Sela, kentlerde artık anlamını yitirmiş olan ama kasabalarda, köylerde hüzünlü bir duyuru hâlâ. Ölümün acıklı senfonisi.

Kimi huşu içinde dinler, kiminin psikolojisi bozulur ve bu arada dirimizi umursamayan yerel yönetimler ölüm durumunda cenaze işlerini tıkır tıkır sürdürürler. İşlemlerin nasıl yürüdüğüne şaşarken evinizin kapısına yemek göndermeyi, cenaze ahalisini doyurmayı bile önerirler.

Bu acıklı durum sosyal medyada da yer buluyor. Vefat etmiş birinden sonra sanırım en çok söylenilen cümle; “Sözün bittiği yer…”

Kalıp cümleler

Doğrudur. Artık ne söylense eksik kalacaktır. Durum belli, ölen ölmüştür. Kalıp cümleler devreye girer… Fakat bazıları özellikle sosyal medyada tuhaflıklarıyla asap bozmuyor mu?

“Yıldızlar yoldaşı olsun.”
Nasıl yani?
Mevta astronot mu oldu? Samanyolu’na başarıyla giriş mi yaptı?

“Yattığı yer incitmesin!”
Ebedi istirahatgâhına konulan mevtanın rahatını bozacak bir durumla karşılaşmamasını dileyen bu ifade son yıllarda çok şiirsel ve romantik bulundu ne hikmetse. O daracık yerde ölü beden için nasıl bir incinme olabilir, hayal gücüm yetmiyor.

“Işıklar içinde uyusun.”
Nasıl yani? Led mi, güneş enerjili aydınlatmalı mı? Marjinal olayım derken tökezlemek değil mi bu? Dinsel bir yaklaşım olamaz mı ki, nurlarda yatsın denmiyor?

Bir de gidenin etnik kökenini, ideolojisini ifşalamak var;

“Devri daim olsun”

Yaşam döngüsünün ve hatırasının devamını dilemek iyi de, niyeyse bazı etnik köken ve ideolojiler için daha yaygın tercih ediliyor. Aslında genel kanı olarak Alevlilikle ilişkilendiriliyor. İnsanın kâmil olana kadar hakka yürümeyeceğine olan inanç. Diğer ifadesi de hakka yürümek zaten.
Yine de rastlayınca aydın birisinin gittiğine işaret ediyor.

“Kutlu tini uçmağa ersin”
Ruhu cennete ulaşsın temennisi. Eski Türklerde, Türk kültüründe edilen bir dua.
Şehit cenazelerinin acısını yansıtıyor daha çok. İdeolojik çağrışım ayan beyan. Tengriye dua, “emdi yürek yırtılur…” gibi.

Sanki Teşvikiye Camisi’nde “Allah rahmet eylesin dese banal olacak. Klasik duadır, edin kardeşim. Ben de taziye için ziyarete gitmişsem sabır diliyorum. Ölene de rahmet. Bazen “huzur içinde dinlensin” dediğim de oluyor. Acısı olana bir faydası olmasa da bir hüzün ifadesi işte. Ne diyeyim, isteyen istediğini söylesin.

Zarafet, nezaket.

Halide Edip Adıvar, 1935 yılında Hindistan’a gittiğinde Mahatma Gandi ile sıcak bir dostluk kurar. İşte tam o günlerde memleketten bir haber alır. Bir yakınını kaybetmiştir. Bunu öğrenen Gandi, Halide Hanıma bir taziye mesajı gönderir.

“Ölümün sizin için bir dehşet olmadığını biliyorum. Ölüm, sizin için yakın bir dost… Bu yüzden size taziyelerimi iletmiyorum. Ancak şu anda bir dosta ihtiyaç duyarsanız, acınızı, kaybınızı, ayrılığınızı sessizce paylaşmaya hazır pek çok dostunuz arasında beni de sayın.”

Zarif, insanca, duygulu. Her acı, insanın hafızasında ve anılarında derin izler bırakıyor. Acıyı paylaşanların inceliği, anlayışı, zarafeti ve olgunluğu da unutulmuyor.

Füsun ALTINOK

Basra Körfezi’ni Umman Denizi’ne bağlayan Hürmüz Boğazı’ndan dünya petrol ticaretinin yaklaşık dörtte biri, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin ise yaklaşık beşte biri geçiyor. 

Bu nedenle boğazdaki her güvenlik krizi yalnızca bölge ülkelerini değil, küresel enerji piyasalarını, deniz taşımacılığını ve dünya ekonomisini doğrudan etkiliyor.

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan savaş ve İran’ın buna karşılık Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemi trafiğini kısıtlaması, bu stratejik geçiş noktasının kırılganlığını bir kez daha ortaya koydu. 

Gemilerin bekletilmesi, sigorta maliyetlerinin yükselmesi ve alternatif rotaların gündeme gelmesi, deniz ticaretinin birkaç dar geçiş noktasına ne ölçüde bağımlı olduğunu gösterdi.

Üstelik mesele yalnızca Hürmüz’le sınırlı değil. Yemen’de İran destekli Husilerin savaşa dahil olması, Kızıldeniz’in girişindeki Babülmendep Boğazı’nın güvenliğine ilişkin endişeleri de artırdı. 

