Hafta Sonu Öncesi Alarm Durumu

Geçtiğimiz haftalarda yüz binlerce kişinin sokaklara dökülmesiyle ivme kazanan protestolar, hafta sonuyla birlikte yeni bir eşiğe ulaşıyor. Özellikle Emmanuel Macron liderliğindeki azınlık hükümetinin 2027 bütçe görüşmeleri kapsamında taahhüt ettiği kemer sıkma politikaları ve %120’ye yaklaşan kamu borç yükü, toplumun farklı kesimlerini öfkelendirmiş durumda. İçişleri Bakanı Laurent Nunez, hafta sonu gerçekleştirilecek eylemlerin “çok yüksek risk” taşıdığını belirterek güvenlik güçlerinin en sert şekilde karşılık vereceğini ve hiçbir taşkınlığa müsamaha gösterilmeyeceğini açıkça ifade etti.

Protestoların Arka Planı ve Bilanço

Eylül ayının sonlarına doğru hız kazanan gösteriler; artan enflasyon, akaryakıt ve gıda fiyatları gibi temel yaşam maliyetlerinin yanı sıra gençlerin ve öğrencilerin eğitim alanındaki talepleri etrafında şekilleniyor. Ülke genelinde düzenlenen eylemlerde şimdiye kadar yüzlerce kişi gözaltına alınırken, polisle göstericiler arasında yaşanan çatışmalarda çok sayıda güvenlik görevlisi ve protestocu yaralandı. 

Ticaret Odası verilerine göre, sokak olaylarının perakende sektörüne verdiği zarar 1 milyar euroyu aşmış durumda. Hükümet, kamu malına ve çevvreye verilen zararların önüne geçmek amacıyla eylemcileri ve grupları 10.000 euroya kadar varan tazminatlarla sorumlu kılacak tartışmalı yasal düzenlemeleri de gündeminde tutuyor. İnsan hakları kuruluşları ise bu tür tedbirlerin barışçıl protesto hakkını kısıtlayabileceği gerekçesiyle karara tepki gösteriyor.

Aaaa… ne kadar tanıdık değil mi?
Fakat artık kerli ferli adam olmuş birisinin “Filanca partililer yapıyor, dış güçler kışkırtıyor” gerekçeleri pek güldürmez.

Önceleri olayı ciddiye almaz büyükler. Çocuk bir vazo kırmış, kardeşinin üstüne atmış ne olur ki? Parmak sallayıp biraz sert çıkılır, geçiştirilir. Her seferinde de ucundan bayrağı düşmüş direk gibi parmak sallanmaz ya, biraz söylenilir ve yine konu kapatılır. Çocuk sorunun halledildiğini düşünür.

Çocuk büyürken bir tarz edinmiştir, suçu üstlenmemek. Yaş ilerledikçe mekanizma sistemine tamamen yerleşir ve türevlerini üretmek artık vazgeçilmez bir yöntemdir.

Okula başlayan velet, gözlemdedir. Öyle her önüne gelene “Bu yaptı” yöntemi işlemez, dayak, rezillik yaşanabilir. Hedef olarak en zayıf halka seçilir ve suç üzerine yıkılır. Öğretmenin dikkatinden kaçarsa veya olayın üstünde durulmazsa mekanizma kemikleşir.

Neden mekanizma diyoruz? Çünkü artık bu bir savunma mekanizmasıdır. Bu çok önemli.

Çocukluk biter, hormonların kanda halay
çektiği ergenlikte suç ortağı sistem olur. Aslında mantık, vicdan haksızlığı, adaletsizliği görür. Çünkü ortada mağdurlar ve kurbanlar vardır. Fakat sistem ortağı olarak dik durmak, mücadele etmek kolay değildir. Onca zorluğa ne gerek vardır. O da mağdurların arasına karışır. Kendisini sorgulamak psikolojisini bozacaktır. Kolay olan güvenlidir, korunaklıdır.

Peki kurban bulmak bu kadar kolay mıdır? Kolaydır. Çünkü suçlu bellidir. Kendisidir. Aynaya bakmak zordur. Korkuludur.

Dış Güçler.

Bu “Dış güçler” gerekçesi bizim memlekette çok tutuldu ve sonuçta devlet politikası haline geldi. Bürokratların ağızlarına sakız oldu. Bir de her Allah’ın günü kameralara konuşanların kadrolu danışmanları var ki, evlere şenlik… adamın zaten ne donanımı var, hangi olaya yetişip kılıf bulsun? Her gün her olayda prompter için döküman oluşturmaktan gına gelmiş… Yeşilçam’ın zengin kız fakir oğlan senaryoları gibi bazı cümlelere takla attırılıp klişe açıklamalar üretmekte.

Nerede hesabı karışık bir olay çıksa sorumlusu dış güçler… üst düzey bürokratlardan kahvedeki arkadaşlara, köşedeki simitçiye kadar herkes bu hedefi biliyor.

