Analistler bu anlaşmayı tek bir galibi olan bir süreçten ziyade, iki tarafın da kendi iç kamuoyuna “zafer” olarak pazarlayabildiği, ancak yapısal sorunları çözmeyen taktiksel bir uzlaşı olarak görüyor.

İran Cephesi: Rejim Ayakta, Ekonomik Nefes Borusu Açıldı

Kazanımları: Yıllardır süren ekonomik ambargo altında olmasına rağmen hem ABD’nin hem de İsrail’in ağır askeri darbelerine karşı İran rejimi devrilmedi ve ayakta kalmayı başardı. Kolay lokma olmadığını bütün dünyaya gösterdi. Bundan sonra İran’la ilgili olarak atılacak her adımda bu son savaşta gösterdiği direniş akla gelecek. Anlaşmayla birlikte dondurulan milyarlarca dolarlık varlığına erişim sağlayacak, yaptırımlarda gevşeme ve yeniden yapılanma fonları elde edecek.

Taktiksel Başarı: Güvenlik analistlerine göre Tahran, nükleer programının geleceği ve vekil güçleri (Hizbullah, Husiler vb.) konusunda kesin tavizler vermeden önce bu ekonomik kaynaklara ulaşarak elini güçlendirdi.

Trump Cephesi: Hürmüz’ün Kapanmasına Neden Oldu; Sonra da Güya O Açtı

Donald Trump cephesinin pazarlaması açısından bu anlaşmanın en somut başarısı, küresel ticaretin kalbi olan ve dünya petrol/gaz trafiğinin beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nın yeniden trafiğe açılması oldu. Trump, Amerikan ablukasını kaldırarak petrol akışını başlattı ve küresel piyasaları rahatlattı.

Siyasi Kazanım: Kasım ayındaki kongre ara seçimleri öncesinde Trump, eğer Amerikalılar inanırsa “büyük bir savaşı önleyen ve ekonomiyi rahatlatan lider” anlatısını pazarlamaya çalışacak.  Ayrıca İran’ın “asla nükleer silaha sahip olmayacağı” sözünü aldığını iddia ederek bunu bir dış politika zaferi olarak sunuyor.

ABD’nin Askeri Gerçeği

ABD İran’ı vurmak üzere harekete geçtiğinde dünyanın gözünde ağır hasar almış bir İran görüntüsü oluştu. Ancak ABD’nin akıllı füzelerle sürdüreceği bir savaşta sürdürülebilirlik sorunu olduğu ortaya çıktı. Dünyanın en büyük askeri gücünün akıllı füze stoklarının sınırlı olduğu görüldü. ABD Ordusu helikopterleri devreye soktu ama bu taktik düşürülen helikopterlerle geri tepti.

Kaybedenler: Cevap: İsrail ve Washington’daki Şahinler

Analizlerde, bu diplomatik hamleden en büyük zararı gören aktörün İsrail ve Başbakanı Benjamin Netanyahu olduğu konusunda fikir birliği var.

İsrail’in Hayal Kırıklığı: İran’ı varoluşsal bir tehdit olarak gören ve askeri olarak tamamen çökertilmesini isteyen Netanyahu yönetimi, zaten anlaşmayı “özgür dünya için bir yenilgi” olarak nitelendiriyor. İsrail, Hizbullah ile Lübnan sınırındaki çatışmaları kalıcı olarak bitirmeye niyetli olmadığını ve tampon bölgelerde kalacağını ilan etse de, Washington’ın bu hamlesiyle bölgesel stratejisinde yalnız kaldı.

Washington’daki Şahinler: ABD içindeki İran karşıtı sertlik yanlıları, Trump’ın rejim değişikliği hedefinden vazgeçip sadece “Hürmüz Boğazı pazarlığına” fit olmasını ve İran’ın bölgedeki vekil ağlarına dokunulmamasını büyük bir geri adım olarak eleştiriyor.

Bölge Aktörleri İçin Ne Anlama Geliyor?

Körfez Ülkeleri (Katar, BAE, Suudi Arabistan): En büyük rahatlamayı bu ülkeler yaşadı. Hürmüz Boğazı’nın kapanması nedeniyle deniz ticareti durma noktasına gelen ve İran destekli misilleme tehdidi altında yaşayan Körfez sermayesi, derin bir nefes aldı. (Katar, Pakistan, Türkiye ve Suudi Arabistan sürecin diplomatik kolaylaştırıcısı oldu).

Dünya Neyi Yaşadı? Küresel Etkiler

Dünya, 21. yüzyılın en büyük bölgesel savaş risklerinden birinin eşiğinden dönülmesine ve “büyük güç diplomasisinin geri dönüşüne” tanıklık etti.

