Pazar günü saat 22.00’ye kadar sürmesi,
beklenen lodos fırtınası nedeniyle ağaç ve direk devrilmesi, çatı uçması, baca gazı zehirlenmesi ve ulaşımda aksamalar gibi olumsuzluklara karşı dikkatli ve tedbirli olunması uyarısında bulunuldu.

Önümüzdeki hafta zemheri soğukları kendini gösterecek. Pazar gününden itibaren soğuk ve yağışlı hava bekleniyor.

Meteoroloji uzmanlarına göre, yılbaşı haftası için de kar yağışı beklentisi doğdu. İstanbul dahil Türkiye genelinde karlı hava hakim olacak.

Yeni yıla nasıl gireceğimiz takvim yaklaştıkça netleşecek.

Haber :Zeynep Nurten UZER

Yazar Elif Şafak, Royal Society of Literature (RSL) genel kurulunda yapılan oylama ve alınan kararla RSL’nin yeni başkanı seçildi. Şafak, bu görevi önceki dönem başkanı Bernardine Evaristo’dan devralıyor.

Edebî başarıları ödüllendirmek ve edebiyata teşvik etmek amacıyla 1820 yılında kurulan RSL, Birleşik Krallık’taki en köklü edebiyat kurumlarından biri. Kurum hem İngiltere’den hem dünyanın dört bir yanından yazarlar, çevirmenler ve edebiyatçıları bir araya getirmenin yanı sıra çağdaş edebiyata rehberlik ederek ödüller ve burslar veriyor.

Elif Şafak, eserleri 58 dile çevrilmiş, dünya çapında geniş bir okur kitlesine ulaşan uluslararası bir yazar. GÖKYÜZÜNDE NEHRİRLER VAR, KAYIP AĞAÇLAR ADASI, 10 DAKİKA 38 SANİYE, USTAM VE BEN, AŞK gibi pek çok romanlarıyla eleştirmenlerden büyük övgü almış, Booker gibi birçok uluslararası ödüle aday gösterilmiş ve ödüller kazanmış önemli bir değer. Siyaset bilimi alanında doktora derecesine sahip olan Şafak, İngiltere ve ABD’de dersler vermiş bir akademisyen olarak hem Doğu hem Batı kültürleri arasında entelektüel bir köprü kuruyor. Bu çok yönlü birikimi, onun Royal Society of Literature gibi köklü bir uluslararası edebiyat kurumunun başkanlık görevine seçilmesi, kültürlerarası diyalog açısından önemli bir adım oluşturuyor. Bu atamayla, Türk edebiyatı ve yazarlarının uluslararası platformda görünürlüğünün de artması yönünde çok büyük bir adım atılmış oluyor. Türkiye’den bir yazarın, özellikle genç kuşak için bir rol model kabul edilen Elif Şafak’ın dünyanın en önemli edebi kuruluşlarından birini temsil edecek olması benzer yazar/çevirmen ve edebiyatçılara ilham verecektir.

Kaynak ; EDEBİYATHABER.NET

DailyMail’de yer alan habere göre; Chen, bir hastasında ani gelişen kafa karışıklığı, şiddetli baş ağrısı ve yürüme bozukluğu gibi nörolojik belirtiler gözlemlediğini belirtti.

Genç kızda ayrıca aşırı yorgunluk, koordinasyon kaybı ve görme problemleri de mevcuttu. Yapılan detaylı incelemeler sonucunda, kızın bir gözünde optik sinir ve retina iltihabına bağlı görme kaybı olduğu tespit edildi.

Başlangıçta felç, menenjit ve otoimmün rahatsızlıklar gibi olasılıklar elense de, doktorlar kızın kolundaki çizikleri fark edince asıl sebep ortaya çıktı: Yakın zamanda sahiplenilen bir yavru kedi. Bu detay, “kedi tırmığı hastalığı” olarak bilinen Bartonella henselae enfeksiyonunun teşhisinde belirleyici oldu.

Kedi tırmığı hastalığı genellikle yavru kedilerin tırmalaması sonucu ortaya çıkıyor. Pire dışkısıyla kontamine olmuş pençeler aracılığıyla bakteri insanlara geçebiliyor. Enfekte kediler ayrıca bir insanın açık yarasını yalayarak da hastalığı bulaştırabiliyor. Uzmanlara göre hastalık en çok 15 yaş altı çocukları etkiliyor. Bunun başlıca nedeni, çocukların evcil hayvanlarla temas sonrası ellerini yıkama alışkanlıklarının zayıf olması.

Dr. Chen, “Vakaların çoğunda hastalık hafif seyrediyor ve ateş, yorgunluk, şişmiş lenf düğümleri gibi belirtilerle sınırlı kalıyor. Ancak nadiren de olsa sinir sistemini, gözleri ve hatta iç organları etkileyebiliyor” uyarısında bulundu.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’ne (CDC) göre, bazı durumlarda enfeksiyon karaciğer, dalak, beyin, kemikler ve kalp kapakçıklarında da ciddi hasara yol açabiliyor.

