“Sonsuza Dek Büyük Bir Askeri Varlık” Ne Demek?                                                                                          ABD Başkanı Donald Trump, Truth Social hesabı üzerinden yaptığı paylaşımda, ABD’nin Danimarka Krallığı ve Grönland ile süresiz bir anlaşmaya vardığını duyurdu. Trump, bu anlaşmanın ABD’ye Grönland’ın güvenliğini ve savunmasını sağlamak amacıyla adada gerekli görülen tüm adımları atma yetkisini “sonsuza dek” verdiğini öne sürdü. Sürecin ABD mükelleflerine hiçbir maliyet getirmeyeceğini savunan Trump, adada büyük bir askeri varlık konuşlandırılacağını ve ABD’nin rakiplerinin adada üs kurmasının veya hassas yatırımlar yapmasının engelleneceğini belirterek bu sonucu “Amerika Birleşik Devletleri için gerçekleşen bir rüya” olarak nitelendirdi. Dışişleri Bakanı Marco Rubio da anlaşmanın Washington’ın bölgedeki ulusal güvenlik kaygılarını kalıcı olarak çözdüğünü ifade etti.

Danimarka Ve Grönland’ın Egemenlik Vurgusu

Trump’ın açıklamasından birkaç saat sonra Danimarka ve Grönland cephesinden, adanın egemenliğinin devredilmediğine dair net açıklamalar geldi. Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ve Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen, anlaşmanın Kuzey Atlantik ile Arktik bölgesindeki güvenliği artırmayı hedeflediğini ancak Danimarka Krallığı’nın egemenliğini, toprak bütünlüğünü ve Grönland halkının kendi kaderini tayin hakkını tam olarak koruduğunu vurguladı. Kopenhag ve Nuuk makamları, ABD ile varılan mutabakatın herhangi bir egemenlik devri anlamına gelmediğini belirterek Trump’ın “tam kontrol” söylemlerini sınırlayan bir çerçeve çizdi.

Siyasi Algı Ve Mevcut Askeri Gerçeklik

ABD’nin 1951 tarihli savunma anlaşması uyarınca Grönland hava sahasını kullanma, adada konuşlanma ve askeri tesis işletme hakları zaten bulunuyor. Bu durum, yeni anlaşmanın askeri bir zorunluluktan ziyade siyasi bir koz olup olmadığı yönündeki tartışmaları büyütüyor. Analistler ve uzmanlar, Washington’ın adadaki güvenlik hedeflerinin büyük kısmına mevcut diplomasi kanallarıyla da ulaşabileceğine dikkat çekiyor. Dolayısıyla yeni metnin, Trump’ın adaya ilişkin ısrarlı talepleri karşısında kendisine diplomasi zaferi kazandığı ve “bir şeyler kaptığı” izlenimini vermek amacıyla kurgulanmış bir siyasi hamle olduğu değerlendiriliyor.

Danimarka’nın Başının Etini Yemişti

ABD Başkanı Donald Trump, ilk başkanlık döneminden itibaren stratejik konumda bulunan ve zengin doğal kaynaklara sahip olan Grönland’ı “satın alma” fikrini defalarca gündeme getirmişti. Danimarka Hükümeti ve Grönland yerel yönetimi ise bu teklifleri kesin bir dille reddederek adanın satılık olmadığını açıklamıştı. İki müttefik arasında diplomatik gerilime yol açan bu durum, Danimarka’nın “olmaz” yanıtıyla egemenlik haklarından taviz vermeyeceğini ilan etmesiyle sonuçlanmıştı. 

Hasadı tamamlanmış geniş tarlalar kırmızı, lacivert, bordo ve kahverenginin farklı tonlarıyla kaplanıyor. Uzaktan bakıldığında bu renklerin ne olduğunu anlamak kolay değil. Yaklaştıkça desenler belirginleşiyor ve manzaranın sırrı ortaya çıkıyor.

Tarlalara yan yana serilmiş binlerce halı var.

Killik’te yaz aylarında ortaya çıkan bu görüntü, Döşemealtı’nın en dikkat çekici manzaralarından biri. Hasadın ardından boşalan bazı tarlalar, bu kez Anadolu’nun farklı bölgelerinden getirilen halılarla doluyor.

İlk bakışta insanı etkileyen elbette renkler. Ama tarlaların arasında biraz dolaşınca, görüntünün ardındaki hikâyeyi merak etmeye başlıyorsunuz.

İlk soru da kendiliğinden geliyor:

Binlerce halı neden tarlalara seriliyor?

Bu sorunun cevabı bizi yalnızca Killik’teki halı tarlalarının sırrına değil, Döşemealtı’nın Yörük kültürüne, yüzyıllara uzanan dokuma geleneğine ve bugün giderek sessizleşen tezgâhlara götürüyor.

Güneş halıya ne yapıyor?