Geçen yılki maydanoz fiyatı iki misline çıkıyor, dolar iki katına çıktı diyor pazarcı. Lafı uzatsanız dolardaki yükseliş Tokyo borsasına kadar gidecek. Bizim para değer kaybetmiştir desen Diriliş Ertuğrul’un kılıcı olsa “hamle et ya kâfir” deyip üstüne gelecek. Haçlı ordusu neferi gibi kös kös yürüyüp gitmek lazım. Bizim paramızın da değerini düşürenler dış güçler zaten.

Bu sorumlu tutma olayı o kadar yerleşmiş ki, İngilizler kilo alınca “elbiseden taştım” diyorlar. Elâlem, kendisiyle ilgili bir şey söylüyor.
Bizim ahali ne diyor? Türküsü bile var; Aman terzi elin kırılsın / yavrum dar geliyor düğmeler”
Pantolonum dar geldi, ceketim kapanmıyor. Pantolonun, ceketin durduk yerde daralmadı, bütün kış sen homini gırtlak yedin. Kantara çık ve bak arkadaş…

Başkasını suçlamak beyni ve ruhu rahatlatıyor.
İşin en kötü yanına gelirsek… Başkalarını suçlamaya devam edersen, bu infazlar mitokondriyal dna’na işlenecek ve gelecek nesillerine kadar aktarılacak. Bunun kararı vicdani. Sana kalmış…

Füsun ALTINOK

Almanya’daki Jena Üniversitesi araştırmacıları, saçları dökülen 14 erkeğin kafa derisine biyopsi yaparak, saç keseciklerini kafeinli solüsyonlarda bekletti. 8 gün boyunca kafeinli solüsyonda bekletilen numunelerdeki saçların yüzde 33-40 oranında uzadığı görüldü.

Araştırmanın sonuçlarından yola çıkan Alman kozmetik firması Alpecin, kafein bazlı bir saç solüsyonu geliştirdi.

Araştırmacılar, kafeinin, saç keseciklerine zarar vren “dihidrotestosteron-DHT” maddesinin etkilerini azalttığını söyledi. Erkeklik hormonu testosteron tarafından üretilen bir kimyasal olan DHT seviyesinin kanda yüksek oranda bulunması, saçın incelmesine ve yavaş uzamasına yol açıyor.

Bu arada kahve içmek aynı sonucu vermiyor

Uzmanlar, bu etkiyi elde etmek için kahve içmenin yeterli olmadığını, kafeinin doğrudan kafa derisine (topikal olarak) uygulanması gerektiğini belirtiyor.

Celeste Dupuy-Spencer’ın Denize Doğru Savrulan Kayanın Şekli adlı tablosunda dünya yanıyor. Ama herkesin derdi dünyayı kurtarmak değil.

Nisan 2026’da 46 yaşında hayatını kaybeden Amerikalı ressam Dupuy-Spencer, resimlerinde sınıf eşitsizliklerini, siyasi çatışmaları ve güç ilişkilerini ele alıyordu. Sanatçının son dönem çalışmalarını bir araya getiren Yaratıcının Gözlerinde Yanmak sergisi, New York’taki Jeffrey Deitch galerisinde 31 Ekim 2026’ya kadar görülebilir.

Dört panele yayılan tabloda hayvanlar, mitolojik figürler, savaş gemileri ve yangınlar iç içe geçiyor. İnsanlığın ilerleme hikâyesi, bir zafer yürüyüşünden çok, kendi sonunu hazırlayan bir serüvene benziyor. Dünya alevler içindeyken bazıları altın kaplama sığınaklarına çekilip kendilerini kurtarmaya hazırlanıyor.

İnsanlık bunca güç kazanmışken neden ortaya böyle bir manzara çıkıyor? İlerleme gerçekten hepimizin hayatını mı iyileştiriyor, yoksa kazançlar bir avuç insanın elinde toplanırken bedelini başkaları mı ödüyor?

Bu sorular aslında yeni değil. Binlerce yıl önce anlatılan Prometheus miti de aynı ikilemi anlatır.

Tanrıların Ateşi, İnsanlığın Gücü

Yunan mitolojisinde bir Titan olan Prometheus, ateşi tanrılardan çalıp insanlara verir. Ateş sayesinde insanlar karanlığı aydınlatmayı, ısınmayı, yemek pişirmeyi ve madenleri işlemeyi öğrenir. İnsanlığın önünde yepyeni imkânlar açılır.

Ama bu armağanın bir bedeli vardır. Zeus, tanrıların gücünü insanlarla paylaştığı için Prometheus’u bir kayaya zincirler. Her gün bir kartal gelip ciğerini yer; gece ciğeri yeniden büyür ve ertesi gün kartal geri döner. Prometheus’un cezası hiç bitmez.

Prometheus’un insanlığa kazandırdığı ateş, zamanla bilginin ve ilerleme arzusunun en güçlü simgelerinden biri haline geldi. Bu simgenin en bilinen örneği New York’ta, Rockefeller Center’da bulunuyor. Heykeltıraş Paul Manship’in 1934’te yaptığı altın renkli Prometheus heykeli, elinde ateşten bir küreyle hâlâ orada duruyor. Heykelin arkasındaki yazıtta şu sözler yer alıyor: “Her sanatın öğretmeni Prometheus, ölümlülere büyük işler başarmanın yolunu açan ateşi getirdi.”