Dr. Chen, çoğu çizik ve ısırığın ciddi sonuçlar doğurmadığını ancak tetikte olunması gerektiğini söylüyor: “Yaraları hemen temizlemek, ateş, şişlik, sivilce gibi belirtileri gözlemlemek çok önemli. Özellikle bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler kanser hastaları, yaşlılar ya da HIV taşıyıcıları daha yüksek risk altında.”

Ancak bu, evcil kedilerden uzak durulması gerektiği anlamına gelmiyor. Uzmanlara göre kedileri evde tutmak ve özellikle sokak kedileriyle temastan kaçınmak enfeksiyon riskini azaltmak için etkili önlemler arasında. Dr. Chen, “Bu vaka, oyun amaçlı bir tırmalamanın bile bazı bireylerde ciddi sonuçlara neden olabileceğini gösteriyor,” diyerek şu hatırlatmada bulundu: “Çizik, ısırık veya yalama sonrasında devam eden baş ağrısı, kafa karışıklığı ya da görme değişiklikleri gibi belirtiler yaşanıyorsa mutlaka doktora detaylı bilgi verilmeli.”

Illinois Teknoloji Enstitüsü’nden araştırmacılar  , bir başka konserve bakliyat türü olan siyah fasulyenin de benzer bir kolesterol düşürücü etkiye sahip olduğunu buldu.

Bulgular hakkında konuşan Profesör Morganne Smith, yüksek kolesterolü olan kişileri, ister konserve, ister kurutulmuş, ister dondurulmuş olsun, ‘daha az sağlıklı’ seçenekleri fasulyeyle değiştirmeye çağırdı.

‘Genel sağlığınızı desteklemek ve kronik hastalık riskini azaltmak için uygun maliyetli bir yol olarak fasulyeleri düzenli diyetinize dahil etmenin birçok yolu var’ dedi.

‘Bunları çorba tabanına biraz kıvam katmak için harmanlayabilir, salata sosu olarak kullanabilir veya pirinç gibi diğer tahıllarla birleştirebilirsiniz.’

Bilim insanları nohut ve fasulye gibi bakliyatların bağırsaktaki yararlı bakterilerin seviyesini artırabileceğine ve bu bakterilerin kandaki zararlı kolesterolü temizlemede yardımcı olabileceğine inanıyor..

Havadan gözetleme araçlarıyla bu kentteki rezaleti artık daha net görebiliyoruz.

Tarihinde depremler, yangınlar ve istilaların bol olduğu kent; en çok darbeyi son 70 yılında yedi, öncesine şöyle bir bakarsak; İstanbul’un yıkım tarihi iki büyük buldozerden sorulur, bunlardan ilki ecnebi; doğrusunu bilir hesabı ithal plancımız Fransız Prost’dur.

Prost iyi niyetliydi ama (İstanbul’un taşları da iyi niyetle döşenmiş!) yazılı tarihten önce var olan İstanbul’u Paris gibi bir metropol olarak düşünmüş, dar sokaklar kentinde ulaşım sisteminin oluşturulması için plan hazırlamıştı. Tarihî yarımada içerisinde geniş caddeler açılacak, Kapalıçarşı bile geniş yollarla çevrelenecekti. Aslında Prost, Paris metrosunun planını önüne koysaydı, İstanbul için en hayırlısını yapmış olacaktı(Paris’te para ve işgücü çoktu, düz ovadaki kentin metrosunda binlerce Cezayirlinin teri ve kanı vardır) Bizde ise paranın gözü kör olsun; devlet ve belediyenin metro ve karayolu tüneli için harcayacağı beş kuruşu yoktu. Dünyanın ilk metrosunu(zamanımızın tüneli) inşa eden kent treni fena kaçırmıştı. 

İkinci büyük yıkım Menderes dönemiydi. Bu konuda Büyük İstanbul Tarihi adlı dijital ansiklopediye bakalım. Kara kaplı kitap şöyle yazıyor;

 “Adnan Menderes’in daha önceki yönetimlerin “uzun soluklu ihmaline” bir son vermek gayesiyle şehrin fiziksel formunu yeniden tasarlamaya ilişkin yürüttüğü geniş ölçekli bir imar hareketi söz konusudur. 1956-1960 yılları arasında gerçekleşen bu imar programı İstanbul’un tarihî nüvesini şekillendiren büyük ölçekteki en son müdahale olarak kayıtlara geçer. Bu süreçte İstanbul’da geniş caddeler açılmış, birçok bina yıkılmış ve yarımadayı çevreleyen sahil yolları inşa edilmiştir.”

Menderes planıyla onlarca cami, medrese ve han yıkılıp gitti. 1960 yılından sonra başlayan göçle İstanbul o kadar büyüdü ki geldik bugüne. Şimdi kent her yerinde affa uğrayan kaçak yapılarla dolu.

Şimdi itiraf edelim; İstanbul’un modern ile tarihin kucaklaştığı gerçek bir yıkıma ihtiyacı var. Ancak bu asırlar sürer.

