KENTTEKİ YAN SANAYİ ZORA GİRDİ

Eskişehir sanayisi ve ekonomisinin ana omurgalarından biri olan Koç grubuna ait Arçelik Buzdolabı Fabrikası  50 yaşında bir sanayi kuruluşu… Üretime 1975 yılında başladı. Kent için hayati önemi var.  Son iki yıldır sorunlarla boğuşan tesiste yaşanan üretim düşüşleri ve işten çıkarmalar, zincirleme bir etkiyle tüm kente yayılma potansiyeline sahip.

Eskişehir fabrikasında son bir yılda  belirli periyotlarda 150’şerli ve ardından yüzlerce kişiyi bulan gruplar halinde işten çıkarmalar yapıldı. Sadece işçiler değil, tesislerde beyaz yakalı çalışanlardan da işini kaybedenler oldu.

Arçelik’teki küçülme kentte yan sanayiyi de olumsuz etkiledi. Organize sanayi bölgelerinde Arçelik’e iş yapan 57 sanayi kuruluşu var. Ayrıca yüzlerce esnaf fabrikadan iş alıyor. Mesela taşımacılık kooperatiflerinde Arçelik’e bağlı taşımalarda yüzde 30 azalma oldu. Kamyon ve kamyonetler  sanayi bölgelerindeki otoparklarda iş bekliyor.  

Halen stokları ağzına kadar dolu olan Eskişehir Arçelik Fabrikası, tam kapasite çalıştığı dönemlerde günde ortalama 15.000 ila 18.000 adet buzdolabı üretme kapasitesine sahip, dünyanın en büyük tek çatı altındaki buzdolabı tesislerinden… Fabrikanın toplam yıllık buzdolabı üretim kapasitesi 4 milyon adedin üzerinde… Pazar daralması ve  yüksek enflasyon nedeniyle tesisler vites küçülttü.  Günlük yaklaşık  yüzde 40  üretim kaybı yaşandığı tahmin ediliyor.

YA KAPANIRSA…

Arçelik gibi dev bir sanayi kuruluşunun sarsılması veya olası bir kapanma senaryosu, Eskişehir ekonomisinde derin kırılmalara yol açacağı belirtiliyor. Eskişehir Organize Sanayi Bölgesi’nde faaliyet gösteren onlarca plastik, metal, ambalaj, kablo ve lojistik firması doğrudan Arçelik’e bağımlı çalışıyor.

Ana fabrikadaki üretim düşüşü ve küçülme, yan sanayi tesislerinde siparişlerin bıçak gibi kesilmesine neden olacak.  Bu firmaların da kitlesel işten çıkarmalara gitmesi ya da iflas riskiyle karşılaşması asıl büyük tehlike…

Haber: Cengiz ERDİL

İstanbul, 7 Kasım Cuma gününden başlayarak soğuk havanın etkisine girecek .

Bu durumun günlerce süreceği öngörülüyor.

Açıklanan son verilere göre Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) ekim ayında bir önceki aya göre yüzde 2,58 artış gösterdi. Yıllık enflasyon ise yüzde 29,77 olarak kayıtlara geçti.
Bağımsız araştırmacıların kurduğu ENAG da Ekim ayı enflasyon verilerini açıkladı.

ENAG, Ekim ayında aylık bazda yüzde 2,68 oranında enflasyonu açıklarken, yıllık enflasyonu ise yüzde 45,12 şeklinde açıkladı.

Ahmet Nazif Zorlu, 1944 yılında Denizli’nin Babadağ ilçesinde dünyaya geldi. İş hayatına ailesinin tekstil sektöründeki faaliyetlerinde başlayan Zorlu, genç yaşlardan itibaren ticaretle ilgilendi.

İlk tekstil mağazasını Trabzon’da açan Zorlu, 1970 yılında şirket merkezini İstanbul’a taşıdı. Ağabeyi Zeki Zorlu ile birlikte Zorlu Holding’in temellerini attı.

1976 yılında Korteks’i kurarak üretim alanındaki yatırımlarını genişleten Zorlu, 1990 yılında şirketlerini Zorlu Holding çatısı altında birleştirdi. 1994 yılında Vestel’i bünyesine katarak elektronik ve beyaz eşya sektörlerinde de büyüme kaydetti.