Ekonomik Rahatlama: Anlaşma haberinin duyulmasıyla birlikte küresel enerji piyasalarında petrol fiyatları hızla geriledi, deniz taşımacılığı sigorta primleri düştü. Trump’ın “Dünyanın gemileri, motorlarınızı çalıştırın. Petrol aksın” açıklaması piyasalardaki akut paniği bitirdi.

“Barış” mı, “Geçici Bir Duraklama” mı?: Asia Times ve Savaş Araştırmaları Enstitüsü ISW gibi kuruluşların analizlerine göre dünya kalıcı bir barış değil, sadece büyük bir mola (taktiksel duraklama) yaşadı. Çünkü bu mutabakat metni nihai bir barış anlaşması değil; önümüzdeki 60 gün boyunca nükleer uranyum zenginleştirme oranları, denetimler ve yaptırımların nasıl yürütüleceğine dair yapılacak çetin müzakerelerin bir “çerçevesi”niteliğinde.

Özetle; Analistler bu süreci “Kaybedeni olmayan ama kalıcı kazananı da henüz netleşmemiş bir diplomatik satranç” olarak yorumluyor. İki lider de kendi ülkelerinde zafer ilan etti; dünya şimdilik büyük bir enerji krizinden ve savaştan kurtuldu, ancak Ortadoğu’nun kronik sorunları (Lübnan, Gazze, İran’ın füzeleri) sadece ileri bir tarihe ertelenmiş durumda.

Hürmüz Boğazı Mayınlardan Temizlenecek ve Ücretsiz olacak

Anlaşmanın küresel ekonomi açısından en kritik maddesini, İran’ın aylardır abluka altında tuttuğu Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması oluşturuyor. Dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatının yaklaşık beşte birinin geçtiği bu hayati su yolu, Cuma günkü resmi imzaların ardından kademeli olarak açılacak.              Planlamaya göre, ilk 30 gün boyunca İran güçleri bölgedeki deniz mayınlarını temizleyecek ve bu süreçte İngiltere ile diğer Avrupa ülkelerinin donanmaları da Akdeniz’den destek verecek. Ayrıca 60 günlük geçici ateşkes süresince Hürmüz Boğazı’ndan geçecek ticari gemilerden hiçbir geçiş ücreti talep edilmeyecek. Buna karşılık ABD de İran limanlarına uyguladığı askeri ablukayı tamamen kaldıracak.

Tüm Cephelerde “Kayıtsız Şartsız” Askeri

İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi ve İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazem Gharibabadi tarafından yapılan açıklamalarda, askeri operasyonların Lübnan cephesi de dahil olmak üzere tüm cephelerde “derhal ve kalıcı olarak” sonlandırılacağı vurgulandı. Özellikle İsrail ve Hizbullah arasındaki çatışmaların durdurulması, bu anlaşmanın en zorlu ama en kritik başarılarından biri olarak kayda geçti

25 Milyar Dolarlık Serbestlik ve Nükleer Kırmızı Çizgi

Reuters’a konuşan kaynakların aktardığına göre, taslak çerçeve kapsamında ABD, İran’ın yurt dışında dondurulmuş olan yaklaşık 25 milyar dolarlık varlığını 60 günlük müzakere süreci boyunca aşamalı olarak serbest bırakacak. Buna karşılık İran, nükleer programının mevcut statüsünü korumayı, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini genişletmemeyi ve elindeki yüksek derecede zenginleştirilmiş uranyum stokunu Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) denetiminde ülke içinde seyrelterek imha etmeyi taahhüt etti. Ancak kalıcı yaptırım moratoryumu ve nükleer programın geleceği gibi daha çetrefilli konular, önümüzdeki iki ay boyunca yürütülecek kapsamlı müzakerelere bırakıldı.                                 

Savaşın Arka Planı: 100 Günden Fazla Süren Küresel Kriz                                              

Kriz, bu yılın başında taraflar arasındaki gerilimin kontrolsüz şekilde tırmanmasıyla patlak vermişti. 28 Şubat 2026’da ABD ve İsrail askeri güçlerinin İran hedeflerine yönelik geniş çaplı hava saldırıları başlatmasıyla iki ülke resmen savaşa tutuşmuştu

100 günü aşkın süren bu amansız çatışma döneminde İran, misilleme olarak Hürmüz Boğazı’nı tamamen kapatmış, Basra Körfezi’ndeki Amerikan askeri tesislerine ve ticari gemilere füzelerle saldırmıştı. Körfez’de yaklaşık 500 ticaret gemisinin mahsur kalmasına yol açan bu abluka, küresel enerji fiyatlarını fırlatarak dünya çapında devasa bir enflasyon krizini tetiklemişti.