Ekrem İmamoğlu’nun bu kentte yaptığı en olumlu işlerden biri de iyi yöndeki yıkımlardır. Belediyenin açıklamasına bakalım;

“İstanbul Büyükşehir Belediyesi, 2019-2024 yılları arasında toplam 2.058 işgal yapının yıkımını gerçekleştirdi. Bunların 509’u kamu arazisini işgal eden yapılardı. Üsküdar-Harem Sahil Yolu, Maltepe, Kartal, Avcılar, Beşiktaş, Sarıyer, Emirgan ve Sultanahmet başta olmak üzere kamusal alanda izinsiz yapılar yıkılarak İstanbulluların kullanımına sunuldu. İBB mülkiyetinde ya da tasarrufu altında bulunan 509 yapı idari ve hukuki mücadeleyle kaldırıldı.”

Meraklısı gidip Üsküdar-Salacak sahiline bir baksın…

Şöyle bitireyim; bu İstanbul daha çok yıkım kaldırır. Olası bir depremi aklınıza getirmeyin; ‘yıkım’ lafları küçük bir ayrıntı olarak kalabilir.

Cengiz ERDİL

Bunların arasında yer alan Yoros Kalesi İstanbul’da Anadolukavağı sırtlarındaki Doğu Roma döneminden kalma bir kaledir. İmparatorluk zayıf düştükten sonra Cenevizlilerin eline geçmiş ve uzun süre onların elinde kalmıştır. Bu yüzden halk arasında bir Ceneviz kalesi olduğu inancı doğmuştur. Kalenin kapladığı alan İstanbul çevresindeki diğer bütün kalelerin kapladığı alandan çok daha büyüktür. İç kesimdeki kulelerin bazıları hâlâ iyi durumdadır ve duvarlarda Yunanca yazıtlar göze çarpar. Adının nereden geldiği kesin olarak bilinmemektedir. “Kutsal yer” anlamına gelen Hieron’dan geldiği görüşü oldukça yaygın olmakla birlikte, Antik Çağ’ın Yunan Mitolojisi’ndeki en büyük tanrısı Zeus’un sıfatı olan “uygun rüzgârlar” anlamına gelen “ourios”tan geldiği de iddia ediliyor. Ayrıca Yoros adının doğrudan doğruya “dağ” anlamındaki “oros”tan geldiği de düşünülmektedir…

Beykoz Anadolu Kavağı sırtlarındaki Yoros Kalesi kazısı,  kentin kültür ve turizm hayatına İstanbul’un tarihi açısından çok önemli tarihi değerler kazandırıyor.  İstanbul Üniversitesi  Sanat Tarihi Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Asnu Bilban Yalçın başkanlığında sanat tarihçileri, arkeologlar, restoratörler ve mimarlardan oluşan 20 kişilik bir ekip tarafından iki yıldır süregelen kazıda; Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerine ait yapı kalıntıları bir bir ortaya çıkarılıyor. Yoros Kalesi, İstanbul’un ayakta kalan tek ortaçağ kalesi. Doğu Roma, Bizans, Osmanlı dönemlerinde Karadeniz ile Ege arasındaki ticarî, askeri, vs. deniz trafiğinin kontrolü kaleden yapılıyordu. Yoros Kalesi, yanlış bir inanışla halk arasında Ceneviz Kalesi olarak anılsa da yapılış tarihi tam olarak bilinmiyor… Kale daha önce burada bulunan bir yapının yerine yapılmış. Eski yapının malzemeleri de kalenin inşasında kullanılmış…

Ortaçağ boyunca bir güç simgesi olan kale, aynı zamanda gümrük noktası olarak da kullanılıyordu. 14. yy’da Genovalıların, sonra da Yıldırım Bayezit döneminde Osmanlıların eline geçti. Türk ve Batılı seyyahların anlatımlarına göre 18. yy sonlarına kadar içinde hamam, cami ve askerlerin ailelerini barındıran küçük bir köy görünümündeki kale, Osmanlı döneminde askerî garnizon olarak kullanılıyordu…

Antik Çağ’da kalenin bulunduğu tepe Zeus Hieron’u adıyla anılıyordu ve kutsal alan olarak kabul edilmişti. Tarihçi Petrus Gyllius’un verdiği bilgilere göre Hieron kutsal alanında  antik çağın en önemli tapınaklarından biri olan “Uygun Rüzgârlar Tanrısı” adına yapılmış Zeus Ourios tapınağı ile aralarında Artemis ve Denizler Tanrısı Poseidon’un da olduğu 12 Yunan Tanrısına adanmış bir tapınak daha bulunuyordu…Tapınakların yukarısında da daire biçiminde ilerleyen bir sur yapısı ve sur içinde de berkitilmiş (sağlamlaştırılmış, takviye edilmiş) duvarları vardı. Kalenin eteklerinde 300 geminin demirleyebildiği bir de liman vardı. Aşağıda kısaca özetlediğim ünlü efsânedeki Argonotlar da buraya kadar gelerek dualarını etmişlerdi…

Antik Çağ’da Boğaz’ın Karadeniz’e açılan noktasında  konumlandığı için “Denizin Kapıları” adıyla anılan noktada kurulan tapınaklar, kale ve eteğindeki liman Ege ve Akdeniz’deki Yunan kolonileri ile Karadeniz arasında ticaret yapan denizcilerin ve gemilerin uğrak yeriydi. Tarihî kayıtlara göre bu nokta dünyanın en işlek yerlerinden biriydi. Denizciler tapınaklarda uygun rüzgârlar vermesi için Zeus’a ve diğer tanrılara dua etmeden yollarına devam etmezlerdi…