Süveyş Kanalı’ndan Panama Kanalı’na, Malakka Boğazı’ndan Türk Boğazları’na kadar dünyanın ticaret ve enerji damarlarını oluşturan kritik geçiş noktaları, jeopolitik gerilimlerin ekonomik sonuçlarını büyüten stratejik eşiklere dönüşüyor.

Tam da bu noktada Hürmüz, Türk Boğazları’nı hatırlatıyor.

20 Temmuz 1936’da imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi, doksan yıldır Türk Boğazlarında seyrüsefer serbestisi ile güvenlik ihtiyaçları arasında bir denge kuruyor. Sözleşmenin başarısı, bütün krizleri ortadan kaldırmasında değil; krizlerin yönetilebilmesini sağlayan öngörülebilir bir hukuk düzeni oluşturmasında yatıyor.

Peki, Hürmüz için de benzer bir denge kurulabilir mi?

Buradaki amaç Montrö’yü Hürmüz’e kopyalamak değil. Hürmüz’ün coğrafyası, tarafları ve hukuki statüsü farklı. 

Ancak Montrö’nün doksan yıllık deneyimi, stratejik bir geçiş noktasında egemenlik, serbest geçiş ve güvenlik arasında nasıl bir denge kurulabileceğine ilişkin önemli dersler içeriyor.

Asıl soru da burada başlıyor: Hürmüz’ün ihtiyacı yeni bir güç mücadelesi mi, yoksa yeni bir kurallar düzeni mi?

Montrö neden 90 yıldır işliyor?

Montrö’nün dayanıklılığının arkasında üç temel unsur bulunuyor.

İlk olarak sözleşme, egemenlik ile sorumluluğu birlikte düzenliyor. Türk Boğazları üzerindeki Türk egemenliği kabul edilirken, barış zamanında ticaret gemilerinin geçişine ilişkin esaslar da güvence altına alınıyor.

İkinci olarak kurallar mümkün olduğunca öngörülebilir hale getiriliyor. Ticaret gemileri ile savaş gemileri aynı rejime tabi tutulmuyor; savaş gemilerinin geçişi tonaj, süre, bildirim ve diğer koşullara bağlanıyor. Böylece kriz anında “hangi geminin geçip geçemeyeceği” tartışması tamamen ortadan kalkmasa bile, kararların belirli kurallar çerçevesinde alınması sağlanıyor.

Üçüncü ve belki de en önemli unsur ise kriz zamanları için önceden tanımlanmış mekanizmaların bulunması. Savaş veya yakın savaş tehlikesi gibi olağanüstü durumlarda Türkiye’ye tanınan yetkiler, güvenlik kaygılarının hukuk düzeni içinde karşılanmasına olasılık veriyor.

Montrö’nün doksan yıllık tecrübesinin asıl başarısı burada yatıyor: Boğazı yalnızca güçlü olanın iradesine bırakmıyor; güç ilişkilerini önceden belirlenmiş kuralların içine çekiyor.

İkinci Dünya Savaşı ve Rusya-Ukrayna Savaşı’nda Türkiye’nin Montrö hükümlerini uygulaması bunun en somut örneklerinden biri oldu. 

Savaşan devletlerin savaş gemilerinin geçişine ilişkin sınırlamalar, Karadeniz’deki deniz boyutunun daha da genişlemesini önleyen önemli bir güvenlik bariyeri oluşturdu.

Dolayısıyla Montrö’nün verdiği ders yalnızca “boğazı kapatmak” değildir.

Daha önemli ders şudur: Stratejik bir geçiş noktasının güvenliği, geçişi bütünüyle engellemekten değil; kimin, ne zaman, hangi şartlarda geçebileceğini önceden belirleyen kurallar koymaktan geçebilir.

90 yıldır Karadeniz’i barışta tutan Türkiye modeli yazan ülke olursa, İran ve Umman nezdinde sürecin garantörü olabilir.

Son sözse; güç değil, hukukla şekillenen Montrö ruhu Hürmüz’e taşınabilir.  

İsmet HERGÜNŞEN

Rapora göre, İstanbul’da önümüzdeki hafta iki gün sağanak bekleniyor.

AKOM’un verilerine göre İstanbul’da pazar günü yerel yağmurlar etkili olacak.

14 Eylül Pazartesi ve 16 Eylül Çarşamba günleri ise gök gürültülü sağanak bekleniyor.

İstanbul’da önümüzdeki hafta hava sıcaklığı 30 derecenin altına düşecek. Sıcaklığın gündüz 26-27 derece, akşam ise 19 derece civarında seyretmesi bekleniyor.

Böylece Arizona, bu ürünlerle ilişkilendirilen kanser riski iddiaları nedeniyle dava açan ilk ABD eyaleti oldu.

Dava dilekçesinde, ağırlıklı olarak siyah kadınların kullandığı kimyasal saç düzleştiricilerin, yumurtalık ve rahim kanseri riskine ilişkin uyarı yapılmadan pazarlandığı öne sürüldü.

Şirketin bu yolla eyaletin tüketiciyi koruma yasalarını ihlal ettiği savunuldu.

