Açıklanan son verilere göre Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) ekim ayında bir önceki aya göre yüzde 2,58 artış gösterdi. Yıllık enflasyon ise yüzde 29,77 olarak kayıtlara geçti.
Bağımsız araştırmacıların kurduğu ENAG da Ekim ayı enflasyon verilerini açıkladı.

ENAG, Ekim ayında aylık bazda yüzde 2,68 oranında enflasyonu açıklarken, yıllık enflasyonu ise yüzde 45,12 şeklinde açıkladı.

Cemal Süreya böyle demiş ama İstanbul’a ne eski zamanda, ne yeni zamanda ateş etmeyen kalmamış. 

Şimdi üstünde ateşten dikilmiş ‘MEGA’ elbisesi var. 

Yeni zaman beyleri keşke eskinin Kalkedon’un yani körler ülkesi Kadıköy’ün kurucuları olsaydı da bugünleri görmeseydik! 

İstanbul’da gözler kör oldu, kentin betona gömüldüğünü, taşıyamacağı  kadar insanı bırak güvertesini; filikalarını bile doldurduğunu göremediler.

Az sayıda da olsa görenlere etmedik hakaretlerini bırakmadılar. Kent ve kalkınma düşmanı ilan ettiler.

Denizi doldurdular, trafiği cehenneme çevirdiler,  İstanbul dünyada metronun ilk açıldığı kenti (Beyoğlu Tünel)…  130 yıl yeraltını düşünmediler bile…O küçük tünel bile yıllarca İstanbul ulaşımında kılcal damarı oldu. Dünya kentleri  yeraltı demiryolu hatlarıyla sarıldıktan sonra  yedi tepeli kenttin anca aklı başına geldi.

Hatırlıyorum; betoncular ve destekçileri, “elin insanı Tokyo’nun, Paris ve New York’un büyüklüğünden şikayetçi değil, İstanbul’da elbette büyüyecek” diyorlardı. Oysa, bilimden yana olanların dediği ulaşımı yeraltına inmiş, planlı, parklarla dolu bir kentti.

Anlamadılar… Artık İstanbul’un son durağında Megakent yazılı tabela var…  Peki nereden çıktı bu “Mega Masalı”…

Megakent kavramı, 1970’li yıllarda ortaya çıktı. Nüfusu 10 milyonu aşan devasa kent alanlarını tanımlamak için  kullanıldı. Bizde ‘büyük kırılma’ sayılan 12 Eylül’den sonra Kapitalizmin çok serbest olanına(!) en yakışan kent olarak İstanbul seçilmişti.

Zarif minareli, kubbeli camiler kentinin muhafazarkarları ve liberal kişilikler; küresel finans merkezi lafı ortaya attılar, hala bu illüzyonun çevresinde dönülüyor.

“Dünya Kenti” uydurması bir gurur payesi gibi pazarlandı. Kentin plansız büyümesi, nüfus patlaması ve denetimsiz göçü; bir kentsel felaket uyarısı olarak görülmek yerine “Büyüyoruz, megakent oluyoruz!” masalıyla ambalajlandı.

İstanbul’un Mega Olmaya İhtiyacı Var mıydı?

İstanbul kurulduğu zamandan beri zaten kalabalık bir yerleşim yeriydi. İki denize hakimiyeti, iki kıtanın durağı olması tarihin her döneminde İstanbul’u önemli kıldı. Göç aldı, ancak yeni zamanda yaşananlar ‘ bu kadarı da fazla’ dedirtiyor.

Orman ve koruların yok edilerek betona boğulması, su havzalarında yapılaşma “Mega” olmanın dikişleri olurken, İstanbul’a  trafik çilesi, çarpık yapılaşma, kuraklık ve her yağmurda felakete dönüşen su baskınları olarak damga vurdu.

Elbette deprem Gerçeği… Fay hattının yanı başındaki bir kentin yatay ve güvenli büyüme yerine, “mega projeler” ve gökdelenlerle dikey/kontrolsüz büyümesi ranttan öte hırsızlıktı, İstanbul’un etinden sütünden birşeyler koparmaktı.

İşte böyle….

Kenti saran beton kuleler ve  AVM’ler yapıldıkça alkış tutuldu ama kimse kentin ciğerleri olan ormanlarını, korularını, derelerini sormadı.  Nüfusu milyonları aştıkça övündüler; oysa kalabalık arttıkça musluklardan akan su azaldı, yağan her yağmur dere yataklarının betona boğulması yüzünden felakete dönüştü. İstanbul’un uykusunu kaçıran fay hatları da cabası. Bir de tüm bunların sosu olacak, nüfusu bir misli daha arttıracak Kanal İstanbul… Daha ne diyelim yahu..

Cengiz ERDİL

Karar doğrultusunda 15 Temmuz Şehitler Köprüsü saat 03.00’ten, Avrasya Tüneli ve Galata Köprüsü ise saat 06.00’dan itibaren çift yönlü olarak araç geçişine kapatılacak.

Milyarlarca kelime kullanımını analiz eden bilim insanları, anlamın yalnızca duyguya değil, güç, tehlike ve düzene dayalı olarak organize edildiğini keşfetti. Daha da şaşırtıcı olanı, insan dilinin güvenliğe yönelik güçlü bir gizli tercih göstermesi ve kelimelerimizin eski hayatta kalma içgüdülerini yansıtıyor olabileceğini öne sürmesidir.