Trump “Kayıtsız Şartsız Teslim” Demişti                                                                         
İçeride artan akaryakıt fiyatları nedeniyle Kasım ayındaki ara seçimler öncesi büyük bir siyasi baskı altına giren ABD Başkanı Donald Trump, başlangıçta İran’ın “kayıtsız şartsız teslim olmasını” talep etmiş olsa da, ekonomik realiteler ve diplomatik baskılar neticesinde Tahran yönetimiyle masaya oturmak ve bu uzlaşma zeminini kabul etmek durumunda kalmıştı.                                                 

Sektör Temsilcileri Uyardı: “Normale Dönüş Ayları Bulabilir”                            

Piyasalardaki ilk tepki olarak petrol fiyatları başaşağı çakılsa da, gemicilik ve enerji sektörü temsilcileri temkinli bir iyimserlik içinde. Uluslararası nakliye birliklerinin verilerine göre, 100 günü aşkın süredir devam eden abluka nedeniyle şu anda Basra Körfezi’nde sıkışıp kalmış yaklaşık 500 ticari yük ve tanker gemisi bulunuyor.         

Savaştan önce Hürmüz Boğazı’ndan günde ortalama 130 gemi güvenle geçiş yaparken, çatışmalar süresince bu trafik tamamen durma noktasına gelmişti. Enerji uzmanları, boğazdaki mayınların temizlenmesi, rotaların yeniden güvenli ilan edilmesi ve sigorta şirketlerinin bölgeyi yeniden “düşük riskli” kapsama almasının aylar sürebileceğini, bu nedenle petrol arzının fiziksel olarak normale dönmesinin zaman alacağını hatırlatıyor.

Söz konusu değerlendirmesinde, Türkiye’nin ulus-devlet sınırlarının ötesine geçerek “Osmanlı millet sistemine benzer bir yapılanmaya yönelmesi ve Hazar-Akdeniz-Körfez üçgeninde bölgesel bir güç olarak “Büyük Türkiye” haline gelmesi gerektiği savunulmaktaydı.

Bir benzeri de yıllar öncesinde “Stratejik Derinlik” doktrini çerçevesinde coğrafyasında merkezi bir güç olması gerektiğini savunan siyasi anlayış tarafından ortaya konulmuştur.

Mahkeme’nin “Mutlak Butlan” kararı sonrasında göreve getirilen Ana Muhalefet Partisi liderinin bu doğrultuda yaptığı açıklama doğrusu kamuoyunda şaşkınlıkla karşılandı.

“Osmanlı’nın topraklarına bakın. Türkiye o coğrafyaya gitmek, o coğrafyada kendi kişiliğini geliştirmek zorundadır. Küçülerek değil, büyüyerek gitmek zorundayız. Osmanlı coğrafyasında Türkiye olmalı.”

Emperyalist mücadelelerin tüm hızıyla sürdüğü günümüzde, bu yöndeki açıklamalar; ya gündemi değiştirme çabası ya da dış destek arayışının bir göstergesi olarak görülmelidir.

Atanmış liderlerinin siyasi geleceği uğruna partisinin kurucu ve kuruluş değerlerinden uzaklaşılmasını görmezden gelenlerin de bu tablo üzerinde düşünmeleri gerekmektedir.

Dikkat edilirse, bu söylemlerin hemen hiçbirinde “Türklük” ve “Türk Ulusu” kavramlarına belirgin biçimde yer verilmemektedir.

Tarih tam da bu nedenle önemlidir. Geçmişten ders çıkarabilen uluslar, geleceğe daha sağlam adımlarla yürüyebilir.

Birinci Dünya Savaşı öncesinde ve sonrasında yaşanan gelişmeler bunun en açık örneklerinden biridir.

Dönemin yöneticilerinin gerçeklerden uzak, öngörüsüz ve maceracı politikaları yalnızca bir imparatorluğun tarih sahnesinden silinmesine yol açmamıştır. Bir ulusu Mondros Mütarekesi ve Sevr Antlaşması sonrasında Anadolu’nun dar bir bölgesine sıkıştırılma tehlikesiyle karşı karşıya bırakmıştır.

Yok edilmenin eşiğine getirilen Türkler gerçeği görmüş olacak ki; tek adam yönetimini temsil eden monarşiden ve padişahlıktan uzaklaşarak, ¨Egemenlik Kayıtsız Şartsız Milletindir¨ düşüncesinde bulunan Mustafa Kemal’in yanında yer almıştır.