Arizona yönetimi, para cezası ve tazminatın yanı sıra kanser riski uyarısı yapılmadığı sürece ürünlerin satışının durdurulmasını talep ediyor.

L’Oreal, ürünleri kullanan kadınların ve ailelerinin açtığı 12 binden fazla benzer davayla da karşı karşıya.

L’Oreal USA sözcüsü ise şirketin ürünlerinin güvenliğine güvendiğini, iddiaların hukuki veya bilimsel dayanağı bulunmadığını belirtti.

İçinde bulunan suyun, bitkinin uzun zaman bozulmadığı, kralın mezarına yılda iki kez güneş ışığının vurduğu ve daha nice nice müthiş gizemlerle vizyonumuzu şaşırtan yapılar.

Piramitlerden söz ederken mimarisi konusuna girersek ardından derhal ‘Antik Uzay Teorisyenleri’ devreye girer ki sonu gelmez. Köleler, gönüllüler, uzaylıların ilginç mozaiği ve de komplo teorileri…
Yıldızlar arası seyahatlerde “Şu dünyaya da bir uğrayalım bakalım” deyip tonlarca ağırlıktaki taşlarla piramitleri diktikleri iddia edilen uzaylıları ciddiye alırsak insan gücünü de hafife almış oluruz. Hoş hepimiz uzaylıyız ya…

İhtiyaçlar ve piramit.

Piramitlerin gizemlerini bir kenara bırakırsak, bu geometrik biçim pek çok bilim insanına da esin kaynağı olmuş. İçlerinde önemli bir isim Abraham Maslow.

Rusya’dan Amerika’ya göç etmiş Aşkenazi Yahudi bir ailenin oğlu. 1908 doğumlu. Aile sonradan altı çocuk daha yapmış ama bu ilk çocuğu çok önemsemiş. Ne var ki Abraham, hiç de mutlu bir çocuk değilmiş. “Ben hiç Yahudi komşuların olmadığı bir yerdeki tek Yahudi çocuktum, bu sanki beyaz çocukların okuduğu bir okulda tek siyah çocuk olmaya benziyor. İşte bu yüzden kendimi hep dışlanmış ve mutsuz hissediyordum. Ama bu sayede laboratuvarlarda ve kitapların arasında oldum” diye anlatırdı. İşte her şerde bir hayır vardır dedikleri bu.

Önce ailesini memnun etmek için hukuk eğitimi almış fakat yüreğinin sesini dinleyip psikolojiyi seçmiş. Bu kariyer sırasında önemli hocalarla çalışmış. Alfred Adler, Wertheimer, Benedict gibi. Bu arada ailesinin hiç onaylamadığı bir evlilik yapmış kuzeni Bertha ile.

İşte en önemli çalışmasına o zamanlar başlamış. Muhteşem insan doğasını anlama yolunda ‘ihtiyaçlar hiyerarşisi teorisi’ ortaya çıkmış. 50’li, 60’lı yıllarda yazdıklarıyla psikolojide hümanistlik ekolünün sembolü olmuş.

Piramit formülü.

Maslow, ilk olarak ihtiyaçlar hiyerarşisi teorisiyle ünleniyor.
Hiyerarşik olarak genellikle ‘en altta güvenlik, sığınma, beslenme gibi basit ihtiyaçlar oluyor. Daha sonra para kazanma, bir işe yarama, sevme, sevilme geliyor. En üstte ise başarı isteği yer alıyor.
Güvenlik konusu önemli, seksten de önce geliyor.

Bu hiyerarşiye göre kişiler üst düzey ihtiyaçları için önce daha alt düzeydeki ihtiyaçlarını karşılamalıdır.
Maslow, piramidin zirvesi olan kendini gerçekleştirmeyi, çoğu kişinin başaramadığını söylüyor.

Maslow’un bu piramidi psikolojide ve yönetimde çok popüler oluyor.
Günümüzde çoğu kişi için böyle piramit şemalı anlatımlarda en çok diyetisyenler dikkati çekiyor. Besin piramidi, yemek severler ve obezler için çok sıkıntılı. Tahıllar, karbonhidratlar, sebzelerin katmanları iştahlı kişiler için iç açıcı değil…

Moslow’dan cümleler.

Profesörün aaltın çekici meşhur;

Diyor ki; eğer kişinin elinde sadece çekiç varsa her şeyi çivi olarak görür.

Açlığı gidermek için çalışırken gdo’lu gıdalar üretimi yapan kimyagerin hastalıklara neden olması da bu çerçeveye giriyor. Çekiç meselesi.

Ayrıca diyor ki; Sevgi açlığı, tuz eksikliği ya da vitamin eksikliği gibi bir eksiklik hastalığıdır.

Korku ve cesaret arasındaki çatışmanın yarattığı bir ileri, bir geri gidip gelen diyalektik bir ilişkide savrulup duruyoruz.

insanın gözünü kör eden sevgiden dem vuran o basmakalıp söze karşılık asıl kör edicinin sevgisizlik olduğuna her geçen gün daha çok inanıyorum.

• insan kurallara sığmaz.