Vermont Üniversitesi’ndeki araştırmacılar, 70 yılı aşkın süredir yaygın olarak kabul gören bilimsel bir teoriyi sorgulayan, insan dilinde şaşırtıcı bir örüntü keşfettiler. Bulguları, kelimelerin anlamının duygudan daha temel bir şey tarafından şekillendirildiğini öne sürüyor: güç, tehlike ve düzen anlayışımız.

Science Advances dergisinde yayınlanan çalışma , dilin temel anlamını ölçmek için matematiksel yöntemler kullanan “ousiometri” adı verilen yeni bir yaklaşım sunuyor. Çalışmanın en çarpıcı bulgusu, insanların kullandığı kelimelerin tehlikeden ziyade güvenliğe yönelik tutarlı ve yaygın bir tercihi göstermesidir.

Bu gizli güvenlik önyargısı, araştırmacıların dili inceleme, insan davranışını anlama ve insanların söylediklerini ve yazdıklarını yorumlayan yapay zeka sistemleri geliştirme biçimini dönüştürebilir.

Bilim insanları insan dilinde gizli bir güvenlik önyargısı keşfetti.

1950’lerden beri, kelime anlamının bilimsel olarak anlaşılmasının büyük bir kısmı, psikolog Charles Osgood ve diğerlerinin öncü araştırmalarıyla geliştirilen bir çerçeveye dayanmaktadır. VAD modeli olarak bilinen bu model, anlamı üç duygusal boyut üzerinden tanımlar: değer (olumlu vs. olumsuz), uyarılma (heyecanlı vs. sakin) ve baskınlık (kontrolcü vs. itaatkar).

Bu yaklaşım, özellikle yazılı dilin duygusal tonunu belirlemek üzere tasarlanmış sistemlerde olmak üzere, psikoloji, dilbilim ve yapay zekâ alanlarında etkili oldu.

Analizlerinde, gerçek dünyadaki çok çeşitli metinlerde 20.000’den fazla kelimenin milyarlarca bireysel kullanımını incelediler. Gelişmiş hesaplama tekniklerini kullanarak, ekip farklı bir temel yapı belirledi. Geleneksel VAD modelindeki üç boyutun, daha önce varsayıldığı gibi birbirinden bağımsız olmadığını buldular.

Bunun yerine, elde ettikleri sonuçlar, kelime anlamının üç ayrı boyut aracılığıyla daha etkili bir şekilde tanımlanabileceğini göstermektedir: güç (zayıf vs. güçlü), tehlike (güvenli vs. tehlikeli) ve yapı (düzenli vs. kaotik).

Dünyanın farklı bölgelerinde hükümetleri ve kamu politikalarını hedef alan protestolar düzenleniyor. Avrupa’da eğitim eşitsizliği, artan yaşam maliyetleri, yetersiz kamu hizmetleri ve barınma sorunu öne çıkarken Amerika kıtasında siyasi kutuplaşma, ekonomik politikalar ve altyapı sorunları gündemde. Asya ve Afrika’da ise ekonomik darboğaz, seçim süreçlerine ilişkin itirazlar ve siyasi gerilimler dikkat çekiyor.

Avrupa’daki gösteriler, ortak ekonomik kaygılara rağmen birbirinden bağımsız gelişen ve farklı yerel talepler içeren hareketlerden oluşuyor. Özellikle Fransa, İtalya, İspanya, Portekiz ve Arnavutluk’ta gençlerin öncülük ettiği eylemler, daha geniş toplumsal kesimlerin katılımıyla büyüyor.

Avrupa: Hayat pahalılığı, eğitim ve barınma krizi

Fransa: Paris başta olmak üzere birçok kentte liselilerin eğitim sistemindeki sorunlar, öğretmen eksikliği ve kötü okul koşulları nedeniyle başlattığı protestolar genişledi. Sendikalar ve ‘Sarı Yelekliler’in de katıldığı gösterilerde hayat pahalılığı, artan akaryakıt fiyatları, ücretler ve kamu hizmetlerine ayrılan kaynaklar öne çıkıyor. 17 Ekim’deki ülke çapındaki eylemlerde yüz binlerce kişi sokağa çıktı. Gösterilerin bazı bölümlerinde yağma, kundaklama ve polisle çatışmalar yaşandı.

Arnavutluk: Başkent Tiran’da Başbakan Edi Rama’nın istifasını isteyen gösterilerde yolsuzluk iddiaları, üniversitelerdeki koşullar, işsizlik ve eğitim sistemindeki sorunlar gündemde. Protestoların arka planında, ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı Jared Kushner’in desteklediği tartışmalı lüks kıyı projesi de bulunuyor.

İspanya: Konut krizi ve yükselen kiralar, protestoların başlıca gündem maddesi. Madrid’de 87 yaşındaki Maricarmen Abascal’ın evinden tahliye edilmek istenmesi ve kirasının yüzde 230 artırılması ülke çapında tepkiye yol açtı. Abascal’ın hastaneye kaldırılmasının ardından hayatını kaybetmesi, barınma hakkı tartışmalarını daha da büyüttü. Göstericiler kira artışlarına sınır getirilmesini, tahliyelerin durdurulmasını ve kısa süreli kiralamaların düzenlenmesini istiyor. Konut krizi, yaklaşan erken seçim sürecinin de önemli başlıklarından biri haline geldi.

