Raporda, hafta boyunca rüzgârın fırtına şeklinde eseceği ve sıcaklıkların 26-30 derece arasında olacağı kaydedildi.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) Afet Koordinasyon Merkezi (AKOM) tarafından paylaşılan haftalık hava tahmin raporuna göre, İstanbul genelinde cuma günü gök gürültülü sağanak yağışın etkili olması beklenirken, rüzgârın ise bu akşam saatlerinden itibaren kuzeyli yönlerden kuvvetlenerek hafta boyunca yerini fırtınaya bırakacağı açıklandı.

Öte yandan, hava sıcaklıklarının hafta genelinde 26 ile 30 derece aralığında seyredeceği tahmin ediliyor.

Bu Veriler Nereden Geliyor? Araştırma Nasıl Yapıldı?

Bu kılavuz, alanında uzman nörologların (Dr. Claudia Muñoz, Dr. Ayushi Chugh, Dr. Myrna Cardiel) klinik tecrübelerine, kendi günlük yaşam pratiklerine ve nöroloji dünyasının kabul görmüş geniş çaplı literatür taramalarına dayanıyor. Metinde yer alan savunmalar; Mayo Clinic Proceedings, Nature Communications ve Amerikan Nöroloji Akademisi (AAN) gibi saygın tıp kurumlarının uzun yıllara yayılan klinik gözlem ve kohort çalışmalarından (insan gruplarının zaman içindeki takibi) elde edilen verilere dayanmaktadır.

Beyni Genç Tutan 6 Altın Alışkanlık ve Bilimsel Savunmaları

1. Hareketi Hayatınızın Merkezine Koyun

Nörologların listesinde istisnasız bir numara fiziksel aktivitedir. Spor salonunda kaslarınızı çalıştırırken aslında beyninizi de yeniden yapılandırırsınız.

Fiziksel aktivite, beynin yeni bağlantılar kurma ve adapte olma yeteneği olan nöroplastisiteyi (beyin esnekliğini) doğrudan tetikler. Mayo Clinic Proceedings’te yayımlanan geniş çaplı bir araştırma, düzenli aerobik egzersizin bilişsel gerilemeye karşı koruma sağladığını ve demans (bunama) riskini ciddi oranda düşürdüğünü gösteriyor. Ağırlık ve koordinasyon gerektiren güç antrenmanları da beyindeki sinirsel bağların filizlenmesine yardımcı olur. Uzmanlar haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersiz önermektedir.

2. Beyninizi Konfor Alanından Çıkarıp Zorlayın

Beyin bulmacaları (sudoku, kare bulmaca vb.) nörologların ciddiye aldığı aktivitelerdir. Ancak zihni zorlamak için pahalı uygulamalara ihtiyacınız yoktur.

Beyin, yeni bir şeyler öğrenirken devasa miktarda enerji harcar ve yeni sinir yolları inşa eder. Dişleri her zaman kullanılan elin tersiyle fırçalamak gibi basit bir değişiklik bile beyin için bir meydan okumadır. Yeni bir enstrüman çalmayı denemek, yeni bir yemek tarifi uygulamak veya Duolingo gibi uygulamalardan yeni bir dil öğrenmek, beynin yaşlanma sürecini yavaşlatan zihinsel antrenmanlardır.

3. Doğru Besin Maddelerine Öncelik Verin

Beslenme söz konusu olduğunda kendinizi aşırı kısıtlayıp strese sokmanıza gerek yok; nörologlar da ara sıra kaçamaklar yaptıklarını itiraf ediyor. Ancak ana şablon belirli besinlere dayanmalı.

Antioksidan zengini yiyecekler (yaban mersini, koyu yeşil yapraklı sebzeler), anti-inflamatuar (iltihap karşıtı) etkisi olan zeytinyağı ve Omega-3 yağ asitleri içeren besinler (somon balığı, ceviz, chia tohumu) bilişsel gerileme riskini azaltır. Evde yemek hazırlamaya vakit ayırmak ve haftalık dışarıda yeme alışkanlığını azaltmak beyin sağlığına doğrudan yatırım demektir.

4. Uyku Kalitesinden Asla Taviz Vermeyin

Nörologlar uykuyu akıllı telefonların şarj edilmesine benzetiyor; geceden şarj etmediğiniz bir telefon gün ortasında nasıl tekliyorsa, uykusuz bir beyin de benzer şekilde hata verir.