Killik’e getirilen halıların büyük bölümü Türkiye’nin farklı bölgelerinde yıllar önce dokunmuş eski el halıları. Köylerden ve evlerden toplanıyor, temizleniyor, gerekli bakım ve onarımları yapılıyor. Ardından güneşle buluşturuluyor.

Halıların tarlalara serilmesinin temel amaçlarından biri, renkleri güneşin etkisiyle açmak ve daha pastel tonlara ulaştırmak.

Ancak süreç yalnızca güneşten ibaret değil. Halılar uzun süre açık havada kalıyor. Gündüz güneşin, gece ise nemin etkisini görüyor. Gerektiğinde çevriliyor ve diğer yüzleri de güneşe bırakılıyor.

Bu işlem birkaç günde tamamlanmıyor. Halının durumuna ve ulaşılmak istenen tona göre haftalar, kimi zaman aylar sürebiliyor.

Killik’te konuştuğumuz halı tüccarı Ekrem Ekin, güneşin halılar üzerindeki etkisini anlatırken oldukça güzel bir cümle kurmuştu:

“Güneş halıya sürpriz yapabiliyor.”

Gerçekten de sonuç her zaman aynı olmuyor. Güneş bazen beklenmedik bir tonu ortaya çıkarıyor, bazen de yıllar içinde koyulaşmış renkleri bambaşka bir görünüme taşıyor.

İşte bu süreç, aslında ticari bir işlemin parçası olan halı tarlalarını görsel bir şölene dönüştürüyor. Fotoğrafçılar ve gezginler Killik’e bu görüntüyü görmek için geliyor. Sosyal medyada paylaşılan fotoğraflarla halı tarlalarının ünü giderek yayılıyor.

Bu sıra dışı görüntü popüler kültüre de girmiş durumda. Mabel Matiz’in “Sarmaşık” klibindeki halı tarlaları da Döşemealtı’nda çekildi.

Fakat bütün bu renklerin arasında gözden kaçan önemli bir ayrıntı var.

Tarladaki her halı Döşemealtı halısı değil

“Döşemealtı halı tarlaları” denildiğinde, insan ister istemez burada gördüğü binlerce halının yörede dokunduğunu düşünüyor.

Oysa durum farklı.

Tarlalara serilen halıların büyük bölümü Anadolu’nun farklı dokuma bölgelerinden geliyor. Gerçek Döşemealtı halıları ise bu renk denizinin içinde artık oldukça az.

Saklı İzler belgeselini çekerken Döşemealtı Belediyesi emekli Kültür Müdürü Cevat Yanar ile tarlaları gezdik. Ona, binlerce halının arasında kaç tane gerçek Döşemealtı halısı gördüğünü sorduk.

Yanıtı oldukça çarpıcıydı:

“Ben gezdim, gözüme bir iki tane ancak çarptı.”

Ardından geçmişi anlattı. Yaklaşık elli yıl önce bu çevredeki tarlaların Döşemealtı halılarıyla kaplandığını söyledi.

Bugün tarlalarda yine binlerce halı var.

Ama gerçek Döşemealtı halısı çok az.

Bu çelişki, Killik’teki görüntüye başka bir gözle bakmamıza neden oluyor. Çünkü tarlalarda gördüğümüz halılarla, bu coğrafyaya adını veren geleneksel Döşemealtı halısı aynı hikâyenin parçaları değil.

Gerçek Döşemealtı halısının izini sürmek için Torosların eteklerinde yaşamış Yörüklerin dünyasına bakmak gerekiyor.

Yörüklerin ilmeklere bıraktığı iz

Döşemealtı halısı, yöredeki Yörük kültürünün en önemli miraslarından biri.

Geleneksel halılar, yörede kullanılan ıstar ya da sarma tezgâhlarda dokunuyor. Atkı ve çözgüsünde koyun yünü kullanılıyor. İlmekler ise Türk düğümü, diğer adıyla Gördes düğümü tekniğiyle atılıyor.

Bu dokuma geleneği bugün coğrafi işaretle de kayıt altında. Döşemealtı El Halısı, 8 Temmuz 2021 tarihinde 796 tescil numarasıyla mahreç işareti olarak tescil edildi.

Cevat Yanar’ın da bu sürecin gerçekleşmesinde önemli emeği bulunuyor.

Ancak Döşemealtı halısını farklı kılan yalnızca kullanılan malzeme ya da düğüm tekniği değil. Onun asıl kimliği desenlerinde ortaya çıkıyor.

Halelli, Toplu, Kocasulu, Dallı, Akrepli, Dallı-Akrepli, Camili…

Her biri Döşemealtı’nın dokuma hafızasının bir parçası.

Motiflerde bazen çevrede görülen bir hayvanın, bazen bir bitkinin, bazen de günlük yaşamın içindeki bir nesnenin izi beliriyor. Yörük kadınının çevresinde gördüğü dünya, tezgâhta geometrik bir dile dönüşüyor.