Bu bilge hocanın piramidini yanlış uygulayınca ne olur? Kişi kendini bulmak için dağa çıksa karnı acıkınca geri döner. Bu kadar basit…
(Açken sen, sen değilsin örneği…)

Profesör Maslow, zirve deneyimler, yaratıcılık ve mutluluğun doğası gibi konuları araştırdı. 1970’te vefat etti. Ancak çalışmaları psikoloji alanında etkili olmaya devam ediyor. Özellikle hümanist psikolojiye katkıları da kalıcı bir etkiye sahip.

Video
Mizaha Giriş
@lisedenbirarkadas

Füsun ALTINOK

Deniz yolculuğu her zaman belli bir risk unsuru barındırmıştır. Kazalar, insan hatası, zorlu hava koşulları, teknik arızalar ve savaş sırasındaki eylemler, bir geminin sulara gömülmesine yol açabilecek etkenler arasındadır.

Titanic’in batışı gibi bazı denizcilik felaketleri kamuoyunun zihninde geniş yer edinmiş olsa da, çok daha büyük can kayıplarına yol açan bazı kazalar nispeten bilinmez kalmıştır.

Büyük emek ve çabalarla elde edilen kazanımları kendi eliyle kolayca berhava eden bir ülke olmak da ayrı bir talihsizlik olsa gerek.

Maddi ve manevi kayıplarla sonuçlanan olayların ardı arkası kesilmiyor. Kazalar konusunda da sicili pek parlak olmayan ülkemizde yaşanan her olay “Bu kadarı da olmaz” dedirtiyor.

Çok sayıda insanın hayatını kaybettiği veya yaralandığı kazalar toplumumuzu derin bir üzüntüye boğarken, ilgililerin bilgisizliğine, bilgililerin ilgisizliğine ne demeli?

Her olay sonrasında çaresizlik ve hamaset gözler önünde.

Hiç ama hiç mümkün olmuyor.

Hele ki istifa müessesesi…

Bu topraklara hiç uğramamış.

Özgürlüğün ve sonsuzluğun adeta bir simgesi olan denizlerimiz de bu tablodan payını alıyor.

2021-2025 yılları arasında meydana gelen 1.695 deniz aracı kazasında 151 kişi hayatını kaybetti, 116 kişi kayboldu, 4.452 kişi ise kurtarıldı.

Yakın zamanda iki deniz kazası daha yaşandı. KKTC karasuları içinde Girne açıklarında bir gemi alabora olarak battı. Hemen ardından bir kuru yük gemisi çatma neticesinde Marmara Denizi’nde kaynadı.

Üstelik bunlar açık denizlerde, arama-kurtarma sahalarımızın uzak noktalarında meydana gelen olaylar da değil.

Adeta burnumuzun dibinde.

İnsan hataları, teknik arızalar, güvenlik önlemlerinin ihlali ve denizcilik kurallarına uyulmaması kazaların başlıca nedenleri arasında.

Kazaların yüzde 90’ından fazlasının insan kaynaklı olduğu ifade edilirken, asıl üzerinde durulması gereken konu, kazaların arkasındaki kök nedenlerin ortaya çıkarılmasıdır.

Nerede hata yapıldı? Hangi tedbir alınmadı? Hangi denetim mekanizması çalışmadı? Hangi eğitim yetersiz kaldı?

Asıl sorular bunlardır.

1974 tarihli SOLAS Sözleşmesi de deniz kazalarının incelenmesine ilişkin sorumluluklar getirmektedir. Buradaki temel amaç yalnızca kusurluyu bulmak değil, benzer kazaların yeniden yaşanmasını önleyecek tedbirleri ortaya koymaktır.

Deniz kazalarının önlenmesinde en önemli unsurlardan biri gemi insanlarının eğitimidir.

Her seviyede nitelikli gemi insanı yetiştirilmeli, eğitim kurumlarının denetiminde hiçbir açık kapı bırakılmamalıdır. Özel denizcilik eğitim kurumlarında da ölçülebilir ve denetlenebilir süreklilik arzeden bir sınav sistemi uygulanmalıdır.

Ancak eğitim yalnızca sınıfta verilen teorik bilgilerden ibaret değildir. Çünkü denizcilik yalnızca kitaplardan öğrenilebilecek bir meslek değildir.

Deniz, insanı gerçek şartlarda sınar.

Stajyerlere etkin ve verimli bir gemi ortamı sağlanmalı, nitelikli tatbiki eğitim imkanları artırılmalıdır. Yetkili otorite, askeri gemiler de dahil olmak üzere staj imkanlarının geliştirilmesine öncülük etmelidir.

Son yıllarda gemi inşa sanayimizde önemli bir ilerleme söz konusudur. Bu gelişme, deniz ticaret filomuzun yenilenmesi ve çevre denizlerimizin ihtiyaçlarına uygun Türk tipi gemilerin tasarlanması için fırsata dönüştürülmelidir.

Ancak yeni gemiler inşa etmek kadar, onları güvenli biçimde kullanacak insanı yetiştirmek ve denetim mekanizmalarını güçlendirmek de önemlidir.

Yaşanan her kazadan gerçek anlamda ders çıkarmak zorundayız.

