ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı X Jinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin’in Şenzen kentinde ilk kez üçlü bir görüşmede bir araya geldi. Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi vesilesiyle bir araya gelen üç başat ülkenin liderlerini buluşturan toplantı, dünya siyasetinde tarihi bir dönüm noktası mı olacak, yoksa geride yalnızca bir dizi fotoğraf mı bırakacak? sorusuyla da gündemde. O arada Rus lider Putin ise üç ülkenin uluslararası barış ve güvenliğin korunmasında ortak sorumluluk taşıdığını söyledi.
Tarihi Olabilir Ama Buluşmadan Beklentiler Düşük
Üç ülke dünyanın en büyük nükleer güçleri arasında ve Trump bu buluşmayı nükleer silahların azaltılması konusunda yeni kurallar oluşturmak, Ukrayna ve İran savaşlarının sona erdirilmesi için başlangıç yapmak amacıyla değerlendirmek istiyor. Ancak uzmanlar, tek bir toplantıdan önemli sonuçlar çıkmasını beklemiyor.
Trump, dünyanın en büyük üç nükleer gücünün liderlerinin bir araya gelmesini, nükleer silahların kontrolü ve azaltılması için yeni kurallar oluşturulması, Ukrayna ve İran savaşlarının sona erdirilmesine yönelik adımlar atılması açısından bir fırsat olarak görüyor. Ancak Associated Press’e konuşan uzmanlar, tek bir görüşmeden büyük bir diplomatik atılım beklemiyor. Silah Kontrolü Derneği Direktörü Daryl Kimball da üç liderin APEC kapsamındaki buluşmasının diplomatik gösteri ve fotoğraf fırsatından ibaret kalmaması gerektiğini, kalıcı müzakerelerin başlatılmasının önem taşıdığını vurguluyor.
Putin’den Küresel Barış Vurgusu Ve Çelişkiler
Putin, üç ülkenin yalnızca İkinci Dünya Savaşı’nın galipleri olmaları bakımından değil, uluslararası barış ve istikrarın korunmasında da ortak sorumluluk taşıdıklarını belirtti. Rus lider, karşılıklı saygı, eşitlik ve çıkar dengesi temelinde kurulacak yapıcı işbirliğinin küresel güvenliğin güçlendirilmesine önemli katkı sağlayabileceğini savundu.
Ancak Putin’in bu açıklaması, üç ülkenin uluslararası politikadaki uygulamalarıyla ciddi bir çelişki oluşturuyor. Putin’in ülkesi Rusya, 2022’de Ukrayna’yı işgal ederek Avrupa’da İkinci Dünya Savaşı sonrasının en büyük savaşlarından birini başlattı. ABD ise İsrail’le birlikte İran’a yönelik askeri saldırılarda bulundu. Çin doğrudan benzer bir askeri saldırganlık içinde olmasa da Tayvan üzerindeki askeri ve siyasi baskısını artırıyor; Güney Çin Denizi’nin neredeyse tamamında egemenlik iddiasını sürdürüyor. Dolayısıyla üç liderin barış ve istikrar konusundaki söylemleri, ülkelerinin sahadaki politikalarıyla tezat oluşturuyor.
Görüşmenin Gündeminde Nükleer Silahlar ve Savaşlar Var
Üç liderin görüşmesinde nükleer silahların kontrolü ve azaltılması, Ukrayna savaşı, İran’daki çatışmalar ve küresel ekonomik ilişkilerin ele alınması bekleniyor. Ancak taraflar görüşme öncesinde ayrıntılı ve resmî bir gündem açıklamadı. Trump, nükleer silahların sayısının azaltılması ve bu silahların kullanılma riskinin düşürülmesi konusunda üç ülkenin özel bir konuma sahip olduğunu söyledi. X Jinping de görüşmenin açılışında dünya barışının teşvik edilmesinin gündemlerinde bulunduğunu belirtti.
Nükleer silahsızlanma konusunda ise önemli engeller bulunuyor. ABD ile Rusya’nın 5 bini aşkın nükleer savaş başlığına sahip olduğu tahmin edilirken Çin’in cephaneliğinde 600’ün üzerinde başlık bulunduğu belirtiliyor. Pekin, nükleer kapasitesinin iki ülkeninkinden çok daha küçük olduğu gerekçesiyle silahsızlanma müzakerelerine katılmaya sıcak bakmıyor. ABD ile Rusya arasındaki son nükleer silah anlaşması New START’ın şubat ayında sona ermiş olması da görüşmelerin önemini artırıyor.
Ukrayna En Hassas Başlıklardan Biri Ama Ukrayna ve Avrupa Yok
Trump, Ukrayna savaşını sona erdirmek için Putin’le görüşme fırsatını değerlendirmek istiyor. Ancak Ukrayna’nın üçlü görüşmede temsil edilmemesi dikkat çekiyor. ABD Başkanı’nın, savaşın geleceği konusunda Ukrayna ve Avrupa ülkelerinin katılımı olmaksızın Rusya ve Çin liderleriyle temas kurması, büyük güçlerin diğer ülkelerin geleceği üzerinde karar vermesi ihtimaline ilişkin kaygıları da beraberinde getiriyor. Putin’in X Jinping ve Trump’la ayrı görüşmelerinde de Ukrayna konusunun ele alındığı bildiriliyor.
Putin İçin Uluslararası Sahneye Dönüş Fırsatı
Görüşmenin Putin açısından ayrı bir siyasi anlamı bulunuyor. Ukrayna’nın işgalinin ardından Batılı ülkelerin yaptırımları ve diplomatik tecridiyle karşı karşıya kalan Rus lider, şimdi dünyanın iki büyük gücünün liderleriyle aynı masada yer alıyor. Çin’in Rusya’ya ekonomik desteğini sürdürmesi ve X Jinping ile Putin arasındaki yakın ilişkiler de bu buluşmanın Moskova açısından önemini artırıyor.
Trump ise hem X Jinping hem de Putin’le kişisel ilişkilerini diplomatik bir avantaja dönüştürmeye çalışıyor. Ancak uzmanlar, üç liderin bir araya gelmesinin tek başına nükleer silahsızlanma veya devam eden savaşlar konusunda somut bir sonuç doğurmasının zor olduğu görüşünde. Silah kontrolü alanında çalışan uzmanlar da diplomatik gösterilerin ötesine geçilmesi ve uzun soluklu müzakerelerin başlatılması gerektiğine dikkat çekiyor.