Kaliteli ve kesintisiz uyku, beynin kendini yenilediği ve gün içinde öğrenilen bilgileri uzun süreli hafızaya kaydettiği (konsolide ettiği) dönemdir. Nature Communications dergisinde 2021 yılında yayımlanan bir çalışma; 50’li, 60’lı ve 70’li yaşlarda kronik olarak yetersiz uyuyan kişilerin demans geliştirme riskinin %30 oranında arttığını ortaya koymuştur. Bu nedenle her gece 7-8 saatlik, cihazlardan arındırılmış, karanlık ve serin bir odada uyku hedeflenmelidir.

5. Sosyal Bağlarınızı Güçlü Tutun

Bizler sosyal canlılarız ve izolasyon zihinsel sağlığın en büyük düşmanlarından biridir.

2023 yılında yapılan sistematik bir inceleme ve meta-analiz, sosyal izolasyonun yaşlı yetişkinlerde (demans hastası olsun veya olmasın) bilişsel işlevleri hızla kötüleştirdiğini kanıtlamıştır. Karşılıklı diyaloglar, beyindeki nöronların aktif kalmasını sağlayan harika bir zihinsel egzersizdir. Bir arkadaşla kahve içmek, bir bahçe kulübüne katılmak veya gönüllü işlerde yer almak topluluk bilincini artırarak beyni genç tutar.

6. Sağlık Kontrollerinizi İhmal Etmeyin

Beyin sağlığını korumanın yolu, genel vücut sağlığını iyi yönetmekten geçer. Bir aile hekimi veya güvendiğiniz bir doktorla ortaklık kurmak kritiktir.

Kronik hastalıkların kontrolsüz bırakılması beyne giden damarlara zarar verir. Örneğin yüksek tansiyon, hafıza kaybının arkasındaki en büyük “gizli güçtür”. Zamanla kan damarlarını daraltarak beynin kanlanmasını azaltır. Ayrıca doktor kontrolleri sayesinde beyin sağlığı için çok kritik olan B12 vitamini ve folat (folik asit) eksiklikleri kolayca tespit edilerek giderilebilir.

7.” Instagram Vitaminleri” ve Geleceğe Yatırım

Haberin arka planında kalan ve gözden kaçırılmaması gereken diğer önemli detaylar ise şunlardır:

Sosyal Medya Fulyasına Dikkat: Nörologlar, Instagram veya diğer platformlarda “beyin uçuran/hafıza güçlendiren” şeklinde pazarlanan popüler vitamin takviyelerine şüpheyle yaklaşmaktadır. Vücudunuzda klinik olarak kanıtlanmış bir vitamin eksikliği (B12 gibi) yoksa, bu tür pahalı takviyelerin bilişsel sağlığa ekstra bir katkısı bulunmamaktadır.

Kumbarada Biriken Kuruşlar Hikayesi: Beyin sağlığı için bugünden atacağınız küçük adımlar hemen yarın mucize yaratmayabilir. Ancak Dr. Muñoz’un da belirttiği gibi; bu alışkanlıklar bir banka hesabına her gün atılan kuruşlar gibidir. 20 ya da 30 yıl sonra geriye dönüp baktığınızda, elinizde zihinsel olarak devasa bir servet (sağlıklı bir zihin) kalacaktır.

Hindistan’da milyonlarca işsiz ve öfkeli genci bir araya getirerek bir sosyal medya fenomenine dönüşen dijital muhalefet dalgası, sanal dünyadan gerçek meydanlara taşmaya hazırlanıyor. İnternet üzerinde bir mizah akımı olarak başlayan ve kısa sürede ülkenin en büyük siyasi oluşumlarına meydan okuyan “Hamamböcekleri Halk Partisi” (Cockroach Janta Party – CJP), Başbakan Narendra Modi hükümetinin ekonomi ve eğitim politikalarına karşı kitlesel sokak protestoları düzenleme kararı aldı.