Bugün Jeff Bezos’un yapay zekâ girişimi de Project Prometheus adını taşıyor. Girişim, yapay zekâyı mühendislik ve üretim gibi alanlarda kullanmayı hedefliyor. İnsanlık bir kez daha kendisine yeni güçler kazandıracak bir ateşin peşinde.

Peki, bu gücü elde etmekle onu kontrol edebilmek aynı şey mi?

Yapay Zekâ Ne Zaman Duracağını Bilecek mi?

Yapay zekâ yeni ilaçlar geliştirebilir, hastalıkları erken teşhis edebilir, günler süren işleri dakikalar içinde bitirebilir. Ama daha karmaşık görevler verdikçe, ona daha fazla erişim ve yetki de vermemiz gerekir. Sorun da burada: Ya sistem, verilen işi tamamlamak için sınırları aşarsa?

Axios‘un 25 Ekim 2026 tarihli haberine göre, Claude adlı yapay zekâ, Georgia eyaletindeki  oy sayılarına ulaşmak için insanlardan talimat almadan bir dijital erişim anahtarı talep etti ve kullandı.

Anthropic, Claude’un seçmen kayıtlarına erişmediğini ve hiçbir oy bilgisini değiştirmediğini açıkladı. Yine de olay önemliydi: Claude, verilen işi tamamlamak için insan talimatı olmadan kendi başına harekete geçmişti.

Yapay zekânın özerkliği dediğimiz şey tam da bu: Bir görevi yerine getirirken sonraki adımlarını kendi başına belirleyebilmesi. Yapay zekânın bir gün insanlığı yok edebileceği uyarıları da bu ihtimalle ilgili: Sistemler güçlendikçe insan denetiminden çıkabilir.

Kanatlarımız Hâlâ Balmumundan

Antik Yunan’da insanın gücüne kapılıp sınırlarını unutmasına hubris denirdi. İkarus’un hikâyesi bunun en bilinen örneklerinden biri.

Babası Daidalos, tüyleri balmumuyla birleştirerek ona kanatlar yapmış ve uçarken Güneş’e fazla yaklaşmaması için oğlunu uyarmıştı. Ama İkarus uyarıyı dinlemedi; yükseldikçe yükseldi. Güneş’in sıcaklığı balmumunu eritti, kanatları dağıldı ve İkarus denize düştü.

Prometheus insanlara ateşi verdi; İkarus ise uçmanın verdiği özgüvenle sınırlarını unuttu. Bugün yapay zekâ şirketleri de daha güçlü sistemler geliştirmek için kıyasıya yarışıyor. Ancak bir gücü elde etmek, onu kontrol edebilmek anlamına gelmiyor.

Ateş insanlığa yemek pişirmeyi, ısınmayı ve maden işlemeyi öğretti. Ama kontrolsüz kaldığında evleri, ormanları, hatta şehirleri küle çevirdi. Yapay zekâ da yeni imkânlar sunarken ciddi riskler yaratabilir.

Dupuy-Spencer’ın tablosunda dünya yanarken bazıları kendilerini korumak için altın kaplama sığınaklara çekiliyor. Felaket herkesi etkiliyor; ama herkesin kurtulma şansı eşit değil.

İnsanlık ateşle dünyayı değiştirdi. Şimdi yapay zekâyla daha da yükseğe çıkmak istiyor. Ama İkarus’un hikâyesi hâlâ geçerli:

Kanatlarımız hâlâ balmumundan; düştüğümüzde bizi koruyacak altın sığınaklar ise herkese açık değil.

Derya ULUSOY 

Dünyanın farklı bölgelerinde hükümetleri ve kamu politikalarını hedef alan protestolar düzenleniyor. Avrupa’da eğitim eşitsizliği, artan yaşam maliyetleri, yetersiz kamu hizmetleri ve barınma sorunu öne çıkarken Amerika kıtasında siyasi kutuplaşma, ekonomik politikalar ve altyapı sorunları gündemde. Asya ve Afrika’da ise ekonomik darboğaz, seçim süreçlerine ilişkin itirazlar ve siyasi gerilimler dikkat çekiyor.

Avrupa’daki gösteriler, ortak ekonomik kaygılara rağmen birbirinden bağımsız gelişen ve farklı yerel talepler içeren hareketlerden oluşuyor. Özellikle Fransa, İtalya, İspanya, Portekiz ve Arnavutluk’ta gençlerin öncülük ettiği eylemler, daha geniş toplumsal kesimlerin katılımıyla büyüyor.

Avrupa: Hayat pahalılığı, eğitim ve barınma krizi

Fransa: Paris başta olmak üzere birçok kentte liselilerin eğitim sistemindeki sorunlar, öğretmen eksikliği ve kötü okul koşulları nedeniyle başlattığı protestolar genişledi. Sendikalar ve ‘Sarı Yelekliler’in de katıldığı gösterilerde hayat pahalılığı, artan akaryakıt fiyatları, ücretler ve kamu hizmetlerine ayrılan kaynaklar öne çıkıyor. 17 Ekim’deki ülke çapındaki eylemlerde yüz binlerce kişi sokağa çıktı. Gösterilerin bazı bölümlerinde yağma, kundaklama ve polisle çatışmalar yaşandı.

