ABD’de dev teknoloji şirketleri Meta ve Google’a, sosyal medya platformları Facebook, Instagram ve YouTube’daki tasarımlarla çocuklarda bağımlılık yaparak zarar verdikleri gerekçesiyle milyonlarca dolarlık cezalar kesildi.
Milyarlarca dolar ciroları olan dev şirketlerin hukuki itirazlarına rağmen mahkeme jürilerinin verdiği kararlar mağdurlar için tarihi zafer niteliğinde.
–İKİ EYALETTE ARKA ARKAYA–
Bu hafta ilk karar New Mexico’da çıktı.
Meta’nın davayı düşürmek için girişimlerine karşın New Mexico Başsavcılığı tarafından yürütülen MetaPhile Operasyonu’nda 13 yaşından küçük kız çocukları gibi davranan gizli ajanlara Facebook ve Instagram’dan gelen cinsel içerikli teklifler iddiaları kanıtladı.
Ajanlar günde yüzlerce arkadaşlık isteğiyle bir ayda 7 bin takipçiye ulaştı. Meta hesabı kapatmadığı gibi bu hesaplardan nasıl para kazanılacağı ve takipçi sayısının nasıl artırılacağı konusunda bilgi gönderdi.
–375 MİLYON DOLAR CEZA-
Mahkeme jürisi, davada tüketicilere yönelik 75 bin ihlal tespit etti ve her ihlal için 5.000 dolar olmak üzere Meta’nın 375 milyon dolar para cezası ödemesine karar verdi. Jüri, “Meta yöneticileri ürünlerinin çocuklara zarar verdiğini biliyordu, kendi çalışanlarının uyarılarını görmezden geldi ve kamuoyuna yalan söyledi” dedi.
Ertesi gün de Los Angeles’ta 20 yaşındaki Kaley K.M isimli bir kadın küçüklüğünden itibaren sosyal medya bağımlısı olduğu gerekçesiyle Kaliforniya eyalet mahkemesinde açtığı davayı kazandı.
–TASARIMLARLA BAĞIMLILIK-
Kaley K.M. uygulamalarda herhangi bir kısıtlamayla karşılaşmadan 6 yaşında YouTube, 9 yaşında Instagram kullanmaya başladığını, bağımlı hale geldiğini, zamanla anksiyete, depresyon ve beden algı bozukluğu teşhisi konulduğunu, depresyon ve intihar eğilimi yaşadığını söylüyordu.
Kadının avukatları da uygulamalardaki otomatik oynatma sayesinde sürekli yeni videolar izlenmesine olanak tanıyan “sonsuz kaydırma” ve beğeni bildirimi gibi tasarımların bağımlılık yaptığına, kullanıcı güvenliğinin olmadığına dikkat çekti.
Mahkeme de Instagram, Facebook ve WhatsApp’ın çatı şirketi Meta ile YouTube’un şirketi Google’ın tasarım özellikleriyle kasıtlı olarak “çocukları bağımlı hale getirip zarar verdiğine, çocukları korumada ihmalkar davrandığına” hükmetti. Meta’nın “çocukların cinsel istismar riski ve ruh sağlığı üzerindeki etkileri konusunda sahip olduğu bilgileri gizlediği, yanıltıcı açıklamalar yaptığı ve çocukların kırılganlıklarından faydalanan ticari uygulamalarda bulunduğu” vurgulandı.
Mahkeme davacı kadına 6 milyon dolar tazminat ödenmesine karar verdi.
Meta’yı daha suçlu bulan mahkeme tazminatın yüzde 70’ini Meta, geri kalanını Google’ın ödemesini de kararlaştırdı.
–SNAP VE TİKTOK DA VAR-
Davacı Kaley, Snap ve TikTok’a da dava açmıştı ama daha başlarda bu şirketler kendisiyle uzlaşmaya vardı.
–MARK ZUCKERBERG İFADE VERDİ-
Meta CEO’su Mark Zuckerberg ve Instagram yöneticisi Adam Mosseri duruşmalara gelerek ifade verdi. Bağımlılığa yol açtıkları iddialarını reddetseler de genç kullanıcıları platformlarda uzun süre tutmayı amaçladıklarını söylediler.
Kararlar üzerine de temyize başvuracaklarını açıkladılar.
- BELGELER VAR-
Daha önce Instagram’da çalışan Arturo Bejar Mark Zuckerberg’i zamanında platformun çocuklar için oluşturduğu tehlikelere karşı uyardığını’ anlatırken şirket içi yazışmalar da mahkeme dosyalarına girdi.
Meta’daki 2018 tarihli iç yazışmaya göre, Facebook’un bazı özelliklerinin ‘kullanıcıların kendilerini kötü hissetmesine, davranışlarında kontrol kaybı yaşamasına katkıda bulunduğu’ şeklinde değerlendirmeler yapılmış, araştırma talep edilmiş.
Instagram yöneticisi Adam Mosseri’ye gönderilen şirket içi bir e-postada da ‘Verilerin, Instagram’ın insan ticareti için pazar yeri haline geldiğini gösterdiği’ yazılmış.
- EMSAL DAVA-
ABD’deki eyalet mahkemelerinde birleştirilen binlerce benzer dava bulunduğu belirtiliyor.
Ödenecek bu tazminatlar bu şirketler için küçük paralar olsa da küresel boyutta devamı gelecek.
Artık sosyal medya şirketleri ile mağdurların hesaplaşma vakti…
Haber : Zeynep Nurten UZER