Yolsuzluk ve Haksızlıklara Sanal İsyan Meydanlara İniyor: Büyük Delhi Yürüyüşü

Dünyanın en kalabalık demokrasisi olan Hindistan, dijital çağın en sıra dışı ve organize gençlik hareketlerinden birinin sokak provasına tanıklık ediyor. Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşayan 30 yaşındaki halkla ilişkiler stratejisti Abhijeet Dipke liderliğinde kurulan hareket, 6 Haziran’da başkent Yeni Delhi’de barışçıl bir kitlesel protesto başlatacağını duyurdu. Son dönemde milyonlarca öğrencinin geleceğini karartan sınav sorusu sızıntılarına ve şaibeli notlandırma sistemlerine tepki gösteren grup, Eğitim Bakanı Dharmendra Pradhan’ın derhal istifa etmesini talep ediyor. Bakanın istifası için internet üzerinden toplanan imza sayısı şimdiden 800 bini aşmış durumda.

“Hamamböcekleri” Hareketi Nasıl Doğdu?

Bu alışılmadık hareket, Hindistan Yüksek Mahkemesi Başyargıcı Surya Kant’ın mahkeme salonunda sarf ettiği iddia edilen tartışmalı bir ifadeye tepki olarak doğdu. Başyargıcın işsiz gençleri “hamamböcekleri” ve “toplumun parazitleri” olarak nitelendirildiği yönündeki haberlerin yayılması, Z kuşağı arasında büyük bir infiale yol açtı. Başyargıç Kant daha sonra bu ifadelerle dürüst gençleri değil, “sahte diplomalarla sisteme sızan parazitleri” kastettiğini açıklasa da ok yaydan çıkmıştı. Siyasi iletişim uzmanı Abhijeet Dipke, 16 Mayıs 2026’da X (eski adıyla Twitter) üzerinden ironik bir soru paylaştı: “Ya tüm hamamböcekleri bir araya gelirse?” Bu soru, ülkedeki milyonlarca diplomalı işsizin ortak çığlığı haline aldı ve “Hamamböcekleri Halk Partisi” (CJP) bu hiciv üzerine resmi olarak kuruldu. Grup, kendisini “Gençliğin, gençlik tarafından, gençlik için kurulan laik, sosyalist ve tembel siyasi cephesi” olarak tanımlıyor.

Sayılarla Hindistan’ın Devasa Genç Nüfusu

Hareketi Başbakan Modi yönetimi için gerçek bir tehdit haline getiren unsur, arkasındaki muazzam demografik güç… 1,42 milyarlık nüfusuyla dünyanın en büyük genç kitlesine sahip olan Hindistan’da nüfusun yarıdan fazlası 30 yaşın altında yer alıyor. Oy kullanma yeterliliğine sahip ve dijital dünyada tamamen aktif olan bu kitlenin en büyük problemi ise kronik işsizlik, yüksek enflasyon ve gelecek kaygısı. Hamamböcekleri Halk Partisi CJP, kurulduktan sonraki 5 gün içinde Instagram’da 15 milyon, iki hafta içinde ise 22 milyondan fazla takipçiye ulaşarak Modi’nin 40 yıllık iktidar partisi BJP’nin (9.3 milyon) dijital erişimini ikiye katladı. Google formları üzerinden resmi üye kaydı yapanların sayısı 400 bini geçerken, bu kişilerin %70’inden fazlasını 19-25 yaş arası seçmenler oluşturuyor.

Hükümet Hemen Engellemeye Kalkıştı

Analistler, bu hareketin salt bir internet mizahı olmaktan çıkıp sokak eylemine dönüşmesinin arkasında derin sosyo-ekonomik kırılganlıklar olduğunu belirtiyor. Özellikle Ortadoğu’da yaşanan istikrarsızlık ve İran savaşı nedeniyle ülkede baş gösteren yakıt fiyatlarındaki keskin artış ve gaz kıtlığı, halktaki genel geçim huzursuzluğunu tırmandırmış durumda. Hükümetin bu “hamamböceği” hareketini ciddi bir tehdit olarak algıladığının en somut göstergesi ise grubun resmi X hesabının mahkeme kararlarıyla engellenmesi ve kurucusu Dipke’ye yönelik yargısal baskılar oldu. Dijital sansür ve engellemelere rağmen, hareketin fiziksel dünyada ne kadar karşılık bulacağı 6 Haziran’daki Delhi protestolarıyla netleşecek.

Çünkü bir yandan topluyor, bir yandan daha fazlasını yurt dışından ithal ediyoruz.