Arnavutluk: Başkent Tiran’da Başbakan Edi Rama’nın istifasını isteyen gösterilerde yolsuzluk iddiaları, üniversitelerdeki koşullar, işsizlik ve eğitim sistemindeki sorunlar gündemde. Protestoların arka planında, ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı Jared Kushner’in desteklediği tartışmalı lüks kıyı projesi de bulunuyor.

İspanya: Konut krizi ve yükselen kiralar, protestoların başlıca gündem maddesi. Madrid’de 87 yaşındaki Maricarmen Abascal’ın evinden tahliye edilmek istenmesi ve kirasının yüzde 230 artırılması ülke çapında tepkiye yol açtı. Abascal’ın hastaneye kaldırılmasının ardından hayatını kaybetmesi, barınma hakkı tartışmalarını daha da büyüttü. Göstericiler kira artışlarına sınır getirilmesini, tahliyelerin durdurulmasını ve kısa süreli kiralamaların düzenlenmesini istiyor. Konut krizi, yaklaşan erken seçim sürecinin de önemli başlıklarından biri haline geldi.

İtalya: Milano, Roma ve Bologna gibi kentlerde hayat pahalılığı, düşük ücretler, eğitim politikaları ve kamu hizmetlerindeki sorunlara karşı gösteriler düzenleniyor. Milano’da bazı eylemlerde protestocularla polis arasında çatışmalar yaşandı. Başbakan Giorgia Meloni hükümeti, şiddet olaylarını kınarken protestoların ekonomik ve toplumsal nedenleri de ülke gündeminde yer tutuyor.

Belçika: Brüksel başta olmak üzere çeşitli kentlerde eğitim politikaları, bütçe kesintileri ve artan yaşam maliyetlerine yönelik tepkiler sokaklara taşındı. Gösteriler, Avrupa genelinde kamu hizmetlerinin finansmanı ve hane halklarının alım gücüne ilişkin tartışmalarla bağlantılı ilerliyor.

Yunanistan’ın başkenti Atina’da binlerce öğrenci ve öğretmen, artan yaşam maliyetlerine, öğrenciler için uygun fiyatlı konut eksikliğine ve eğitime ayrılan kamu kaynaklarının yetersizliğine karşı protestolar başlattı. Ülkenin Selanik ve Patras kentlerinde de benzer protestolar düzenlenirken öğrenciler öğrenciler parlamento yakınında çadır kurdu.

Amerika kıtası: Siyasi gerilimler ve ekonomik sorunlar

ABD: Donald Trump yönetiminin politikalarına yönelik muhalefet, ekonomik kaygılar ve siyasi haklar etrafında farklı gösteriler düzenleniyor. Akaryakıt fiyatlarındaki yükseliş de kamuoyundaki hoşnutsuzluğun başlıklarından biri. Trump ise Fransa’daki protestoları Demokratlara karşı siyasi söyleminde kullanarak benzer olayların ABD’de de yaşanabileceğini öne sürdü.

Kolombiya’da: Siyasi şiddet, güvenlik sorunları ve hükümetin reform politikaları, yaklaşan seçimler öncesinde siyasi tartışmaların ve sokak eylemlerinin başlıca gündemleri arasında.

Ülkedeki hareketliliğin boyutu ve farklı gösterilerin talepleri, eylem bazında ayrıca değerlendirilmesi gereken konular arasında. Gösterilerde, İsrail ile ilişkileri giderek yakınlaşan yönetime karşı protesto olarak Filistin bayrakları ve sloganları da öne çıkıyor.

Meksika: Bazı bölgelerde temiz suya erişim sorunları ve altyapı yetersizlikleri yerel protestolara yol açıyor. Su kalitesi ve kamu hizmetlerine erişim talepleri, yerel yönetimlerin sorumluluklarına ve altyapı yatırımlarına ilişkin tartışmaları gündeme getiriyor.

Şili: Şili’de 2019 protestolarının 7. yıl dönümünde sokaklar yine hareketli. Hükümet karşıtı gösteri düzenleyen eylemciler polisle çatıştı.

Asya ve Afrika: Seçim tartışmaları ve ekonomi

Hindistan: Yeni Delhi’de seçmen listelerindeki değişiklikler ve 130 milyon kişinin listelerden çıkarıldığı iddiaları, Seçim Komisyonu’na yönelik tepkilere neden oluyor. Tartışmanın merkezinde seçmenlerin oy kullanma hakkının korunması, listelerin hazırlanma süreci ve seçim kurumlarına duyulan güven bulunuyor. İddiaların kapsamı ve listelerden çıkarılan seçmenlerin sayısı konusunda kesin rakamlar, güvenilir kaynaklarla ayrıca doğrulanmalı.