İtalya: Milano, Roma ve Bologna gibi kentlerde hayat pahalılığı, düşük ücretler, eğitim politikaları ve kamu hizmetlerindeki sorunlara karşı gösteriler düzenleniyor. Milano’da bazı eylemlerde protestocularla polis arasında çatışmalar yaşandı. Başbakan Giorgia Meloni hükümeti, şiddet olaylarını kınarken protestoların ekonomik ve toplumsal nedenleri de ülke gündeminde yer tutuyor.

Belçika: Brüksel başta olmak üzere çeşitli kentlerde eğitim politikaları, bütçe kesintileri ve artan yaşam maliyetlerine yönelik tepkiler sokaklara taşındı. Gösteriler, Avrupa genelinde kamu hizmetlerinin finansmanı ve hane halklarının alım gücüne ilişkin tartışmalarla bağlantılı ilerliyor.

Yunanistan’ın başkenti Atina’da binlerce öğrenci ve öğretmen, artan yaşam maliyetlerine, öğrenciler için uygun fiyatlı konut eksikliğine ve eğitime ayrılan kamu kaynaklarının yetersizliğine karşı protestolar başlattı. Ülkenin Selanik ve Patras kentlerinde de benzer protestolar düzenlenirken öğrenciler öğrenciler parlamento yakınında çadır kurdu.

Amerika kıtası: Siyasi gerilimler ve ekonomik sorunlar

ABD: Donald Trump yönetiminin politikalarına yönelik muhalefet, ekonomik kaygılar ve siyasi haklar etrafında farklı gösteriler düzenleniyor. Akaryakıt fiyatlarındaki yükseliş de kamuoyundaki hoşnutsuzluğun başlıklarından biri. Trump ise Fransa’daki protestoları Demokratlara karşı siyasi söyleminde kullanarak benzer olayların ABD’de de yaşanabileceğini öne sürdü.

Kolombiya’da: Siyasi şiddet, güvenlik sorunları ve hükümetin reform politikaları, yaklaşan seçimler öncesinde siyasi tartışmaların ve sokak eylemlerinin başlıca gündemleri arasında.

Ülkedeki hareketliliğin boyutu ve farklı gösterilerin talepleri, eylem bazında ayrıca değerlendirilmesi gereken konular arasında. Gösterilerde, İsrail ile ilişkileri giderek yakınlaşan yönetime karşı protesto olarak Filistin bayrakları ve sloganları da öne çıkıyor.

Meksika: Bazı bölgelerde temiz suya erişim sorunları ve altyapı yetersizlikleri yerel protestolara yol açıyor. Su kalitesi ve kamu hizmetlerine erişim talepleri, yerel yönetimlerin sorumluluklarına ve altyapı yatırımlarına ilişkin tartışmaları gündeme getiriyor.

Şili: Şili’de 2019 protestolarının 7. yıl dönümünde sokaklar yine hareketli. Hükümet karşıtı gösteri düzenleyen eylemciler polisle çatıştı.

Asya ve Afrika: Seçim tartışmaları ve ekonomi

Hindistan: Yeni Delhi’de seçmen listelerindeki değişiklikler ve 130 milyon kişinin listelerden çıkarıldığı iddiaları, Seçim Komisyonu’na yönelik tepkilere neden oluyor. Tartışmanın merkezinde seçmenlerin oy kullanma hakkının korunması, listelerin hazırlanma süreci ve seçim kurumlarına duyulan güven bulunuyor. İddiaların kapsamı ve listelerden çıkarılan seçmenlerin sayısı konusunda kesin rakamlar, güvenilir kaynaklarla ayrıca doğrulanmalı.

Tunus: Ekonomik darboğaz, yükselen yaşam maliyetleri ve temel kamu hizmetlerindeki aksaklıklar, hükümet karşıtı tepkilerin başlıca nedenleri arasında. İşsizlik ve satın alma gücündeki gerileme de toplumsal hoşnutsuzluğu besleyen sorunlar olarak öne çıkıyor. Tunus’ta binlerce kişi, Cumhurbaşkanı Kays Said’in politikalarını protesto etmek ve ifade özgürlüğü ile hak ve özgürlüklerin korunması talebiyle gösteri düzenliyor.

Pakistan: Ekonomik istikrarsızlık, hayat pahalılığı ve siyasi yönetim üzerindeki gerilimler, sokak eylemlerinin gündeminde yer alıyor.

Alıntı: SPUTNİK

Bu veciz sözlerin sahibi Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk. 

O, milletini Cumhuriyet’e kavuşturdu ve Kurtuluş Mücadelesini doğru anlatan bir kaynak bırakmak ve de ‘hesap vermek’  için Nutuk’u yazdı. 

–SAVAŞLARLA DOĞAN CUMHURİYET- 

Dönemin yazarlarından Ruşen Eşref Ünaydın, anılarında 22 gün 22 gece süren Sakarya Meydan Muharebesi’nden dönüşünde tebrik için yanına çıktığı Ulu Önder’in kendisine “hiçbir zaferin gaye olmadığı düşüncesini”  anlattığını aktardı.

Atatürk “Zafer ancak kendisinden daha büyük olan bir gaye elde etmek için gereken  belli başlı bir vasıtadır. Gaye fikirdir. Zafer bir fikrin istihsaline hizmeti nispetinde kıymet ifade eder. Bir fikir istihsaline dayanmayan bir zafer  payidar olamaz. O boş bir gayrettir.

Her büyük meydan muharebesinden her büyük  zaferin kazanılmasından sonra yeni bir alem doğmalıdır, doğar. Yoksa başlı başına zafer boşa gitmiş olur” demişti.