Ahmet Nazif Zorlu’nun liderliğinde büyüyen Zorlu Grubu; tekstil, elektronik, beyaz eşya, enerji, gayrimenkul, metalurji ve savunma sanayisi başta olmak üzere farklı sektörlerde faaliyet gösteriyor.

Zorlu Grubu’nun öne çıkan şirket ve markaları arasında Vestel ve Korteks yer alıyor. Türkiye’nin yanı sıra uluslararası pazarlarda da faaliyetlerini sürdüren grup, farklı sektörlerdeki yatırımlarıyla iş dünyasının önemli kuruluşları arasında bulunuyor.

Geleneksel olarak “iki devlet, bir millet” anlayışıyla tanımlanan ilişkiler, bugün iki egemen devletin kendi ulusal çıkarlarını öncelediği yeni bir sınavdan geçmektedir.

İlk gerilim hattı, Azerbaycan’ın laiklik politikasıdır. 

Eğitim Kanunu’na eklenen laiklik maddesi ve devlet okullarında laiklik ilkesine aykırı görülen giyim unsurlarına getirilen düzenlemeler tartışmalara yol açtı. 

Türkiye’den de kimi çevrelerden gelen tepkilere Azerbaycan iktidar partisinin iç işlerine müdahale eleştirisiyle karşılık vermesi, meseleyi diplomasi alanına taşımıştır.

Azerbaycan’ın bu noktada kaygısı İran’dan sonra Türkiye’den gelen bazı din özellikli kuruluşları ideolojik bir sızma olarak görmesidir.

Hatırlanmalıdır ki; Türkiye’de laiklik ilkesi, 5 Şubat 1937’de 1924 Anayasası’nın 2. maddesine eklenmiş; 1961 ve 1982 anayasalarında da Cumhuriyetin temel nitelikleri arasındaki yerini korumuştur.

Bununla birlikte laikliğin uygulanma biçimi, her ülkenin kendi anayasal düzeni ve toplumsal koşulları içinde değerlendirilmelidir. 

İkinci sorun, Azerbaycan’ın İsrail ile olan ilişkileridir.

Bakü’den Türkiye üzerinden İsrail’e petrol sevkiyatı yapıldığı iddiaları, Gazze sonrasında Türkiye’de yükselen hassasiyetlerle birleşerek kamuoyunda eleştirilere neden olmuştur.

Bu konu ilişkilerin mayınlı alanıdır. Ancak son dönemde ortaya çıkan tablo, Türkiye’nin Filistin konusunda yeni bir diplomatik yaklaşım arayışına ihtiyaç olduğunu düşündürüyor.

Üçüncü ve daha yapısal sorun, iki ülkenin uluslararası ilişkilerde farklı yerde durduğu gerçeğidir.

2020 öncesinde Azerbaycan’da Türkiye’ye duyulan güvenlik bağımlılığı belirgindi. Karabağ zaferinden sonra ise Bakü’de kendi kararlarını bağımsız biçimde alma iradesi daha görünür hale geldi

Bakü, güvenlik ve ekonomik çıkarlarını önceleyen bir ortaklık isterken Ankara, bunlara ek olarak siyasi, dini ve kültürel değerlerde de ortaklık bekliyor.

Beklenti farklılıkları KKTC (Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti) meselesinde de görülmektedir.

Azerbaycan, Türk Devletleri Teşkilatı içerisinde KKTC’yi desteklemekte, ancak Avrupa Birliği ilişkileri nedeniyle tanımamaktadır. 

Türkiye’nin ise bu konuda yeterli desteği görmediği bir gerçektir.

Bölgesel güçlerin çıkarları da ilişkilerin geleceğini etkilemektedir.

Rusya, ABD ve İran’ın bölgesel çıkarları da kırılganlığı artırmaktadır.

Moskova’nın, Türkiye-Azerbaycan yakınlaşmasının zayıflamasından yarar sağlamaya çalışabileceği göz ardı edilmemelidir.

Vashington enerji güzergahlarının güvenliğini ve Güney Kafkasya’da barışı desteklerken, İran’ın Zengezur güzergahı ve Azerbaycan-İsrail ilişkileri konusundaki kaygıları da bölgesel rekabetin önemli unsurları arasındadır.

