Kısa hayatını savaş cephelerinde yoksul halkının kurtuluşu için harcayan Atatürk’ü bugün özlemini daha derinden hissederek anıyoruz.
O, çocukluğundan itibaren sergilediği onurlu kişiliğini yaşamı boyunca sürdürerek ismini ilelebet ölümsüzleştirdi.
Oysa Osmanlı’nın en kargaşalı zamanlarında yaslı bir ailede doğup büyümüş ama bu zamanı zekasıyla, dehasıyla değerlendirerek kurtarıcıya dönüşmüştü.
–İLK BAŞARISI –
Zübeyde Hanım ve Ali Rıza Efendi’nin ölen 3 çocuğundan (Fatma, Ömer Ahmet) sonra doğan küçük Mustafa’nın ilk başarısı bebekken hayata tutunmaktı. Kardeşlerini hayattan koparan difteri hastalığını yenmişti. Kendisinden sonra doğan bir kardeşi (Naciye) daha ölmüş, diğer kardeşi Makbule ile hayatta kalmıştı.
Bu yaslı ortam ve küçük yaşta babasını kaybetmesi onu daha çocukken olgunlaştırmış, sonraları Askeri Rüştiye’de (ortaokul) Kemal adına da layık görülmüştü.
–BABASININ KILICI-
O dönem sokağın sohbet konuları askerlik hikayeleriydi. Gençler, sokaklarda kılıçlarıyla dolaşan üniformalı askerlere özenirdi. Kılıca sahip olmak üstünlüktü.
Mustafa’ya da henüz 7- 8 yaşlarındayken ölen babası Ali Rıza Efendi’den hatıra bir kılıç kalmıştı. Ali Rıza Efendi, 1877 Harbi’nde ve Mülkiye Gönüllü Taburundaki geçici subaylığı sırasında kuşandığı kılıcı Mustafa’nın beşiğinin başucuna asardı.
Atatürk’ün kızkardeşi Makbule Hanım’ın anlatımlarına göre, küçük Mustafa sonraları bu kılıçla oynardı. Annesi geleneksel dini eğitim almasını isterken onun ideali askerlik oldu.
Atatürk sonraları Gazeteci Ahmet Emin Yalman’a şöyle diyecekti:
“Çocukluğuma dair ilk hatırladığım şey; okula gitmek meselesine aittir. Bundan dolayı annem ve babam arasında şiddetli çatışma vardı. Annem ilahilerle okula başlamamı ve mahalle okuluna gitmemi istiyordu. Gümrükte memur olan babam yeni açılan Şemsi Efendi’nin okuluna gitmemi ve yeni yöntemlere göre okumamı tercih ediyordu. Nihayet babam işi ustaca çözdü. İlk önce mahalle okuluna başladım. Böylece annemin gönlü yapılmış oldu. Birkaç gün sonra da mahalle okulundan çıktım, Şemsi Efendi’nin okuluna yazıldım.”
–OKULDAN ALINDI-
Ancak babasının erken ölümüyle sarsılan küçük Mustafa’nın eğitimi kesintiye uğradı. Langaza’da dayısı Hüseyin Efendi’nin yanına gittiler.
Atatürk oradaki bazı anılarını gülerek anlatırdı:
“Dayım tam manasıyla köy hayatı geçiriyordu. Çocukluk ya ben de o hayata derhal karıştım ve çok da hoşuma gitti. Dayım çiftlikte kâhyalık ediyordu. Bana da vazife verdi. Benim başlıca işim tarla bekçiliği idi. Kardeşim Makbule ile beraber bakla tarlasının kulübesinde oturur, tarladan kargaları kovmakla meşgul olurduk. Hatta bir gün hiç unutmam. Makbule ile yoğurt yiyorduk. Aramızda kavga çıktı. Makbule’nin başını tuttum, yoğurt çanağının içine soktum. Yüzü gözü yoğurt olmuştu.”
–ANNESİNDEN GİZLİCE-
Karga kovaladığı günlerden düşman kovaladığı günlere dönüşmesi o günlerde başladı.
Annesi Zübeyde Hanım asker olmasını istemiyordu ama eğitimsiz kalmasından da üzgündü. Oğlunu Selanik’e götürerek Hacı Şükrü Efendi Mülkiye Rüştiyesi’ne yazdırdı.