Üstelik bu desenler her zaman bir kâğıda bakılarak dokunmuyordu. Motifler hafızada taşınıyor, anneden kıza aktarılıyor ve aynı desen yeni bir halıda yeniden hayat buluyordu.

Böylece halı yalnızca kullanılan bir eşya olmaktan çıkıyor; onu dokuyan insanların yaşadığı coğrafyanın da hafızasına dönüşüyor.

Ama Döşemealtı’nın geçmişini anlatan izler yalnızca yünün üzerinde değil.

Bu kez karşımıza taş çıkıyor.

Döşemealtı’nın adını veren yol

İlçenin adının izini sürdüğümüzde Torosların arasından geçen eski bir güzergâha ulaşıyoruz:

Antik Döşeme Yolu.

Derbent Boğazı’ndan geçen taş döşeli yol, Antalya kıyılarıyla Anadolu’nun iç kesimleri arasındaki eski bağlantı güzergâhlarından biriydi.

Yol yalnızca antik çağda kullanılmadı. Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde de önemini korudu. Yakın zamanlara kadar Yörüklerin mevsimlik göç güzergâhlarından biri olmayı sürdürdü.

Yüzyıllar boyunca insanlar, hayvanlar ve yükler bu taşların üzerinden geçti.

Taş döşeli yol zamanla çevresindeki coğrafyanın adına da yansıdı. Yöre halkı bu güzergâha “Döşeme”, geçtiği boğaza “Döşeme Boğazı” dedi. Yolun aşağısında kalan bölge ise “Döşemealtı” olarak anılmaya başladı.

Bugünkü ilçenin adı da bu eski yolun izini taşıyor.

Antik Döşeme Yolu’nun taşlarına baktığınızda, halıyla yol arasında beklenmedik bir bağ kuruluyor.

Birinde taşlar yan yana dizilmiş.

Diğerinde ilmekler.

Biri insanların Torosları aşmasını sağlamış. Diğeri Yörüklerin yaşadığı dünyanın renklerini ve desenlerini kuşaktan kuşağa taşımış.

Biri taştan, diğeri yünden.

Ama ikisi de aynı coğrafyanın hafızası.

Bu hafızanın bir parçası bugün hâlâ yolun taşlarında duruyor. Diğer parçasının ise geleceği o kadar güvenli değil.

Tezgâhların sesi neden azaldı?

Killik’te binlerce halının kapladığı tarlalara bakınca, Döşemealtı’nda halıcılığın hâlâ güçlü biçimde sürdüğünü düşünmek kolay.

Oysa tarlaların yarattığı görüntü yanıltıcı.

Bir zamanlar yörede önemli bir geçim kaynağı olan geleneksel halı dokumacılığı bugün eski gücünden oldukça uzak. Birçok evde yıllarca çalışan tezgâhlar artık sessiz.

Ekrem Ekin’in anlattıkları, bu değişimin nedenini oldukça açık biçimde ortaya koyuyor.

Bugün tarlalara getirilen halıların önemli bir bölümü yeni dokunmuş halılar değil. Otuz, kırk yıl önce dokunmuş; kimi zaman anneden kıza çeyiz olarak kalmış eski halılar. Köylerden toplanıyor, temizleniyor, bakımları yapılıyor ve daha sonra Killik’teki tarlalarda güneşe seriliyor.

Yeni halı dokumak ise başka bir mesele.

Çünkü bir el halısının ortaya çıkması büyük emek gerektiriyor. Dokuyucu haftalar boyunca tezgâhın başında çalışıyor ve binlerce düğümü tek tek atıyor.

Ancak günümüz koşullarında bu emeğin ekonomik karşılığını bulması kolay değil.

Ekrem Ekin bunu tek bir soruyla özetliyor:

“Niye yapsın o zaman köylü?”

Bir zamanlar halı dokuyarak evini geçindiren, hatta çocuk okutan aileler için dokumacılık bugün aynı ekonomik karşılığı sunmuyor. Düzenli gelir ve sosyal güvence sağlayan başka işler karşısında tezgâh giderek daha az tercih ediliyor.

Bu yüzden geleneksel dokumacılığı yaşatmak, yalnızca yeniden tezgâh kurmakla mümkün değil.

Cevat Yanar’ın söylediği şu cümle, sorunun özünü belki de en açık biçimde anlatıyor:

“Bize oraya tezgâh koyun demeyin. Önce halıyı alın.”

Çünkü dokunan halıya talep yoksa ve üretici emeğinin karşılığını alamıyorsa, tezgâhı kurmak geleneği tek başına yaşatmıyor.

İşte Döşemealtı’nın bugünkü en çarpıcı çelişkisi burada ortaya çıkıyor.

Bir tarafta binlerce halıyla kaplı tarlalar, fotoğraf makineleri, sosyal medya görüntüleri ve müzik klipleri…

Diğer tarafta ise giderek daha az duyulan gerçek Döşemealtı tezgâhlarının sesi.