Son dönemde yaşanan diplomatik gelişmeler, ilişkilerdeki kırılganlığı açıkça ortaya koymuştur.

Her iki ülke liderlerinin temasları ve sonrasında danışmanın görevden ayrılması, gerilimin yatıştırılmasına yönelik adımlar olarak görülmüştü.

Ancak, Türk Dünyası Liderler Zirvesine Azerbaycan Lideri’nin katılmayışı ve BM genel Sekreterliği’ne Türkiye adayının yerine BAE adayının desteklenmesi, köprünün altından daha çok sular akacağını göstermektedir.

Sonuç olarak, Türkiye-Azerbaycan ilişkileri kopmaktan çok dönüşüm geçirmektedir. Geleneksel abi-kardeş anlayışından, iki egemen devletin karşılıklı çıkarlarını müzakere ettiği bir ortaklığa geçiş yaşanmaktadır. 

Bu dönüşümün kalıcı başarıya ulaşması, sembolik görüntülerden ziyade güçlü kurumlara, açık iletişime ve karşılıklı saygıya bağlıdır.

Kalıcı çözüm için kurumsal adımların atılması artık bir zorunluluktur. 

Son sözse; Her iki ülkenin geleceğini, buzdağının büyüklüğü değil, bu engelleri birlikte aşabilme iradeleri belirleyecektir. Kısacası, devlet aklı galebe gelmelidir.

İsmet HERGÜNŞEN

ABD Üslerindeki Yıkımın Boyutları. Uçaklar da Vuruldu

Associated Press (AP) tarafından aktarılan bilgilere göre, İran’ın balistik füzeler ve kamikaze insansız hava araçlarıyla (İHA) gerçekleştirdiği yoğun misilleme saldırıları, Ortadoğu’da konuşlu birçok Amerikan üssünü doğrudan hedef aldı. AP’nin ulaştığı Pentagon teftiş raporları, çatışmalar boyunca bölgedeki ABD askeri tesislerinin yaygın hasara uğradığını doğrulamakta. İlgili raporlarda, üslerde konuşlu askeri binaların, kara araçlarının ve uçakların roket ile drone isabetleri sonucu kullanılamaz hale geldiği kayıtlara geçti…

Uydu Fotoğrafları ve Hasar Analizi

Saldırıların hemen ardından elde edilen yüksek çözünürlüklü uydu fotoğrafları, hava üslerindeki uçak hangarlarının, lojistik depoların ve idari binaların ağır tahribata uğradığını gösterdi. Yapılan detaylı görüntü analizlerinde, pistlerin doğrudan hedef alındığı, milyonlarca dolar değerindeki gelişmiş hava savunma sistemleri ile radar istasyonlarının roket şarapnelleri ve patlamalar nedeniyle işlevsiz kaldığı tespit edildi. Askeri uzmanların uydu görüntüleri üzerinden yaptığı değerlendirmeler, saldırıların son derece hassas güdümlü mühimmatlarla yapıldığını ve hedeflenen altyapıların yeniden inşa edilmesinin uzun zaman alacağını ortaya koydu.

Savaşın Finansal Amerikan Halkına Faturası 

Pentagon’un Kongre’ye sunduğu ve AP tarafından paylaşılan verilere göre, İran savaşının ABD’ye olan toplam maliyeti yaklaşık 47,1 milyar dolara ulaştı. Bütçedeki en büyük kalemi, harcanan stokları yenilemek için gereken 29 milyar dolarlık mühimmat bedeli oluşturdu. Özellikle tanesi milyonlarca doları bulan Patriot ve THAAD savunma füzelerinin yoğun kullanımı maliyeti tırmandırdı. Bütçenin diğer kalemlerini ise 11,9 milyar dolarlık operasyonel harcamalar ile düşürülen ya da üslerde imha edilen araç ve hava platformlarından doğan 6,1 milyar dolarlık teçhizat kaybı oluşturdu.