Atatürk’ü çağdaşlarından ayıran en önemli özellik dönemin gerçeklerini doğru analiz yeteneği, milli hedefleri gerçekçi temeller üzerine inşa edebilmesiydi. 

Tarihten ders çıkarmış, coğrafyanın stratejik önemini doğru değerlendirmiş ve milletin önüne uygulanabilir bir hedef koyabilmişti.

O yıllarda da bir tarafta fırsatçılar, diğer tarafta vatanseverler vardı.

Ancak tarih tercihini vatanseverlerden yana kullanmış; üniter devlet yapısı temelinde Türkiye Cumhuriyeti’nin bağımsızlığı ve sınırları Lozan Barış Antlaşması ile tescil edilmiştir.

Bu manada Atatürk’ün Gençliğe Hitabesi, bir kehanet veya mutlak hükümden ziyade; tarihin tekerrür eden doğasına ve devletlerin karşılaştığı krizlere ilişkin sosyolojik ve siyasi bir uyarıdır.

Ülkesinin, savunduğu ilkelerin ve kurulmasına öncülük ettiği partinin bir gün emperyalist düşüncelere açık hale gelebileceğini öngörmüş olsaydı, haklı çıkmış olmaktan memnuniyet duymayacağı kesindir.

Kimi açıkça, kimi ise üstü kapalı biçimde gerçekleşmesi mümkün olmayan hayallerin peşinde koşanlar cumhuriyet felsefesiyle hesaplaşmayı amaçlamaktadır. 

Ancak daha da rahatsız edici olan, bunu çarpık bir tarih anlayışı üzerinden yapmalarıdır. Bu yaklaşım ne ilk kez görülmektedir ne de son olacaktır.

Tarih göstermektedir ki, milletlerin yükselişi kadar gerileyişleri de çoğu zaman gerçeklikten uzaklaşmalarıyla başlamaktadır. 

Siyasi hedefler ile mevcut kapasite arasındaki dengenin bozulduğu her dönemde bedeli toplumlar ödemiştir.

Türkiye bugün ekonomik, siyasi ve toplumsal çeşitli sorunlarla karşı karşıyadır. 

Bu sorunların çözümü, geçmişin imparatorluk tahayyüllerinde ve üçüncü ülkelerin girdilerinde değil; Cumhuriyet’in kuruluşunda ortaya konulan akılcı devlet anlayışındadır.

Hukukun üstünlüğü, kurumsal kapasite ve milli egemenlik ilkesi kısacası Anayasa’nın belirlediği temel ilkeler bu yolun yapı taşıdır.

Son sözse; Türklerin şanlı bir tarihi vardır, fakat o tarih yalnızca okuyana, anlayana ve ondan ders çıkarana yol gösterir.

İsmet HERGÜNŞEN

Ama Anadolu’da bir yer var; enseyi karartmıyor. ESKİŞEHİR…

Osmanlının doğduğu, Ulusal Kurtuluş destanının ilk savaşının kazanıldığı topraklar; bu yıl çizdiği vizyonla  şehri akıllı, sürdürülebilir, kültürel mirasını koruyan ve sanayi ile teknolojiyi harmanlayan bir Avrupa kenti standardına ulaştırmayı hedefliyor. 

Kentin üç  üniversitesinin genç nüfusuyla  inanılmaz dinamizm kazandığı bir gerçek. Bu durum yerel yönetimlerin akıllıca uygulamalarıyla birleşince; Eskişehir’in Anadolu’daki diğer kentlerle farkı ortaya çıkıyor.  Kent festivallerle de anılıyor artık…

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Anadolu’da giderek yaygınlaştırdığı Kültür Yolu Festivali Mayıs ayında, sonra Haziran ayında kahve, Temmuz da ise Ahşap festivali var.  Yaz sonunda ise Caz Festivali…

AHŞAP FESTİVALİ

Odunpazarı Belediyesi’nin düzenlediği bu festival 2015 yılından beri yapılıyor, kereste çeşitlerinin sergilendiği bir festival değil elbette…Yerli ve yabancı ağaç yontucuları için açık çalışma alanı gibi düşünün…Semtin adından kaynaklanan odun hikayesi bu festivalle ete kemiğie bürünüyor. Sanatçıların ahşap heykel çalışmasını meraklıları izleyebiliyor.  Bu yıl Güney Kore’den iki ünlü ahşap yontucu var. Ülkemizden ise Yeliz Cantekin, Soner Özdemir, Umut Berke Özcan var. Ayrıca Güzel Sanatlar Fakültesi’nden öğrencilerle  amatör yontucular birarada… Ortaya çıkan heykellerde daha çok insan ve hayvan figürleri işleniyor ve ağacın doğal formu bozulmuyor, mesela bir ağaç kökü kurda dönüşürken, dallar kanat olup uçuyor. 