Ülkemizde atıkların toplanması konusunda son yıllarda hem merkezi hemde yerel yönetimlerin çabaları inkar edilemez. Avrupa’da toplama oranı yüzde 70, bizde ise  yüzde 35-40 seviyelerinde. Halkın bu konuda gittikçe bilinçlendiği de söylenebilir. Ancak Avrupa’da sıfır atık ithalatında birinciyiz. Yani elalemin çerini çöpünü alıyoruz.

Avrupa Birliği ülkelerinden yılda ortalama 12 milyon ton çöp alıyoruz. Bunun büyük kısmı 11 milyon ton ile hurda metal ve kağıt… Geriye kalanı ise plastik atık…Ticaret verilerine göre, son 10 yılda 118 milyon ton atık ithal edildi.

Atıkların hepsi “çöp” olarak düşünülmemeli. Büyük kısmı ekonomik amaçla kullanılıyor. Plastik, metal ve kâğıt atıklar eritilip yeniden hammaddeye çevrilip sanayide değerlendiriliyor.  Türkiye’de birçok tesisin  bu ithalata bağımlı olması da hayli ilginç…Neden kuruldu, nasıl izin verildi? Sorularına muhatabı olan bu tesisler, su kaynaklarının ve ovaların başlıca kirleticisi durumunda. Sorunun altını çizen uzmanlara göre; Avrupa’dan gelen plastik atıkların bir bölümü tarlalara döküldü, açıkta yakıldı. Bunun kanserojen etkileri, ortaya çıkardığı sağlık sorunları da ithal edilen atıkların bonusu oluyor.

SIFIR ATIK FESTİVALİ 

Atık ithalatında üst sıralarda olan ülkemiz, şimdi dünyada ilk kez atık sorununu bir festivalle(!) Haziran ayının ilk haftasında gündeme taşıyacak.  Uluslararası festivalin tanıtımında, ilham verici(!) konuşmalar olacağı, ellerin toprağa değdiği atölyeler kurulacağı belirtiliyor. 

Benim de ilham alacağım festivalden beklentim yüksek!… İthal edilen atıklardan bir sergi ve tarımın sürgün edildiği topraklardan alınacak numunelerle gelecek nesillere armağan buzdolabı magnetlerini dört gözle bekliyorum.

Cengiz ERDİL

Edebi incelemeleriyle tanıdığımız Huban Seda Aras, ilk öykü kitabı “Kaypak Mavi” ile okuru huzurun sarsıldığı tekinsiz bir zemine davet ediyor. Yazmayı bir rahatlamadan ziyade “yükün şeklini değiştirme” çabası olarak gören Aras ile karakterlerinin o meşhur “tökezleme” anlarını ve eşikte kalan hikâyelerini konuştuk. 

Yük Edebiyat ve Mahal Edebiyat gibi dergilerde daha çok biyografik ve edebi incelemelerinizle tanıdığımız bir isimsiniz. Kendi kurgu dünyanızı inşa etme ve bir öykü kitabı çıkarma fikri nasıl olgunlaştı? 

Kurmaca, hayatımın her evresinde olan bir tür. Gerek okur olarak gerek yazma eylemimde yeri her zaman ayrıdır lakin yazma eylemim önce deneme türüyle başladı. Sonrasında araştırma ve kurmacalar kendini gösterdi. Biyografi yazıları ve edebî incelemeler ise kendi yazın dünyamı anlamaya çalışırken yolda kendini dayattı.

Bir yazarın hayatını, görüşünü, duruşunu ve metnini çözmeye çalışmak, aslında bir nevi kendi içimizdeki karanlıkta kalan yanlara da el feneri tutmak gibi ve tahmin edersiniz ki karanlıkta kalan yanlarımız ne kadar çoksa aslında o kadar biriktiğimizi fark ederiz. Bizden önce yaşamış ya da bizimle aynı dönemde yaşayan insanlarla aynı doğrultuda temas ettiğimiz, karşılarında durduğumuz yerlerde hikâyelerin başladığını anlıyoruz. Bu da aslında kendi hikâyelerimizi ertelediğimizi fark etmemizi sağlıyor. 