Tunus: Ekonomik darboğaz, yükselen yaşam maliyetleri ve temel kamu hizmetlerindeki aksaklıklar, hükümet karşıtı tepkilerin başlıca nedenleri arasında. İşsizlik ve satın alma gücündeki gerileme de toplumsal hoşnutsuzluğu besleyen sorunlar olarak öne çıkıyor. Tunus’ta binlerce kişi, Cumhurbaşkanı Kays Said’in politikalarını protesto etmek ve ifade özgürlüğü ile hak ve özgürlüklerin korunması talebiyle gösteri düzenliyor.

Pakistan: Ekonomik istikrarsızlık, hayat pahalılığı ve siyasi yönetim üzerindeki gerilimler, sokak eylemlerinin gündeminde yer alıyor.

Alıntı: SPUTNİK

Dedetaş’ın avukatı Akın Atalay, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamayla müvekkilinin ev hapsi şartıyla tahliye edildiğini duyurdu.

Toplumumuzun önemli bir kesimi, 103 yıldır  benimsediği, içselleştirdiği cumhuriyete sahip çıktığını bir kez daha gösteriyor.

Gerçi bundan 103 yıl önce kurulan cumhuriyeti beğenmeyenler, 80 yıl boyunca halkı aşağıladığını, hırpaladığını, ezdiğini söyleyenler,  topluma “hiç bir yararı olmadığını “ savunanlar da epeyce fazlalaştı.

Bu kesimler,  giderek daha serbest biçimde, sözlerini sakınmadan “gerçek “ duygularını dile getiriyorlar. 

Bir çoğu , cumhuriyete karşı görüşlerini, duruşlarını dini inanç ve ideolojilerine, bulundukları ve yetiştikleri çevrelere, ortamlara, topluluklara dayandırıyor.

Bu da, göreceli olarak, geldiğimiz noktada olağan karşılanabilecek bir durum.

Zira, cumhuriyetin kurulma aşaması henüz tamamlanmadan da ,yurdu işgal eden düşmana karşı bağımsızlık mücadelesi verenlerin önüne “kuvvai inzibatiye” adıyla saldırılar yapılmış ,engeller çıkarılmıştı.

Osmanlı’nın “ileride geldikleri gibi gidecek olan” düşmanların işgali altındaki payitahtı  İstanbul’da, Damat Ferit Paşa hükümetinin millici kuvvetleri yok etmeleri için yolladığı kuvvai inzibatiye birlikleri, on yıllardır süren savaşlardan yorgun Türk halkının  milli kurtuluş güçlerine açık desteği sonucu yenilmiş, kendilerine verilen görevi yerine getirememişti.

1950’lerden, hatta daha da öncesinden bu yana, siyasal hayatta dinine bağlı kesimlerden oy devşirmek için dini referansların siyasal yaşama girmesi söz konusu.

Cumhuriyetin kuruluşuna tanık olan kuşaklar değiştikçe, kurtuluş savaşı yıllarının ve Cumhuriyetin kuruluş dönemlerinin canlı tanıkları kalmadı. 

Onların anı ve deneyimlerini aktardıkları çocukları, hatta torunları birer birer aramızdan ayrılıyor.

Yerlerine gelen  genç kuşaklar, ülkece, ulusça yaşadıklarımızı bizzat yaşayanlardan duymak, onların anılarını dinleyip aktaranlardan öğrenmek şansından mahrum kalıyor.

Düşünüyorum da, kurucusu Mustafa Kemal Paşa olan cumhuriyete en büyük ihanet aslında ne zaman gerçekleşmişti ?

Doğrusu kurtuluş savaşıyla kurulan bu tam bağımsızlık rejiminin asli tanımını yok etme girişimi, 12 Eylül 1980 darbesinden sonra tanımların değiştirilerek kötüye kullanımı ile yaşanmıştı.

Darbenin ele başı, Atatürk “gibi yaparak” halkı kandırmak için uçakla bir saatte gideceği yola trenle 15-16 saatte gitmeyi göze aldı ve trenin penceresinden Atatürk’ün eski ikonik fotoğrafını taklit etti.

O sıralarda dış politikada ABD’nin her “emri” yerine getirilerek bağımsızlık savaşımızın kahramanlarının, şehit ve gazilerin kemiklerinin sızlıyordu muhtemelen!

Zaten, dönemin ABD başkanı Carter’a darbeyi haber veren CIA şefi, herkesin içinde “bizim çocuklar başardı!” dememiş  miydi?

İşte bu söz, “bizim bildiğimiz cumhuriyet” tanımının değiştiğini, yerini başka tanımlara bıraktığının simgesiydi.

Sonraki  uzun yollar boyunca yetişen her dönemin ve oluşan  her değişik kutbun genç kuşakları için dönemlerin ruhuna ve kutupların rengine göre değişen cumhuriyet tanımları üretildi.

Bu tanımlar, insanların sınıfsal ve sosyal durumuna, etnik yapısına, mezhebine göre önceden belirlenmiş aidiyetlere uygun, doğru ya da yanlış eğitimlerle bir çok  koşullanmalar yarattılar.

İşin enteresan tarafı, bu koşullanmalar , belki de genel bir amaca uygun olarak her alanda çok  etkili oldu .