Bağımsızlık mücadelesi ve doğan Cumhuriyet’in eksiksiz doğru anlatılması da  çok önemliydi. O,  “Tarihi yazan tarihi yapana sadık kalmazsa hakikat insanlığı şaşırtacak bir mahiyet alır” diyordu.

Ulu Önder,  “1919 yılı Mayıs’ının 19’uncu günü Samsun’a çıktım”   diye başlayan Nutuk’ta

1919 – 1927 yıllarını anlattı. Mondros Mütarekesi ile düşmanın topraklarını paylaştığı bir monarşi yönetiminden bugün 103. yılını kutladığımız Cumhuriyet’e giden askeri ve siyasi mücadeleyi kaleme aldı.

Çağdaşlaşma hareketlerini ortaya koydu.

-3 AYDA TAMAMLADI-

Mustafa Kemal,  Çankaya Köşkü’nde yazmaya başladığı eserine Dolmabahçe Sarayı’nda son şeklini verdi. Çünkü kalbinden rahatsızlanmış, doktoru o yaz istirahat önermişti. Atatürk haziranda açıklamak istediği eserinin sunumunu bu nedenle erteledi.

Sürekli kitap okuyan, günlük tutmayı alışkanlık edinen Atatürk, elinde bulunan birçok telgraf, mektup, not,  demeç gibi belgelerle 

3 ay gibi kısa zamanda eserine  son şeklini verdi.

Kronolojik hazırladığı kitabının  müsveddesi 506 sayfayı kendi eliyle yazdı ya da dikte ettirdi.

Çankaya Köşkü Kütüphanecisi Nuri Ulusu anılarında ” Yazdıkları tabedildikten
sonra yüksek sesle kendi kendine okuyarak bazı yerleri bana tashih ettirip düzelttirir ve tekrar son haliyle okurdu. Büyük Nutuk’u hazırlarken hiç mübalağa etmeden rahatlıkla söyleyebilirim  ki 30- 35 saat çalıştığımız olurdu” diyor.

O,  büyük bir eser olan kitabını  Cumhuriyet Halk Fırkası’nın  (Partisi) ikinci Büyük Kongresi’nde parti başkanı olarak geldiği  Meclis kürsüsündeki hitabında seslendirdi. 

Hazırladığı eserin adı böylece Nutuk  oldu.

Atatürk, büyükelçi, üst düzey askerlerin de izlediği 15-20 Ekim 1927 tarihlerindeki oturumlarda sabah  ve öğleden sonra ortalama 3’er saat olmak üzere eserini günde 6 saat  ayakta  okudu.

Kalabalık topluluğa nutku, toplam 36 saat 31 dakika sürdü.

‘HESAP VERDİ ‘

Gazi Mustafa Kemal Atatürk,  kürsüde Nutuk’u okumaya başlamadan önce şunları söyledi:

 “Efendiler, geleceğe ait önlemler hakkında düşünce alışverişinde bulunmadan önce geçmişe ait olaylar hakkında bildirimlerde bulunmak ve senelerden beri devam eden çalışmalarımızın ve uygulamalarımızın milletimize hesabını vermenin  görevim olduğu inancındayım.”

Atatürk çalışmalarında da  hesap defteri aldırıp titizlikle tutardı. Sivas  Kongresi sırasında kendisine  bu konuda yardım eden  idari  görevli Hacı Derviş,  şöyle anlatıyordu:

“Pantolonunun cebinden para kesesi çıkardı. Bütün paraları önündeki masanın üzerine döktü. ‘Al bunları çarşıya git, bana çok büyük
bir hesap defteri al’ dedi.

Acele  defteri alıp döndüm. ‘Yarından itibaren bütün masrafları kuruşu kuruşuna bu deftere yaz’ emrini verdi. Ben ‘Paşam bu hengamede senden kim hesap sorabilir’ deyince ‘Çocuk bir gün gelir, millet benden de başkasından da tek tek hesap sorar’ dedi.”

Atatürk 6 ‘ncı günde  saat 21.00’de Nutuk’u okumasını tamamladı ve  nutkun harici şöyle konuştu:

“Ulusum için ve yarınki çocuklarımız için dikkat ve uyanıklık sağlayabilecek bazı noktaları belirtebilmiş isem kendimi bahtiyar sayacağım.

Baylar! Bu söylevimle, ulusal varlığı sona ermiş sayılan büyük bir ulusun  bağımsızlığını nasıl kazandığını, bilim ve tekniğin en son ilkelerine dayanan ulusal ve çağdaş bir devleti nasıl kurduğunu anlatmaya çalıştım.

Bugün ulaştığımız sonuç yüzyıllardan beri çekilen ulusal yıkımların yarattığı uyanıklığın ve bu sevgili yurdun her köşesini sulayan kanların karşılığıdır.

Bu sonucu, Türk gençliğine, güvenle bırakıyorum.”

SESİ TİTREDİ, GÖZYAŞI DÖKTÜ-

Atatürk  Nutuk’un sonundaki Gençliğe Hitabe’sini sesi titreyerek  ve  gözünden yaşlar süzülerek okudu,  ‘Ey Türk Gençliği’ diye  seslendi.

Cumhuriyeti korumak ve kollamak O’nun milletine hem vasiyeti  hem de verdiği vazifeydi.

Zeynep Nurten UZER

Sıralamada, ulaşım, eğitim ve sağlık olanakları, yeşil alanlar ve kültürel imkânlar dikkate alındı.