Gücün ve zenginliğin simgesi Altın Postu almak için “Argo” isimli hızlı gemileriyle Yunanistan’dan yola çıkıp Gürcistan’a (o dönemdeki adıyla Kolhida) giden İason başkanlığındaki Yunanlı kahramanlar; yâni Argonotlar da burada dua ettiler. Pers Kralı Darius da Yunanistan seferinde, kaleye oturup içi asker dolu Pers gemilerinin Boğaz’dan geçisini zevkle seyretmişti…

Kaleyi elinde tutan, denizlerin ve deniz trafiğinin kontrolünü de ele geçireceğinden, Yoros Kalesi Bizans ile Khalkedon arasında mülkiyet tartışmalarına da neden olmuştu. Khalkedonlular buranın kendi mirasları olduğunu ileri sürseler de, gemi sayısı bakımından güçlü oldukları için denizin kontrolünü elinde tutan, Karadeniz’e açılan deniz trafiğini kimseye kaptırmak istemeyen Byzantion, kale ve tapınağın bulunduğu alanı para vererek satın almıştı. Tarihî kaynaklar, İmparator Justinianus’un 6. yy’da bir kont’u görevlendirerek buradan geçen gemilerden vergi aldığını da yazıyor…

Yoros Kalesi kazısı, tarihî ve kültürel bir değerin ortaya çıkarılması, korunması ve  gelecek kuşaklara aktarılması açısından çok değerli bir çalışma olduğu kadar, Beykoz ve  İstanbul’a gelen turist sayısının artmasında ve İstanbul’da kalış sürelerin uzamasında da çok önemli bir katkı sağlayacak…

YOROS KALESİ DENİZ SAVAŞLARINA TANIKLIK ETTİ 

Kalenin, deniz savaşlarında aktif rol oynadığı, iki deniz savaşına tanıklık ettiği biliniyor. Yoros Kalesinin tam karşı kıyısında (Rumeli Kavağı’nda) bir başka Bizans Kalesinin daha varlığı kazı ekibinin araştırmaları ile tespit edildi. Boğaz’ın iki yakasına Fatih Sultan Mehmet döneminde gerilen zincirin bir eşinin de bu iki kale arasında olduğu düşünülüyor…

Osmanlı sonrası uzun yıllar kendi kaderine terkedilen kale, son yıllarda gelen ziyaretçilerin piknik alanı olmuştu. Ziyaretçilerin hor kullandıkları, çöplerini bırakıp gittikleri, ateş yakıp duvarlarına zarar verdikleri kalenin 16 metrelik burçlarının içi de yersiz yurtsuzların barınak ve âlem yerine dönüşmüş durumdaydı. Yılın her döneminde yerli ve yabancı turistlerin ilgisini çeken, hafta sonlarında bin kişinin uğrak yeri olan, İstanbul kültür turlarında yer alan kale ve çevresinde 2005 yılında İstanbul Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Asnu Bilban Yalçın başkanlığında yüzey araştırması başlatıldı. Boğaziçi’nin Topoğrafyasını ortaya çıkarmak amacıyla yürutülen yüzey araştırmaları kalede bilimsel bir kazı yapılması gerekliliğini ortaya koyunca, gerekli girişimler yapıldı. Bakanlar Kurulu’ndan kazı izni alındı ve 2010 yılının Temmuz ayında, Kültür ve Turizm Bakanlığı ve İstanbul Üniversitesi işbirliğiyle sanat tarihçileri, arkeologlar, restoratörler ve mimarlardan oluşan ekip kazı çalışmalarını başlattı…

YÜZLERCE POŞET ÇÖP ÇIKMIŞTI 

Yoros Kalesi kazısı İstanbul Üniversitesi’nin kentte yürüttüğü ilk ve sistemli arkeolojik kazı olmuştu. Hazırlanan uzun soluklu proje kapsamında kazıya öncelikle kalenin temizliği yapılarak başlandı. Sur duvarları üzerindeki yoğun sarmaşık ve sık bitki örtüsü ayıklandı. Kazı ekibinin yaptığı temizlik çalışmalarında kale içinden yüzlerce poşet dolusu çöp çıkarıldı…

Duvarlarda yer alan grafitiler ve yazılar, uzman restoratörler tarafından temizlendi. Şubat 2010’da kale duvarları tahrip edilerek önemli bir monogramı çalınan kalenin, güney kulesinin dış cephesindeki arma horasan harcı yapılarak sağlamlaştırıldı…

Kazı çalışmaları, alanda yapılan jeofizik çalışmalarının sonuçlarına göre yönlendirildi. İç kalede kuzey-güney doğrultulu bir yapı tespit edildi. Yapılan kazı çalışmaları sırasında yapının bir yangın geçirerek hasar gördüğü anlaşıldı.  Olasılıkla Osmanlı dönemine ait olan yapı içinde yoğun miktarda günlük yaşama ait çanak-çömlek parçaları bulundu. Ekibin buluntular üzerindeki laboratuar çalışmaları halen sürüyordu…