Cumhuriyet ve Atatürk tanımlanırken, gerçekliklerinden giderek uzaklaşan herkesin kendine göre yorumlayıp belirlediği kavramlar ortaya çıktı.

Neredeyse her siyasetin başka bir cumhuriyet, başka bir Atatürk tanımı vardı.

Ne yazık ki , bütün kesimlerde güvendikleri siyasetçilerin kendilerine söylediği sözleri “mutlak doğru” kabul etme eğilimindeki insanlar hiç de az değil. 

Bundan dolayı siyasal yapısı gereği en fazla Cumhuriyetçi olması gerekenlerin zaman zaman politika yapıyor görünümlü apolitik tavırları zamanında gündem olmuyor da görevden uzaklaştıkları zaman söylenmeler başlıyor.

Cumhuriyete, onun erdemlerine ve bağımsızlık ile laiklik gibi temel ilkelerine inanmış insanlarsa hala bir umudu barındırıyor içlerinde .

İlerde toplumsal koşullar değişip herkes halk iradesinin erdemlerini, kula kulluk etmenin yakışıksızlığını görüp “aydınlanırlar” diye umuyorlar.

Ancak…

Ancak, gerçekten iflah olmaz cumhuriyet düşmanı olarak son 45 yıldır sürekli topluma bir şeyler enjekte etmeye çalışan bir kesim daha var.

İyi eğitimli, batının seçkin üniversitelerinde eğitim görmüş, bir ya da birkaç yabancı dili su içer gibi konuşan tipler bunlar.

Osmanlı’nın son dönemlerinde Paris’i, Londra’yı, Berlin’i komşu kapısı yapıp “batıcı” fikirleri aynen Türkiye’deki o yollarda yüzde 90-95’i okuma yazma bilmeyen ahaliye enjekte etmeye çalışanların bugünkü taklitçileri.

Hatta kurtuluş savaşını cahil köylülerin sonuç alınamayacak isyanı gibi görüp mandacılık, himayecilik kisvesi ile ülke yönetimini direk ecnebilere devretmeye hazır olan mütareke aydınlarının ardılları.

Bunların önemli çoğunluğu batının egemenliğini silip atan, düşman çizmelerini ülkeden def eden cumhuriyete düşmanlıklarını hiç saklamadılar.

İktidara yakınlaşma günleri bizzat iktidar tarafından sona erdirilince muhalif görünme gayreti içine girdiler.

Ancak içlerindeki cumhuriyet düşmanlığını zaman zaman açığa vurmaktan kendilerini alıkoyamadılar.

1980’lerde ikinci cumhuriyetçilik diye bir kavram ortaya atmışlardı.

Görünürde tam demokrasiden yanaydılar ama, özünde tam bağımsızlık ülküsüyle kurulmuş ülkeyi, az gelişmiş ülkeleri sömürü çemberine almak isteyen batı Avrupa’nın ve dünyanın tek süper gücü olmaya çalışan ABD’nin tam bağımlısı yapmak istiyorlardı

Modern mütareke aydınları gibi!

Herhalde bazıları “birinci cumhuriyeti” sona erdirmeyi başardıkları, son 25 yıldır AKP ile ikinci cumhuriyetin yaşandığı görüşündeler ki, yeni bir sav ortaya attılar.

Sıranın “üçüncü cumhuriyete geldiğini” savunuyorlar.

Bunu da Hegel’in “tez, antitez, sentez” formülüne bağlıyorlar.

Buna göre “80 yıl halkı aşağılayan(!) birinci cumhuriyetin aydınlanma ve aydınlatma tezi” AKP tarafından bir antitezle bozulmuş!

Yani AKP iktidarı İkinci Cumhuriyet olmuş!

Şimdi sentez zamanıymış ve makul insanların üçüncü cumhuriyeti kapıdaymış!

(Muhtemelen çözüm süreci tartışmalarının yaşandığı Haziran ayında ileri sürülmüş bir fikir bu.)

Her fikre saygı duymak lazım herhalde.

Ancak, zamanında işgal edilen ülkeyi kurtarmak için savaş veren sanki bu ülkenin halkı değilmiş gibi “tez” yani birinci cumhuriyet halk aleyhtarı idi demeseler iyiymiş!

Mütareke aydınları kurtuluş savaşımız kazanılınca çok üzülmüşlerdi.

Bugün liberal kılıklı modern mütareke aydınları, aynı üzüntüyü yüreklerinde taşıyorlar anlaşılan!

O “tez” diye küçümsedikleri görkemli “olgu” Cumhuriyeti,  numaralar verme yoluyla itibarsız kılmak için ellerinden geleni yapıyorlar.

Sahi, kaç  Cumhuriyet var aslında?

COŞKUN KARTAL

Bu veciz sözlerin sahibi Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk. 

O, milletini Cumhuriyet’e kavuşturdu ve Kurtuluş Mücadelesini doğru anlatan bir kaynak bırakmak ve de ‘hesap vermek’  için Nutuk’u yazdı. 