Korumak başka, yaşatmak başka

Döşemealtı halısının coğrafi işaretle kayıt altına alınması önemli. Kullanılan malzemeden dokuma tekniğine, motiflerden üretim alanına kadar geleneğin temel özellikleri artık resmî olarak tanımlanmış durumda.

Fakat bir kültürel mirası kayda geçirmekle onu yaşatmak aynı şey değil.

Bir motif kâğıt üzerinde korunabilir. Bir halı müzede saklanabilir.

Bir dokuma geleneğinin yaşayabilmesi için ise tezgâhın çalışması gerekir. Tezgâhın çalışması için de başına oturan insanın emeğinin karşılığını alabilmesi…

Belki Killik’teki halı tarlalarının taşıdığı fırsat da burada.

İnsanlar zaten bu görüntüyü görmek için geliyor. Fotoğraf çekiyor, sosyal medyada paylaşıyor ve Döşemealtı’nı merak ediyor.

Asıl mesele, bu merakı tarlalardaki rengârenk görüntünün biraz daha ötesine taşıyabilmek.

Gerçek Döşemealtı halısını, onun motiflerini, dokuyucusunu ve ardındaki Yörük kültürünü de anlatabilmek.

O zaman halı tarlaları yalnızca güzel fotoğrafların çekildiği bir yer olmaktan çıkar; sessizleşen bir geleneğin yeniden fark edilmesini sağlayan bir kapıya dönüşebilir.

Taş ve yün

Gün batımına doğru Killik’teki halı tarlalarının rengi değişmeye başlıyor. Güneş alçaldıkça kırmızılar koyulaşıyor, desenler birbirine karışıyor. Yakından tek tek seçilen halılar, uzaktan bakıldığında büyük bir renk denizine dönüşüyor.

Sadece bu görüntüyü görmek için bile Killik’e gelmeye değer.

Ama buradan yalnızca güzel bir fotoğrafla dönmek, Döşemealtı’nı eksik tanımak olur.

Çünkü bu renkli tarlaların ardında çok daha uzun bir hikâye var.

Torosların arasından geçen taş döşeli eski bir yol…

O yolun altında kalan coğrafyaya verilen bir isim…

Yörüklerin yaşamı…

Istarların başında geçirilen günler…

Yüne atılan binlerce düğüm…

Ve bugün geleceğini arayan bir dokuma geleneği.

Belki de Döşemealtı’nın hikâyesini en iyi iki kelime anlatıyor:

Taş ve yün.

Taş yol, üzerinden geçen insanların izlerini yüzyıllardır taşıyor.

Halı ise onu dokuyan insanların yaşadığı dünyanın izlerini.

Biri üzerinden geçildikçe yaşadı.

Diğeri dokundukça.

Güneş gelecek yaz yine Killik’teki halıların üzerine doğacak.

Asıl soru ise şu:

Döşemealtı’nın yüzlerce yıllık halı dokuma geleneği de yarına ulaşabilecek mi?

Döşemealtı halı tarlalarını, gerçek Döşemealtı halılarının motiflerini, Antik Döşeme Yolu’nu ve bu kültürü yakından tanıyan Döşemealtı Belediyesi emekli Kültür Müdürü Cevat Yanar ile halı tüccarı Ekrem Ekin’in anlatımlarını yerinde görmek isteyenler için hazırladığım “Tarlalara Neden Binlerce Halı Seriliyor? Döşemealtı Halılarının Sırrı” belgeselini Saklı İzler YouTube kanalında izleyebilirsiniz.

Selahattin NİZAM

Sela, kentlerde artık anlamını yitirmiş olan ama kasabalarda, köylerde hüzünlü bir duyuru hâlâ. Ölümün acıklı senfonisi.

Kimi huşu içinde dinler, kiminin psikolojisi bozulur ve bu arada dirimizi umursamayan yerel yönetimler ölüm durumunda cenaze işlerini tıkır tıkır sürdürürler. İşlemlerin nasıl yürüdüğüne şaşarken evinizin kapısına yemek göndermeyi, cenaze ahalisini doyurmayı bile önerirler.

Bu acıklı durum sosyal medyada da yer buluyor. Vefat etmiş birinden sonra sanırım en çok söylenilen cümle; “Sözün bittiği yer…”

Kalıp cümleler

Doğrudur. Artık ne söylense eksik kalacaktır. Durum belli, ölen ölmüştür. Kalıp cümleler devreye girer… Fakat bazıları özellikle sosyal medyada tuhaflıklarıyla asap bozmuyor mu?

“Yıldızlar yoldaşı olsun.”
Nasıl yani?
Mevta astronot mu oldu? Samanyolu’na başarıyla giriş mi yaptı?

“Yattığı yer incitmesin!”
Ebedi istirahatgâhına konulan mevtanın rahatını bozacak bir durumla karşılaşmamasını dileyen bu ifade son yıllarda çok şiirsel ve romantik bulundu ne hikmetse. O daracık yerde ölü beden için nasıl bir incinme olabilir, hayal gücüm yetmiyor.