İÇ KALE BULUNTULARI 

2011 yılı kazı sezonunda ise açmaların sayısı beşe çıktı. Bir açmada kalenin su ihtiyacını karşılamak üzere yapılmış bir su dinlendirme havuzu, Bizans döneminde yapılmış, Osmanlı döneminde de kullanılan temiz su künkleri, iki fırın ve üç adet harç işliğine ait taş tekne bulundu. Taş teknelerin harç karmak için kullanıldığı ve harçların kalenin yapımında kullanıldığı düşünülüyor. Diğer açmalarda ise kalede yaşayanların yapıyı terkederken yanlarında götüremedikleri eşyaları gömdüklerini düşündüren çukurlara ulaşıldı. Bu çukurlarda sikke, seramik vs. gibi çeşitli buluntulara rastlandı. Sultan III. Mustafa dönemine ait bir gümüş sikke, iki metal gülle, Osmanlı dönemine ait fincanlar, iki lâzımlık, yoğun miktarda seramik kap parçaları, tütün içmek için kullanılan pipolar, metal kapı kilitleri, ahşap çivileri de çıkan buluntular arasında…

SPONSOR DESTEĞİ LÂZIM

Yoros Kalesi kazısı, arkeoloji dünyası tarafından da  ilgiyle izleniyor. Yabancı bilim adamlarından oluşan heyetler kazıyı ziyaret ediyor. Yurtdışından işbirliği teklifleri geliyor. Bilindiği gibi kazının gerçekleşmesi kadar; tarihî eserlerin korunması ve ortaya çıkarılan yapılara işlev kazandırılması çok önemli. Kale ve çevresi, manzarasının güzelliği nedeniyle yerel halkın, yerli ve yabancı turistlerin de ilgisini çekiyor. Ziyaret etmenin yanı sıra, piknik yapmak amacıyla her gün yoğun bir kalabalığın ziyaret ettiği alan, hafta sonlarında adeta ziyaretçi akınına uğruyor…

Kazı ekibinin öncelikli amacı; kalenin tarihini ortaya çıkarmak ve sonraki yıllarda da  restitüsyon, onarım ve restorasyon projelerini  hayata geçirmek. Böylesine önemli bir süreçte, ziyaretçilerin ilgi odağı  alanın korunması hayati bir önem taşıyor. Kazı Başkanı Prof. Dr.Prof. Dr. Asnu Bilban Yalçın, öncelikle yerel halkın kazıyı ve kaleyi koruma bilincine sahip olmasının gerekliliğini düşünüyor. Beykozlular ve İstanbullular, Dünya Kültür Mirası olan kale ve çevresine sahip çıkarsa, çok büyük bir yol katedilecek. Kalenin, gelecek nesillere miras kalabilmesi için bir süreliğine ziyarete kapalı tutulması şimdilik alınan önlemlerden biri…

Sualtı çalışmaları da kazının ilerideki yıllarda yapılacak aşamalarından bir diğeri. Bu bölgede 9. ve 11. yy’larda yapılmış deniz savaşlarına ait batıkların olabileceğini hattâ daha erken bir döneme ait liman kalıntılarının olabileceği düşünülüyor. Ortaçağ yazarlarının belirttiği iki yakayı birbirine bağladığı söylenen zincire dair veriler de böylece elde edilebilir. Bakanlık izniyle ileriye dönük olarak İstanbul Üniversitesi’nin içinde kısa süreli bir sergi, İstanbul Üniversitesi adına “Kaleler” ya da Bizans-Osmanlı dönemlerine ait sergiler,  sempozyumlar gibi etkinlikler ve benzer projeler de kazı ekibinin hayallerini süslüyor.

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın sunduğu çok değerli katkılarına ek olarak Yoros Kalesi’nin hızla dünyanın imrenebileceği bir çekim merkezine dönüşebilmesi için sponsorlara ihtiyaç duyuluyor…

YOROS KALESİ’NİN İÇİ

Mehmet Cemal Beşkardeş,

Yunanistan’a bu üçüncü gidişim. İkisi görev gereğiydi. O zaman Dedeeğaç (Aleksandropolis), İskeçe (Xanthi), Kavala (Καβάλα), Gümülcüne ve Selanik’i (Thessaloníki) görmüştüm. Bu seyahat olmasaydı Dedeeğaç’ı (Aleksandropolis) ve Kavala’yı (Καβάλα) iyi bildiğim söylenemezdi.

Biz Mahşer’in Dört Atlısı (ben, Recep, Engin, Özlem) ile benim ve Engin’in eşi de bu seyahate katıldı. Yaşlılık günlerini ortaklaşa geçirme düşünü paylaşan bizler için bu farklı bir deneyim oldu. Mahşerin Dört Atlısı olarak birbirimizi en az çeyrek asırdır tanıyor olsak da birlikte nasıl yaşayabileceğimizi deneyimledik.

Öğle saatlerinde iki ayrı otomobil ile İstanbul’dan yola çıktık. Birkaç yerde durduğumuzdan üç saati geçti İpsala Gümrük Kapısı’na varmamız.

