Ağır koşullarda çalışan işçilerin insani çalışma koşullarına ulaşabilmek için başlattığı hareket bugün 1890’dan itibaren dünyada işçi bayramı olarak kutlanıyor.
Türkiye’de ise bugün aynı zamanda işçilerin ilk kez Taksim Meydanı’nda işçi bayramı kutlayışının 50’nci yıldönümü. Bu 50 yılda işçiler Taksim’de 6 kez yasal kutlama yaptı.
Bunlardan biri olan 1977 Taksim Mitingi ise provokasyon sonucu emek tarihimize kara leke olarak geçti.
-1 MAYIS TARİHİMİZ-
Osmanlı işçileri 2. Meşrutiyet’in ilanıyla sosyalist örgütlenmenin arttığı Balkanlar’da Üsküp’te ilk kez 1909’da 1 Mayıs’ı kutladı. İşçiler 1911’de Selanik’te, sonraki yıl 1912’de ilk kez İstanbul’da Pangaltı’da bir araya gelerek kutlama yaptı.
1913’te Osmanlı’da1 Mayıs’a ilk yasak geldi. İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin sosyalistleri bastırma çabasıyla gelen yasak ve 1. Dünya Savaşı nedeniyle işçiler yıllarca bayram yapamadı.
Ancak 1921’de İstanbul’da işgal kuvvetlerinin yasaklarına rağmen tersane işçileri1 Mayıs’ı kutlamak için Kasımpaşa’dan Şişli’ye kadar yürüdü.
1924′ te 1 Mayıs ‘Amele Bayramı’ olarak kabul edildi.
Ancak 1925 yılında Şeyh Sait isyanı üzerine çıkan Takrir-i Sükun Kanunu ile tüm toplantı ve gösteri yürüyüşleri yasaklanınca 1927’den sonra Amele Bayramı da kutlanamadı.
1935 yılında çıkan Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Kanunu’nda 1 Mayıs Bahar Bayramı diye kabul edildi.
9 Temmuz 1961 tarihli Anayasa ile ‘Sendikalaşma ve grev hakkı’ güvence altına alınınca cumhuriyetin ilk mitingi yapıldı. Taksim’de toplanmaya izin verilmeyince miting 31 Aralık 1961’de Saraçhane’de yapıldı.
–1976 ‘DAN 2026’YA-
1 Mayıs, 1976 yılında ilk kez İstanbul Taksim Meydanı’nda kitlesel büyük bir mitingle kutlandı.
Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) öncülüğünde gerçekleşen mitingde 400 bin işçi ‘genel grev hakkımız, söke söke alırız” sloganları ile örgütlenme ve fikir hürriyetini kısıtladığı gerekçesiyle karşı çıktıkları (bu maddeler 1991’de kaldırıldı) TCK’nın 141 ve 142’nci maddelerini protesto eden pankartlarla yürüdü.
Olaysız biten Taksim’deki 1 Mayıs, ertesi yıl 1977’de katliama dönüştü. Halaylarla süren kutlama akşam saatlerinde bozuldu. Çıkan kavgada nereden geldiği belli olmayan kurşun izdihama yol açtı. Kazancı Yokuşu’nun bir kamyonla kapatılmış olması sonucu 28 kişi ezilerek, 5 kişi kurşunlanarak, 1 kişi polis panzeri altında kalarak öldü. Yüzlerce kişi de yaralandı.
Sorumlular yakalanamadı.
Bu olay da 1982 Askeri darbesine gerekçe gösterildi.
1978’den sonra Taksim’de kutlamalara izin verilmedi. 1979’da izin verilmeyince İstanbul’da sokağa çıkma yasağı da ilan edildi.
12 Eylül 1982 darbesi ile birlikte 1 Mayıs tamamen engellendi ve 1 Mayıs genel tatil günü olmaktan çıkarıldı.
Bu dönemde 1 Mayıslar 1988’e kadar hiç kutlanmadı.
-SİLAH DEĞİL SİMİT PATLADI –
1988’de bazı sendikaların İstanbul Valiliği’ne yaptığı kutlama başvuruları reddedildi. Ancak çeşitli bölgelerden Taksim’e yürümek isteyenler ile polisin müdahalesi sonucu olaylar çıktı. Ç1989’da polisin açtığı ateşte bir genç öldü.
1 Mayıs Türkiye’de ilk kez 2009’da Emek ve Dayanışma Günü olarak kabul edildi.
2010 -2012 yıllarında ise Taksim’de kutlamalara izin verildi. Bu kutlamalar genelde bayram havasında geçerken ‘simit’ başrolü kapmıştı. Gazetelerde ertesi gün kargaşa yerine simit yiyen işçi görüntüleri vardı.
O dönem kutlamaların önemli bir olay yaşanmadan tamamlanması; Taksim yasağının kalkması sonucu ‘bürokrasi ve işçilerin rekabetinin bitmesiyle bayram ortamı yaşanması, sendika ve güvenlik güçlerinin uzlaşmacı tutumuna’ bağlanıyordu.
Ancak Taksim 2013’te yine yasaklandı. Yasağın gerekçesi Taksim’deki yayalaştırma projesiydi.
Yasak hala sürüyor .
1 Mayıs Emek ve Dayanışma Günü kutlu olsun.
Haber ; Zeynep Nurten UZER