“Işıklar içinde uyusun.”
Nasıl yani? Led mi, güneş enerjili aydınlatmalı mı? Marjinal olayım derken tökezlemek değil mi bu? Dinsel bir yaklaşım olamaz mı ki, nurlarda yatsın denmiyor?

Bir de gidenin etnik kökenini, ideolojisini ifşalamak var;

“Devri daim olsun”

Yaşam döngüsünün ve hatırasının devamını dilemek iyi de, niyeyse bazı etnik köken ve ideolojiler için daha yaygın tercih ediliyor. Aslında genel kanı olarak Alevlilikle ilişkilendiriliyor. İnsanın kâmil olana kadar hakka yürümeyeceğine olan inanç. Diğer ifadesi de hakka yürümek zaten.
Yine de rastlayınca aydın birisinin gittiğine işaret ediyor.

“Kutlu tini uçmağa ersin”
Ruhu cennete ulaşsın temennisi. Eski Türklerde, Türk kültüründe edilen bir dua.
Şehit cenazelerinin acısını yansıtıyor daha çok. İdeolojik çağrışım ayan beyan. Tengriye dua, “emdi yürek yırtılur…” gibi.

Sanki Teşvikiye Camisi’nde “Allah rahmet eylesin dese banal olacak. Klasik duadır, edin kardeşim. Ben de taziye için ziyarete gitmişsem sabır diliyorum. Ölene de rahmet. Bazen “huzur içinde dinlensin” dediğim de oluyor. Acısı olana bir faydası olmasa da bir hüzün ifadesi işte. Ne diyeyim, isteyen istediğini söylesin.

Zarafet, nezaket.

Halide Edip Adıvar, 1935 yılında Hindistan’a gittiğinde Mahatma Gandi ile sıcak bir dostluk kurar. İşte tam o günlerde memleketten bir haber alır. Bir yakınını kaybetmiştir. Bunu öğrenen Gandi, Halide Hanıma bir taziye mesajı gönderir.

“Ölümün sizin için bir dehşet olmadığını biliyorum. Ölüm, sizin için yakın bir dost… Bu yüzden size taziyelerimi iletmiyorum. Ancak şu anda bir dosta ihtiyaç duyarsanız, acınızı, kaybınızı, ayrılığınızı sessizce paylaşmaya hazır pek çok dostunuz arasında beni de sayın.”

Zarif, insanca, duygulu. Her acı, insanın hafızasında ve anılarında derin izler bırakıyor. Acıyı paylaşanların inceliği, anlayışı, zarafeti ve olgunluğu da unutulmuyor.

Füsun ALTINOK

Enkaz Altında Kurtarma Yarışı

Yedi katlı yapıda çok sayıda ailenin yaşadığı, çöküşün ardından onlarca kişinin enkaz altında kaldığı bildirildi. Sivil savunma ekipleri, ağır iş makineleri ve uygun kurtarma donanımı bulunmadığı için çevredeki insanlarla birlikte elleriyle, kürek ve çekiçlerle çalıştı; enkazın altından sesler duyulduğu ve sağ kalanlara ulaşma umudunun sürdüğü belirtildi.

Uyarılara Rağmen Harabede Yaşam

Yetkililer binanın taşıdığı çökme riski konusunda uyarıda bulunmuştu. Buna rağmen aileler, yoğun yıkım nedeniyle güvenli konut seçeneğinin kalmaması, çadır kamplarındaki aşırı kalabalık ve uygun barınak yetersizliği yüzünden hasarlı yapılarda kalmayı sürdürüyordu. Gazze genelinde yaklaşık 2 bin savaş hasarlı binada ailelerin yaşadığı, bunlardan yüzlercesinin çökme riski taşıdığı belirtiliyor.

Savaş Ve Ateşkesin Kırılgan Geçmişi

Gazze savaşı, Hamas öncülüğündeki 7 Ekim 2023 saldırılarının ardından İsrail’in başlattığı askerî harekâtla tırmanmış; iki yılı aşan çatışmalar geniş çaplı yıkıma ve kitlesel yerinden edilmeye yol açmıştı. Ekim 2025’te ilan edilen ateşkese rağmen saldırılar tamamen durmamış; Haziran 2026’ya gelindiğinde binden fazla Filistinlinin öldüğü bildirilmiş, Birleşmiş Milletler doğrulayabildiği 629 ölümün 269’unun kadın ve çocuk olduğunu açıklamıştı. UNICEF de ateşkesin ilk 300 gününde en az 300 çocuğun öldürülmüş olduğunu duyurmuştu.