–SAVAŞLARLA DOĞAN CUMHURİYET- 

Dönemin yazarlarından Ruşen Eşref Ünaydın, anılarında 22 gün 22 gece süren Sakarya Meydan Muharebesi’nden dönüşünde tebrik için yanına çıktığı Ulu Önder’in kendisine “hiçbir zaferin gaye olmadığı düşüncesini”  anlattığını aktardı.

Atatürk “Zafer ancak kendisinden daha büyük olan bir gaye elde etmek için gereken  belli başlı bir vasıtadır. Gaye fikirdir. Zafer bir fikrin istihsaline hizmeti nispetinde kıymet ifade eder. Bir fikir istihsaline dayanmayan bir zafer  payidar olamaz. O boş bir gayrettir.

Her büyük meydan muharebesinden her büyük  zaferin kazanılmasından sonra yeni bir alem doğmalıdır, doğar. Yoksa başlı başına zafer boşa gitmiş olur” demişti.

Bağımsızlık mücadelesi ve doğan Cumhuriyet’in eksiksiz doğru anlatılması da  çok önemliydi. O,  “Tarihi yazan tarihi yapana sadık kalmazsa hakikat insanlığı şaşırtacak bir mahiyet alır” diyordu.

Ulu Önder,  “1919 yılı Mayıs’ının 19’uncu günü Samsun’a çıktım”   diye başlayan Nutuk’ta

1919 – 1927 yıllarını anlattı. Mondros Mütarekesi ile düşmanın topraklarını paylaştığı bir monarşi yönetiminden bugün 103. yılını kutladığımız Cumhuriyet’e giden askeri ve siyasi mücadeleyi kaleme aldı.

Çağdaşlaşma hareketlerini ortaya koydu.

-3 AYDA TAMAMLADI-

Mustafa Kemal,  Çankaya Köşkü’nde yazmaya başladığı eserine Dolmabahçe Sarayı’nda son şeklini verdi. Çünkü kalbinden rahatsızlanmış, doktoru o yaz istirahat önermişti. Atatürk haziranda açıklamak istediği eserinin sunumunu bu nedenle erteledi.

Sürekli kitap okuyan, günlük tutmayı alışkanlık edinen Atatürk, elinde bulunan birçok telgraf, mektup, not,  demeç gibi belgelerle 

3 ay gibi kısa zamanda eserine  son şeklini verdi.

Kronolojik hazırladığı kitabının  müsveddesi 506 sayfayı kendi eliyle yazdı ya da dikte ettirdi.

Çankaya Köşkü Kütüphanecisi Nuri Ulusu anılarında ” Yazdıkları tabedildikten
sonra yüksek sesle kendi kendine okuyarak bazı yerleri bana tashih ettirip düzelttirir ve tekrar son haliyle okurdu. Büyük Nutuk’u hazırlarken hiç mübalağa etmeden rahatlıkla söyleyebilirim  ki 30- 35 saat çalıştığımız olurdu” diyor.

O,  büyük bir eser olan kitabını  Cumhuriyet Halk Fırkası’nın  (Partisi) ikinci Büyük Kongresi’nde parti başkanı olarak geldiği  Meclis kürsüsündeki hitabında seslendirdi. 

Hazırladığı eserin adı böylece Nutuk  oldu.

Atatürk, büyükelçi, üst düzey askerlerin de izlediği 15-20 Ekim 1927 tarihlerindeki oturumlarda sabah  ve öğleden sonra ortalama 3’er saat olmak üzere eserini günde 6 saat  ayakta  okudu.

Kalabalık topluluğa nutku, toplam 36 saat 31 dakika sürdü.

‘HESAP VERDİ ‘

Gazi Mustafa Kemal Atatürk,  kürsüde Nutuk’u okumaya başlamadan önce şunları söyledi:

 “Efendiler, geleceğe ait önlemler hakkında düşünce alışverişinde bulunmadan önce geçmişe ait olaylar hakkında bildirimlerde bulunmak ve senelerden beri devam eden çalışmalarımızın ve uygulamalarımızın milletimize hesabını vermenin  görevim olduğu inancındayım.”

Atatürk çalışmalarında da  hesap defteri aldırıp titizlikle tutardı. Sivas  Kongresi sırasında kendisine  bu konuda yardım eden  idari  görevli Hacı Derviş,  şöyle anlatıyordu:

“Pantolonunun cebinden para kesesi çıkardı. Bütün paraları önündeki masanın üzerine döktü. ‘Al bunları çarşıya git, bana çok büyük
bir hesap defteri al’ dedi.

Acele  defteri alıp döndüm. ‘Yarından itibaren bütün masrafları kuruşu kuruşuna bu deftere yaz’ emrini verdi. Ben ‘Paşam bu hengamede senden kim hesap sorabilir’ deyince ‘Çocuk bir gün gelir, millet benden de başkasından da tek tek hesap sorar’ dedi.”

Atatürk 6 ‘ncı günde  saat 21.00’de Nutuk’u okumasını tamamladı ve  nutkun harici şöyle konuştu:

“Ulusum için ve yarınki çocuklarımız için dikkat ve uyanıklık sağlayabilecek bazı noktaları belirtebilmiş isem kendimi bahtiyar sayacağım.