Öngörümüzün tersi oldu: Ne bizim gümrük kapımızda ne de Yunanistan’daki gümrük kapısında pek yoğunluk yoktu. İpsala’dan sonra Dedeağaç yaklaşık 40 kilometre. Bizim şehrin merkezine varmamız yaklaşık bir saat sürdü.

Baharın elleri doğaya öyle bir dokunmuş ki yol boyunca insanın içini açılıyor. Renk cümbüşü var adeta: Yeşil, kırmızı, mor… Kent ortamındaki gri rengin baskınlığından kurtulmak ferahlık duygusu veriyor. Nedense yol boyunca neredeyse dağların tepelerine süzülmüş bulutların alçaktan bizi selamladığı duygusuna kapılıyorum.

Yunanistan’ın Ege Denizi kıyısındaki bu şehri de oldukça sakindi. Kentin en işlek caddesi olan Dimokratias’ta (Demokrasi) İstanbul’da alışkın olduğumuz gibi yoğun araç trafiği yoktu.

Yaya kaldırımda beklerken otomobiller sizin geçmenizi bekliyordu. Korna sesi duymak ne mümkündü. Büyük kentlerde neredeyse unuttuğumuz sakinliği yaşamak, başka bir dünyada olduğumuz hissini veriyor, insanın içini huzur kaplıyor. Epeydir uzağında olduğumuz hisler bunlar. Başka bir ortama gelmiştik adeta. Bunda Dedeağaç’ın nüfusunun 70 bin civarında olmasının da katkısı var. İstanbul tek başına Yunanistan kadar. Ama artık altyapı yetmiyor. Ulaşımda, konutta, sağlıkta, eğitimde sorunlar çözülemez hale geliyor. Sadece o mu? İnsan ilişkilerinde hızlı bozulma, kuralsızlık var. Nezaketten uzak bir yaşam norm haline geldi.

Bu sınırlı Yunanistan gezisinde Batı toplumlarında ahlakın korunduğunu ve yaşatıldığını bir kez daha gözlemledik. Konuşmalarda ahlak vurgusu öne çıktı. Bence Batı toplumlarında gündelik yaşamın sürdürülmesinde kurallara uyulmasının zorunlu olduğu bilinci yerleşmiş. Öteki türlü gündelik ilişkileri sürdürmek zorlaşır. Güç yerine toplumsal sözleşme ve hukuk kurallarına dayalı olarak ahlak temelinde gündelik yaşamı sürdürmenin, bugünü ve geleceği garanti altına almanın toplum olarak varlığını korumanın bir yolu olduğunun farkındalar. Toplumlar ortak değerler üzerinde varlıklarını sürdürebilir. Bu olmayınca çürüme, çöküş ve barbarlaşma başlar.   Bizde güçlü olanın kurallarını dayattığı uyguladığı bir yaşam söz konusu. Yani gündelik yaşamın sürdürülmesinde ahlak gerekli değil. En azından toplumun bir bölümü açısından bu böyle. Ne zaman gündelik yaşamı sürdürmenin yolunun ahlaktan, kurallara bağlı yaşamaktan geçtiğini anlarız? Bu zor bir soru. Çünkü herkes kendince rahatsız olsa da gündelik yaşamı sürdürebiliyor. O zaman ahlaka gerek kalmıyor.

Örneğin gezdiğimiz yerlerde hemen hemen fiyatlar belirli bir aralıkta. Kimse kimseyi “kazıklamak” peşinde değil. Zaten devlet, yerel yönetimler de kurallara uymayanlara kuralları “gözünün yaşına bakmadan” herkese eşit biçimde uyguluyor. “Kimse burası …. bir yolu vardır, adamı bul, halledersin” diye düşünmüyor. Kuralların herkese eşit biçimde uygulanacağının bilincinde.

2000’li yılların yaşamımızdaki etkisini görüyoruz. Artık tek seçenek otel değil kalmak için. Airbnb gibi güvenilirliğini kanıtlamış siteler aracılığıyla kiralık ev rezervasyonu yapmak mümkün. Bu tür yerlerde çifte rezervasyon gibi sorunlarla da karşılaşmıyorsunuz.

Kaldığımız yer şehrin simgesi olan Dedeağaç Deniz Feneri’ne yakındı. Deniz yerine cadde üzerinde olması da dikkati çekiyor. II. Abdülhamit tarafından 1880’de Fransız mimarlara yaptırılan 18 metre yüksekliğindeki fenerden şehrin her tarafını görmek mümkünmüş. Bizim gittiğimiz saatte ziyarete açık değildi. Oradan fotoğraf çekip paylaşmayı isterdim. Bu başka sefer mümkün olur belki.

Dedeağaç limanı da oldukça sakindi. Tekneler limanda sefere çıkacağı zamanı bekliyordu.

