Macaristan’ın kamu yayıncısı MTVA bünyesinde faaliyet gösteren haber kanalı M1, yıllardır sürdürdüğü iktidar yanlısı ve tek taraflı yayın çizgisinin ardından ekranlarını karartarak tarihi bir özüre imza attı. Kanal, haber yayınlarını geçici olarak durdurduğu sırada ekrana getirdiği mesajda, yıllar boyunca kamuoyuna yalan yayınlar yapıldığını açıkça kabul etti ve izleyicilerinden af diledi.
Söz konusu özür ve yayın durdurma kararı, Macaristan’da yaşanan köklü siyasi değişimin hemen ardından geldi. 16 yıldır iktidarda bulunan eski Başbakan Viktor Orbán’ın seçimle iktidardan düşmesi ve yeni Başbakan Péter Magyar liderliğindeki hükümetin göreve başlamasıyla birlikte kamu medyasında kapsamlı bir reform süreci başlatıldı.
Siyah Ekran Üzerinde Tarihi İtiraf
M1 kanalının ekranı karardığında izleyicilerin karşısına şu ifadelerin yer aldığı beyaz bir metin çıktı: “Kamu medyası yalan söyleyemez. Uzun yıllardır bunu yaptığımız için özür dileriz! Kamu medyası, gelecekte bağımsız ve güvenilir olmasını sağlamak amacıyla şu anda bir dönüşüm sürecinden geçmektedir. Haber yayınlarımız geçici olarak durdurulmuştur.” Benzer mesajlar kamu radyolarında ve yayın grubunun internet sitelerinde de paylaşıldı. Kanal, 1956 Macar Devrimi’ne sembolik bir gönderme yapılarak saat 19:56’da tekrar yayına başladı; ancak haber bültenleri yerine ülkenin ünlü siyasi hiciv filmlerinden biri olan A tanú (Tanık) izleyicilere sunuldu.
Yıllar Süren Propaganda ve Deformasyon
Yeni hükümet, Orbán döneminde bir “propaganda aygıtına” dönüştürüldüğünü belirttiği kamu yayıncılığını yeniden bağımsız, tarafsız ve güvenilir bir yapıya kavuşturmayı ilk önceliklerinden biri olarak açıkladı. Bu kapsamda kanalın üst yönetiminde görev değişimlerine gidildi ve haber yayınları reform tamamlanana kadar askıya alındı. Macar kamu kanalını özür dilemeye ve yayınlarını durdurmaya götüren süreç, Viktor Orbán dönemi boyunca uygulanan sistematik medya politikalarına dayanıyordu.
16 yıllık iktidarı süresince kamu televizyonu, muhalefet partilerine ve eleştirel seslere neredeyse hiç yer vermemiş; seçim dönemlerinde dahi ana muhalefet liderlerine ekranda yalnızca birkaç dakikalık kısıtlı süreler tanınmıştı.
Kamu yayıncısı, bağımsız habercilik ilkelerinden uzaklaşarak sığınmacı karşıtlığı, Avrupa Birliği muhalefeti ve iktidar partisinin seçim vaatlerini destekleyen dezenformasyon içeriklerini aralıksız biçimde ekrana taşımıştı.
Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF) verilerine göre Macaristan, Orbán’ın göreve geldiği 2010 yılında Basın Özgürlüğü Endeksi’nde 23. sıradayken, kamu medyasının tamamen iktidar kontrolüne girmesiyle birlikte 68. sıraya kadar gerilemişti.
Uluslararası medya gözlemcileri ve Avrupa kurumları, Macar devlet televizyonunun kamu kaynağı kullanmasına rağmen bir partinin bülteni gibi çalıştığını ve halkın doğru bilgiye ulaşma hakkını engellediğini defalarca rapor etmişti.
“Yalan Dolan Dönemi Bitmiştir
Son Gelişmelerin ardından Macaristan’ın yeni Başbakanı Péter Magyar, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, “Bugün kamu medyasında propaganda yayıncılığının sona erdiği tarihi bir gündür. Gece gündüz, her kanaldan yalan söylediler. Bu dönem artık kapanmıştır” değerlendirmesinde bulundu.İktidardan düşen eski Başbakan Viktor Orbán ise karara sert tepki göstererek yaşananları yeni yönetimin bir baskısı olarak niteledi ve destekçilerine iktidarına yakın özel yayın organlarını takip etmeleri çağrısında bulundu. Kamu yayın kurumundaki geçici yönetim, haber kanalı yöneticilerinin görevden alındığını, kurum bünyesinde geniş kapsamlı bir denetim yapıldığını ve bağımsız habercilik standartları sağlanana kadar haber yayınlarının filmler ve belgesellerle ikame edileceğini bildirdi.