Dünya liderleri Birleşmiş Milletler Genel Kurulu için New York’ta buluşurken, diplomasi koridorlarında farklı ülkelerden gelen değerlendirmeler aynı karanlık tabloda birleşiyor: Dünya artık yalnızca krizlerle boğuşmuyor; krizler birbirine ekleniyor, kurumların çözüm üretme kapasitesi ise giderek daha fazla sorgulanıyor. Associated Press’in (AP), toplantı öncesinde diplomatlar, eski ve görevdeki yetkililerle yaptığı görüşmeleri bir araya getiren derlemesi; bugünün dünyasını “dağınık, sorunlu ve öngörülemez” sözleriyle tarif eden ortak bir kaygıyı öne çıkarıyor.
Derin Belirsizlik Çağı
BM Genel Sekreteri António Guterres, liderlerin “derin bir belirsizlik çağında” bir araya geldiğini söylüyor. Gücün el değiştirdiğine, dünyanın dönüştüğüne dikkat çeken Guterres’e göre uluslararası kurumlar da bu dönüşüme ayak uydurmak zorunda.
Diplomasi İçin Kritik Eşik
ABD’nin BM misyonunda hem Cumhuriyetçi hem Demokrat yönetimler döneminde görev yapan eski Büyükelçi Robert Wood, bazı krizlerin diplomasi yoluyla çözülüp çözülemeyeceğinin sınanacağı kritik bir döneme girildiğini belirtiyor. Wood’a göre BM açık biçimde bir dönüm noktasında; geçen yıl kötü olan tablo bu yıl daha da ağır.
Savaşlar Ve Güç Mücadelesi
AP’nin görüştüğü mevcut ve eski bakanlar, büyükelçiler ve yetkililer; Avrupa ile Orta Doğu’daki büyüyen savaşların, dalgalı küresel ekonominin ve değişen güç dengesinin geçen yıldan çok farklı bir dünya yarattığını anlatıyor. Rusya-Ukrayna savaşında sonuç vermeyen diplomatik girişimler ve hızlanan saldırılar sürerken, ABD ile İsrail’in Tahran’a ortak saldırısıyla tırmanan çatışmanın bölgenin neredeyse tamamına yayılması ve kritik bir su yolunu fiilen kapatması kaygıyı büyütüyor.
Krizlerin Üst Üste Bindiği Dünya: Diplomatların karamsarlığı yalnızca savaşlardan kaynaklanmıyor. Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Uganda’daki Ebola salgını, yeni bir pandemiye hazırlık konusundaki eksikleri yeniden gündeme taşırken; Venezuela ve Kolombiya’daki ölümcül depremler ile Nepal ve Tibet’teki büyük seller, insan kaynaklı küresel ısınmanın etkilerini daha görünür hale getiriyor. Görüşmeciler, BM’nin ve 193 üyesinin bu kadar çok cephede aynı anda etkili olup olamayacağını sorguluyor.
Genel Kurulun Gündem Başlıkları: Bu yılki buluşmada Avrupa ve Orta Doğu’daki savaşlar, İran merkezli bölgesel gerilim, küresel ekonomik belirsizlik, yapay zekânın toplumsal etkileri, iklim kaynaklı afetler, salgınlara hazırlık ve BM’nin geleceği öne çıkıyor. ABD’nin BM’ye mali desteğini azaltmasıyla derinleşen finansman krizi de, teşkilatın barış ve güvenlik alanındaki etkinliğiyle birlikte ikincil fakat kritik bir gündem oluşturuyor.