Çünkü denizde meydana gelen her kaza yalnızca bir geminin batması değildir.

Bir insan hayatı, bir ailenin geleceği, milli servet ve çoğu zaman geri dönüşü olmayan bir çevre kaybıdır.

Denizcilikte güzel bir söz vardır:

“Denizde dikine gidilmez, huyuna gidilir.”

Ama bugün asıl ihtiyacımız olan, denizin huyuna gitmekten önce, kendi hatalarımızın ve ihmallerimizin üzerine gitmektir.

Son sözse, asıl mesele, kazadan sonra ne yaptığımız değil; aynı kazanın bir daha yaşanmaması için kazadan önce ne yaptığımızdır.

Tanrı denizde olan herkesi korusun.

İsmet HERGÜNŞEN

Soğuktan donmak ile batan dikenlerin acısı arasında gidip gelen kirpiler, ne tamamen ayrı kalabilir, ne de çok yakınlaşabilir. Bu çelişkidir.
Bu gariban hayvancıklar, her iki acıya da katlanabilecekleri “en uygun mesafeyi” bulmaya çalışırlar.

İşte bu mücadeleyi ünlü filozof Schopenhauer, “Kirpi İkilemi” veya “Kirpi teorisi” olarak adlandırıyor. Neden önemli? Çünkü bu durumun insan ilişkilerine yansıması da bunun tıpkısı.

İnsanlar da yalnızlıktan kaçmak ve ruhlarındaki boşluğu doldurmak için başkalarıyla yakınlaşmak isterler. Maalesef insanlardaki kusurlar, egoizm, kırıcı sözler aynı o dikenler gibi birbirine batmaya başlar.

Hepimiz kirpiyiz gibi bir slogan atacak halimiz yok ama sonuçta herkes sağlıklı bir ilişki ile zarar görmeden yakınlaşmak için ustaca bir izolasyon ve ortalama bir mesafe için uğraş verir.

Dikenler, dikenler.

Arthur Schopenhauer, eskiden beri yer yer sevdiğim, bazen yadırgadığım görüşlere sahip bir düşünür. Örneğin, “Dünyanın özü kötüdür” diyerek kötümserliğin dibine vurmuş bir kere…
İnsan hayatı bir tür hata olmalı demiş. Bu düşüncelerini sıkı bir konsantrasyonla oku, git kendini Boğaz Köprüsü’nden at mesela…

Onu cahilce kadın düşmanı olarak damgalayanlar var. Arthur bey de durup dururken kadınlara ters düşmedi herhalde. Kadınlardan gördüğü zararlar arşa çıkmış.

Henüz çocukken annesi tarafından epey hırpalanmış. Annesi Johanna, kocasından oldukça genç, özgürlüğüne düşkün, yazdığı feminizm temalı romanlar ve makalelerle ünlü bir yazar olmuş. Kocası ile kıskançlık, yaşça büyüklük gibi konulardan anlaşamadığı için zavallı adam ruhsal rahatsızlıklar yaşamış, Johanna ise kocasıyla uğraşmak yerine kısa yoldan onu hizmetçiye teslim etmiş. Üstüne üstlük eşi hastayken evde partiler verip vur patlasın, çal oynasın hayatına devam edince adam dayanamayıp intihar etmiş. Bu yüzden anne oğulun arası hiç düzelmemiş.

Arthur, 19 yaşındayken kendisinden 11 yaş daha büyük olan Karoline Jagemann ile yaşadığı cinsel aşkın sonucunda ruhsal anlamda bozulmuş, bunalımlara girmiş. Diğer kadınlar tarafından da hep reddedilmeyi yaşaması, kadınlarla ilgili para, adalet gibi konularda inanılmaz ters fikirleri savunmasına neden olmuş. Daha fazla saymayayım, sonuçta kadınların sadece insan soyunun üremesine yarayan ikinci sınıf varlıklar olduğunu söyler ve kişisel olarak nefretimi boca etmeme yol açar.

Ayrıca Schopenhauer’in bazı psişik sorunları vardı muhtemelen. Berberde tıraş olurken boğazını keseceğini düşündüğü için çok korkarmış örneğin. Geceleri yastığının altında dolu bir silah bulundururmuş. Kanlıların mı var? Bu korku niye?

Çıkar ilişkileri.

Yemek bittiği zaman masada kalan tabaklara ‘kirli’ denilir. Yani tabak, yemeği taşıdığı sürece takdir edilir,
insanlar da başkalarına, kendilerine sağladıkları fayda ölçüsünde değer verirler. İlişkiler gerçek şefkat yerine fayda üzerine kurulduğunda, minnettarlığın ne kadar kısa ömürlü olabileceğini gösterir. Sessiz trajedi…

Şu kadar önemli bir filozoftan şunu duymak iyi geliyor;
Okuma eylemi, zihnin pasifleşerek başka birinin düşünce kulvarına girmesidir…
Endişelerimizin ve kaygılarımızın yarısı başkalarının bizim hakkımızda düşündüklerinden kaynaklanır… bu dikeni tenimizden çıkarmalıyız.

Sonuçta herkes birbirinin zihninde figüran ve hayat aşırı ironik. Herkes birbirinin ne düşündüğünü düşünürken, kimse kendi hayatını yaşayamıyor.