Dedeağaç’ta genelde binalar üç ya da beş katlıydı. Şehrin dokusunu korumaya özen göstermişlerdi. Sadece Limana yakın yerdeki bu bina bir zevksizlik örneğini oluşturuyordu. Binaların çoğu eski olmasına rağmen kentsel dönüşüm projesi buraya uğramamıştı. Demek ki buranın politikacıları, belediye başkanları bizimkiler kadar yetenekli değildi. Bir Meclis kararıyla imar planları değişebilirdi. Ne vardı ki bunda. Meclis’te de yeni yasalar çıkarılırdı. Herhalde Yunanlılar bizimkiler kadar becerikli değil, eski kafalılar belki de. Yeşili alabildiğine korumuşlar. Binalar bitişik nizamda olsa da soluk alacak mekânları var. Kıyılar halka açık. Öyle isteyen işgal etmemiş. Torpille yakın, eş dost ya da tanıdığa da verilmemiş. Bizimkiler buraya gelip “rant nasıl elde edilir” konusunda seminer falan vermeli. Hünerlerini göstermeli. Üç ya da beş katlı yerlere nasıl gökdelenler dikilir konusunda eğitimler vermeli. Gelecek kuşakları değil şimdiyi düşünmenin ne kadar önemli olduğu, tarihe karşı sorumluluk bilincine gerek olmadığı konusundaki “bilgi birikimlerini, deneyimlerini” paylaşmalı. Boşa gitmemeli burada öğrendikleri. Hem de yeni kâr alanı oluşturmalı. Harvey yazmıştı Yeni Emperyalizm döneminde kentlerin küresel sermayenin yapması haline getirildiğini. Az katlı binalar neler düşündürtüyor insana… Ayrıca “bizimkiler” tarihten gelen talancı zihniyetin kentleri nasıl dönüştürebileceği Yunanlılara da öğretilmeli bence. Onların bu konuda “kaç fırın ekmek yemesi gerekir” bilemedim. Ama bizim anlı şanlı müteahhitlerin buralarda yapacağı çok iş var.

Yol boyunca budanmış ağaçların güçlü biçimde filiz verdiğini gözlemliyoruz. Güçlenmek, güçlü olmak belki de doğadaki gibi budanmayı göze almaktan geçiyor. Budanmak sözcüğünün ürkütücü yanı olsa da. Küçük burjuva korkularımızdan sıyrılmak…

Yol boyunca tek tük de olsa İstanbul Boğazını hatırlatan Erguvan ağaçlarını görmek anılara götürüyor insanı…

Dedeağaç’a gidip de plajını görmemek olmazdı. Plaj sakin, kimse yok. Sessizlik ve durgunluk egemen. Gözlerimi kapatıp uzanıyorum kumların üstüne. Arada bir dalgaların hafifte olsa çıkardığı ses ve denizin kendine has kokusu deniz kenarında olduğumu hatırlatıyor. Sonra ayaklarımı deniz suyuna sokuyorum. Suyun sıcaklığı bana göre değil. Bu zamanda denize girmeyi göze alamayanlardanım.

Daha önce Yunanistan’a giden arkadaşlarımızın porsiyonların daha büyük olduğunu söylemelerine rağmen aç olmanın ruh haliyle akşam gittiğimiz restoranda söylediklerimiz meze, salata ve balıklar ile tıka basa doyduk.  Hangi konu olursa olsun insan kendi deneyimlemeden bir gerçeğin farkına varamıyor. Biz de bu deneyimi daha sonra bilinç haline getiriyoruz.

Dedeağaç’ta Pico adlı mekân gece yarısına kadar kaldığımız bir başka eğlence merkezi oluyor. Genelde aynı ritimde şarkılar çalıyor. 4-5 şarkıcı sahneye çıkıyor. Düet yapanlar da oluyor. Ama bizim gazino mantığı ile düzenlenmiş. İnsanlar yerlerinden şarkılara eşlik ediyor, az sayıda olsa da oturdukları masanın çevresinde dans edenler de vardı. Ama İstanbul’un gece hayatından oldukça uzak kaldıklarını söyleyebilirim. Bizim şarkılar içerik ve ritim olarak onlardan daha zengin. Ya da bizim dinlediğimiz mekân açısından bu geçerli. Pico’da çoğunluğun sigara içmesine rağmen bizdeki mekânlardaki gibi sigara dumanına boğulmadık. Havalandırma sistemleri iyi çalışıyordu. Kaldığımız binaya döndüğümüzde saat neredeyse dörde yaklaşıyordu. Hemen yattık.

Ertesi gün saat 10’a doğru Dedeağaç’tan ayrılmadan önce son durağımız Salgamış Bakery’e oldu. Burada Türkiye’den gelen iki aile ile tanıştık. Onların konuşmasında Kurtuluş geçince ben de “Tatavlalıyım” diyerek konuşmaya katıldım. Konu Kurtuluş olunca hemen devreye giriyorum. Gerçi şimdi dokusu epeyce bozulan Kurtuluş’tan onlar da benim gibi ayrılmışlar Yeşilköy’e yerleşmişler. Gurbet elde karşılaşmak, sohbet etmek birbirimize iyi geldi. Onlar ayrıldı. Sanırım Ermeni kökenliydiler. Kurdukları cümlelerdeki vurgudan bunu çıkardım. Biz bir süre daha oturduk. Zaten kuyruk vardı. Hemen öyle istediğini almak mümkün değil. Dört-beş masası var. Kremalı böreği ünlüymüş. Bana Hülya (Engin’in eşi) bir parça verdi, öyle tattım. Ben böreğin daha çok tuzlu olanını tercih ederim. Gerçi annem içinde kuru üzüm ve ceviz bulunan nohul yapardı, onu da severdim. Ama onu tatlı olarak düşünür ve yerdim. Ki öyleydi zaten. Nohul benim için çocukluğum, annem demek. Birkaç tepsi birden yapardı, üşenmezdi. Kimi zaman bir hafta yediğimiz olurdu.