İran Mühimmatını Yeniledi; ABD Harcadığının Yerine Koyamadı

ABD, Amerikan Başkanlığı ve İsrail’in ortak kararıyla şubat ayında İran’a karşı geniş çaplı bir askeri harekat başlatmıştı. Washington yönetimi, harekatın başında operasyonun kısa sürede tamamlanacağını öngörmüştü. Ancak nisan ayında sağlanan geçici ateşkese rağmen İran, yeraltı mühimmat depolarını tahkim etmiş, füze ve insansız hava aracı envanterini yeniden inşa etmişti. Takip eden süreçte Washington yönetimi İran’a yönelik deniz ablukası kararı almış, gerginlik bölgesel bir yıpratma savaşına dönüşmüştü.

Yaklaşan Ara Seçimler Öncesinde Trump İçin Başağrısı

ABD’de yaklaşan seçimler öncesinde savaşın artan mali faturası siyasi arena üzerinde doğrudan baskı oluşturmakta. Pentagon’un açıklamadığı üs tamirat maliyetlerinin bütçeye ek yük getireceği belirtilirken, ABD Kongre Bütçe Ofisi (CBO) savaşın devam etmesi halinde aylık 2 ila 3 milyar dolar ek harcama gerekeceğini hesapladı. AP-NORC kamuoyu araştırmaları ise Amerikan halkının büyük çoğunluğunun Kongre’den öncelikli olarak savaşı sonlandırmasını talep ettiğini gösteriyor.

Küresel Ekonomi Ve Türkiye’ye Etkileri

Savaşın tırmanması ve Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyatın aksaması, küresel enerji piyasalarında ciddi bir şoka neden olarak Brent petrol fiyatlarını ve jet yakıtı maliyetlerini rekor seviyelere çıkardı. Bu durum, küresel ölçekte enflasyonist baskıları ve tedarik zinciri krizlerini tetikledi. Yüksek enflasyon ve cari açıkla mücadele eden Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler için yükselen enerji faturaları, artan ithalat maliyetleri ve döviz kurları üzerindeki baskı ek bir ekonomik yük oluşturdu. Ayrıca bölgedeki ticaret hatlarının aksaması ve artan navlun maliyetleri Türkiye’nin bölgesel ihracatını ve büyüme hedeflerini olumsuz etkiledi.

Cemal Süreya böyle demiş ama İstanbul’a ne eski zamanda, ne yeni zamanda ateş etmeyen kalmamış. 

Şimdi üstünde ateşten dikilmiş ‘MEGA’ elbisesi var. 

Yeni zaman beyleri keşke eskinin Kalkedon’un yani körler ülkesi Kadıköy’ün kurucuları olsaydı da bugünleri görmeseydik! 

İstanbul’da gözler kör oldu, kentin betona gömüldüğünü, taşıyamacağı  kadar insanı bırak güvertesini; filikalarını bile doldurduğunu göremediler.

Az sayıda da olsa görenlere etmedik hakaretlerini bırakmadılar. Kent ve kalkınma düşmanı ilan ettiler.

Denizi doldurdular, trafiği cehenneme çevirdiler,  İstanbul dünyada metronun ilk açıldığı kenti (Beyoğlu Tünel)…  130 yıl yeraltını düşünmediler bile…O küçük tünel bile yıllarca İstanbul ulaşımında kılcal damarı oldu. Dünya kentleri  yeraltı demiryolu hatlarıyla sarıldıktan sonra  yedi tepeli kenttin anca aklı başına geldi.

Hatırlıyorum; betoncular ve destekçileri, “elin insanı Tokyo’nun, Paris ve New York’un büyüklüğünden şikayetçi değil, İstanbul’da elbette büyüyecek” diyorlardı. Oysa, bilimden yana olanların dediği ulaşımı yeraltına inmiş, planlı, parklarla dolu bir kentti.

Anlamadılar… Artık İstanbul’un son durağında Megakent yazılı tabela var…  Peki nereden çıktı bu “Mega Masalı”…

Megakent kavramı, 1970’li yıllarda ortaya çıktı. Nüfusu 10 milyonu aşan devasa kent alanlarını tanımlamak için  kullanıldı. Bizde ‘büyük kırılma’ sayılan 12 Eylül’den sonra Kapitalizmin çok serbest olanına(!) en yakışan kent olarak İstanbul seçilmişti.