Füsun ALTINOK

Büyük Taarruz ’un zaferle sonuçlandığı bugün, Türkiye Cumhuriyeti’ne uzanan yolun en önemli kilometre taşlarından biridir.

Takvim yapraklarına sığmayacak kadar derin izler taşır. 

Türk milletinin bağımsızlık aşkıyla yoğrulan, olağanüstü bir destana dönüşen mücadelesinin zaferle taçlanmasıdır. 

Bir imparatorluğun yıkıntıları arasından bir milletin yeniden ayağa kalkışının simgesidir.

“Zafer Bayramı ve Türk Silahlı Kuvvetler Günü, her Türk’ün onurudur.”

O yıllarda manzara-i umumiye, tek kelimeyle felaketti.

Birinci Dünya Savaşı sona ermiş, 30 Ekim 1918’de Mondros Mütarekesi imzalanmış, ardından işgaller başlamıştı. 

Yorgun, yoksul ve yaralı bir millet; parçalanmak, topraklarını kaybetmek ve bağımsızlığını yitirmek tehlikesiyle karşı karşıyaydı.

Hukuken hiçbir zaman yürürlüğe girmemiş Sevr Antlaşması ise bu karanlık tablonun en ağır belgelerinden biri oldu.

Ordu zayıflatılmış, donanma çürütülmüş, ülkenin egemenliği tartışılır hale gelmiştir. 

Padişah sarayında otururken, Anadolu’nun dört bir yanı işgal ediliyordu. 

Türk milleti, tarihinin en büyük bunalımlı günlerinde bir isimle tanıştı: Çanakkale’nin Anafartalar Kahramanı Mustafa Kemal.

Hedefi belli ve tekti:

Tam bağımsızlık.

Türk İstiklal Harbi, Mustafa Kemal’in önderliğinde, “Ya istiklal ya ölüm” parolasıyla milletin, meclis ’in ve ordunun omuz omuza verdiği büyük bir mücadeleydi.

Erzurum ve Sivas kongrelerinde ortaya konulan milli irade anlayışında manda ve himayeye yer yoktu.

“Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktı.”

“Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh, bütün vatandır.”

Bu sözler, vatanın her karışının savunulacağını ilan eden bir iradeydi.

1919’da ağır şartlar altında başlayan mücadele, imkansızlıklarla büyüdü, Anadolu’nun dört bir yanında örgütlenildi.

Türk milleti ile Türk Ordusu, Başkomutanlarının önderliğinde muharebe meydanlarında kaynaştı.

İnönü…

Sakarya…

Büyük Taarruz…

Ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi.

Mustafa Kemal’in savaşın kaderini değiştiren emri ise tarihe geçti:

“Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir, ileri!”

İşgal kuvvetleri geri çekildi ve 9 Eylül’de İzmir kurtarıldı.

Anadolu’daki işgal düzeni çökmüştü.

Kimler yoktu ki bu savaşın içinde?

İzmir ve Batı Anadolu’da Yunan kuvvetleri…

Adana ve Mersin başta olmak üzere Güney Anadolu’nun bazı bölgelerinde Fransız kuvvetleri…

Maraş, Antep ve Urfa’da önce İngiliz, ardından Fransız işgali…

Antalya ve çevresinde İtalyanlar…

İçeride ise İstiklal Harbi’ne karşı çıkan, işgal kuvvetleriyle iş birliği yapan ve milletin bağımsızlık iradesine karşı duran unsurlar vardı.

Ebedi Başkomutanları Mustafa Kemal’e olan inanç zaferi getirmişti.

Zaferler yalnızca geçmişin hatırası değildir.

Milletlerin hafızasını canlı tutan, onları ortak bir duyguda buluşturan büyük dönüm noktalarıdır.

Bir milletin nereden geldiğini, neleri göze aldığını ve ne uğruna mücadele ettiğini hatırlatırlar.

Türkiye Cumhuriyeti’ni kuran Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşları, bütün imkansızlıklara rağmen bağımsızlık mücadelesini Cumhuriyet’le taçlandırdılar.

Bugün sahip olduğumuz bağımsızlık, egemenlik ve cumhuriyet fikrinin temelinde, o günlerin fedakarlığı ve Atatürk’ün dehası vardır.

Tarihin altın sayfalarında yer alan İstiklal Harbi ismiyle oynanmayacak kadar müstesna bir yere sahiptir. 

Her Türkün yapması gereken…

Hürriyet duygusunu ve egemenlik bilincini bizlere bırakan; bu toprakların bağımsızlığı için can veren, koruyan ve korumaya devam eden bütün kahramanların aziz hatıraları önünde saygıyla eğilmesidir.

Ruhları şad olsun.

Son sözse; Gazi Mustafa Kemal’in bize bıraktığı en önemli gerçeği bir kez daha hatırlayalım: 

Kanlai irfanla kuruldu bu cumhuriyet.

Kaybedilmesine zerre kadar tahammül yoktur.

İsmet HERGÜNŞEN

Kürt siyasetçi ve eski Diyarbakır Belediye Başkanı Mehdi Zana bir süre önce hastaneye kaldırılmıştı.