Yapay zekâ analizine göre İstanbul’un en yaşanabilir ilçeleri şöyle sıralandı:

Beşiktaş: Ulaşım kolaylığı, sosyal ve kültürel çeşitlilik, eğitim ve sağlık imkânlarıyla listenin ilk sırasında yer aldı.

Şişli: İş dünyası, alışveriş merkezleri, finans aksları ve modern kent yaşamına yakınlığıyla ikinci sıraya yerleşti.

Kadıköy: Kültür-sanat etkinlikleri, sahil hattı ve güçlü kent aidiyetiyle Anadolu Yakası’nın en yüksek sıradaki ilçesi oldu.

Beykoz: Orman alanları, Boğaz manzarası ve daha sakin yaşam dokusuyla dördüncü sırada yer aldı.

Sarıyer: Boğaz hattındaki semtleri, yeşil alanları ve konut projeleriyle ilk beşi tamamladı

Türkiye’de fosil yakıt kullanımının hava kirliliği ve insan sağlığı üzerindeki etkileri yeni bir raporla ortaya konuldu. Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi (CREA) ile Temiz Hava Hakkı Platformunun (THHP) hazırladığı rapora göre, ülkede ince partikül madde (PM2.5) kaynaklı hava kirliliğinin yüzde 52’si fosil yakıtlardan kaynaklanırken, bu kirlilik her yıl yaklaşık 26 bin 500 erken ölüme neden oluyor.

AA’nın haberine göre, Raporda fosil yakıt kaynaklı hava kirliliğinin kalp ve damar hastalıkları, solunum yolu hastalıkları, akciğer kanseri, inme ve diyabetle bağlantılı ölümlere neden olduğu tespit edildi.

Kirlilik yılda yaklaşık 8,5 milyon iş günü kaybına sebep oluyor

Kirliliğin ayrıca yılda yaklaşık 8,5 milyon iş günü kaybına yol açtığı kaydedildi.

Fosil yakıt kaynaklı PM2.5 kirliliğinin Türkiye ekonomisine yıllık maliyeti yaklaşık 55 milyar dolar düzeyinde bulunurken, bu tutarın, 2024 yılı Gayri Safi Yurt İçi Hasılasının yüzde 4,1’ine karşılık geldiği belirtildi.

Ekonomist

Adenomyozis, özellikle adet dönemlerinde ortaya çıkan ağrı ve kanama sorunlarıyla kendini gösterebilen, rahmin yapısını etkileyen bir kadın hastalığıdır. Her kadında aynı belirtilerle ortaya çıkmadığı için tanınması bazen gecikebilir. Kadın sağlığında farkındalığı artırmak adına adenomyozisin ne olduğunu, hangi belirtilerle ortaya çıktığını, nasıl teşhis edildiğini ve hangi tedavi seçeneklerinin bulunduğunu yakından inceleyelim.

Adenomyozis Nedir?

Adenomyozis, rahmin iç yüzeyini döşeyen endometriyum tabakasına benzer dokunun rahmin kas tabakası içerisinde bulunmasıyla ortaya çıkan iyi huylu bir hastalıktır.

Normalde rahmin iç yüzeyindeki doku, adet döngüsü boyunca hormonların etkisiyle değişir ve gebelik oluşmadığında adet kanamasıyla birlikte dökülür. Adenomyoziste ise bu dokuya benzer yapıların rahmin kas tabakası içinde bulunması, rahimde kalınlaşma, hassasiyet ve bazı kadınlarda ağrıya neden olabilir.

Hastalığın belirtileri kişiden kişiye değişir. Bazı kadınlar şiddetli adet sancıları ve yoğun kanamalar yaşarken bazı kadınlarda herhangi bir belirti görülmeyebilir. Bu nedenle yalnızca belirtilere bakarak adenomyozis tanısı koymak mümkün değildir.

Adenomyozis kanser değildir ve tek başına kanserleşme anlamına gelmez. Bununla birlikte, neden olduğu belirtilerin doğru değerlendirilmesi ve uygun şekilde yönetilmesi önemlidir.

Adenomyozis Belirtileri Nelerdir?

Adenomyozisin belirtileri adet döngüsüyle ilişkili olabileceği gibi döngünün diğer dönemlerinde de görülebilir. En sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:

1. Şiddetli adet sancıları

Adet döneminde hafif kramp ve ağrı birçok kadında görülebilir. Ancak ağrının giderek şiddetlenmesi, günlük işleri yapmayı zorlaştırması veya ağrı kesicilere rağmen devam etmesi değerlendirilmesi gereken bir durumdur. Adenomyoziste adet sancıları bazı kadınlarda oldukça yoğun olabilir.

2. Yoğun ve uzun süren adet kanamaları

Normalden fazla kanama, adet döneminin uzaması veya sık aralıklarla kanama yaşanması hastalığın belirtileri arasında yer alabilir. Yoğun kanama zamanla demir eksikliğine ve kansızlığa yol açabilir.

3. Kasık ve alt karın ağrısı

Ağrı yalnızca adet günleriyle sınırlı kalmayabilir. Bazı kadınlarda adet dönemi dışında da alt karın ve pelvik bölgede ağrı hissedilebilir.

4. Cinsel ilişki sırasında ağrı

Adenomyozis, bazı kadınlarda cinsel ilişki sırasında veya sonrasında ağrıya neden olabilir. Bu şikâyet başka jinekolojik hastalıklarda da görülebileceğinden değerlendirme sırasında diğer olasılıkların da göz önünde bulundurulması gerekir.