“Kaypak Mavi” süreç içerisinde aslında ertelediklerimin toplamı. Önce tekil öyküler olarak çeşitli mecralarda yer aldılar. Karakterlerin bizlerle benzer huzursuzlukları, benzer iç sıkışmaları ve tökezleme halleri ise bir araya toplanmasını sağladı.

Kitabın ismi oldukça dikkat çekici: “Kaypak Mavi”. Mavi genellikle huzuru veya sonsuzluğu temsil ederken, yanına gelen “kaypak” sıfatı bu algıyı sarsıyor. Bu zıtlığın hikâyelerinizdeki karşılığı nedir? 

Mavi genel anlayışta huzuru temsil ederken ben bu renge daha farklı bakıyorum. Maviyi eşleştirdiğimiz gökyüzü, deniz, okyanus, genel anlamda su, aslında farklılıklarla hayatlarımızda var olurlar. Mevsim değiştiğinde içimizi açan gökyüzü mavisi karartabilir, bir sel gelip evimizi yurdumuzu dağıtabilir, bunun yanı sıra ufacık bir bitkiye hayat verebilir. 

Huzur ise aslında birçoğumuzun ulaşmak isteyip tam anlamıyla da erişemediği bir hâl. “Kaypak” ise tam burada devreye giriyor. 

Kitaptaki karakterler de böyle. Tutunmaya çalışıyorlar ama zemin sürekli kayıyor. Bir ilişki, bir kimlik, yüklenilmiş bir vasıf ya da bir hatıra… Aslında huzuru tam yakaladıklarını sandıkları anda ellerinden kayıyor. Bu açıdan baktığımızda da “Kaypak Mavi” adı huzurun bile güvensiz olduğu bir ruh hâlini anlatıyor. Hatta belki de huzurun kendisi bir yanılsamadır. 

Kitabınızın tanıtım kısmında “insanın kaygılı tökezleyişleri” ifadesi öne çıkıyor. Sizce modern insanın tökezlemesi bir zayıflık mı, yoksa özgün hikâyesinin başladığı yer mi? 

Tökezleme dediğimiz şey bana göre bir kırılma anı. Kesinlikle zayıflık değil. Değişim tam bu anlarda başlıyor. 

Modern insan düz ilerlemek zorunda hissediyor kendini. Oysa dönüştüğümüz yerler tam da o kıvrımlar. Benim ilgimi çeken şey de tam olarak bu. O tökezlemelerde ne yapılacağı. Çünkü oralarda maskeler düşüyor. İnsan tam o anlarda en çok kendine yaklaşıyor. 

“Bozuk Düzen”deki karakterin sürekli başlayıp vazgeçmesi, “Adam İsmail”deki iç monologlar ya da “Diş Sancısı Doğum Ağrısı”ndaki parçalı bilinç hali… Bunların hepsi aslında birer tökezlemenin sonucu ortaya çıkan hikâyeler. Benim bakışımda hikâyeler huzursuzluktan ve tökezlemelerden sonraki aşamada başlar.

Kapısı yıllarca kilitli kalan çocukluk odaları” metaforu, öykülerinizde geçmişin bir yük olarak taşındığını hissettiriyor. Sizin karakterleriniz o odaların kapısını açmaya hazır mı, yoksa o kilitli kapının önünde beklemeyi mi tercih ediyorlar?

Bu metafor benim için geçmişin yükünden çok bir eşik.

Çoğu karakter o kapıyı açmayı istemiyor aslında. Çünkü biliyorlar ki o kapı açıldığında karşılarına sadece hatıraları değil, iyi kötü tüm yüzleşmeleri de gelecek. Ama kurmacalar bir şekilde o kapıları açtırıyor. “Diş Sancısı Doğum Ağrısı”nda olduğu gibi, başkişi istemese de geçmiş geri geliyor. 

Benim başkişilerim cesur değil ama kaçabilecek kadar güçlü de değiller. Bu yüzden o kapıların önünde beklemekle, açmak arasında sıkışıyorlar. Aslında tüm metinlere baktığınızda eşikte kaldıklarını görebilirsiniz. 

Adettendir sorulur. Kimdir Huban Seda Aras? 

Kendimi, hayatın bana kattığı vasıflardan ziyade tanımlayacak olursam, edebiyatla mesafeli bir ilişki kuran, anlamlandırmaya çalışan ve bu anlamı kendine katmaya çalışan biri derim.