Zarif minareli, kubbeli camiler kentinin muhafazarkarları ve liberal kişilikler; küresel finans merkezi lafı ortaya attılar, hala bu illüzyonun çevresinde dönülüyor.

“Dünya Kenti” uydurması bir gurur payesi gibi pazarlandı. Kentin plansız büyümesi, nüfus patlaması ve denetimsiz göçü; bir kentsel felaket uyarısı olarak görülmek yerine “Büyüyoruz, megakent oluyoruz!” masalıyla ambalajlandı.

İstanbul’un Mega Olmaya İhtiyacı Var mıydı?

İstanbul kurulduğu zamandan beri zaten kalabalık bir yerleşim yeriydi. İki denize hakimiyeti, iki kıtanın durağı olması tarihin her döneminde İstanbul’u önemli kıldı. Göç aldı, ancak yeni zamanda yaşananlar ‘ bu kadarı da fazla’ dedirtiyor.

Orman ve koruların yok edilerek betona boğulması, su havzalarında yapılaşma “Mega” olmanın dikişleri olurken, İstanbul’a  trafik çilesi, çarpık yapılaşma, kuraklık ve her yağmurda felakete dönüşen su baskınları olarak damga vurdu.

Elbette deprem Gerçeği… Fay hattının yanı başındaki bir kentin yatay ve güvenli büyüme yerine, “mega projeler” ve gökdelenlerle dikey/kontrolsüz büyümesi ranttan öte hırsızlıktı, İstanbul’un etinden sütünden birşeyler koparmaktı.

İşte böyle….

Kenti saran beton kuleler ve  AVM’ler yapıldıkça alkış tutuldu ama kimse kentin ciğerleri olan ormanlarını, korularını, derelerini sormadı.  Nüfusu milyonları aştıkça övündüler; oysa kalabalık arttıkça musluklardan akan su azaldı, yağan her yağmur dere yataklarının betona boğulması yüzünden felakete dönüştü. İstanbul’un uykusunu kaçıran fay hatları da cabası. Bir de tüm bunların sosu olacak, nüfusu bir misli daha arttıracak Kanal İstanbul… Daha ne diyelim yahu..

Cengiz ERDİL

Almanya’daki Jena Üniversitesi araştırmacıları, saçları dökülen 14 erkeğin kafa derisine biyopsi yaparak, saç keseciklerini kafeinli solüsyonlarda bekletti. 8 gün boyunca kafeinli solüsyonda bekletilen numunelerdeki saçların yüzde 33-40 oranında uzadığı görüldü.

Araştırmanın sonuçlarından yola çıkan Alman kozmetik firması Alpecin, kafein bazlı bir saç solüsyonu geliştirdi.

Araştırmacılar, kafeinin, saç keseciklerine zarar vren “dihidrotestosteron-DHT” maddesinin etkilerini azalttığını söyledi. Erkeklik hormonu testosteron tarafından üretilen bir kimyasal olan DHT seviyesinin kanda yüksek oranda bulunması, saçın incelmesine ve yavaş uzamasına yol açıyor.

Bu arada kahve içmek aynı sonucu vermiyor

Uzmanlar, bu etkiyi elde etmek için kahve içmenin yeterli olmadığını, kafeinin doğrudan kafa derisine (topikal olarak) uygulanması gerektiğini belirtiyor.

Milyarlarca kelime kullanımını analiz eden bilim insanları, anlamın yalnızca duyguya değil, güç, tehlike ve düzene dayalı olarak organize edildiğini keşfetti. Daha da şaşırtıcı olanı, insan dilinin güvenliğe yönelik güçlü bir gizli tercih göstermesi ve kelimelerimizin eski hayatta kalma içgüdülerini yansıtıyor olabileceğini öne sürmesidir.

Vermont Üniversitesi’ndeki araştırmacılar, 70 yılı aşkın süredir yaygın olarak kabul gören bilimsel bir teoriyi sorgulayan, insan dilinde şaşırtıcı bir örüntü keşfettiler. Bulguları, kelimelerin anlamının duygudan daha temel bir şey tarafından şekillendirildiğini öne sürüyor: güç, tehlike ve düzen anlayışımız.