Zana yarın Diyarbakır’daki Yeniköy Mezarlığı’nda toprağa verilecek.

Mehdi Zana, gDEM Parti Diyarbakır Milletvekili Leyla Zana’nın ise eşiydi.

Zana, siyasi faaliyetlerine genç yaşta başlayan Zana, Devrimci Doğu Kültür Ocakları’nın (DDKO) yöneticileri arasında yer aldı. 1963’te Türkiye İşçi Partisi’ne (TİP) katılan Zana, TİP Silvan Şubesi’nin kuruluşunda rol aldı ve iki yıl boyunca şube başkanlığı yaptı.

Mehdi Zana, 1978 yerel seçimlerinde bağımsız aday olarak Diyarbakır Belediye Başkanı seçildi. 12 Eylül 1980 askeri darbesinin ardından tutuklanan Zana, çeşitli suçlardan hüküm giydi. Cezasını Diyarbakır, Aydın, Afyon ve Eskişehir cezaevlerinde geçirdi.

Yaşamının farklı dönemlerinde toplam 16 yıl cezaevinde kalan Zana 1994’ten sonra yaklaşık 10 yıl İsveç’te yaşadı. Ekim 2004’te Türkiye’ye döndü. Yurda dönüşünün ardından hakkında yürütülen davalar kapsamında gözaltına alınan Zana, daha sonra serbest bırakıldı.

Jacobs sendromu hakkında geçmişte özellikle davranış özellikleri üzerinden çeşitli yanlış ve damgalayıcı yorumlar yapılmıştır. Günümüzde ise yaklaşım çok daha farklıdır: 47,XYY bir “kişilik bozukluğu” ya da kişinin davranışlarını önceden belirleyen bir durum değil, kromozom sayısındaki farklılıktır. Her bireyde ortaya çıkan özelliklerin şiddeti ve biçimi birbirinden oldukça farklı olabilir.

Jacobs sendromunun nedeni nedir?

İnsanlarda cinsiyet kromozomları genellikle kadınlarda XX, erkeklerde ise XY şeklindedir. Jacobs sendromunda erkeğin hücrelerinde fazladan bir Y kromozomu bulunur ve yapı XYY olur.

Bu fazladan kromozom çoğunlukla hücre bölünmesi sırasında meydana gelen rastlantısal bir ayrılma hatası, yani nondisjunction sonucunda ortaya çıkar. Özellikle sperm hücrelerinin oluşumu sırasında gerçekleşen bu hata, iki Y kromozomu taşıyan bir sperm hücresinin oluşmasına neden olabilir. Bu sperm normal bir X kromozomu taşıyan yumurtayı döllerse embriyonun kromozom yapısı 47,XYY olabilir.

Burada önemli nokta, Jacobs sendromunun genellikle anne veya babadan kalıtılan bir hastalık olmamasıdır. Dolayısıyla ebeveynlerin yaptığı belirli bir davranışın, beslenmenin, stresin veya gebelikte yaşanan sıradan bir durumun doğrudan nedeni olduğu söylenemez. Kromozom farklılığı çoğunlukla rastlantısal olarak ortaya çıkar.

Bazı kişilerde ise XYY yapısı vücuttaki bütün hücrelerde değil, hücrelerin yalnızca bir bölümünde bulunabilir. Buna 46,XY/47,XYY mozaikliği adı verilir.

Fiziksel açıdan ne gibi sonuçlara yol açabilir?

Jacobs sendromunun en dikkat çekici özelliklerinden biri bazı erkeklerde ortalamanın üzerinde boy uzunluğu görülmesidir. Bununla birlikte her XYY bireyinin fiziksel görünümü belirgin biçimde farklı olmak zorunda değildir.

Bazı kişilerde büyük baş çevresi, geniş göz aralığı, düz tabanlık, beşinci parmakta içe doğru eğrilik, büyük dişler veya omurga eğriliği gibi özellikler görülebilir. Ancak bunların hiçbiri sendromun kesin göstergesi değildir ve kişiden kişiye değişir.

Cinsel gelişim açısından ise önemli bir ayrım vardır. XYY sendromunda testosteron üretimi çoğu erkekte normaldir ve erkek tipi cinsel gelişim genellikle normal şekilde gerçekleşir. Bu nedenle Jacobs sendromunu Klinefelter sendromuyla karıştırmamak gerekir. Klinefelter sendromu 47,XXY kromozom yapısına sahip farklı bir durumdur ve testosteron eksikliği ile infertilite çok daha belirgin olabilir.

Dil ve öğrenme gelişimi

Jacobs sendromunun sağlık açısından en önemli alanlarından biri gelişimsel ve eğitimsel özelliklerdir.

Bazı çocuklarda konuşma ve dil gelişiminde gecikme, öğrenme güçlükleri veya motor gelişimde gecikme görülebilir. Özellikle ifade edici dil, yani çocuğun bildiklerini kelimelerle ifade edebilme becerisi, çocuğun genel bilişsel kapasitesinden daha fazla zorlanabilir.