Ben peynirli ve ıspanaklı böreklerini beğendim. Bizdeki gibi börekte kullanılan yağ midemde yanma da yapmadı. İster istemez kalitesiz bir yaşamı oldukça pahalı yaşadığımızı düşündüm yeniden. Öyle büyük sorunların olduğu ülkemde böyle gündelik yaşama ilişkin mikro sorunlar “önemli” değildi. Ama gündelik yaşamın sorunları çözülmeden de bu ülkeye demokrasinin uğramayacağı üzerine düşünemiyoruz bile. Hayat bizi “incelikleri korumak, yaşamak isterken” giderek ötekileştiriyor bu ülkede.

(Devam edecek)

Kemal ASLAN/Gazeteci-Yazar

Dünya’nın doğal uydusu, çekirdeği soğudukça son birkaç yüz milyon yılda çevresinden 100 metre kadar kaybetti.

Maryland Üniversitesi’nden araştırmacılara göre bu kademeli bir süreç gibi görünebilir ancak bu büzülme NASA’nın mürettebatlı Artemis III inişleri için önerilen alanlar da dahil Ay’ın Güney Kutbu’nun bazı kısımlarında önemli yüzey deformasyonlarına neden oluyor.

Ay’ın küçülmesi Ay depremleri gibi sismik aktivitelerle birlikte gerçekleştiğinden, bilim insanları fay bölgelerine yakın yerlerin gelecekteki insan kaşifler için tehlike oluşturabileceğini belirterek uyardı.

Ulusal Hava ve Uzay Müzesi’nden çalışmanın ortak yazarı Thomas Watters, “Genç bindirme faylarının küresel dağılımı, aktiflik ve devam eden küresel büzülme nedeniyle yeni bindirme fayları oluşturma potansiyelleri, Ay’daki kalıcı yerleşkelerin konumu ve dayanıklılığı planlanırken dikkate alınmalı” dedi.

Yeni çalışmada araştırmacılar, 50 yıl önce Apollo sismometrelerinin kaydettiği en güçlü Ay depremlerinden biriyle Ay’ın Güney Kutbu’ndaki fayları ilişkilendirdi.

Bilim insanları, Ay’ın Güney Kutbu’ndaki bazı bölgelerin sismik sarsıntılardan kaynaklanan toprak kaymalarına karşı özellikle hassas olduğunu buldu.

Araştırmacılar, Ay depremlerinin de tıpkı Dünya’daki depremler gibi Ay’ın iç kısmındaki faylardan kaynaklandığını ve Ay yüzeyindeki insan yapımı yapılarla ekipmanlara zarar verebilecek kadar güçlü olabileceğini belirtti.

Ancak Dünya’da sadece birkaç saniye süren depremlerin aksine Ay depremleri saatlerce ve hatta bütün bir öğleden sonra bile devam edebilir yani bu da sığ depremlerin gelecekteki insan yerleşimlerini harap edebileceği anlamına geliyor.

Bunun nedeni, Ay’ın yüzeyinde milyarlarca yıllık asteroit ve kuyruklu yıldız çarpışmalarından oluşan gevşek tortu bulunması.

Çalışmanın bir diğer yazarı Nicholas Schmerr, “Ay’ın yüzeyini kuru, öğütülmüş çakıl ve toz olarak düşünebilirsiniz. Milyarlarca yıl boyunca yüzeye çarpan asteroitler ve kuyruklu yıldızların etkisiyle ortaya çıkan açısal parçalar sürekli olarak bu çarpışmalardan fırladı” dedi.

Dr. Schmerr, “Sonuç olarak, yeniden şekillendirilen yüzey malzemesi mikron boyutundan kaya büyüklüğüne kadar olabilir ancak hepsi çok gevşek bir şekilde birleşmiştir. Gevşek tortular, sarsıntı ve toprak kaymalarının meydana gelme olasılığını yükseltiyor” diye açıkladı.

NASA, 2024’ün sonlarında Artemis görevlerinin bir parçası olarak 50 yılı aşkın bir süre sonra Ay’a ilk mürettebatlı uçuşunu gerçekleştirmeyi umuyor. Nihayetinde Ay yüzeyinde uzun vadeli bir varlık oluşturmaya yönelik planlar gelişirken, araştırmacılar insan keşfi için tehlikeli olabilecek daha fazla yeri belirlemek için Ay’ı daha fazla incelemeyi umuyor.

Dr. Schmerr, “Bu çalışma, ister Ay’ın sismik aktivitesine daha iyi dayanabilecek mühendislik yapıları olsun, ister kaşifleri gerçekten tehlikeli bölgelerden korumak olsun, Ay’da bizi nelerin beklediğine hazırlanmamıza yardımcı oluyor” dedi.