakat bütün bu kayıt bolluğunun içinde hafızamız zayıflıyor. Hatırlamakla kaydetmek aynı şey değil. Kayıt, bir şeyin var olduğunu kanıtlar; hatırlamak ise ona yeniden anlam verir. Tabi hatırlamak için de önce kaydetmek gerekir.

Ölüler Fihristi’nde benim ilgilendiğim mesele biraz da bu. Ölümün kendisinden ziyade, ölümden sonra geriye ne kaldığıyla; bir ismin, bir yüzün, bir acının, bir hikâyenin hafızamızda ne kadar süre yaşayabildiğiyle ilgileniyorum. Çünkü unutmak bazen doğal bir süreç değil, bir tür konfor biçimi de olabiliyor. Hatırlamak ise insanı rahatsız eden, geçmişle yeniden karşılaştıran bir eylem.

Bu nedenle kitaptaki hatırlama ısrarını biraz da bir vicdan meselesi olarak görüyorum. Hatırlamak, geçmişi değiştirmez; öleni geri getirmez ama onların yaşadıklarının, bizim yaşadığımız dünyanın dışında kalmasına izin vermez.

İlk kitabınızda dünyaya ve insana karşı daha yüksek sesle itiraz eden bir şair var. Aradan geçen yılların ardından Ölüler Fihristinde ise daha sessiz, daha derin ve ölümün hafızasıyla konuşan bir şair var. Bugün geriye dönüp baktığınızda, sizce değişen şey dünya mı, şiiriniz mi, yoksa dünyaya bakan gözleriniz mi? 

Sanırım değişen yalnızca dünya ya da yalnızca şiirim değil; en çok, dünyaya bakma biçimim değişti. İlk kitabımda dünyayla daha doğrudan bir hesaplaşma ihtiyacı duyuyordum. İtirazın sesini yükseltmek gerektiğine inanıyordum. Çünkü insan, gördüğü haksızlık karşısında bazen susarak kendisini de eksiltiyor.

Aradan geçen yıllar bana şunu öğretti: Sesin yükselmesi her zaman sözün güçlendiği anlamına gelmiyor. Bazen insan sustukça daha derinden konuşmaya başlıyor. Ölüler Fihristi’ndeki sessizliği bu nedenle bir geri çekilme olarak görmüyorum. Daha çok, itirazın biçim değiştirmesi olarak görüyorum.

İlk kitapta dünyaya karşı daha fazla sözüm vardı; bugün ise dünyanın insanda bıraktığı izlere bakıyorum. Önceden “Neden böyle oluyor?” diye sorarken, şimdi “Bunun insanda bıraktığı etki nedir?” diye soruyorum. Galiba şiirimdeki asıl değişim burada.

Dünya değişti mi? Elbette değişti, ama insanın bazı acıları değişmedi. Savaşlar, ölümler, kayıplar, yalnızlıklar biçim ve mekân değiştirerek devam ediyor. Değişen biraz da benim bunlara bakarken duyduğum mesafe. İlk kitabımda acının karşısında duruyordum; şimdi onun içine, insanın hafızasında bıraktığı yere bakıyorum.

Bu yüzden Ölüler Fihristi’ni daha sessiz bir kitap olarak kabul ediyorum ama daha suskun bir kitap olarak değil. İlk kitapta dünyaya itiraz eden bir ses varsa, bu kitapta o itirazın yankısını anlamaya çalışan bir kişi var.

Şiir her zaman bağırmak zorunda değil. Bazı şeyler ancak sesinizi alçalttığınızda duyulabiliyor. Ölüm de, hafıza da, kayıp da böyle şeyler.

Şair kimliğinizin yanı sıra Türkçe Öğretmenisiniz. Öğrencilerinize şiiri sevdirmek için tek bir şiir okutma hakkınız olsaydı hangi şiiri seçerdiniz?

Bu soruyu sormanıza sevindim. En sevdiğim etkinliklerden biri şiir okuma, ezberleme etkinliğidir. Her sınıf düzeyinde belirlediğim onlarca şiir var. Tek bir şiir ismi istediğiniz için Muzaffer Tayyip USLU’nun Rüştü’den Gelen Mektup adlı şiirini tercih ederim.

Abdulkadir Akdemir kendini   2 kelime ile anlatabilecek olsaydı. Bu kelimeler ne olurdu? 

“İçeride ve dışarıda.” 
Hem kendi içime hem dünyanın gürültüsüne bakıyorum, ikisinin kesiştiği yerde şiirim başlıyor.

Klasikleşen bir sorum var onu size de sormak istiyorum. Elinizde sihirli bir değnek olsaydı dünyada ya da hayatınızda neyi değiştirmek isterdin?