Gazze’de Genel Durum

Gazze’de nüfusun büyük bölümü daralmış bir alanda, yıkılmış binalar ve temizlenemeyen molozlar arasında yaşamaya çalışıyor. Birleşmiş Milletler verilerine göre yapıların yaklaşık yüzde 82’si hasarlı; bunların üçte ikisi yıkılmış durumda ve ateşkesten sonra bile yıkılan yapıların sayısı artmıştı. Temiz su, sanitasyon, sağlık hizmetleri, yakıt ve barınma olanaklarındaki ağır yetersizlik sürerken, patlamamış mühimmat ve çökmek üzere olan yapılar siviller için günlük bir tehdit oluşturmaya devam ediyor.

Hürmüz’e alternatif hat haftalarca devre dışı kalabilir. Küresel Arzın %4’ü Kesildi

Suudi Arabistan’ın doğudaki üretim sahalarını Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu limanına bağlayan yaklaşık 1.200 kilometrelik Doğu-Batı boru hattı, düzenlenen hava saldırısının ardından kapatıldı. Riyad, saldırıda Irak’taki İran destekli milislerce fırlatılan insansız hava araçlarının kullanıldığını açıkladı. İran-Irak Savaşı sırasında, Hürmüz Boğazı tehdit altına girdiğinde petrol ihracatını sürdürebilmek amacıyla 1980’lerde inşa edilen hat, mevcut krizde Suudi ham petrolünü Körfez yerine Kızıldeniz’e ulaştıran temel güzergâh konumundaydı. Bölgesel yetkililere göre büyük bir pompalama tesisindeki hasarın onarılması üç ila beş hafta sürebilir; bu sırada hat sınırlı kapasiteyle çalışabilse de ne kadar petrol taşınabileceği belirsiz. Riyad, işletmenin ne zaman tam olarak başlayacağını açıklamadı. Petrol piyasası aktörleri, Hürmüz büyük ölçüde kapalı kalırken hattın uzun süre devre dışı olmasının küresel arzın yüzde 4’üne kadar olan bölümünü etkileyebileceğini belirtiyor. Suudi Arabistan, depolardaki petrolü ve Yanbu’daki mevcut yükleme imkânlarını kullanarak sevkiyatın bir bölümünü sürdürmeye çalışıyor; ancak boru hattındaki kapasite kaybı ile Babülmendep’teki güvenlik tehdidi, ülkenin hareket alanını ciddi biçimde sınırlıyor.

Yemenli Husiler de Suudi hedeflerine saldırıları artırdı

Husiler, Suudi Arabistan’ın güneyindeki Khamis Mushait askeri hava üssüne onlarca füze ve insansız hava aracı fırlattıklarını; uçak hangarlarını, radar sistemlerini, pistleri ve mühimmat depolarını hedef aldıklarını açıkladı. Suudi makamları Khamis Mushait ile üç güney kentinde acil durum uyarıları yayımlarken, Suudi öncülüğündeki koalisyon saldırılarda 13 sivilin yaralandığını bildirdi. Yemen’in Kızıldeniz kıyısında ise Husiler, tarihi Moha limanı ile Babülmendep’in girişindeki Perim Adası’nı ele geçirerek son yıllardaki en önemli toprak kazanımlarından birini sağladı. Suudi ve Yemen hava kuvvetleri Moha çevresindeki Husi hedeflerine bombardımanı artırdı; buna rağmen Yemenli yetkililer grubun ülkenin batı kıyısının neredeyse tamamında etkili denetimi koruduğunu belirtiyor.

İran’ın Yıllarca Sabırla Ördüğü Örümcek Ağı Devrede. Dünya Enerjisinin Gırtlağı  Kapanıyor

Yemen’deki tırmanış, Hürmüz Boğazı’nın büyük ölçüde kapalı olduğu bir dönemde Babülmendep üzerindeki baskıyı da artırarak küresel enerji ve ticaret akışlarını iki ayrı geçiş noktasında tehdit ediyor. Körfez ülkeleri ile İran arasında Hürmüz’ün yeniden açılmasını ele almak üzere planlanan görüşmelerin ertelenmesi, diplomatik çözüm ihtimalini zayıflatırken petrol arzına ilişkin endişeleri büyüttü. Ham petrol fiyatları pazartesi günü yüzde 4’ten fazla yükseldikten sonra günü yaklaşık yüzde 1 artışla tamamladı. Washington, Suudi Arabistan’ın doğrudan askeri müdahale taleplerine karşı temkinli davranıp istihbarat desteğiyle yetinirken; Riyad ile Yemen hükümeti hava saldırılarını yoğunlaştırdı. Böylece Yemen’deki çatışma, İran’ın Hürmüz üzerindeki baskısıyla birleşerek Suudi petrolünün hem doğu hem batı çıkışını aynı anda risk altına sokan bölgesel bir krize dönüştü.

Öğrenciler yarıyıl tatiline 25 Ocak 2027 Pazartesi günü çıkacak ve tatil 5 Şubat Cuma gününe kadar sürecek.

İkinci dönemin ara tatili ise 8 Mart Pazartesi ile 12 Mart Cuma tarihleri arasında uygulanacak.