Çünkü okumak ya da yazmak sığınılacak bir yer olmaktan ziyade yüzleşilecek bir alan. İçimdeki huzursuzluğun kelimelere bürünmesi. Birçoğumuz gibi okumakla başlayan ilişki, susarak anlatmaya, yazarları ve metinlerini anlamaya, eksilterek nasıl anlatırıma dönüştü. 

Belki de bu yüzden hayatın kenarında köşesinde kalan kişiler, bastırılmış duygular, konuşulmayan meseleler anlatılanlardan daha çok ilgimi çekiyor. 

En doğru tanım şu olacaktır; insanın içindeki kırılgan anları yakalamaya çalışan ve buna kulak veren biri.

Öykülerinizde melankoli oldukça baskın bir his olarak hissediliyor; ancak bu melankoli okuru boğmak yerine bir “anlaşılma” hissi uyandırıyor. Yazarken bu dengeyi nasıl kuruyorsunuz? Hüznün estetiği sizin için ne ifade ediyor? 

Melankoli metinlerimde karanlık bir hüzünden ziyade bu hüznü hem mizahla hem de tanıdık yerlerden bahsettiğim bir tavır. Melankoliyi bir duygu yerine dil olarak görüyorum. Eğer sadece karanlık tarafları yazarsam okurun yorulacağını düşünüyorum. Metinlerin bizler gibi olması gerektiğine inanıyorum. Çünkü bir cenazede gülebilirken, bir düğünde ağlayabilmek de insani. Anlaşılmak da sanırım burada başlıyor. 

Bilgisayar başına metnin bütününü bilerek oturamıyorum. Bu yüzden denge biraz da metnin ilerleyişiyle kuruluyor. Buna sezgisel diyebiliriz.

Hüznün estetiği benim için abartısız, ajitasyonsuz hakikat demek. Ne süslemek ne de bastırmak. Olduğu gibi anlatılan ama ritmi olan. 

Bazı yazarlar karakterlerini bir laboratuvar titizliğiyle kurgular, bazıları ise onları serbest bırakır. Huban Seda Aras, karakterlerinin ne kadarını kontrol ediyor?

Öykülerimi ya da karakterlerimi kurarak yazabilen tarafta değilim. Daha çok “kervanı yolda düzen” taraftayım. 

Boş bir sayfadan başlayıp nereye varacağını bilmeden ilerlemek meşakkatli bir süreç. Zihnimden akanlar metne girerken aynı ölçüde fazlalıklar da oluşuyor. Bu fazlalıkları ayıklamak ise yazma sürecinin en sevdiğim kısmı.

Sorunuza döncek olursam, yazarken karakterlerimi çok az kontrol ediyorum. Metin bitip düzeltme aşamasına geldiğimdeyse bu kontrol  sertleşiyor. Özellikle karakterlerin statüsel konuşmalarına dikkat ediyorum.

Yazmayı “huzursuzluk” tetikliyor diyorsunuz ve yazının bir rahatlama değil, “yükün şeklini değiştirme” çabası olduğunu belirtiyorsunuz. Bu yük şu anda neye dönüştü?

Yük hâlâ dönüşmeye devam ediyor. 

Önceden daha keskin sandığım, daha ağır gördüğüm şey şu anda farklı bir tonda ilerliyor. Kesinlikle bu konuda derdim yok, bu mevzu dertlenebileceğim, dertlendiğim bir şey değil diye baktığım şeyler ekranda yanıp sönen imleçle kavuştuğunda aslında dertlendiğim ve hayatımın merkezine aldığım bir olgu oluyor.

Sonrası ise biçim değişiyor. Kaygılar, yeni arayışlar ve başka türden huzursuzluklar olarak geri dönüyor.

Bu kitaptan sonra sırada ne var? Yeni öykülerin mi izindesiniz, yoksa bir roman veya farklı bir edebi tür deneme niyetiniz var mı?

Bu soruya birkaç kez aynı cevabı vermiş olmakla birlikte yine, yineleyeceğim. Her gün bizlerin ve fikirlerimizin değiştiğine inanıyorum. Dolayısıyla şu anda ikinci kitap hakkında net bir şey söyleyemem. Hâli hazırda yazdığım, yazmaya devam ettiğim öyküler mevcut. Bunun dışında Yük Edebiyat’ta Ahde Seda köşesiyle ele aldığım etnik kimliği farklı yazarlar hakkında bir dosya oluşturma isteğim de var. Zamanla ne olacağını, bütünün neyi getireceğini göreceğiz.