Science Advances dergisinde yayınlanan çalışma , dilin temel anlamını ölçmek için matematiksel yöntemler kullanan “ousiometri” adı verilen yeni bir yaklaşım sunuyor. Çalışmanın en çarpıcı bulgusu, insanların kullandığı kelimelerin tehlikeden ziyade güvenliğe yönelik tutarlı ve yaygın bir tercihi göstermesidir.

Bu gizli güvenlik önyargısı, araştırmacıların dili inceleme, insan davranışını anlama ve insanların söylediklerini ve yazdıklarını yorumlayan yapay zeka sistemleri geliştirme biçimini dönüştürebilir.

Bilim insanları insan dilinde gizli bir güvenlik önyargısı keşfetti.

1950’lerden beri, kelime anlamının bilimsel olarak anlaşılmasının büyük bir kısmı, psikolog Charles Osgood ve diğerlerinin öncü araştırmalarıyla geliştirilen bir çerçeveye dayanmaktadır. VAD modeli olarak bilinen bu model, anlamı üç duygusal boyut üzerinden tanımlar: değer (olumlu vs. olumsuz), uyarılma (heyecanlı vs. sakin) ve baskınlık (kontrolcü vs. itaatkar).

Bu yaklaşım, özellikle yazılı dilin duygusal tonunu belirlemek üzere tasarlanmış sistemlerde olmak üzere, psikoloji, dilbilim ve yapay zekâ alanlarında etkili oldu.

Analizlerinde, gerçek dünyadaki çok çeşitli metinlerde 20.000’den fazla kelimenin milyarlarca bireysel kullanımını incelediler. Gelişmiş hesaplama tekniklerini kullanarak, ekip farklı bir temel yapı belirledi. Geleneksel VAD modelindeki üç boyutun, daha önce varsayıldığı gibi birbirinden bağımsız olmadığını buldular.

Bunun yerine, elde ettikleri sonuçlar, kelime anlamının üç ayrı boyut aracılığıyla daha etkili bir şekilde tanımlanabileceğini göstermektedir: güç (zayıf vs. güçlü), tehlike (güvenli vs. tehlikeli) ve yapı (düzenli vs. kaotik).

Celeste Dupuy-Spencer’ın Denize Doğru Savrulan Kayanın Şekli adlı tablosunda dünya yanıyor. Ama herkesin derdi dünyayı kurtarmak değil.

Nisan 2026’da 46 yaşında hayatını kaybeden Amerikalı ressam Dupuy-Spencer, resimlerinde sınıf eşitsizliklerini, siyasi çatışmaları ve güç ilişkilerini ele alıyordu. Sanatçının son dönem çalışmalarını bir araya getiren Yaratıcının Gözlerinde Yanmak sergisi, New York’taki Jeffrey Deitch galerisinde 31 Ekim 2026’ya kadar görülebilir.

Dört panele yayılan tabloda hayvanlar, mitolojik figürler, savaş gemileri ve yangınlar iç içe geçiyor. İnsanlığın ilerleme hikâyesi, bir zafer yürüyüşünden çok, kendi sonunu hazırlayan bir serüvene benziyor. Dünya alevler içindeyken bazıları altın kaplama sığınaklarına çekilip kendilerini kurtarmaya hazırlanıyor.

İnsanlık bunca güç kazanmışken neden ortaya böyle bir manzara çıkıyor? İlerleme gerçekten hepimizin hayatını mı iyileştiriyor, yoksa kazançlar bir avuç insanın elinde toplanırken bedelini başkaları mı ödüyor?

Bu sorular aslında yeni değil. Binlerce yıl önce anlatılan Prometheus miti de aynı ikilemi anlatır.

Tanrıların Ateşi, İnsanlığın Gücü

Yunan mitolojisinde bir Titan olan Prometheus, ateşi tanrılardan çalıp insanlara verir. Ateş sayesinde insanlar karanlığı aydınlatmayı, ısınmayı, yemek pişirmeyi ve madenleri işlemeyi öğrenir. İnsanlığın önünde yepyeni imkânlar açılır.

Ama bu armağanın bir bedeli vardır. Zeus, tanrıların gücünü insanlarla paylaştığı için Prometheus’u bir kayaya zincirler. Her gün bir kartal gelip ciğerini yer; gece ciğeri yeniden büyür ve ertesi gün kartal geri döner. Prometheus’un cezası hiç bitmez.