Öğretmenlerin yıl sonu mesleki çalışmalarının 28-30 Haziran tarihlerinde gerçekleştirileceği 2026-2027 eğitim-öğretim dönemi, 25 Haziran Cuma günü karnelerin verilmesiyle sona erecek.

Basra Körfezi’ni Umman Denizi’ne bağlayan Hürmüz Boğazı’ndan dünya petrol ticaretinin yaklaşık dörtte biri, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin ise yaklaşık beşte biri geçiyor. 

Bu nedenle boğazdaki her güvenlik krizi yalnızca bölge ülkelerini değil, küresel enerji piyasalarını, deniz taşımacılığını ve dünya ekonomisini doğrudan etkiliyor.

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan savaş ve İran’ın buna karşılık Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemi trafiğini kısıtlaması, bu stratejik geçiş noktasının kırılganlığını bir kez daha ortaya koydu. 

Gemilerin bekletilmesi, sigorta maliyetlerinin yükselmesi ve alternatif rotaların gündeme gelmesi, deniz ticaretinin birkaç dar geçiş noktasına ne ölçüde bağımlı olduğunu gösterdi.

Üstelik mesele yalnızca Hürmüz’le sınırlı değil. Yemen’de İran destekli Husilerin savaşa dahil olması, Kızıldeniz’in girişindeki Babülmendep Boğazı’nın güvenliğine ilişkin endişeleri de artırdı. 

Süveyş Kanalı’ndan Panama Kanalı’na, Malakka Boğazı’ndan Türk Boğazları’na kadar dünyanın ticaret ve enerji damarlarını oluşturan kritik geçiş noktaları, jeopolitik gerilimlerin ekonomik sonuçlarını büyüten stratejik eşiklere dönüşüyor.

Tam da bu noktada Hürmüz, Türk Boğazları’nı hatırlatıyor.

20 Temmuz 1936’da imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi, doksan yıldır Türk Boğazlarında seyrüsefer serbestisi ile güvenlik ihtiyaçları arasında bir denge kuruyor. Sözleşmenin başarısı, bütün krizleri ortadan kaldırmasında değil; krizlerin yönetilebilmesini sağlayan öngörülebilir bir hukuk düzeni oluşturmasında yatıyor.

Peki, Hürmüz için de benzer bir denge kurulabilir mi?

Buradaki amaç Montrö’yü Hürmüz’e kopyalamak değil. Hürmüz’ün coğrafyası, tarafları ve hukuki statüsü farklı. 

Ancak Montrö’nün doksan yıllık deneyimi, stratejik bir geçiş noktasında egemenlik, serbest geçiş ve güvenlik arasında nasıl bir denge kurulabileceğine ilişkin önemli dersler içeriyor.

Asıl soru da burada başlıyor: Hürmüz’ün ihtiyacı yeni bir güç mücadelesi mi, yoksa yeni bir kurallar düzeni mi?

Montrö neden 90 yıldır işliyor?

Montrö’nün dayanıklılığının arkasında üç temel unsur bulunuyor.

İlk olarak sözleşme, egemenlik ile sorumluluğu birlikte düzenliyor. Türk Boğazları üzerindeki Türk egemenliği kabul edilirken, barış zamanında ticaret gemilerinin geçişine ilişkin esaslar da güvence altına alınıyor.

İkinci olarak kurallar mümkün olduğunca öngörülebilir hale getiriliyor. Ticaret gemileri ile savaş gemileri aynı rejime tabi tutulmuyor; savaş gemilerinin geçişi tonaj, süre, bildirim ve diğer koşullara bağlanıyor. Böylece kriz anında “hangi geminin geçip geçemeyeceği” tartışması tamamen ortadan kalkmasa bile, kararların belirli kurallar çerçevesinde alınması sağlanıyor.

Üçüncü ve belki de en önemli unsur ise kriz zamanları için önceden tanımlanmış mekanizmaların bulunması. Savaş veya yakın savaş tehlikesi gibi olağanüstü durumlarda Türkiye’ye tanınan yetkiler, güvenlik kaygılarının hukuk düzeni içinde karşılanmasına olasılık veriyor.

Montrö’nün doksan yıllık tecrübesinin asıl başarısı burada yatıyor: Boğazı yalnızca güçlü olanın iradesine bırakmıyor; güç ilişkilerini önceden belirlenmiş kuralların içine çekiyor.

İkinci Dünya Savaşı ve Rusya-Ukrayna Savaşı’nda Türkiye’nin Montrö hükümlerini uygulaması bunun en somut örneklerinden biri oldu. 

Savaşan devletlerin savaş gemilerinin geçişine ilişkin sınırlamalar, Karadeniz’deki deniz boyutunun daha da genişlemesini önleyen önemli bir güvenlik bariyeri oluşturdu.

Dolayısıyla Montrö’nün verdiği ders yalnızca “boğazı kapatmak” değildir.