Bu nedenle XYY tanısı bulunan bir çocukta konuşma gelişiminin yakından takip edilmesi, gerekirse dil ve konuşma terapisi ile desteklenmesi önemlidir. Burada amaç çocuğu etiketlemek değil, güçlü olduğu alanlardan yararlanarak zorlandığı alanları desteklemektir.

Ayrıca bazı çocuklarda dikkat eksikliği/hiperaktivite bozukluğu, sosyal-duygusal güçlükler, kaygı veya depresyon gibi durumların görülme ihtimali genel nüfusa göre artabilir. Otizm spektrum özellikleri de XYY sendromunda toplum ortalamasına kıyasla daha sık bildirilmektedir. Ancak XYY tanısı otizm anlamına gelmez; yalnızca bazı gelişimsel özelliklerin görülme olasılığının arttığını ifade eder.

Davranış ve psikolojik özellikler

Jacobs sendromuyla ilgili en fazla yanlış anlaşılmaya yol açan konulardan biri davranıştır.

Geçmişte yapılan bazı araştırmalar, XYY erkeklerini saldırganlık veya suç davranışıyla ilişkilendirmiştir. Ancak bu çalışmaların önemli metodolojik sorunları bulunmuş ve günümüzde “XYY olan erkekler saldırgandır” şeklinde bir genelleme bilimsel olarak kabul edilmemektedir. Modern yaklaşım, bireyin davranışlarının yalnızca kromozom yapısıyla açıklanamayacağını kabul eder.

XYY bireylerinde dikkat, sosyal iletişim, duygu düzenleme ve kaygı gibi alanlarda bazı güçlüklerin görülme ihtimali artabilir; ancak bunlar kişinin karakterini veya gelecekte nasıl bir insan olacağını belirlemez.

Sağlık açısından başka hangi riskler vardır?

Jacobs sendromunda sağlık sorunlarının tamamı her bireyde ortaya çıkmaz. Bazı kişiler tamamen sağlıklı bir yaşam sürerken bazı kişilerde belirli tıbbi sorunlar görülebilir.

Araştırmalarda XYY bireylerinde astım, nöbetler, motor tikler ve bazı nörogelişimsel özelliklerin daha sık görülebildiği bildirilmiştir. Ayrıca motor gelişimde gecikme veya düşük kas tonusu bazı çocuklarda görülebilir.

Bu nedenle tanı alan bir çocuğun gelişimi yalnızca kromozom açısından değil; dil, motor beceriler, öğrenme, dikkat, sosyal iletişim ve genel sağlık açısından bir bütün olarak değerlendirilmelidir.

Tanı nasıl konur?

Jacobs sendromu dış görünüşe bakılarak kesin olarak teşhis edilemez. Bir kişinin uzun boylu olması, konuşmasının gecikmesi veya davranışsal bazı özellikler göstermesi tek başına XYY sendromu olduğu anlamına gelmez.

Kesin tanı kromozom analizleri, özellikle karyotip incelemesi ve gerekli durumlarda daha ileri genetik testlerle konulabilir. Bazı bireyler herhangi belirgin bir sağlık sorunu yaşamadan erişkinlik dönemine kadar tanı almayabilir.

Tedavisi var mı?

Jacobs sendromu kromozom yapısındaki bir farklılık olduğu için fazladan Y kromozomunu ortadan kaldıran bir tedavi bulunmamaktadır. Ancak bu, tedavi edilemeyecek veya müdahale edilemeyecek bir durum olduğu anlamına gelmez.

Tedavi yaklaşımı kişinin ihtiyaçlarına göre belirlenir. Konuşma gecikmesi varsa dil ve konuşma terapisi, öğrenme güçlüğü varsa eğitimsel destek, motor sorunlarda fizyoterapi ve davranışsal ya da psikolojik güçlüklerde uygun uzman desteği kullanılabilir.

Asıl hedef kromozom sayısını değiştirmek değil, çocuğun veya yetişkinin sahip olduğu potansiyeli en iyi şekilde kullanmasını sağlamaktır.

Jacobs sendromu, erkeklerde fazladan bir Y kromozomunun bulunmasıyla ortaya çıkan 47,XYY kromozomal farklılığıdır. Çoğunlukla kalıtsal değildir ve rastlantısal bir hücre bölünmesi hatası sonucunda oluşur. Belirtileri kişiden kişiye büyük farklılık gösterebilir; bazı bireylerde belirgin bir fiziksel özellik bulunmazken, bazı çocuklarda dil gelişimi, öğrenme, motor beceriler, dikkat veya sosyal-duygusal alanlarda destek ihtiyacı ortaya çıkabilir.

En önemli nokta, Jacobs sendromunun bir çocuğun zekâsını, karakterini veya gelecekteki yaşamını tek başına belirlemediğidir. Erken fark edilen gelişimsel ihtiyaçlar uygun şekilde desteklendiğinde çocukların eğitim, sosyal yaşam ve bağımsızlık açısından önemli ilerlemeler göstermesi mümkündür. Bu nedenle tanının kendisinden çok, bireyin hangi alanlarda desteğe ihtiyaç duyduğunu belirlemek ve bu ihtiyaçlara göre kişiselleştirilmiş bir takip planı oluşturmak sağlık açısından daha değerlidir.

Derya YAĞMUR