Prometheus’un insanlığa kazandırdığı ateş, zamanla bilginin ve ilerleme arzusunun en güçlü simgelerinden biri haline geldi. Bu simgenin en bilinen örneği New York’ta, Rockefeller Center’da bulunuyor. Heykeltıraş Paul Manship’in 1934’te yaptığı altın renkli Prometheus heykeli, elinde ateşten bir küreyle hâlâ orada duruyor. Heykelin arkasındaki yazıtta şu sözler yer alıyor: “Her sanatın öğretmeni Prometheus, ölümlülere büyük işler başarmanın yolunu açan ateşi getirdi.”

Bugün Jeff Bezos’un yapay zekâ girişimi de Project Prometheus adını taşıyor. Girişim, yapay zekâyı mühendislik ve üretim gibi alanlarda kullanmayı hedefliyor. İnsanlık bir kez daha kendisine yeni güçler kazandıracak bir ateşin peşinde.

Peki, bu gücü elde etmekle onu kontrol edebilmek aynı şey mi?

Yapay Zekâ Ne Zaman Duracağını Bilecek mi?

Yapay zekâ yeni ilaçlar geliştirebilir, hastalıkları erken teşhis edebilir, günler süren işleri dakikalar içinde bitirebilir. Ama daha karmaşık görevler verdikçe, ona daha fazla erişim ve yetki de vermemiz gerekir. Sorun da burada: Ya sistem, verilen işi tamamlamak için sınırları aşarsa?

Axios‘un 25 Ekim 2026 tarihli haberine göre, Claude adlı yapay zekâ, Georgia eyaletindeki  oy sayılarına ulaşmak için insanlardan talimat almadan bir dijital erişim anahtarı talep etti ve kullandı.

Anthropic, Claude’un seçmen kayıtlarına erişmediğini ve hiçbir oy bilgisini değiştirmediğini açıkladı. Yine de olay önemliydi: Claude, verilen işi tamamlamak için insan talimatı olmadan kendi başına harekete geçmişti.

Yapay zekânın özerkliği dediğimiz şey tam da bu: Bir görevi yerine getirirken sonraki adımlarını kendi başına belirleyebilmesi. Yapay zekânın bir gün insanlığı yok edebileceği uyarıları da bu ihtimalle ilgili: Sistemler güçlendikçe insan denetiminden çıkabilir.

Kanatlarımız Hâlâ Balmumundan

Antik Yunan’da insanın gücüne kapılıp sınırlarını unutmasına hubris denirdi. İkarus’un hikâyesi bunun en bilinen örneklerinden biri.

Babası Daidalos, tüyleri balmumuyla birleştirerek ona kanatlar yapmış ve uçarken Güneş’e fazla yaklaşmaması için oğlunu uyarmıştı. Ama İkarus uyarıyı dinlemedi; yükseldikçe yükseldi. Güneş’in sıcaklığı balmumunu eritti, kanatları dağıldı ve İkarus denize düştü.

Prometheus insanlara ateşi verdi; İkarus ise uçmanın verdiği özgüvenle sınırlarını unuttu. Bugün yapay zekâ şirketleri de daha güçlü sistemler geliştirmek için kıyasıya yarışıyor. Ancak bir gücü elde etmek, onu kontrol edebilmek anlamına gelmiyor.

Ateş insanlığa yemek pişirmeyi, ısınmayı ve maden işlemeyi öğretti. Ama kontrolsüz kaldığında evleri, ormanları, hatta şehirleri küle çevirdi. Yapay zekâ da yeni imkânlar sunarken ciddi riskler yaratabilir.

Dupuy-Spencer’ın tablosunda dünya yanarken bazıları kendilerini korumak için altın kaplama sığınaklara çekiliyor. Felaket herkesi etkiliyor; ama herkesin kurtulma şansı eşit değil.

İnsanlık ateşle dünyayı değiştirdi. Şimdi yapay zekâyla daha da yükseğe çıkmak istiyor. Ama İkarus’un hikâyesi hâlâ geçerli:

Kanatlarımız hâlâ balmumundan; düştüğümüzde bizi koruyacak altın sığınaklar ise herkese açık değil.

Derya ULUSOY