Yerkürede gönlümüzün razı olmadığı çok şey var. Ben yalnız birine değinmek istiyorum. Acı çeken, çaresiz hastalığa yakalanan, ölen çocukların olmadığı bir dünya istiyorum.i

Sosyal medya platformlarına yaş doğrulama ve çocukların çevrimiçi ortamda korunmasına ilişkin yeni yükümlülükler getiren düzenleme, 1 Kasım 2026 itibarıyla uygulanmaya başlandı.

Yeni düzenlemeye göre sosyal medya platformları, 15 yaşını doldurmamış kullanıcıların hesap açmasına izin vermeyecek. Yaş doğrulaması sonucunda kullanıcının 15 yaşından küçük olduğunun belirlenmesi halinde hesap açma talebi reddedilecek.

Dezenformasyonla Mücadele Merkezinin açıklamasına göre, 1 Kasım itibarıyla uygulanmaya başlayan bu kural ilk aşamada yalnızca yeni açılacak hesapları kapsayacak.

Daha önce açılmış hesaplar için ise belirlenen takvim doğrultusunda geçiş süreci uygulanacak.

15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşından küçük kullanıcılar sosyal medya platformlarını kullanmaya devam edebilecek. Ancak bu yaş grubundaki kullanıcıların hesaplarına çocukların korunmasını amaçlayan çeşitli sınırlamalar getirilecek.

Yeni düzenlemeyle 15-17 yaş arasındaki kullanıcıların hesapları varsayılan olarak gizli olacak. Bu hesaplardan canlı yayın açılamayacak ve kullanıcılara kişiselleştirilmiş reklam gösterilemeyecek.

Ekran bağımlılığını artırdığı değerlendirilen sonsuz kaydırma özelliği de çocuk hesaplarında kullanılamayacak.

Ayrıca çocuklara yalnızca takip ettikleri hesaplar mesaj gönderebilecek. Diğer kullanıcılar ise çocuk hesaplarının takipçi ve takip edilen listelerini görüntüleyemeyecek.

Buna göre sosyal medya platformlarında yeni hesap açmak isteyen kullanıcılar, e-Devlet sistemine giriş yaparak Siber Güvenlik Başkanlığının hizmeti üzerinden dijital bir yaş doğrulama belirteci oluşturacak.

Yaş doğrulaması için oluşturulan dijital belirteç, kullanıcının adı veya kimlik numarası gibi kişisel bilgilerini sosyal medya platformlarıyla paylaşmayacak.

Belirteç yalnızca kullanıcının 15 yaşını doldurup doldurmadığını, 15 yaşını doldurmuşsa 18 yaşına ulaşıp ulaşmadığını gösterecek.

Türkiye’de yaşamayan veya ülkede geçici olarak bulunan kullanıcılar ise yaş doğrulama denetiminden muaf tutulacak.

Bir hesabın 15 yaşından küçük bir çocuk tarafından kullanıldığına ilişkin şüphe oluşması halinde söz konusu hesap geçici olarak askıya alınacak.

Daha önce açılmış hesapların yeni kurallara uygun hale getirilmesi için 31 Mart 2027 tarihine kadar süre tanındı.

Kullanıcıların yaş doğrulama işlemlerini bu tarihe kadar tamamlaması gerekecek. Yapılacak kontroller sonucunda 15 yaşından küçük çocuklara ait olduğu belirlenen hesaplar kapatılacak.

15 yaşından küçük çocuklara hizmet sunmayı sürdüren, yaş doğrulama sistemini kurmayan veya çocuk hesaplarına yönelik kısıtlamaları uygulamayan platformlar, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun (BTK) yaptırımlarıyla karşı karşıya kalabilecek.

Kurallara uymayan platformlara idari para cezası ve reklam yasağı uygulanabilecek. Yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde kademeli bant daraltma yaptırımı da devreye alınabilecek.

Güner’in gözaltına alınmasının, gazetenin bağlı bulunduğu Dünya Holding ile Bulls Yatırım Holding arasındaki ortaklık ilişkisi çerçevesinde gerçekleştiği iddia edildi.

Zam sonrası İstanbul’da benzin 80 lira 55 kuruşa, motorin ise 100 lira 50 kuruşa yükseldi. Ankara ve İzmir’de de motorin fiyatları 100 lirayı aştı.

Karar doğrultusunda 15 Temmuz Şehitler Köprüsü saat 03.00’ten, Avrasya Tüneli ve Galata Köprüsü ise saat 06.00’dan itibaren çift yönlü olarak araç geçişine kapatılacak.