Elinizde sihirli bir değnek olsaydı dünyada ya da hayatınızda neyi değiştirmek isterdiniz?

İnsanların birbirini görmek, anlamak için bu kadar dolambaçlı yollar seçmediği bir yer isterdim ama o zaman da edebiyat olmazdı. O yüzden belki de hiçbir şeyi değiştirmezdim. Çünkü aslında gördüğümüz bütün bu eksiklikler, kırıklar, gecikmeler, huzur arayışları, huzursuzluklar yazının kendisini mümkün kılıyor. 

Değerlendirmeye göre, bugün ve yarın (pazartesi) Türkiye genelinde yağışlı hava görülecek.

İşte üç büyük kentte bayram havası;

Ankara’da bayram boyunca sağanak yağış görülmesi öngörülüyor.

İstanbul’da özellikle bayramın ikinci ve üçüncü günlerinde sağanak ve gök gürültülü sağanak bekleniyor.

İzmir’de ise arife günü ve bayram süresince parçalı ve çok bulutlu havanın hakim olacağı tahmin ediliyor.

Bugün Dünya Arı Günü.

Araştırmalara göre, 100 milyon yıldır biyolojik yapısı bozulmadan günümüze ulaşan arı ırkı mucizeler yaratıyor.

Sadece kendi bünyesinde oluşturduğu bal ve diğer ürünlerle değil bitkiler arası tozlaşma gerçekleştirerek de ekosistemi sağlıyor.

Çiçekli ya da çiçeksiz bitkilere konup nektar ve polen toplayan bal arılarının yetersiz kaldığı diğer bitkileri de yaban arıları dolaşıp tozlaşma sağlıyor.  

Böylece gıda ürünü yetişiyor, bitkilerin soyu devam ediyor. 

Araştırmacılar gıdaların yüzde 30’unun arı

tozlaşmasına ihtiyaç duyan bitkilerde yetiştiğini belirtiyor. 

Dünya’da yılda arı tozlaşması ile elde edilen gıdanın değeri balın en az 50 katıymış.

–GENETİKLERİ SAĞLAM-

Dünya’da 25 bin,  ülkemizde ise 2 bin türü bulunduğu belirtilen arılar Dünya’nın önemli ihtiyacı.

Ancak her sorunda karşımıza çıkan iklim değişikliği ve küresel ısınma,  bitki çeşitleri ile arı ırkını da etkiliyor. 

Aslında 100 milyon yıl önceye uzanan tarihçeleri genetik yapılarının çevre şartlarına uyum sağlayabildiğini ortaya koysa da iklim şartlarının  kraliçe arı yönetimindeki kolonileri zayıflatacağı vurgulanıyor. 

Yine erozyon, anız ve orman yangınları, arı yuvalarının bulunduğu yerlerin yapılaşmaya açılması ya da düzensiz hayvan otlatılması gibi sorunlar sıralanıyor.

Haber :Zeynep Nurten UZER

1986’daki Çernobil nükleer felaketinin ardından oluşturulan yaklaşık 30 kilometrelik yasak bölge, bugün dünyanın en radyoaktif alanlarından biri olarak kabul ediliyor. Ancak araştırmacılara göre insanların bölgeden çekilmesi, vahşi yaşam için beklenmedik bir sığınak oluşturdu.

13 farklı yabani tür tespit edildi

Almanya’daki University of Freiburg öncülüğündeki araştırma ekibi, 2020 ve 2021 yıllarında kuzey Ukrayna’daki yaklaşık 60 bin kilometrekarelik alana kamera tuzakları yerleştirdi.

Araştırmada kızıl geyik, karaca, boz ayı, kurt, Avrupa vaşağı, yabani domuz ve Przewalski atı dahil 13 yabani tür görüntülendi.

En yoğun yaşam Çernobil bölgesinde

Kayıtlara geçen toplam 31 bin 200 hayvan görüntüsünün yaklaşık 20 bine yakını doğrudan Çernobil Koruma Alanı’nda elde edildi. Bilim insanları, özellikle birbirine bağlı büyük koruma alanlarının hayvan çeşitliliği açısından kritik rol oynadığını belirtti.