Ancak Mustafa sınıfta bir arkadaşıyla kavga edince buradaki eğitimi sona erdi.
Atatürk sonrasını şöyle anlatırdı:
“Öğretmen beni yakaladı, çok dövdü. Bütün vücudum kan içinde kaldı. Büyük annem zaten okulda okumamı istemiyordu. Beni derhal
okuldan çıkardı…
Karşımızda Binbaşı Kadri Bey adında bir kişi oturuyordu. Oğlu Ahmet Bey Askeri Rüştiye’ye gidiyordu ve okul elbisesi giyiyordu. Onu gördükçe ben de böyle elbise giymeye hevesleniyordum. Sonra sokaklarda subaylar
görüyordum. Bu dereceye ulaşmak için izlenmesi gereken yolun Askeri Rüştiye’ye girmek olduğunu anlıyordum. Annem askerlikten korkardı. Asker olmama şiddetle karşı çıktı. Giriş sınavı zamanı ona sezdirmeden kendi kendime Askeri Rüştiye’ye giderek sınav verdim. Böylece anneme karşı bir oldu bitti yapmış oldum.”
1893 yılında Selanik Askeri Rüştiye’ye başladı. Ardından Manastır Askeri İdadisi’ni ikincilikle bitirdi. İstanbul Harp Okulu’ndan sonra gittiği Erkan-ı Harbiye Mektebi’nden kurmay yüzbaşı olarak mezun oldu.
–HAPİS YATTI SÜRÜLDÜ-
Mustafa Kemal, Erkan-ı Harbiye’deyken eşitlikçi özgürlükçü yasak kitapları yatakhanede gizli gizli okudu. 2. Abdülhamit dönemini eleştirdi. El yazısıyla fikirlerini yazdı, çoğalttı, gazete çıkardı. Bu faaliyetleri askerî okullardan sorumlu Zülüflü İsmail Paşa öğrendi. Baskı yaptığı Okul Komutanı Ali Rıza Paşa yatakhaneyi bastı.
Ancak Ali Rıza Paşa aynı zamanda İttihat ve Terakki Cemiyeti üyesiydi ve Mustafa Kemal’in yazılarını görmezden geldi. Uyarılan Mustafa Kemal ve arkadaşları bir süre faaliyetlerine ara verdi.
24 yaşındaki Mustafa Kemal, yüzbaşı olarak mezun olunca siyasi faaliyetlerini İstanbul’da arkadaşlarıyla kaldığı evde sürdürdü. Bu ortaya çıkınca günlerce hapis yattı. Sorgusundan sonra serbest kaldı ama topçu stajı için görev yeri Şam oldu.
Şam 5. Ordu’ya tayini sürgün idi.
Ama bu onun gelecek siyasi hayatında dönüm noktasıydı.
Şam’da Vatan ve Hürriyet Cemiyeti’ni kurdu. Cemiyet sonradan 1907’de Selanik’te İttihat ve Terakki Cemiyeti ile birleşecekti.
–ANNESİNİN RÜYASI-
Zübeyde Hanım oğlunun asker olmasını istemiyordu ama rüyasında Mustafa’nın ‘elinde altın tepsiyle bir minareye çıktığını’ görmüş ve “Allah’ın bana bu oğulu vatanı kurtarmak için gönderdiğine inanıyorum” demişti.
Zübeyda Ana’nın rüyası çıkmıştı.
Mustafa Kemal, Trablusgarp’ten Balkanlar’a, Kafkaslar’dan Çanakkale’ye kadar düşman kovaladı. Kurtuluşu sağladı.
Büyük Önder, 57 yıllık ömrünü fikri gelişmelerle, cephelerde mücadelelerle geçirdi.
Savaştı ama cesetlerle dolu savaş meydanlarını gezerken üzüldü, “Bu insanlık adına yüz kızartıcı bir manzaradır. Ne yapalım ki bizi buna mecbur ettiler; çünkü onlar birer caniydiler” dedi.
Atatürk “Yurtta Sulh, Cihanda Sulh” diyerek düşmanlarının da saygısını kazandı.
Sevgi, saygı, rahmet ve minnetle …
Zeynep Nurten UZER