Elbette ahşap işleriyle ekmeğini kazanan esnafta kurulan standlarda satış yapıyor. Tarihi Odupazarı meydanı bir hafta boyunca, çam, akasya, bilumum ağaç ve reçine kokularıyla sarılıyor.

Ankara ve İstanbul’a yakın olunca, Eskişehir günü birlik ve ya iki günlük turların akına uğradığı bir yere dönüşmüş durumda. Özellikle Odunpazarı semti  dolup taşıyor.

Soğuk havasıyla ünlü kent, havaların ısınmasıyla  şıngır mıngır bir yer oluveriyor.

Cengiz ERDİL

Futbol sadece futbol değildir… 22 genç adamın; yeşil çimler üzerinde meşin yuvarlağın peşinden koşturması, devasa bir ekonominin lokomotifidir aslında.  Dört yılda bir dünya kıtalarındaki turları geçen ülkelerin futbol takımları arasındaki mücadele, tüm spor ve sanat etkinliklerinden sağlanan geliri kat kat aşıyor.

Bu işte kazanan çok ama sağladığı gelirle diğer kazananları fersah fersah geçen kara suratlılar grubu var… Yasal ve yasadışı bahis şirketleri… Mesela 2022  FIFA Dünya Kupası turnuvasında 200 milyar dolar üzerinde bahis oynandığı tahmin ediliyor.

Turnuvaya ev sahipliği yapan ülkeler altyapı yatırımları nedeniyle bazen masrafını çıkaramıyor ama ülke genelinde küçük işletmelerden tutun da dev şirketlere büyük paralar kazandırıyor. Yayın hakları, sponsorluklar, bilet satışları, lisanslı ürünler…Bu kalemlerden sağlanan gelir 7-8 milyar dolar seviyesinde. Hadi yuvarlayalım; 15 milyar dolar diyelim, bahis gelirlerinin yanında devede kulak kalır.

Kendini dünyanın efendisi sanan Trump hazretleri; bu turnuvanın bir bölümünün ülkesinde yapılmasından dolayı ellerini ovuşturuyordur, çünkü otel ve kumarhanelerinde  bahislerden çok para kaldıracak.

Kara para simsarları dünyanın her yanından akacak bahis paralarını dört gözle bekliyor.  Karın tokluğundan en yüksek gelir grubuna doğru tarihsel bir süreci olan futbolcu tayfası için bu alanlar kan, gözyaşı ve terin arenasıdır. Onların bazıları da bu turnuvadan değer artırıp çıkacaklar. Seyirciler ve tv başındaki izleyicilerin ise beklentisi ülke bayraklarının turnuva sonuna kadar zirvede kalması ve de güzel oyun…

DÜNYANIN GÖZÜ İRAN FUTBOL TAKIMINDA

Son yıllarda yine bir başarı yakalayan bizim milli takımımızın iyi sonuçlar alacağı uzmanları görüşü. Elbette gönlümüz onlarla ama bir takım daha var; İran…

Renk cümbüşünün yaşanacağı  bu turnuvada ülkelerin izleyecekleri tanıtım atakları da ilgi çekiyor. Bizim tanıtım ise evlere şenlik! Futbol topundan ço k ihalar, sihalar, gemiler falan var. Futbolcuların figüran olduğu tantımda köprü, otoyol, tüneller var. Adeta bir seçim çalışması…

Dünya medyası, İran futbol takımın turnuvaya nasıl geleceklerini merak edip duruyordu..Meksika’da uçaklarından sessizce indiklerinde yakalarında “168” yazılı rozetler vardı. Amerika kıtasına böyle bir halkla ilişkiler çalışmasıyla çıkmaları doğrusu bir başarıydı.  

168 tokat indi Amerikan medyasının objektiflerine…

Batı medyasının fazla üzerinde durmadığı katliamda, ABD savaş uçaklar Minab kentindeki bir kız ilkokuluna hava saldırısı düzenlenmişti. Saldırıda 168  kız çocuğu dahil 180’den fazla kişinin hayatını kaybetmişti.