Araştırmacılar, özellikle geyik ve büyük memelilerin insan faaliyetlerine karşı hassas olduğunu, insanların bölgeye giriş yaptığı dönemlerde gözlemlerin azaldığını aktardı.

Doğa, insan baskısı azalınca toparlanıyor”

Bilim insanları çalışmada radyasyonun canlılar üzerindeki etkisini incelemek yerine, insan faaliyetlerinin ortadan kalkmasının ekosistem üzerindeki sonuçlarına odaklandı. Sonuçlar ise insan baskısının azalmasının vahşi yaşamı belirgin biçimde desteklediğini gösterdi.

Araştırmacılar, koruma alanlarının uzun vadede büyük hayvan popülasyonlarının sürdürülebilmesi açısından önemli olduğuna dikkat çekti.

Böbrek Taşı Nedir?

Böbrek taşı, idrarda bulunan minerallerin kristalleşerek sertleşmesi sonucu oluşur. Bu taşlar böbrekte kalabilir ya da idrar yollarına doğru ilerleyebilir. Boyutları kum tanesi kadar küçük olabileceği gibi daha büyük boyutlara da ulaşabilir.

İdrarda Kan Neden Olur?

Böbrek taşı, hareket ederken idrar yollarının iç yüzeyini tahriş edebilir. Bu tahriş sonucunda:

İdrarda pembe, kırmızı veya kahverengi renk değişimi

Gözle görülmeyen ancak tahlilde çıkan kan (mikroskobik hematüri)

gibi durumlar ortaya çıkabilir.

Belirtiler Nelerdir?

Her böbrek taşı belirti vermeyebilir. Ancak yaygın belirtiler şunlardır:

Bel ve yan bölgede ani ve şiddetli ağrı

İdrarda kan görülmesi

Sık idrara çıkma isteği

İdrar yaparken yanma

Bulantı ve kusma

Bazı durumlarda yalnızca idrarda kan görülmesi, taşın varlığına işaret eden tek belirti olabilir.

Böbrek Taşı Nasıl Düşer?

Özellikle 5 mm’den küçük taşlar çoğu zaman kendiliğinden düşebilir. Bu süreçte:

Bol sıvı tüketimi

Hareketli yaşam tarzı

Doktorun önerdiği ilaçların kullanımı

taşın düşmesini kolaylaştırır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

Şiddetli ve dayanılmaz ağrı

Ateş ve titreme

İdrar yapamama

Yoğun kanama veya pıhtı görülmesi

Bu belirtiler, taşın tıkanıklık yaptığı veya enfeksiyon geliştiği anlamına gelebilir.

Tekrar Oluşumu Nasıl Önlenir?

Böbrek taşı tekrar edebilen bir hastalıktır. Ancak bazı önlemlerle risk azaltılabilir:

1. Yeterli Su Tüketimi

Günde en az 2–2.5 litre su içmek, idrarın seyrelmesini sağlar ve taş oluşumunu engeller.

2. Tuz Tüketimini Azaltmak

Fazla tuz, idrarda kalsiyum atılımını artırarak taş riskini yükseltir.

3. Dengeli Beslenme

Aşırı protein tüketiminden kaçınılmalı

Ispanak, çikolata gibi oksalat içeriği yüksek besinler ölçülü tüketilmeli

4. Sitrat Kaynakları

Limon ve narenciye tüketimi, taş oluşumunu engelleyen sitrat seviyesini artırır.

5. Aktif Yaşam

Düzenli hareket, metabolizmayı destekler ve taş oluşum riskini azaltır.

İdrarda kan görülmesi her zaman ciddiye alınmalıdır. Ancak bu durumun en yaygın nedenlerinden biri olan böbrek taşı, özellikle küçük boyutlardaysa çoğu zaman kendiliğinden düşebilir. Doğru yaşam alışkanlıkları ve düzenli takip ile hem mevcut taşın düşmesi kolaylaştırılabilir hem de yeni taş oluşumunun önüne geçilebilir.

Unutulmamalıdır ki erken farkındalık ve doğru müdahale, böbrek sağlığını korumanın en önemli anahtarıdır.

Derya YAĞMUR