Daha önemli ders şudur: Stratejik bir geçiş noktasının güvenliği, geçişi bütünüyle engellemekten değil; kimin, ne zaman, hangi şartlarda geçebileceğini önceden belirleyen kurallar koymaktan geçebilir.

90 yıldır Karadeniz’i barışta tutan Türkiye modeli yazan ülke olursa, İran ve Umman nezdinde sürecin garantörü olabilir.

Son sözse; güç değil, hukukla şekillenen Montrö ruhu Hürmüz’e taşınabilir.  

İsmet HERGÜNŞEN

Kentin yüksek rakımlı dağlarında yaşayan dağ keçileri, doğal yaşamın önemli unsurları arasında yer alıyor. Özellikle Munzur Vadisi ve çevresindeki sarp kayalıklar, yaban keçileri için önemli yaşam alanları arasınde yer alıyor.

Kentte yaşayanlar ve hayvan hakları savunucuları, yetkililere defalarca çağrıda bulunarak keçilerin öldürülmesine önüne geçilmesini istemişti.

Yasak kararını vali duyurdu

Vali Şefik Aygöl, dağ keçilerinin korunmasına ilişkin yaptığı açıklamada, kentte güvenliğin ve huzurun yaban hayatına da yansıdığını ifade etti.

Aygöl, dağ keçilerinin insanlardan uzak şekilde doğal yaşamlarını sürdürebilmelerinin önemine dikkat çekerek, “Onlar da huzurun hakim olduğunun farkındalar ve huzuru yaşıyorlar. Avlanmaları sınırsız ve süresiz olarak valiliğimizce yasaklanmıştır” dedi.

Valiliğin kararıyla birlikte Tunceli sınırları içerisinde dağ keçilerinin avlanmasına yönelik uygulamanın süresiz olarak yasaklanması, kentte yaban hayatının korunması açısından önemli bir adım olarak görülüyor.

Rapora göre, İstanbul’da önümüzdeki hafta iki gün sağanak bekleniyor.

AKOM’un verilerine göre İstanbul’da pazar günü yerel yağmurlar etkili olacak.

14 Eylül Pazartesi ve 16 Eylül Çarşamba günleri ise gök gürültülü sağanak bekleniyor.

İstanbul’da önümüzdeki hafta hava sıcaklığı 30 derecenin altına düşecek. Sıcaklığın gündüz 26-27 derece, akşam ise 19 derece civarında seyretmesi bekleniyor.

Karikatürist Kemal Gökhan Gürses’in “Geçmiş Zaman Kargaları” adlı foto-illüstrasyon sergisi Büyükada’da sanatseverlerle buluştu.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) Kültür ve İBB Miras tarafından düzenlenen sergi, Taş Mektep ile Büyükada Vapur İskelesi’nde görülebiliyor.

Gürses, sergide uzun ömürleri ve kent yaşamındaki süreklilikleri nedeniyle kargaları İstanbul’un geçmişine tanıklık eden gözlemciler olarak ele alıyor.

Osmanlı’nın son döneminden 20. yüzyılın ortalarına uzanan eski İstanbul fotoğraflarını kullanan sanatçı, fotoğraflardaki gündelik yaşam sahnelerine çizimleriyle kargaları dahil ediyor.

Karikatürist Kemal Gökhan Gürses’in “Geçmiş Zaman Kargaları” adlı foto-illüstrasyon sergisi Büyükada’da sanatseverlerle buluştu.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) Kültür ve İBB Miras tarafından düzenlenen sergi, Taş Mektep ile Büyükada Vapur İskelesi’nde görülebiliyor.

Gürses, sergide uzun ömürleri ve kent yaşamındaki süreklilikleri nedeniyle kargaları İstanbul’un geçmişine tanıklık eden gözlemciler olarak ele alıyor.

Osmanlı’nın son döneminden 20. yüzyılın ortalarına uzanan eski İstanbul fotoğraflarını kullanan sanatçı, fotoğraflardaki gündelik yaşam sahnelerine çizimleriyle kargaları dahil ediyor.

Pera’dan Dolapdere’ye, Kadıköy’den Adalar’a

Sergide 1930’ların Pera’sındaki eğlence hayatından Dolapdere’deki otomobil tamircilerine, Adalar’daki kadınlardan deniz havası almak için Kadıköy’e gelen ailelere kadar farklı dönem ve mekanlardan gündelik yaşam sahneleri yer alıyor.

Fotoğraflarda çoğunlukla arka planda kalan kargalar, Gürses’in çizimleriyle sahnelerin merkezine taşınıyor.

“Geçmiş Zaman Kargaları”, İstanbul’un mimarisinden eğlence kültürüne, giyim kuşamdan semt yaşamına uzanan değişimini kargaların süreklilik gösteren varlığı üzerinden izliyor.

Sergi, 31 Ocak 2027’ye kadar pazartesi günleri hariç her gün 09.00-18.00 saatleri arasında Taş Mektep ve Büyükada Vapur İskelesi’nde ücretsiz ziyaret edilebilir.