Nazım Hikmet’in  ABD’nin Hiroşima katliamında öldürdüğü çocukları andığı “Kız Çocuğu” şiiri üzerinde biraz oynayarak, Minab Kız ilkokulu’na saygı duruşunda bulunalım…

“İran’da öleli oluyor bir üç ay kadar/ Yedi yaşında bir kızım/Büyümez ölü çocuklar/ 

Cengiz ERDİL

İstanbul’da perşembe günü düzenlenen operasyonla 23 ünlü isim uyuşturucu suçlamasıyla gözaltına alındı. Cuma günü tutuklama istemiyle adliyeye sevk edilen isimlerden 16’sı serbest bırakılırken, aralarında patronların da bulunduğu 10 isim tutuklandı.

Operasyonda şarkıcı Ayşe Hatun Önal, oyuncu Beren Saat, şarkıcı Kenan Doğulu, sanal medya ünlüsü Kerimcan Durmaz, şarkıcı Berdan Mardini, aranjör Ozan Doğulu, şarkıcı Yaşar İpek, manken Tessy Ramos Correira, Enis Arıkan ve Selin Ciğerci gözaltına alınmıştı. Ayrıca CHP Ankara Milletvekili Adnan Beker’in oğlu Oğuzhan Beker ile Turgut Altınok’un damadı Ali Efe Bezci de şüpheliler arasında yer alıyordu.

Adliyeye sevk edilen 23 şüpheliden 10’u tutuklanırken, Ayşe Hatun Önal, sanal medya ünlüsü Kerimcan Durmaz, şarkıcı Berdan Mardini, şarkıcı Yaşar İpek, Enis Arıkan ve Selin Ciğerci’nin de aralarında bulunduğu 13 isim adli kontrol tedbiriyle serbest bırakıldı.

İşte tutuklananlar: Tolga Çam, Murat Saygı (Yönetmen), Enis Ahmet Onat (Fashion TV patronu), Emre Tari (Mimar), Hasan Vatan (Vatan Bilgisayar’ın patronu), Reyhan Küçükyeğen, Mehmet Yıldız, Ramos Correıra (Manken), Eren Yorulmaz.

CHP’li vekil Adnan Beker’in oğlu Oğuzhan Beker ve AKP’li Turgut Altınok’un damadı Ali Efe Bezci hakkında konutu terk etmeme şeklinde adli kontrol tedbiri uygulanması talep edildi. Şafak vakti evleri basılarak gözaltına alınan Beren Saat ve Kenan Doğulu ile kardeşi Ozan Doğulu serbest bırakıldı. Üç isme de ‘yurt dışına çıkış yasağı’ şeklinde adli kontrol uygulandı.

Trump anlaşmanın yarın imzalanmasının planlandığını ifade etti.

İran yaptığı açıklamada şunları ifade etti:

“İmza tarihi yarın değil. Mutabakat anlaşması ABD ile yapılan nihai bir anlaşma değil, savaşın sona erdiğini doğrulayan bir anlaşmadır. Önceki deneyimler nedeniyle bu aşamada sadece tüm cephelerdeki savaşın sona erdirilmesine odaklanılıyor, buna Lübnan da dahil.”

ABD Başkanı Donald Trump’ın geçtiğimiz şubat ayında İran’a yönelik başlattığı hava saldırılarıyla tırmanan süreç, yerini belirsizliklerle dolu ve çelişkili bir müzakere trafiğine bıraktı. BBC Kuzey Amerika Muhabiri Gary O’Donoghue, Trump’ın İran politikasındaki “karışık mesajları” ve arka planda işleyen dinamikleri masaya yatırdı.

“Anlaşma Yakın” İddiası ve Tahran’ın Tepkisi

Donald Trump, son günlerde yaptığı açıklamalarda İran ile çatışmayı sona erdirecek “büyük ve anlamlı bir uzlaşmaya” çok yakın olunduğunu iddia etti. Hatta müzakerelerin oldukça “yapıcı” ilerlediğini ve Tahran yönetiminin nükleer silahlardan uzak durması şartıyla bölgesel barışın (İsrail’i de kapsayacak şekilde) sağlanabileceğini öne sürdü.

Ancak Tahran kanadından bu iddialara jet yalanlama geldi. İran Dışişleri Bakanlığı, ortada kesinleşmiş hiçbir anlaşma olmadığını belirterek Trump’ın iddialarını “spekülatif ve asılsız” olarak nitelendirdi.

U Dönüşü mü, Bilinçli Bir Taktik mi?