5. Karında şişkinlik ve dolgunluk hissi

Rahimde meydana gelen değişiklikler bazı kadınlarda alt karın bölgesinde baskı, ağırlık veya dolgunluk hissine neden olabilir.

6. Halsizlik ve yorgunluk

Özellikle yoğun adet kanaması yaşayan kadınlarda demir eksikliği ve kansızlık gelişebilir. Bunun sonucunda halsizlik, çabuk yorulma, baş dönmesi ve nefes darlığı gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

Bu belirtilerin hiçbiri tek başına adenomyozise özgü değildir. Benzer şikâyetler miyom, endometriozis, polipler ve hormonal düzensizlikler gibi farklı durumlarda da görülebilir.

Adenomyozis Neden Olur?

Adenomyozisin kesin nedeni henüz tam olarak açıklığa kavuşturulmuş değildir. Hastalığın gelişiminde hormonal etkilerin ve rahim dokusundaki değişimlerin rol oynayabileceği düşünülmektedir.

Adenomyozis tanısı özellikle 30 yaş sonrasında ve doğum yapmış kadınlarda daha sık gündeme gelir. Bununla birlikte, daha genç kadınlarda da görülebilir. Doğum yapmış olmak veya belirli bir yaşa ulaşmak, kişinin mutlaka bu hastalığa yakalanacağı anlamına gelmez.

Ayrıca adenomyozisin yalnızca doğum, kürtaj ya da başka bir jinekolojik işlem nedeniyle ortaya çıktığını söylemek doğru değildir. Hastalığın oluşum mekanizması karmaşıktır ve tüm nedenleri henüz bilinmemektedir.

Adenomyozis ile Endometriozis Arasındaki Fark Nedir?

Adenomyozis ve endometriozis, belirtileri birbirine benzeyebilen ancak dokunun bulunduğu yer bakımından farklılık gösteren iki ayrı hastalıktır.

Adenomyoziste rahim iç tabakasına benzer doku rahmin kas tabakası içerisinde bulunur. Endometrioziste ise benzer doku rahim dışında, örneğin yumurtalıklar veya diğer pelvik yapılar üzerinde yer alabilir.

Her iki hastalık da adet sancısı, pelvik ağrı ve bazı kadınlarda doğurganlıkla ilgili sorunlarla ilişkili olabilir. Bununla birlikte, bir kadında bu hastalıklardan birinin bulunması diğerinin de mutlaka bulunduğu anlamına gelmez.

Doğru tanı için belirtilerin değerlendirilmesi ve gerekli görüldüğünde görüntüleme yöntemlerinden yararlanılması gerekir.

Adenomyozis Nasıl Teşhis Edilir?

Adenomyozis tanısında ilk adım, hastanın şikâyetlerinin ve adet öyküsünün ayrıntılı biçimde değerlendirilmesidir. Kadın hastalıkları ve doğum uzmanı; adet kanamasının miktarını, ağrının şiddetini, belirtilerin ne zamandır devam ettiğini ve kişinin sağlık geçmişini göz önünde bulundurur.

Tanı sürecinde şu yöntemlerden yararlanılabilir:

Jinekolojik muayene: Rahmin boyutu ve hassasiyeti değerlendirilerek diğer olası nedenler araştırılabilir.

Ultrasonografi: Özellikle transvajinal ultrason, rahmin yapısını incelemek ve adenomyozisle uyumlu bulguları değerlendirmek için sıklıkla kullanılan ilk görüntüleme yöntemidir.

Manyetik rezonans görüntüleme (MR): Ultrason bulgularının yeterli olmadığı veya başka hastalıklarla ayrım yapılması gerektiği durumlarda MR istenebilir.

Kan testleri: Kan testleri adenomyozisi tek başına teşhis etmez. Ancak yoğun kanaması olan kişilerde kansızlık ve demir eksikliği açısından değerlendirme yapılmasına yardımcı olabilir.

Adenomyozis tanısı her zaman tek bir testle konulamayabilir. Bulguların birlikte değerlendirilmesi ve benzer belirtilere yol açan diğer hastalıkların dışlanması önemlidir.

Adenomyozis tedavisi, hastalığın herkeste aynı şekilde seyretmemesi nedeniyle kişiye özel planlanır. Tedavi seçiminde belirtilerin şiddeti, kişinin yaşı, genel sağlık durumu ve gelecekte gebelik isteyip istemediği dikkate alınır.

1. Ağrı kontrolü

Doktorun uygun gördüğü ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar, adet sancılarının azaltılmasına yardımcı olabilir. Ancak her ilaç herkes için uygun değildir. Özellikle mide, böbrek veya kanama sorunları bulunan kişilerin ilaç kullanımını hekimle değerlendirmesi gerekir.

2. Hormonal tedaviler

Hormonal tedaviler, adet kanamasını ve ağrıyı kontrol altına almak amacıyla kullanılabilir. Kişinin durumuna göre hormonal doğum kontrol yöntemleri, yalnızca progesteron etkisi gösteren ilaçlar veya hormon içeren rahim içi sistemler değerlendirilebilir.

Bu tedaviler belirtileri azaltabilir ancak her hastada aynı sonucu vermeyebilir. Uygun seçenek, kadın hastalıkları ve doğum uzmanıyla birlikte belirlenmelidir.