Baylar! Bu söylevimle, ulusal varlığı sona ermiş sayılan büyük bir ulusun  bağımsızlığını nasıl kazandığını, bilim ve tekniğin en son ilkelerine dayanan ulusal ve çağdaş bir devleti nasıl kurduğunu anlatmaya çalıştım.

Bugün ulaştığımız sonuç yüzyıllardan beri çekilen ulusal yıkımların yarattığı uyanıklığın ve bu sevgili yurdun her köşesini sulayan kanların karşılığıdır.

Bu sonucu, Türk gençliğine, güvenle bırakıyorum.”

SESİ TİTREDİ, GÖZYAŞI DÖKTÜ-

Atatürk  Nutuk’un sonundaki Gençliğe Hitabe’sini sesi titreyerek  ve  gözünden yaşlar süzülerek okudu,  ‘Ey Türk Gençliği’ diye  seslendi.

Cumhuriyeti korumak ve kollamak O’nun milletine hem vasiyeti  hem de verdiği vazifeydi.

Zeynep Nurten UZER

27 Ekim günü yapılan seçimde sandıkların büyük bir bölümünün (%85’e yakını) sayılmasıyla netleşen ilk sonuçlara göre; ne Başbakan Binyamin Netanyahu önderliğindeki sağ koalisyon bloku (yaklaşık 56 sandalye) ne de eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot liderliğindeki muhalefet kanadı hükümet kurmak için gerekli olan 61 sandalyeli çoğunluğa tek başlarına ulaşabiliyor. Netanyahu’nun partisi Likud az bir farkla sandıktan birinci parti olarak çıktı ve İsrail Başbakanı onca küresel eleştiriye rağmen İsrail siyasetindeki ağırlığını sürdürüyor. Seçimin resmi ve kesin sonuçlarının Merkez Seçim Kurulu tarafından 4 Kasım 2026 tarihinde ilan edilmesi beklenmekte.

Arap Azınlığın Rekor Katımı

Gazze’de Filistinlilere karşı Netanyahu hükümetinin soykırım olarak da tanımlanan mezalimi Lübnan’a yönelik saldırılar ve binlerce sivilin öldürülmesi İsrail’de  Arap azınlıkların seçime olan ilgisini artırdı. Araplar rekor bir katılım ortaya koydular ve 17-18 sandalyelik büyük bir başarı elde ettiler. Arap partilerinin, Netanyahu’nun rakibi Eisenkot liderliğindeki blok tarafından dışarıdan destek veya doğrudan ortaklıkla yönetime dahil edilmesi olasılığı var. Ancak muhalefetteki bazı siyonist partilerin Arap gruplarla ittifaka sıcak bakmaması bu senaryonun önündeki en büyük siyasi engel olarak tanımlanıyor.

Uluslararası Baskılar Ve Hukuki Kıskacın Gölgesi

Netanyahu yönetimi, küresel alanda eşi benzeri görülmemiş bir meşruiyet kriziyle karşı karşıya bulunuyor. Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) tarafından hakkında çıkarılan tutuklama kararı ve İsrail devletinin Uluslararası Adalet Divanı dâhil uluslararası yargı organlarında yargılanma süreci, yönetimin üzerindeki hukuki baskıyı tırmandırıyor. Uluslararası sivil toplum kuruluşları ve insan hakları örgütleri, Gazze’de yürütülen askeri harekatı açıkça soykırım olarak nitelendirirken; İsrail’in bölgedeki yayılmacı politikaları ve işgal hamleleri, ülkenin küresel ölçekte giderek daha fazla izole edilmesine ve uluslararası kamuoyunda sert bir şekilde algılanmasına yol açıyor.

Seçmende Sağduyu Beklentileri Boşa Çıktı

Hakkındaki ağır hukuki suçlamalara, yolsuzluk davalarına ve uluslararası alandaki tecrit edilme riskine rağmen İsrail iç siyasetinde sağduyunun galebe çalamaması, derin toplumsal ve güvenlik temelli dinamiklere dayanıyor. Ülke içindeki seçmen kitlesinin önemli bir bölümünde hakim olan güvenlik endişeleri, aşırı sağ unsurların konsolide ettiği milliyetçi söylem ve siyasi kutuplaşma, Netanyahu’nun siyasi manevra alanını korumasını sağlıyor. İktidarda kalma stratejisini güvenlik krizleri üzerinden kurgulayan Netanyahu, toplumsal korkuları canlı tutarak muhalefetin bütüncül bir alternatif oluşturmasını engelliyor…      

Siyasi Kilitlenme Ve Gelecek Senaryoları

Seçimlerin ardından sandıktan net bir çoğunluğun çıkmaması, İsrail’i yeni bir belirsizlik ve kilitlenme dönemine sürüklüyor. Netanyahu’nun kurmayı hedeflediği sağ koalisyon bloku ile Eisenkot liderliğindeki muhalefet kanadının dengede kalması, hükümet kurma süreçlerini zora sokarken, yakın gelecekte erken bir seçimin veya kırılgan koalisyon arayışlarının gündemi meşgul etmeye devam edeceğini gösteriyor.