Gary O’Donoghue’nun incelediği temel soru, Trump’ın bir gün İran’ı “en kötü kabus” olmakla tehdit edip, ertesi gün “bana hediye verdiler” diyerek yumuşamasının arkasında ne olduğu. Uzmanlar bu durumu iki farklı şekilde yorumluyor:

Bilinçli İş Dünyası Taktiği (Öngörülemezlik): Trump, iş hayatından gelen “Art of the Deal” (Anlaşma Sanatı) felsefesini siyasette de uyguluyor. Karşı tarafa sürekli farklı sinyaller göndererek (bazen Hürmüz Boğazı’nı açması için 10 gün süre tanımak, bazen gizli kara harekatı planları sızdırmak) İran’ı baskı altında tutmayı ve masada taviz koparmayı amaçlıyor.

“U Dönüşü” ve Stratejik Hata: BBC’nin Uluslararası Siyaset Editörü Jeremy Bowen gibi kıdemli analistler ise durumun bir “taktik” değil, büyük bir hesap hatası olduğunu savunuyor. Analistlere göre Trump, İran’ın direniş gücünü ve savaşma iradesini yanlış hesapladı. Hızlı ve kolay bir zafer elde edemeyince, şimdi kamuoyu önünde zafer ilan ederek bu askeri çıkmazdan kurtulmanın yollarını arıyor.

Müttefiklerle Yaşanan Çatlaklar

Trump’ın İran stratejisi sadece Tahran’la değil, ABD’nin geleneksel müttefikleriyle de arasını açmış durumda:

NATO Tehdidi: Avrupalı müttefiklerin ABD-İsrail eksenli bu savaşa askeri destek vermeyi reddetmesi üzerine Trump, ABD’yi NATO’dan çekmekle tehdit etti.

Netanyahu ile İpler Gerildi: Trump’ın bölgede acil bir diplomatik başarı (İbrahim Anlaşmaları’nı canlandırmak) arzulayarak İran’la müzakere yürütmesi, İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’yu küplere bindirdi. İki lider arasında Lübnan ve İran operasyonları konusunda sert tartışmalar yaşandığı ve ABD-İsrail çıkarlarının bu savaşta ilk kez bu denli keskin şekilde ayrıştığı belirtiliyor.

Sonuç: Trump’ın Dikkat Süresi ve Askeri Bataklıktan Çıkış Arayışı

Savaşın ekonomik maliyetleri ABD borsalarını aşağı çekerken, petrol piyasaları ise bir anlaşma umuduyla dalgalanıyor. Gary O’Donoghue ve BBC uzmanlarının ortak kanaati; Trump’ın zorlu ve derin krizlerdeki “sınırlı dikkat süresinin” bu çok katmanlı Orta Doğu krizini yönetmesini zorlaştırdığı yönünde. Trump, selefi Barack Obama’nın yaptığına benzer bir anlaşma imzalayarak “zayıf görünmek” istemiyor ancak bölgedeki askeri bataklıktan çıkmak için de diplomatik bir çıkış kapısına muhtaç görünüyor.

Masadaki Taslak Ne Diyor?

Beyaz Saray ve Cenevre kaynaklarından sızan bilgilere göre, Pazar günü imzalanması beklenen taslak metin, taraflar arasında 60 günlük yeni bir müzakere sürecinin başlatılmasını öngörüyor. Anlaşma uyarınca ABD’nin, İran’ın dondurulmuş durumdaki 24 milyar dolarlık varlığının serbest bırakılmasını ve İran petrolüne yönelik bazı yaptırımların askıya alınmasını kabul ettiği belirtiliyor. Buna karşılık ise bölgedeki çatışmaların durdurulması ve deniz ticaret yollarının güvenliğinin sağlanması amaçlanıyor.

Tahran’dan Gelen Farklı Sesler ve Hürmüz Kırmızı Çizgisi

Trump’ın “Anlaşma tamam” çıkışına karşın İran devlet medyası ve üst düzey yetkililer temkinli bir duruş sergiliyor. Tahran, ABD ile yürütülen dolaylı görüşmelerde henüz “nihai bir karara” varılmadığının altını çiziyor. İran basınına yansıyan haberlerde, olası bir anlaşmada Tahran’ın stratejik Hürmüz Boğazı üzerindeki tam kontrolünden asla vazgeçmeyeceği ve uranyum zenginleştirme hakkını koruyacağı vurgulanıyor. ABD’nin askeri baskılarına boyun eğmeyeceklerini belirten İranlı yetkililer, Washington’ın daha önce attığı tek taraflı adımlar nedeniyle masaya oldukça şüpheci yaklaşıyor.