3. Yoğun kanamanın kontrol altına alınması

Bazı ilaçlar adet kanamasının miktarını azaltmak amacıyla kullanılabilir. Kan kaybına bağlı demir eksikliği gelişmişse bunun ayrıca tedavi edilmesi gerekebilir.

4. Girişimsel yöntemler ve cerrahi

İlaç tedavilerinin yeterli olmadığı seçilmiş vakalarda rahim atardamarı embolizasyonu gibi girişimsel yöntemler değerlendirilebilir. Uygunluğu, beklenen faydaları ve riskleri uzman tarafından ele alınmalıdır.

Diğer tedavilerin etkisiz kaldığı ve şikâyetlerin ciddi olduğu durumlarda rahmin alınması, yani histerektomi, kesin tedavi seçeneği olabilir. Ancak bu ameliyat sonrasında gebelik mümkün olmaz. Bu nedenle karar, kişinin beklentileri ve sağlık durumu dikkate alınarak verilmelidir.

Önemli bir nokta şudur: Adenomyozis tanısı alan her kadının ameliyat olması gerekmez. Pek çok kişide belirtiler ilaçlarla veya uygun takip ve tedavi yaklaşımlarıyla kontrol altına alınabilir.

Adenomyozis Gebeliğe Engel Olur mu?

Adenomyozis ile doğurganlık arasında bir ilişki bulunabilir. Bazı araştırmalar, hastalığın gebelik elde etme ve gebeliğin devamı üzerinde olumsuz etkileri olabileceğini göstermektedir. Bununla birlikte, adenomyozis tanısı alan her kadının kısırlık yaşayacağı söylenemez.

Gebelik planlayan kadınlarda tedavi seçenekleri ayrıca değerlendirilmelidir. Bazı hormonal tedaviler gebelik sırasında kullanılmaya uygun olmadığından tedavi planının gebelik hedefiyle uyumlu olması gerekir.

Gebelikte güçlük yaşayan veya tekrarlayan gebelik kaybı öyküsü bulunan kişilerin bireysel değerlendirme için kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurması önemlidir.

Adenomyozis Kansere Dönüşür mü?

Adenomyozis iyi huylu bir rahim hastalığıdır ve kanser olarak kabul edilmez. Adenomyozis tanısı konulması, kişinin rahim kanseri olacağı anlamına gelmez.

Bununla birlikte, yoğun veya düzensiz kanama gibi belirtiler farklı hastalıklarla da ilişkili olabileceğinden, özellikle yeni başlayan, giderek artan veya alışılmışın dışında seyreden şikâyetlerin yalnızca adenomyozise bağlanmaması gerekir.

Menopoz sonrasında ortaya çıkan vajinal kanama da mutlaka hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Adenomyozis ile Yaşam: Nelere Dikkat Edilmeli?

Adenomyozisle yaşayan kadınlar için belirtilerin takip edilmesi ve yaşam kalitesini korumaya yönelik adımlar önemlidir.

Adet başlangıç ve bitiş tarihlerini, kanama miktarını ve ağrının şiddetini kaydedin.

Ağrı ve kramp durumunda karın bölgesine cildi yakmayacak şekilde uygulanan ılık sıcaklık rahatlama sağlayabilir.

Yoğun kanama veya sürekli yorgunluk varsa kansızlık açısından değerlendirme isteyin.

Şikâyetlerinizin günlük yaşamınızı etkilemesine rağmen yardım almayı ertelemeyin.

Doktor önerisi olmadan hormon ilaçlarına veya uzun süreli ağrı kesici kullanımına başlamayın.

Beslenme, uyku ve düzenli fiziksel aktivite genel sağlığı destekleyebilir. Ancak belirli bir diyetin veya bitkisel ürünün adenomyozisi ortadan kaldırdığına dair yeterli kanıt bulunmadığından, bu yöntemler tıbbi tedavinin yerine geçirilmemelidir.

Hangi Durumlarda Doktora Başvurulmalı?

Adet sancılarının her ay günlük yaşamı aksatması, kanamanın belirgin şekilde artması, adet dönemleri arasında kanama görülmesi veya cinsel ilişki sırasında ağrı yaşanması durumunda jinekolojik değerlendirme yapılmalıdır.

Çok yoğun kanamayla birlikte baş dönmesi, bayılma, belirgin nefes darlığı ya da ani ve şiddetli karın ağrısı ortaya çıkarsa acil tıbbi yardım alınmalıdır.

Unutulmamalıdır ki şiddetli adet ağrısı, kadın olmanın kaçınılmaz bir parçası değildir. Ağrıya alışmak veya her ay aynı sıkıntıları yaşamak zorunda olduğunuzu düşünmek yerine, belirtilerin nedenini araştırmak sağlığınız için önemli bir adımdır.

 Kadın Sağlığında Farkındalık Erken Değerlendirmeyle Başlar

Adenomyozis, bazı kadınlarda yoğun adet kanaması, şiddetli sancılar ve kronik pelvik ağrıyla yaşam kalitesini düşürebilen bir hastalıktır. Belirtilerin kişiden kişiye değişmesi, tanı sürecinin bazen uzamasına neden olabilir. Ancak günümüzde ultrasonografi, gerektiğinde MR ve kişiye özel tedavi seçenekleri sayesinde hastalığın yönetilmesi mümkündür.

Kadın sağlığına ilişkin farkındalığın artması, şikâyetlerin normalleştirilmemesi ve gerektiğinde uzman desteği alınması büyük önem taşır. Çünkü sağlıklı bir yaşam, bedenin verdiği sinyalleri fark etmek ve bu sinyalleri ciddiye almakla başlar.

Derya YAĞMUR 

Düşünüp dururken, öteki yolda karar kıldım
Belki de böylesi daha iyiydi
Çünkü yol yeşildi, tam yürünmek içindi
Ve oradan gelip geçenler
Üzerlerine basıp geçmiş olsalar bile.

Böylece yürüdüm gün ve gece
Yapraklar içinde tek başıma sessizce
Günler boyu böylece yol aldım
Yolun sonunu bile bile, sordum kendime
Bir daha geri dönecek miyim, diye.

İşte bir feryatla haykırıyorum,
Çağlar ve çağlar ötesine
Ormanda yol ikiye ayrıldı
Ve ben daha az yürünenine saptım
Ve bütün olanlar da bu yüzden oldu.”

1916 tarihli bu şiir, ünlü şair Robert Frost’a ait. Gidilmeyen Yol, adından da anlaşılacağı gibi, bir yol ayrımında yapılan seçim üzerine düşündürüyor.

Aklı diğer yolda kalmak.

Robert Frost bu şiiri, İngiltere’de birlikte uzun yürüyüşler yaptığı ve kararsızlığıyla tanınan şair dostu Edward Thomas’ın arkasından yazmış.
Edward Thomas, basında edebiyat eleştirileri yaparken şair arkadaşının etkisinde kalıp şiir yazmaya başlamış. Genelde savaş üzerine şiirler yazarken İngiliz ordusuna gönüllü olarak yazılıp savaşa gitmiş. İki yıl sonra da cephede vurularak ölmüş.

Frost bu dost ölümünün ardından pek çok sorgulama yapmış olmalı ki, sonunda ortaya “Gidilmeyen Yol” şiiri çıkmış.

Frost’a göre insan, yaşamındaki yol ayrımında hangi yoldan giderse gitsin, diğerini seçmediği için ileride hayıflanmaya veya “acaba diğerini seçseydim…” demeye başlıyor.

Yol burada metafor tabii. Oradan geçenler iki yolun da farklı şekilde aşındığını görüyorlar. Nedense yolun daha fazla aşınmış olanı tercih edilmiş.

“Yol ikiye ayrıldı ve ben daha az gidilmiş olanı tercih ettim ve bu oldu bütün farkı yaratan” dizesi önemli bu yüzden.

Sonuçta gelinen noktada gerçek yaşamda hangi yolun en iyi olduğunu bilmek mümkün mü? Kararlarımızın çoğu gelişi güzel, bilinçsiz gibi duruyor. Çoğu kişi yanlış ata oynamakla nam salmıştır zaten.

Kim ister ki kendisi için iyi olmayacak bir yolu seçmeyi?
Sırf başkaları bu yolu seçmedi ama ben bilinmezi tercih edeceğim demek gerçekten cesaret işi. Kahramanca bir tavır âdeta. Böyle hareket edenler bu şiiri kendine yakın hisseder doğal olarak. Az aşınmış yol, yani çoğu kişi bunu seçmemiş demek.

Konfor alanından çıkmadan yaşayınca insan sıradan ama daha güvende bir hayat yaşıyor. Fakat zorlukları göze alabilecek kapasiteniz varsa, rahat rahat kendinizi yaymayı elinizin tersiyle itebiliyorsunuz demektir.

“Yüreğinin götürdüğü yere git” zihniyetiyle bir yere kadar yani mantığın olduğu yere kadar güzel güzel gidersiniz. Sonra? Sonrasına sonra bakarım demek değişik bir rahatlık…

Her seçim bir vazgeçiştir cümlesi ne kadar doğru. Sadece eğitim, iş yaşamı değil, her ilişki de bir yol ayrımıdır. Nikâh dairelerinde her 15 dakikada bir evlenenler var; adliyelerde ise her yarım saatte bir boşananlar duruşma salonlarını dolduruyor.

Bilinçli veya değil, seçim yaparken tüm parametreleri bilmek mümkün değildir. İşte bu nedenle iki yolun da tam olarak nereye çıkacağı kestirilemez. O zaman insanlar kişisel kararlarına güvenemediklerinden mi yapay zekâya bunca akıl danışıyorlar.

Ünlü son dize.

Robert Frost’un “Karlı bir gecede orman kıyısında durmak” şiiri de hipnotize edici. Büyüleyici karlı gece manzarasını anlatırken aynı zamanda ölümün huzur verici yanı ve yaşamın sorumlulukları arasında kalan insanı yansıtıyor. Ve ünlü son dize; “Ama uyumam gereken milcahlar var, / Uyumadan önce kat etmem gereken yollar”
Verilmiş sözler, hayatın sorumlulukları ve bitirilmesi gereken görevler…

Robert Frost’u seviyorum. Onun içinde yaşama dair biraz şeytanca düşünceler hissediyorum.
İnsanlar yol ayrımında birini yeğlediklerinde bir daha diğer yola dönüp giremeyeceklerini bilirlerse bu onlarda büyük bir ruhsal çatışma yaratır.
Aslında seçmediğiniz yolun daha iyi veya daha kötü olduğunu hiçbir zaman öğrenemeyeceksiniz. Savunma mekanizmalarınız devreye girip -iyi çalışırsa- ancak öyle rahat hissedebileceksiniz. Hepsi bu.

Füsun ALTINOK