Bitmeyen Kısır Döngü.Trump 38 Kere “Anaştık, Anlaşıyoruz” Dedi

Aslında dünya bu filmi daha önce defalarca izlemişti. Göreve geldiği günden bu yana İran’a karşı hem sert bir askeri retorik hem de “anlaşmaya çok yakınız” söylemini bir arada yürüten Donald Trump, son iki ayda tam 38 kez İran ile bir barış anlaşmasının “an meselesi” olduğunu iddia etmişti. Hafızalarda tazeliğini koruyan en çarpıcı örnek ise henüz kısa süre önce yaşanmıştı; Trump, New York’ta katıldığı bir NBA final maçı çıkışında gazetecilere barışın “iki ya da üç gün içinde” gerçekleşeceğini müjdelemiş, ancak bu açıklamadan sadece 48 saat sonra Amerikan savaş uçakları İran topraklarını bombalamaya başlamıştı. Benzer şekilde, tarafların daha önce Cenevre’de “rehber ilkeler” üzerinde uzlaştığı açıklanmış, fakat hemen ardından gerilim yeniden tırmanarak askeri çatışmaya dönüşmüştü. Yaşanan bu geçmiş tecrübeler, Trump’ın “anlaştık” kelimesinin her an yeni bir bombardımanın habercisi olabileceğine dair mışlı geçmiş zaman hafızasını sürekli canlı tutuyor.

Tarihi Bir Dönüm Noktası mı, Yoksa Zaman Kazanma Stratejisi mi?

Peki, Pazar günü Cenevre’de atılması muhtemel imzalar bu sefer gerçekten kalıcı bir barış getirecek mi? Uluslararası analistler bu soruya oldukça temkinli yaklaşıyor. Bir taraftan, Trump’ın iç politikada bir “diplomasi zaferi” elde etmek ve küresel petrol piyasalarını rahatlatmak için bu anlaşmaya ihtiyacı olduğu değerlendiriliyor. Diğer taraftan ise bu hamlenin, tarafların askeri olarak yeniden pozisyon almak ve zaman kazanmak için başvurduğu geçici bir taktik olduğu yorumları ağırlık kazanıyor. Hürmüz Boğazı’nda savaş gemileri burun buruna beklemeye devam ederken ve tarafların kırmızı çizgileri arasında uçurumlar varken, Cenevre’den çıkacak bir imzanın sahada kalıcı bir ateşkes mi yaratacağı, yoksa dünyanın başını döndüren o bildik oyalama taktiklerinden biri mi olacağı önümüzdeki günlerde netleşecek.

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’ndan yapılan açıklamaya göre, “Örgütlü Suçlar Soruşturma Bürosu” tarafından “son dönemde beyaz et sektöründe yaşanan fiyat artışlarına ilişkin” bir operasyon başlatıldı.

Açıklamada, “suç işlemek amacıyla örgüt kurma”, “yönetme”, “örgüte üye olma”, “fiyatları etkileme” ve ilgili mevzuat kapsamında “satıştan kaçınma” suçlarından yürütülen soruşturmada İstanbul, Ankara, Balıkesir, Bolu, Bursa, İzmir, Samsun ve Uşak‘ta operasyon düzenlendiği bildirildi.

Soruşturma kapsamında hakkında gözaltı kararı verilen 32 şüpheliden 28’i gözaltına alındı.

Sözcü‘nün haberine göre, gözaltına alınanlar arasında Türkiye’nin en büyük entegre tavuk üreticilerinin de yer aldığı firmaların patronları ve en üst düzey yöneticileri de var.  

Gözaltına alınan kritik isimlerden bazıları şunlar:  

Tolga Gündüz – Banvit CEO’su  

Nihat Özbey – Gedik Pazarlama Müdürü

Özer Matlı – Keskinoğlu Yönetim Kurulu Üyesi

Zeynep Çiçek – Şenpiliç Finansman Yöneticisi

Batuhan Tiryakioğlu – Orvital Yönetim Kurulu Başkanı

Ergun Abalıoğlu – Lezita Yönetim Kurulu Üyesi

Muammer Harmancı – Lezita Genel Müdür Yardımcısı

Piyasa işleyişini bozarak “fahiş fiyat artışlarına ve stokçuluğa” yöneldiği iddia edilen ve denetim kayyımı atanan 13 şirketse şöyle: 

Banvit, Akpiliç, Bakpiliç, Aspiliç, Bupiliç, Erpiliç, Gedik Pazarlama, Aypi, Lezita, Şenpiliç, Keskinoğlu, Orvital, Hastavuk.

Bu şirketlerin tümü, Türkiye’deki toplam beyaz et (piliç eti) üretiminin ve pazar payının yaklaşık yüzde 80 ila 85’ini oluşturuyor. Şirketler Türkiye’nin en büyük 500 sanayi kuruluşu listesinde yer alıyor.